Мұнаймен ластанған топырақты тазалауға қолданылатын көмірсутек тотықтырушы бактериялардың негізгі қасиеттерін бағалау

КІРІСПЕ
6
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ
8
1.1
Қоршаған ортаның мұнай көмірсутегімен ластануы 8
1.2 Негізгі көмірсутегі тотықтырушы бактерияларға жалпы
Сипаттама 17
1.3 Мұнайдың микробиологиялық тотығуы
20
2 МАТЕРИАЛДАР МЕН ӘДІСТЕР
27
2.1 Зерттеу нысандары
27
2.2 Қоректік орталар
27
2.3 Зерттеу әдістері
28
2.4 Бактериялардың морфологиялық және культуралдық
қасиеттерін анықтау
31
3
Алынған нәтижелер мен оларды талдаулар
22
3.1 Мұнаймен ластанған топырақтан бактериалды изоляттарды
бөліп алу
36
3.2 Бөлініп алынған түрлі таксономиялық топтарға жататын
бактериялардың, биоалуантүрлілігін анықтау үшін
культуралды.морфологиялық және физиологиялық .
биохимиялық белгілерін зерттеу 49
ҚОРЫТЫНДЫ
59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61
Қазақстан дүние жүзі бойынша мұнай державасы болып саналатын елдердің қатарына жатады. Мұнай қоры бойынша дүние жүзінде 13-ші орынды иеленсе, ал мұнай шикізатын өндіру көлемі бойынша 18-ші орынды алады. Европа және Азия елдері ішінде Қазақстан Ресей, Ұлыбритания, Норвегиядан кейінгі төртінші орында тұр. Территориямыздың 1 млн 700 мың шаршы шақырымын мұнай және газ қоры алып жатыр. Қазіргі таңда 208-ден астам мұнай газ кен орындары ашылған. Басым көпшілігі Батыс Қазақстан облысы аумағында шоғырланған [1] .
Мұнай және мұнай өнімдерін өндіру, өңдеу және тасымалдау жердің топырақ қабатының құнарлығына кері әсерін тигізеді. Құнарлы топырақ мол өнім екені белгілі. Сонымен бірге біздің планетамызда топырақ маңызды басқа да роль атқарады. Жердің топырақ жамылғысында және оның гумустық қабатында тірі организмдердің және олардың биогенді энергиясының негізгі бөлігі орналасқан. Осыдан «топырақ-организмдер» экологиялық жүйесі биосфераның қалыптасуының, тұрақтылығының және өнімділігінің бас механизмінің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының энергетикалық жоспары алдағ1ы ұзақ уақытта «қара алтынды» өндіру көлемін жоғарылатуды көздейтіні белгілі. Бұл мұнай құбырларының кеңеюі мен мұнай және мұнай өнімдерін тасымалдау мөлшерінің көбеюіне әкеледі.
Сондықтан, жаңа апаттар мен мұнай және мұнай өнімдерінің төгілу қауіптілігін жоққа шығаруға болмайды [1–4].
Топырақта мұнай және мұнай өнімдерінің ыдырау барысында микроорганизмдер саны ластанбаған топырақтағы микроорганизмдер санына жақындайды. Бірақ көмірсутек тотықтырғыш бактериялар саны көпке дейін үлкен мән көрсетеді.
Мұнай және мұнай өнімдерімен ластанған топырақтың өзіндік тазару және қайта қалпына келу процестері өте ұзақ, көптеген ғалымдардың айтуы бойынша шамамен 20-25 жыл уақыт аралылығында жүзеге асады екен [7-10].
Мұнай өнімдерін топырақтан тазартудың әлемдік тәжірибеде қолданылатын әдістері экстракция, физикалық адсорбция, пиролиз, өртеу және т.б әдістер экономикалық және экологиялық жағынан тиімсіз болып келеді [12].
Сондықтан бұл проблемаға байланысты жүргізілген бірнеше зерттеулерге қарамастан, аймақтың табиғи жағдайларының ерекшеліктерін есепке ала отырып тазарту әдістерінің тиімді түрін қажет етеді. Қазіргі уақытта тазартудың тиімді тәсілінің бірі көмірсутектерді тотықтырушы бактериялар көмегімен тазарту болып болып табылады.
1 Чигаркина О.А. Добыча нефти и экологические проблемы Прикаспия
Нефть и газ. - 2009. - № 2. - С. 101-104.
2 Rorria W.F. Biodegradation and conversion of alkanes and crude oil // Biodegradation. - 2007. - Vol. 11, № 5. - P. 289-294.
3 Гирич И.Е., Нечитейло Т.Ю., Худокормов А.А., Мельников Д.А. Отбор штаммов микроорганизмов, способных к утилизации тяжелых фракции углеводородов // Микробиология. - 2002. - Т. 69, № 5. - С. 566-568.
4 Киреева Н.А., Водопьянову В.В., Мифтахова А.М. Биологическая активность нефтезагрязненных почв. - Уфа: Гилем, 2001. - 376 с.
5 Карасев С.Г., Гирич И.Е., Мельников Д.А. Новые подходы к биоремедиации нефтезагрязненных почв и нефтешламов в условиях Юга России // Проблемы рекультивации нарушенных земель промышленностью ХХI века: Материалы межд. конф. РАН. – Санк-Петербург, 2002. - С. 21-23.
6 Андерсон Р.К. Биотехнологические методы ликвидации загрязнений почв нефтью и нефтепродуктами. - М.: ВНИИОЭНГ, 1993. - 240 с.
7 Oren A., Gurevich P., Azachi M., Henis Y. Microbial degradation of pollutans at high salt consentrations // Biodegradation. – 1992. - Vol. 3. - P. 387-398
8 Киреева Н.А. Микробиологические процессы в нефтезагрязненных почвах. - Уфа: Недра, 1994. – 171 с.
9 Пиковский Ю.А., Геннадиев А.Н., Чериянский С.С., Сахаров Г.Н. Проблема диагностики и нормирования загрязнения почв нефтью и нефтепродуктами // Почвоведение. - 2003. - № 9. - С. 1132-1140.
10 Баубекова А.А. Углеводородокисляющая способность
иммобилизованных клеток гетеротрофных бактерий: Афтореф. дис. канд. биол. наук. – Астана, 2006. – С. 20.
11 Оборин А.А., Калачникова И.Г., Масливец Т.А., Петрикевич С.Б., Грищенков В.Г., Пунтус И.Ф., Боронин А.М. Восстановление нефтезагрязненных почвенных экосистем // Тезисы доклады конф. «Экобиотехнология: борьба с нефтяным загрязнением окружающей среды». - Пущино: Изд-во НЦБИ РАН, 2001. - С. 31-33.
12 Касумова С.Ю. Экологические аспекты ассимиляции нефти микроорганизмами // Материалы международной научной конференции “Актуальные проблемы экологии” Институт микробиологии НАН, Баку, Азербайджан, 20-25 октября. - Баку, 2005. - С. 256.
13 Квасников Е.И., Клюшникова Т.М. Микроорганизмы-деструкторы нефти в водных бассейнах. – Киев: Наукова Думка, 1981. - 270 с.
14 Tompson I.P., Singer A.C., Bailey M.J. Improving the exploitation of microorganisms in environmental clean-up // Pesticide Behavior in soils an Water: Proceedings of a Symposium, Brigton, 13-15 Nov. 2001. - Farnham, 2001. - P. 197-204.
15 Куликова И.Ю. Микроорганизмы в процессе самоочищения шельфовых вод Северного Каспия от нефтяного загрязнения: Автореф. дис. канд. биол. наук. - М.: МГУ, 2004. - С. 24.
16 Алещенкова А.С., Семочкина Н.Ф., Томсон А.Э., Соколова Т.В., Соколова Н.Е. Разрушение нефти с помощью иммобилизированных микроорганизмов-деструкторов // Микробиология и биотехнология на рубеже ХХI столетия: Материалы международнной конференции. Нац. акад. наук Беларуси. отд. биол. наук НАНБ, Научный совет по проблем биотехнологии, Белорусское микробиологическое общество, ин-т микробиологии, Концерн «Белбиофарм», Бел. гос. унив. - Минск, 2000. - С. 202-203.
17 Квасников Е.И., Клюшникова Т.М. Трансформация углеводородов нефти в биосфере // Структура и функции микробных сообществ почв с различной антропогенной нагрузкой. – Киев: Наукова Думка, 1982. - С. 5-8.
18 Plambeck N. Praktische erfahrungen mit der biologischphysikalischen aufbereitung kontaminierter erden // Baustr. Recycl. Deponiertechn. - 1988. - Vol. 4, № 1. - Р. 27-39.
19 Кузьмин Ю.И. Разработка, организация опытно-промышеленного выпуска нефтеокисляющих бактериальных препаратов, работающих в услоивях Крайнего Севера: Отчет о НИР Архангельск. отд. всесоюз. науч. исслед. геол. разв. нефт. Ин-та (АО ВНИИНИ). – Архангельск, 1999. - С. 102.
20 Киреева Н.А. Микробиологические процессы в нефтезагрязненных почвах. – Уфа: БашГУ, 1994, С. 172
21 Вельков В.В. Биоремедиация: принципы, проблемы, подходы //Биотехнология , -1995. № 3-4. С. 20-27.
22 Середин В.В. Санация территорий, загрязненных нефтью и нефтепродуктами // Геоэкология. 2000. № 6. С. 525-540.
23 Мукашева Т.Д., Шигаева М.Х., Атемова Г.Т. Биостимуляция как один из методов биоремедиации нефтезагрязненных почв // Известия МОН и НАН РК. Серия биологическая и медицинская. 2001. № 5. С.
24 Мукашева Т.Д., Сыдыкбекова Р.К. Отбор микроорганизмов, способных к утилизации нефтепродуктов // Вестник КазНУ серия экологическая, 2004. №1 (14)
25 Практикум по микробиологии /под редакции Н.И. Нетрусова. -М.: Академия, 2005, 456 с.
26 Методы почвенной микробиологии и биохимии /Под ред. Звягинцева Д.Г. -М.; Изд-во МГУ, 1991.С. 131-133
27 Лурье Ю.Ю. Аналитическая химия промышленных сточных вод. –М.: Химия, 1984. –С. 448-450
28 Гроздинский А.М. Аллелопатия и продуктивность растений. - Киев, Наукова Думка, -1990. - 265 с
29 Обарин А.А., Калачникова И.Г., Масливец Т.А., Базенкова Е.И., Пдещева О.В., Оглоблина А.И. // Восстановление нефтезагрязненных почвенных экосистем. М.: Наука, 1988.С. 140-159.
30 Wilkinson S., Nicklin S., Faul J.L. Biotransformations: Bioremediation technology for health and environmental protection –36 /Eds. V.P.Singh, R.D.Stapleton. – Amsterdam, London, New York, Oxford, Paris, Shannon, Tokyo: Elsevier, 2002.
31 Kerry E. Microorganisms colonizing plants and soil subjected to different degrees of human activity, including petroleum contamination in the vestfold Hills and MacRobertson Land Antarctica // Polar Biol. -1990. -V. 10. №. 6. -P. 423-430.
32 Wilkinson S., Nicklin S., Faul J.L. Biotransformations: Bioremediation technology for health and environmental protection –36 /Eds. V.P.Singh, R.D.Stapleton. – Amsterdam, London, New York, Oxford, Paris, Shannon, Tokyo: Elsevier, 2002.
33 Плещакова Е.В., Дубровская Е.В., Турковская О.В. Приемы стимуляции аборигенной нефтеокисляющей микрофлоры. // Биотехнология. –2005. № 1. –С. 42-50
34 Надиров Н.К. Тенгиз – море нефти, море проблем. Алматы. 2004, 264 с
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |6 |
|1 ... ... |8 ... ... ОРТАНЫҢ МҰНАЙ КӨМІРСУТЕГІМЕН ЛАСТАНУЫ |8 ... ... ... ... ... ... |17 |
| ... | ... ... микробиологиялық тотығуы |20 |
|2 ... мен ... |27 ... ... ... |27 ... ... ОРТАЛАР |27 ... ... ... |28 ... ... ... ЖӘНЕ ... |31 |
| ... ... | |
|3 ... ... МЕН ... ТАЛДАУЛАР |22 ... ... ... ... ... ... |36 |
| ... алу | ... ... ... ... ... топтарға жататын |49 |
| ... ... ... үшін | |
| ... және ... – | |
| ... ... зерттеу | |
| ... |59 |
| ... ... ... |61 ... ... ЖҮЗІ ... МҰНАЙ ДЕРЖАВАСЫ БОЛЫП САНАЛАТЫН ... ... ... ҚОРЫ БОЙЫНША ДҮНИЕ ЖҮЗІНДЕ 13-ШІ ОРЫНДЫ ИЕЛЕНСЕ, АЛ
МҰНАЙ ШИКІЗАТЫН ӨНДІРУ КӨЛЕМІ БОЙЫНША 18-ШІ ОРЫНДЫ АЛАДЫ. ЕВРОПА ЖӘНЕ ... ... ... РЕСЕЙ, ҰЛЫБРИТАНИЯ, НОРВЕГИЯДАН КЕЙІНГІ ТӨРТІНШІ
ОРЫНДА ТҰР.  ТЕРРИТОРИЯМЫЗДЫҢ 1 МЛН 700 МЫҢ ШАРШЫ ... ... ЖӘНЕ ... АЛЫП ... ... ... ... АСТАМ МҰНАЙ ГАЗ КЕН ОРЫНДАРЫ
АШЫЛҒАН. БАСЫМ КӨПШІЛІГІ БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ АУМАҒЫНДА ШОҒЫРЛАНҒАН [1] ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ҚАБАТЫНЫҢ ҚҰНАРЛЫҒЫНА КЕРІ ӘСЕРІН ТИГІЗЕДІ. ... ... ... ... ... ... ... БІЗДІҢ ПЛАНЕТАМЫЗДА ТОПЫРАҚ МАҢЫЗДЫ БАСҚА
ДА РОЛЬ АТҚАРАДЫ. ЖЕРДІҢ ТОПЫРАҚ ЖАМЫЛҒЫСЫНДА  ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ БИОГЕНДІ ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... ... ... ... ТҰРАҚТЫЛЫҒЫНЫҢ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ  БАС МЕХАНИЗМІНІҢ БІРІ
БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ.
Қазақстан Республикасының энергетикалық жоспары ... ұзақ ... ... ... ... жоғарылатуды көздейтіні белгілі. Бұл мұнай
құбырларының кеңеюі мен ... және ... ... ... ... ... жаңа апаттар  мен мұнай және мұнай өнімдерінің төгілу
қауіптілігін жоққа шығаруға болмайды ... ... және ... ... ... ... саны ... топырақтағы микроорганизмдер санына
жақындайды. Бірақ көмірсутек тотықтырғыш бактериялар саны көпке дейін үлкен
мән көрсетеді.
Мұнай және ... ... ... топырақтың өзіндік тазару және
қайта қалпына келу процестері өте ... ... ... ... ... 20-25 жыл ... ... жүзеге асады екен [7-10].
Мұнай өнімдерін топырақтан тазартудың әлемдік тәжірибеде
қолданылатын әдістері  ... ... ... ... ... ... әдістер экономикалық және экологиялық жағынан тиімсіз болып ... бұл ... ... жүргізілген бірнеше
зерттеулерге қарамастан, аймақтың табиғи жағдайларының ерекшеліктерін
есепке ала отырып ... ... ... ... ... ... ... тазартудың тиімді тәсілінің бірі көмірсутектерді тотықтырушы
бактериялар көмегімен тазарту болып болып табылады.
Микроорганизмдерді ... ... ... ... процесін
жылдамдатады. Микрооганизмдер бірлестігі өте күрделі құрылымды ... ... ... ... ... ... түрлі микроорганизмдерді және
олардың қауымдастықтарын қоршаған ... ... ... ... туралы сауал өте өзекті болып ... ... ... ... ... алу, ... және ... зерттеулер өте
қажеттілікпен сұранысқа ие.
Жұмыстың мақсаты : ... ... ... ... көмірсутек тотықтырушы бактериялардың негізгі қасиеттерін
бағалау.
Алдымызға ... ... жету үшін ... міндеттерді
қарастырдық:
• Мұнаймен ластанған ... ... ... ... алу және ... ... тотықтырушы микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... ... -
биохимиялық және морфологиялық қасиеттерін анықтау.
Жұмыстың өзектілігі мен жаңалығы:
Мұнайды өндіру, тасымалдау, өңдеу және ... ... ... ... ... және авариялық бөліністердің қоршаған
ортаға шығуымен жүреді. Бұл экожүйенің ластануына және әр түрлі ... ... ... ... ... Соңғы жылдары мұнай
негізіндегі экотоксиндерді тазарту үшін микроорганизмдерді ұтымды ... ... ... ... ... ... ... топырақтан көмірсутегін 70% - ға
дейін тотықтыру белсенділігіне ие ... ... ... алынды.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Қоршаған ортаның мұнай көмірсутегімен ластануы
Табиғаттағы ... ... тепе – ... ... ... ... әкеледі. Адамдардың биосфераға тоқтаусыз және
бақыланбайтын іс – әрекетінің нәтижесінен ... пен су ... әр ... ... ... [25]. Қазіргі таңда әр түрлі техногендік
бұзушылардың арасында біршама ... және ... ... қиын ... ... жатады. Мұнай өндіру, тасымалдау, қайта өңдеу және сақтау
кезінде топыраққа ... ... және оның ... ... және ... ... ... ластаушылардың бірі болып
саналады. Мұнайдың үнемі тасуы ландшафтардың тез әрі толық ... ... өзін – өзі ... ... үшін барлық табиғи
қорлар, оның ішінде биологиялық қорлар қолданылады. Топырақты ... ... әр ... ... ... ... ал нақты жағдайда ұқсастығы болмайды [6]Мұнаймен биологиялық
бұзылуда елеулі үлес топырақ биоценозының ... ...... ... ... ... ... көміртек көзі ретінде қолдауға және органикалық заттардың
трансформациясынан толық ... ... ... ... ... ... ... табиғи ластаушылар көмірқышқыл
газына, суға және басқа да экологиялық бейтарап қосылыстарға ыдырайды [11].
Мұнай және ... ... ... ... ... ... проблемаларының біріне айналуда. Сонымен қатар, мұнай және мұнай
өнімдерімен ... ... ... ... апат ... ... ... де ластануы байқалуда.
Сондықтан мұнаймен ластанған ... ... ... ... ие ... Қазіргі уақытта мұнайдан топырақты тазарту үшін
прогрессивті технология болып оған микроорганизмдерді енгізу немесе ... ... ... активтендіру саналады.
80 мл/кг-нан аз болған дозада тест өсімдіктердің ... ... ... 250 ... олар 50%-ке дейін
төмендеді, 400 мл/кг-нан ... ... ... ... ... Мұнайдың жеңіл фракциялары (бензин және дизель майы), одан да
фитоулылығы жоғары: 150 және 90 ... ... ... ... 50%-ға ... ... Ал ауыр ... (гудрон және мотор
майы) тест өсімдіктерге өте жоғары ... да ... ... уақытта көмірсутек тотықтырушы микроорганизмдердің таза және
араластырылған ... ... ... ... ... ... ... микробиологиялық әдістері қарқынды дамуда және жиі
қолданылады. Бұл әдістің тиімділігі ортаның физика – ... ... ... [15]. ... ... ... микробиологиялық
тазалаудың басты шарттарының бірі – ... ... ... ... ... ... мен ... ластанумен «күресу» қабілеті, сонымен қатар жоғары деңгейде
инокулятивті тіршілік ету ... ... ... ... ... аптасында топырақта негізінде физикалық
миграция және ... ... ... ... және сілтілену жүреді.
Булану жылдамдығы орта қасиеттеріне, ... ... ... ... ... ... Алдымен қайнау нүктесі 370°С-тан төмен
фракциялар буланады.
Соңғы уақыттары шет елдерде комплексті микробиологиялық ... ... ... кең ... ... ерітіндісінің биодеструкциясына мына бактерия
туыстарының өкілдері қатысады: Mycobacterium, Mycococcus, Micro-coccus,
Pseudomonas, ... ... ... ... Acetobacter, Alcalibacter. Алғашқы 4 туыстың
өкілдері метаболитикалық ... ... ... ... ... ... ... су тоғандарында да
кездеседі. Е. И. Квасников дерегі бойынша, Қара теңіздің беткі ... и ... ... өкілдері басымдық көрсетеді.
Псевдомонадтар мұнаймен ластанған тұзды су тоғандарды ... ... ... Баренц теңізіндегі көмірсутек тотықтырушы микроорганизмдер:
Bacillus, Pseudomonas, Micrococcus ... ... ... және ... Bacillus бактерия туысының өкілдері белсенді ыдыратады [20-23].
Мұнайдың булану нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... С20, ароматты және циклдық
көмірсутектердің мөлшері ... ... ... ... ... ... ... және жеңіл көмірсутектердің бөлініп кетуі
нәтижесінде қалған ... ... ... ... әсері
азаяды, ол одан арғы микробиологиялық деградацияны жеңілдетеді, ... ... ... ... және ... компоненттердің үлесі
жоғарылайды.
Судың және топырақтың бетіндегі көмірсу қабықшасы фитохимиялық ... ... ... ... бос радикалдардың әсерінен
химиялық әсер ... ... ... Бұл ... сулы және ... ыстық
климатты зоналарда айтарлықтай және бір қалыпты және суық климатты
топырақта ... ... ... ... ... көбірек, булану және
одан арғы механикалық бұзылу және ыдырау осының нәтижесінде екі үш жылдан
кейін ластанған орталардың ... ... ... ... ... ... ... және ластану тереңдігінің
ұлғаюына әкеледі. Топырақтың жеңіл механикалық құрамында мұнай және ... ... ... 1,5-2 м тереңдікке еніп ... ... ... ... көмірсутектерінің қоршаған ортаға түскеннен кейін 1-4 аптасынан
кейін микрофлора өсуіне қолайлы жағдайлар үшін ... ... ... ... ... ... мұнай және
мұнай өнімдерінің компоненттерінің орналасуы мынадай ... ... ......... ... түрде утилизацияланатын көмірсутектер тіке тізбекті, ұзын
тізбекті С12 – С22 н-парафиндер. ... ... олар 1-2 ай ... ... ыдырайды. Көпшілік микроорганизмдер н-алкандарды
ассимиляцияламайды, оларды ... ... ... ... ғана ... ... ... молекулярлы н-
алкандар көбіне микробты қауымдастықтың дамуын ... ... ... әсерінен олардың әсері ұзақ болмайды. С20-дан ұзын тізбекті н-
алкандар қоршаған орта температурасының әсерінен тұтқыр сұйықтыққа ... ... ... ... ... клеткаларға тасымалдау қиындайды.
Тізбегі азырақ н-алкандармен қоспасында олар ... ... ... ... ... ... изоалкандар, циклоалкандар және ароматты көмірсутектер
тұрақты. ... көбі ... ... ... олар ... ... ... көмірсутектермен ыдырайды.
Биоремедиация үшін ортадағы мұнайдың масималды мөлшері 5-10%-тен
аспайды ... ... ... әсер ... ... факторлардың біріне
температура жатады. Көмірсутектердің биодеградациясы үшін оптималды
температура ... ... ... да ... ... ... ... микроорганизмдер бар, сонымен қатар және де ... ... ... бар. Ұзын ... ... ... емес температурада утилизацияланады.
Мұнай деструкторлары үшін топырақтағы оптималды ылғал мөлшері 50-80%.
Бұдан ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз
етуді шектейді. Нәтижесінде олардың өсуін төмендетеді. Бірақ-та ылғалдылығы
көп топырақта газды кеңістіктің төмендеуі ... ... ... ластанған топырақта мұнай қосылыстарының ... ... ... ... ... ... және ... олардың ортадағы
агрегатты күйі әсер етеді. Сулы орталар үшін ... ... ... ... ... ... микроорганизм клеткаларына
тасымалдау оңай. Көмірсутектердің ... ... және ... ... ... ... ... тетрадекан ерітіндісі
(С14), мысалы концентрациясы 1 10-6 мг/л. Сонымен қатар тотығу жылдамдығына
көмірсутектердің суда ... ... әсер ... ... ... ... детергенттер көмегімен көтеруге болады. Көптеген
микроорганизмдер БАЗ, имульгирлеуші көмірсутектер ... ... ... ... ... мұнай көмірсутектерін утилизациялау үшін айтарлықтай
жағымды орта нейтралды рН (5,6-8). ... және ... ... рН-тың кең диапазонында өтеді, аралас популяциялар дамиды.
Ескі мұнай қалдықтарымен ластанған топырақтар үшін немесе екінші рет
мұнаймен ластанған топырақтарға ... ... ... ... ... ... тән. Бұл жағдайда аборигенді микрофлораның
көмірсутекті тотықтыру қабілетін активациялау үшін ... ... ... ... Жаңа ... қалдықтарын ликвидациялау үшін
деструктор – микроорганизм ... ... ... қажет. Қазіргі
жағдайда техногенді және табиғи орталарды ... үшін ... ... ... ... ... негізінде жасалған және ... көп ... ... ... ... (қышқыл
ортада, ылғал жетіспеушілігінде, қоректік заттардың жетіспеушілігінде)
мұнайдеструкторлар ретінде ашытқылар және ... ... ... өсу ... топырақ – мұнайагламераттарының
арасынан өтіп, ... ... ... және олар ... ... ... онша мән бере ... Ол олардың мұнай
қалдықтарында кеш сатыларының ... ... ... ... ... мұнайдың ыдырауына жанама түрде болса да
өсімдіктер мен жануарлар да қатыса алады. ... ... ... ... өсуі ... ... және де топырақ жануарларының активтелуі
байқалады, ол өз кезегінде микробты активтілікке әсер етуі ... ... ... жер құрттарымен және қазушы артропоттармен
қопсылуы дренаж және газдардың өтуін ... ... қоса ... топырақтың биологиялық активті қабаттарына органикалық материалды
тасымалдауы мүмкін.
Басқа зиянды заттармен салыстырғанда көмірсутектермен ластану үлкен
дәрежеде ... және ... ... ... ... әсер етуі ... және биотаның микробты құрамына әсер етеді.
Микрофлора өзгерістерге ... ... және ... ... қалпына
келуіне өз әсерін тигізеді, бірақ-та бұл процесс ... ... ... мақсаты – оны жеделдету.
Топыраққа түскен мұнай мен мұнай өнімдері сыртқы ортаның агенттерінің
қарқынды әсеріне ұшырайды, осы ... ... ... ... ... Мұнай заттарының биологиялық және химиялық
айналымдарды анықтыйтын ең белсенді агенттер - күн ... ... мен ... топырақтың тұздық құрамы болады. Бірақ, ... ... ... ... ... ... болып табылады [6].
Топыраққа түскен мұнай заттарының ... ... ... ... жүреді. Органикалық көміртегінің құрамы 3-4 есе артық
болады.
Көміртегінің жалғыз ... ... ... пайдаланылуы
көптеген микроорганизмдердің негізгі ... ... ... ... Осы ... бойынша микроорганизмдер басқа органикалық дүниенің
түрлерінен ерекше айрықшаланады. ... ... ... ... орны ... ... ... қоректене алатын микроорганизмдер табиғатта кең
таралған. Олар көптеген таксономиялық топтарға жатады да, кәдімгі ... ... ... ... ... ... аймақтарда осы микроорганизмдер көп
кездеседі. Ашық мұхит ... ... ... өнімдерінің, осы
микроорганизмдер мен көмірсутегі концетрациясы арасында ... ... ... ... ... тотықтыратын
микроорганизмдер саны көп анықталған, осы ... ... ... ... жоқ, ... олар ... мен ... табиғатты органикамен байытылған.
Осылайша, мұнаймен ластанудың ... ... ... ... ... ... ... бірақ осы микроорганизмдер санының
көп болуы ластанудың көрсеткіші болып табылмайды [8].
Сонымен ... аса ... ... ... ... ... саны, таза аудандарға қарағанда төмен болуы
мүмкін. ... ... ... ... артық болуы
көмірсутегілермен ластану көрсеткіші болмайды, ол тек ... ... ... ... қарқынды тазарту процесін көрсетеді [9].
Барлық топырақтарда көп мөлшерде ... ... ... ... ... ал ... ... тотықтыра алатын
микроорганизмдер өте сирек кездеседі. Құрамында мұнай бар топырақтарда н-
алкандарды және аромат көмірсутегілерді ... ... осы ... жоқ топырақтарға қарағанда артық болады. Топырақ
микрофлорасына селекциялық әсер ететін, ... жеке ... ... мұнайдың әрекеті біркелкі емес [10].
Мұнаймен ластанған топырақтың, көміртегі атомдарының аз саны ... ... ... ... ... ұзын ... бар микроорганизмдерімен салыстырғанда
әлдеқайда жоғары.
Мұнай өнімдері бар топырақтардағы микроорганизмдер ... ... ... ... ... алатын, қатты парафиндерді
қорыта алатын, аромат ... ... ... ... ... ... ... сіңіре алатын
термофильді спора түзетін аэробты бактериялардың ... ... ... Олар Baccilus subtillis, Bac.coagulans-қа жатады.
Штаммдардың үлкен тобы Bac.circulans ssp.thermopilus nov.ssp жаңа түрлері
ретінде ... ... ... ... ... ... ... мен кейбір ашытқылармен сіңіре алады [11].
Aspergillus amstebodami және Rhodococcus туысының түрлері:
R.erytropolis, R..luteus, R..maris ... ... ... және C10-C16 ... ... ... мен энергияның жалғыз көзі ретінде пайдаланады.
Аромат сақинасының құрамында түрлі хлорлы заттарды дехлорлау
қабілеті бар ... ... бар. ... әсер ... ... ... дәрежесінің артуымен өседі. ... ... және тез ... ... ... топырақ аймақтарында
жүреді. Ал анаэробты жағдайларда деградация процестері жүру мүмкін, бірақ
оның жылдамдығы ... ... ... Анаэробты дехлорлау үшін топырақта
жеңіл ыдырата алатын органикалық заттар болу қажет [12].
Алифат көміртсутегілер мен ... ... ... ... ... және ... ... түрлері ие .
Барлық микробактериялар үшін гидрофобты клеткалық қабыршақ тән, ... ... ... микол қышқылдары бар, осы қышқылдар ортадан н-
алкандарды пассивті диффузия жолымен жұту мүмкіндігі ... ... ... мен ... ... және ... ... кең таралған, осы аймақтарда олар ... ... ... табылады [13].
Mycobacterium mucosum және Pseudomonas aeruginosa микроорганизмдері
үшін ең қолайлы болып ... ... 14-18 ... ... ... жатады. Осы бактериялардың саны таза дақылда 1,5 есе
артық болады. Н-алкандардың P.aеruginosa клеткаларымен ... ... ... ... ие ... яғни ... молекулаларына
бағытталған қозғалысы, ол микобактериялардың клеткалық қабырғасындағы
мамандандырылған липидтердің ассоциациясымен байланысты.
P. aeruginosa микобактериялардың ... ... ... ... ... беті ... ... дамыған кезде ортада
көмірсутегілердің эмульгациясы ... ... Ал ... жоқ ... үшін бұл ... өте ... ... ол
гидрофильді субстратпен әрекеттесу бетін жеңілдетеді [14, 15].
Мұнай өнімдерін активті ыдырататын микобактериялар мен ... ... ... ... әр ... топырақтарда табылған. Осылайша,
активті ... ... ... ... ... ... мен ... арасында атмосфера азотын өзіне
көміртектік қоректің жалғыз көзі ретінде көмірсутегілерді пайдаланып сіңіре
алатын ... бар ... ... ... ... ... ... микробты әсер етуге бейім келетіні дәлелденді. Бөлек түрлердің
түрлі көмірсутегілерге ара ... ... ... ... ... ... микроорганизмдер кейде басқаларын да тотықтыра
алады. Микроорганизмдердің мұнайды тотықтыратын топтары жұмысын ... ... ... олар ... ... жоғары концетрациясына
қарамайды. Мұнайды тотықтыратын микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... әкеп соқтырады да,
сонымен қатар органикалық ерітінділерде ... ... ... пайда болуын болдырады .
Көмірсутегі молекулаларының биодеградация процесі ... ... деп ... ... окситуындылар
органикалық қышқылдарға айналады, ... ... ... ... - ... сақинасының ыдырауымен жүреді. Ең соңында молекуланың
көмірсутектік қаңқасы ... ... ... енеді [16]
Топырақтардағы мұнайдың ... ... ... ... ... ... топыраққа түскен соң бастапқы кезеңде жоғалады. ... осы ... өте баяу ... ... ол ... ... 1,0-1,5% ... кезде іске асады [17].
Мұнайдың концетрациясының өзгерісімен қатар олардың құрамы ... Ең ... ... ... ... ... ұшырайды. Физико-
химиялық және микробиологиялық әсер ету процестердің нәтижесінде 1-1,5 жыл
ішінде 70% астам мұнайдың ... ... ... ... н-
алкандар. Қарапайым полициклды ... ... ... ... ... ... ... тотықтыратын бактериялар
саны одан сайын артады, ол біріншідегі ... ... ... ... ... ... полициклды аромат көмірсулардың деструкциясы жалғаса
береді, осының нәтижесінде н-алкандардың саны қайтадан ... ... ... болады, ол ауыр полициклды ... ... үшін ... ... ... ... ең ... н-парафиндерді өзіне сіңіретіндігі дәлелденді.
Микроорганизмдердің ... ... ... ... және ... өзіне сіңіреді. Керісінше олар циклды және аромат ... ... ... ... ... ... ... өзіне сіңіру қабілеті азаяды. Нонан, октан, гексан және
декан микрооранизмдердің тек аз санымен ғана ... ... ... ... тек клетка ішінде ғана тотығатындығы дәлелденді.
Сондықтан осы қосылыстардың тотығуы ... ... ... кіру ... байланысты. Көміртегі тізбегінің С-10- атомдарын өзіне сіңіру үшін
негізінен микроорганизмдермен тікелей қатынас ... ... ... ... және ... өсуі ... бар орталарда ғана жүзеге асады.
Гидрофобты субстратты сіңіру үшін клеткалардың липофильді клеткалық
қабықша ... болу ... ... ... ... оларда клеткалық қабықшада липидтердің саны ... ... бар ... ... ... ... ... алифат
тізбектері гидрофобты бөліктерге ие. Ол ... ... ... ... ... ... бар микроорганизмдер клеткаларында олардың
клетка ... ... ... ие ... ол көмірсутегілермен тікелей
қатынас орнатылады [18].
Мұнайдың табиғи жағдайларда деструкцияға ұшырауының зерттеулері осы
процестің басқа ... ... ... ... күрделі қарым қатынастарға түседі.
Олардың ең белсенділері күрделі көмірсутегілерді ыдыратады да, басқа
микроорганизмдердің мұнайды деструкциялау процесін жеңілдетеді. Биологиялық
активті заттарды ... ... бар ... ... ... байытады
да, оларда басқа микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... ортаның жағдайларына байланысты
болады [19].
Pseudomonas ... ... ... ... ... ... ... нашар болады.
Pseudomonas бактериялар туысының түрлері мұнай көмірсутегілердің ... зор ... ... ... осы ... аромат көмірсутегілерді
ыдырауында үлкен маңызға ие. Осы қосылыстардың активті транспорты жүреді
деген тұжырым пайда ... ... ... микроорганизмдер ... ... ... ... сіңіреді, олар ортада тек ... ... ... ғана ... ... ... Бұл деген 0,1%
көмірсутегілер бар ... ... ... ... ... туыс ... дами ... Көмірсутегілердің аз концетрациялар
кезінде осы микрорганизмдердің ... ... ... ... ... ... ... болады. Осы жағдайларда қозғалмалы бактериялар және ... ... олар ... жағдайында көмірсутегілерді
тотықтырады, активті транспортқа ие болады. Мұнай өнімдерін тотығуындағы
ең үлкен ... ... ... ... ... ие.
Осылайша, мұнайдың микробиологиялық тотығуы екі этап ... ... ол ... ... болады. Микобактериялар мен
артробактериялар мұнайда тіршілік етіп, сол мұнай есебінде өсіп, ... соң осы ... ... ... ... ету үшін ... емес ... жетеді, осы кезде витаминдер,
липидтер және басқа да ... ... ... Ол ... ... ... есебінен пайда ... ... ... микроорганизмдердің дамуы үшін қолайлы
жағдайлар кометаболизм жолымен немесе ... ... ... ... ... ... табиғатта өте кең таралған.
Ортада көмірсутектердің жиналуы, әртүрлі қолайлы жағдайлардың әсерінен
көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдердің қарқынды ... ... ... ... ... ... және оның өнімдері де жиі кездеседі.
Мысалы, өсімдік ... ... ... ... көмірсутектерден
тұрады, ал, балауыз көмірсутектердің спирт пен эфирдің қоспасы түрінде
болады. ... ... ... ... ... немесе оңай ыдырайды
[14; 15].
Көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдер микроценоздың қарапайым
мүшесі болғандықтан, әртүрлі таксономиялық ... ... Олар ... ... ластанған жерлерде көп мөлшерде кездеседі. Кейбір мұнаймен
қатты ... ... ... саны аз ... мүмкін. Көмірсутегін
тотықтырушы микроорганизмдердің санының жоғары болуы көмірсутектермен
ластану деңгейінің ... ... ... өздігінен тазару
процестерінің қарқындылығының сапалық деңгейіне алғы шарт қана ... [13;14]. ... ... ... ... ... факультативті-анаэробты микроорганизмдерге жатады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... Arthrobacter, Mycobacterium, ... ... Nocardia және ... ... жатады.
Микроорганизмдердің арасында қоршаған ортаның әртүрлі қолайсыз жағдайларына
төзімді споратүзгіш бактериялар ... ... ... [15]. ... ... - бұл ірі ... ... кешені болумен қатар, ол
шаруашылық өз ... ... даму ... Шикі ... – бұл ... ең ... ... бірі болып табылады. Қазақстанда
көмірсутекті ... ... ... ... ... әлі де
жалғасуда. Енді мұнай мен газды өндіру мен тасымалдаумен қатар, ... ... даму ... ... ... мұнай мен мұнайдың
химиялық өндірісі дамыған орталық ... ... ... жері ... ... ... ... үшін мұнай деген не?
Мұнай химия ... ... ... ... полиэтилен,
полипропилен, пластмассаның көптеген түрлері мен одан ... ... ... үшін ... ... ... отындар (жанармай, керосин,
дизельді және реактивті отын), майлар, бу қазанды-пешті отындары ... ... ... гудрондар, асфальт) үшін жасалу негізі
ақуыз препараттарын алу үшін пайдаланатын шикізат ... ... ... ... ... орын ... жалпы
энергетикалық ресурстар қорын пайдалану бойынша ол 48% үлесіне тиесілі.
Әлемде химиялық және ... ... ... тез ... ... ... ... жылдан-жылда өсуде.
Қазіргі таңда отын мәселесі ең өзекті мәселелердің біріне айналған
сияқты: ол адамның даму ... әр ... жаңа ... ... ... ... және геотермальді энергия, күн энергиясы, тасу
мен су қайту әрекеттерінің ... жел және ... да ... ... энергиялар түрлерінің негіздері) әлі қарастырылуда
және де экономиканың қай ... ... та, оның ... көзі ... ... - ... ... саналады. Осыған байланысты қазіргі ғылыми ... ... ... ... ... ... ... соншалық, ол
өндіру процесіне бүкіл биосфера компоненттерін қоса алады. Бірақ ... ... ... ... ... дамыған елдер тағы да басқа
кедергілерге тап болды – ол ... орта ... ... ... ... ... ... тазалаудағы барлық технологияларды механикалық,
физико-химиялық, агротехникалық, фитологиялық және биологиялық деп бірнеше
топқа бөлуге ... ... ... ... экологиялық қауіпсіз
әдістердің қатарына агротехникалық, фитологиялық және ... ... Бұл ... ... жолдарға: қопсыту арқылы жергілікті
микрофлораны белсендіру, биогенді және ... ... ... өсімдіктердің түрлерін салу, препарат түрінде мұнайдың деструктор-
микроорганизмдерінің ... ... ... негізделген
[12;13;16-27]
2. Негізгі көмірсутегі тотықтырушы бактерияларға жалпы
сипаттама
Органикалық ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Біршама белсенді және кең тараған мұнай ... ... ... Arthrobacter, Candida, Actinomyces, Bacillus және
Acinetobacter туысының бактериялары жатады. Сұрыпталған ... ... ... ... және ... ... болмайды.
Микроб дақылдары мұнай және мұнай өнімдерін, соның ішінде ауыр ... ауыр ... ... Бактериялардың төмен температурада
мұнай көмірсутектерін ... ... ... ... суық ... ... ... жүргізуге
мүмкіндік береді.
Жаңадан ластанған топырақта топырақ ... ... ... ... және ... ... туысының
түссіз колониялары өте көп таралған. Жоғарғы ферментативті ... ... ... ... ... ... ... ғана. Жаңа
ластанған топырақ мұнаймен ластанғаннан кейін топырақта олиготрофты ... ... және ... ... ... ... ... көрсететін бактерияларға Rhodococcus
және ... ... ... ... ал ... ... ... біркелкі жоғары. Mucor, Penicillium және Trichoderma
түрінің саңырауқұлақтары да мұнаймен ластанған топырақта кездеседі [20].
Acinetobacter түріне жататын микроорганизмдерге ... ... ... ға ... ... ... ... жататын микроорганизмдер қатал түрде аэробты,
грам теріс ... ... соңы ... ... ... есептеледі.
Acinetobacter штаммдары жиі қозғалады, метаболитикалық ... ... ... ... ... ал кейбіреулері қазіргі заманғы
молекулалық – генетикалық әрекеттерге және ... ... ... ... ... береді. Бұл сипаттамалар биодеградация,
биоремедиация және биополимерлер өндірісі мен жаңа технологиялық өндірісте
қолданылады [20].
Pseudomonas ... ... ... ... ... , ... аэробтылар. Түзу немесе ... ... ... ... 1-5 ... 0,5-1,0 мкм. ... өкілдері ет-пептонды агарда, ет –пептонды сорпада өседі. 42°С
температурада (оптимальды – 37°С), ... ...... ... агарда өседі. Қатты қоректік ортада үш формаға – R- , S- және M-
формаға ... ... ... пиоцианинді (феназинді пигмент, қоректік
ортаны көк – жасыл түске бояйды) , пиовердин (сары – ... ... ... (сұрғылт) ... ... оның ... биодеструкциясына қатысады [26].
Arthrobacter түріне жататын микроорганизмдерге ... ... оң, ... ... микроорганизмдер болып саналады. Жас дақылдар
бұрыс формалы, соңы біріккен V- бейнелі болып ... ... ... ... ... ... диаметрі 0,6 – 1,0 мкм болатын майда
коккаларға ... жеке – жеке ... ... және топтасып бұрыс
форма құрайды. Өсуі үшін оптимальды температура ... ... ... пен ... шыдамды келеді [20].
Bacillus туысына жататын микроорганизмдерге қысқаша сипаттама
Bacillus – кең ... ... оң ... ... спора түзеді.
Көпшілік бациллалар – топырақ ... ... ... ... көптеген өкілдері хемоорганогетеретрофты және
қарапайым қоректік ... ... Ірі және ... ... түзу ... ... ... жағымсыз әсерлерге, мысалы төтенше температураға,
құрғап кетуге, иондық сәулеленуге, ... ... ... ететін қабілетке ие. Көпшілігі қозғалмалы және талшықтары бар.
Bacillus anthracis капсула түзеді. Грам оң бактериялар [29].
Rhodococcus туысыеың ... ... ... ... ... аэробты, спора түзбейтін, қышқылға төзімді және
қозғалмайтын грам – оң ... ... мен ... ... ... пен суды ... орта мен әр ... жағдайда
мекен етуге қабілетті. Rhodococcus ... ... ... ... ... ... тармақталған мицелияға дейін әр түрлі формалар
түзуі мүмкін.
Rhodococcus – ты ... ... ... және ... ... ... ... метоболизміне қабілетті болуына байланысты.
Тестостерон, андостерон және бензой қышқылының натрий тұзы мен ... көзі ... ... ... ... азоты, глюкозид, треонин,
ацетамид және аспаргиннің негізгі көзі болып саналады.
Қазіргі таңда мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... ... ... бұл бактериялар Bacillus және Fusarium ... ... ... жоғары көмірсутек тотықтырушы
белсенділікке ие болады деп жазады [39]. Органикалық қалдықтарды табиғи
залалсыздандыру мен ... ... үшін ... ... ... ... ... атқа ие болды
(bio – өмір, remedio - ... ... ... ... арнайы
топырақтан бөліп алып, селекциялап қолдануға ... ... ... таңдамалы микроорганизмдер енгізеді. Нәтижесінде қажетті жерде
және қажетті уақытта жасанды түрде микропты ... ... ... ... олар ... энергия көзі ретінде
органикалық ластаушы заттарды қолданып , ... ... ... H2O.
Осының нәтижесінде топырақтың биохимиялық ... ... ... ... басым әсері төмендеп, метаболизм қалпына
келіп топырақ түзілу ... ... ... ... ... сөзі remediu- ... зат») - тазалаудың
биологиялық және химиялық технологиясының жиынтығы. ... ... ... ... кезде биологиялық құралдарды қолдана отырып
топырақты ремедиациялау әдістері кең ... ... ... ... ... ... көбінесе рекультивация деп атайды.
Биоремедиация биотехнологиясының артықшылығы болып, қоршаған ортаға
қатысты, ... емес ... ... ... ... ... ... қажетті мақсатқа байланысты өндірістің қолдану мүмкіндігі
органикалық заттардың биологиялық ыдырауының балансталған ... ... ... ... ... тиімділігі, топырақ
экожүйелерінің өздігінен тазалануының ... ... ... ... ... ... тығыздығы мен өндірістің көптігіне байланысты
экологиялық жағдайлардың ерекше терең резонанстары бар, дәл ... ... ... ... ... экологиялық
жағдайдың және адамзаттың өмір сүруіне жақсы жағдайдың тууына әкеледі.
Мұнай ... ... зат ... табылады, ол қоршаған ортаға
(топыраққа, суға) түсе отырып, барлық тіршілік процестерін бұзады. Мұнаймен
ластану топырақтағы ... алу ... мен ... ... бәсеңдетеді. Табиғаттағы микроорганизмдердің белгілі топтарының
арасындағы қатынасты өзгертеді. Целлюлозаның ыдырау ... кері ... қиын ... ... жинақталуына әкеледі, тамырдағы
сұйықтардың және өсімдіктердің органикалық қалдықтарының санын азайтады, ал
олар ... ... үшін ... фактор болып табылады.
Мысалы, мұнай өнімдері ... ... ... (қоңыр дақтар) шөп
көптеген жылдар бойына өспейді. ... мен ... ... ... ... жылдар бойы толығымен ыдырап осы уақыт ... ... ... ... ластанған топырақтың тіршілігін толығымен қалпына
келтіру үшін ... ... ... ... ... қажет [31].
Мұнаймен ластанған ауданнан бөлініп алынған психротрофты штаммдар
көміртек көзі ретінде ... ... ... ... ... ... жоғары қабілетке ие болады [28].
Зертхана ... ұзақ ... ... ...... мұнай тотықтыру активтілігі айтарлықтай ... 8 жыл ... ... ... төмендеуі 50 пайызға жетті.
Жалғыз көмірсутек көзі ... ... және ... ... ... культивирлеуді қолдану арқылы мұнай тотықтырушуы активтілігін 20 ... % ... ... ... ... Бірақта, штаммдардың толығымен
реактивациясы болмады. Ұзақ ағымды культивирлеу нәтижесінде ұзақ сақтауға
төзімді ... ... ... ... ... Олардың
ұтымдылығы мен тұрақтылығы моделді ... ... ... ... процесінде негізгі роль табиғатта кең ... ... ... ... ... ... мұнаймен
ластануларын ликвидациялау үшін микробты ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Солтүстік аймақтарда кең таралған ауыр ... ... ... психрофильді микроорганизмдерді қолдану ерекше
актуальды. Бұл аймақтарда микробты ... ... және ... жүреді. Бірақта зертхана жағдайларында ұзақ сақтауда және жиі ... ... ... ... ... төмендейді,
нәтижесінде биопрепараттар айтарлықтай ұтымды болмайды.
Микробты популяцияларды үздіксіз ... ... ... ... ... автоселекция есебінен физиологиялық
активтілікті ... ... ... ... ... ... ... жалғыз көмірсутек көзі ... ... ... болуы мүмкін.
1.3 Мұнай көмірсутектерінің микробиологиялық тотығуы.
Соңғы жылдары топырақтың табиғи ... ... ... ... ... ... ... ету, азотты қорек
көзіменн қамтамасыз ету, эмульгаторларды қосу жолдарына арналған ... ... ... [18; 20; 27; 28-38]. ... ... ... ... көлеміне, оның ерігіштігіне, аэробты
микроорганизмдердің аэрациялау ... және ... ... ... ... ... болады [16; 17].
Топырақтағы ... ... ... үшін ... ... ... ... топырақтың рН мәні және
т.б. сәйкес келуі маңызды орын алады. Сонымен, кейбір авторлар [17] ... ... ... ... оптимальді температурасы деп 18о С айтса,
басқа авторлардың нәтижесі бойынша 20-37о С ... ... ... ... және ... ... мәні
қоршаған ортада түрлі биологиялық агенттерді, бірінші ... ... ... ... ... ... қатар, дәстүрлі селекция
әдіспен алынған микроорганизмдерді және де генді ... ... ... ... ... болады, олар табиғи экожүйедегі
биологиялық тепе-теңдікке әсер ете ... ... ... ... ... интродукциялау (енгізу) қолданыс табуда.
Микроорганизмдерді ... ... ... ... Bacillus ... бакуловирустар, энтомо патогенді
саңырауқұлақтар, сонымен қатар азотфиксирлеуші микроорганизмдер негізіндегі
тыңайтқыштар негізінде жасалған биологиялық инсектоцидтерді ... және ... ... ... және ... да ... табиғи
ортаны тазарту үшін биопрепараттарды қолданады. Қоршаған ортада әр түрлі
микроорганизмдердің өндірістік ...... да ... ... ... ... ... олардың метаболизм өнімдері болуы
мүмкін, олар ... ... ... ретінде қабылданады. Олардың
әсерінің қорытындысы биоценоздар құрылымының ... ... ... ... ... ... ... мысалы медицинада
антибиотик және басқа да дәрілік заттарды қолданғанда (олардың ... және де ... ішкі ... ... ... ... ... биологиялық шығу тегі бар заттар қоспасы негізінде жасалған
вакцина және сары суларды ... ... ... ... ... ... генетикалық әсері және аллергия.
Ауылшаруашылығнда биологиялық ... ... ... жаппай қолданудан кейін қауіпті ... ... ...... ... резистенттілігі пайда болады,
сонымен қатар, дәндерді микотоксиндармен ластайды.
Микробты препараттарды ... ... ... ... ... айтқанда, ластануларды жою үшін биологиялық агент ортаны тазартуға
әсер ететін ... ... ... ... ... ортаға енгізілген
микроорганизмдер күрделі экожүйелер арасындағы ... және ... ... ... ... ... ... ластаушы
фактор ретінде болуы мүмкін. Биопрепараттарды (бактериалды ... ... ... ... үшін ... ... су ... тазарту, техногенді жүйелер және ағымдар,
пласттардан мұнайды алуды жоғарылату) үшін қолдану ... ... ... ... ... ... ... популяцияның интродукция
заңдылығы қаншалықты ескерілетіндігі.
ХХ-шы ғасырдың 80-90 жылдарында адам ... және ... ... қамтамасыз ету үшін әлемдік қауымдастықпен әр ... және ... ... ... регуляциялайтын
нормативті негіз және заңнамалық база ... ... ... ген-
инженерлі штаммдардың түсу тәуекелдік деңгейін ... ... ... ... топырақты қопсыту, жырту, айдау ... ... ... ... ... ... қолайлы факторларға жатады. Осыдан ... ... ... ... ... ... артып, мұнайдың
ұшқыш фракциялары буланып ұшады, ... ... ... ... бөлігі
азайып, су-ауа режимі, топырақтың қуыстылығы және биохимиялық белсенділігі
жақсарады [15; 16; 18; ... ... ... ... ... ... бірі - ластанған топырақты таза топырақпен араластыру. Кейбір
зерттеулер, ... ... таза ... ... ... биологиялық және физикалық қасиеті ... ары ... ... ... ... ... ... шөптесін өсімдіктердің (қонақ жүгері, жемдік бұрщақ, жоңышқа)
қалыпты өсіп дамуына толығымен жарамды ... ... [16; 18; ... ... мұнайдың биологиялық ыдырауын жылдамдату ... ... бар – ... ағаш ... және т.б. сияқты
қалдықтарды пайдалануды ұсынады [26; 28]. Ақ қайың үгіндісі ... ... ... болғандықтан, ластанған топырақтың жылу сақтағыштығын
арттырады және физикалық ... ... ... ... ... ... ... көзі және қопсытқыш
ретінде бұршақ сабанын салу, мұнайдың уыттылығын төмендетіп, ... ... ... және ... сукцессиялық процестерді
жақсартты [17; 18; 20; ... ... ... ... ... биологиялық
белсенділігін қалпына келтіру үшін ... ... да ... Ластанған топыраққа биогумусты салу оның биологиялық ... ... ... әсер жасайды [17; 19].
Топырақты мұнай өнімдерінен тазалау мақсатында ластанған аймақты
қопсытумен қатар, ... ... және ... ... ... ... ... тотықтырушы микроорганизмдердің
жинақталған культураларын бірге салу ұсынылды. Бұнда жинақталған ... ... ... мен түрлік құрамы сондай маңызды емес. Мұнаймен
ластануды тоқтату үшін топырақтың ... ... ... таралған
перпендикуляр бағыттында арық қазу, сосын әр ... ... мен ... ... ... ... қазылған
топыраққа қайтадан салу ұсынылды [15;17;19-21].
Судағы мұнай көмірсутектерінің ыдырау жылдамдығына кейбір ... ... Азот пен ... ... ... ... (күніне 20о С
температурада 4,2 ден 50 %) қосқан кезде, мұнайдың ыдырау ... ... ... ... ... азот пен ... көздерімен
қамтамасыз ететін, мұнайда сорбцияланған, құрамында азот және фосфор
липофильді органикалық қосылыстардың ... ... ... ... ... ... және теңіз жағалауындағы микробтық процестерді
белсендіру үшін ... ... ... [19]. ... мен ... ... ... қабілетіне негізінен
Mycobacterium және Arthrobacter туысының түрлері ие .
Барлық микробактериялар үшін гидрофобты ... ... тән, ... ... ... ... ... бар, осы қышқылдар ортадан н-
алкандарды пассивті диффузия жолымен жұту мүмкіндігі арқылы ... ... мен ... ... және мұнаймен
ластанған аймақтарда кең таралған, осы аймақтарда олар ... ... ... ... [13].
Mycobacterium mucosum және Pseudomonas aeruginosa микроорганизмдері
үшін ең қолайлы болып тізбегінің ұзындығы 14-18 ... ... ... жатады. Осы бактериялардың саны таза дақылда 1,5 есе
артық болады. Н-алкандардың P.aеruginosa ... ... ... ... ... ие ... яғни ... молекулаларына
бағытталған қозғалысы, ол микобактериялардың клеткалық қабырғасындағы
мамандандырылған липидтердің ассоциациясымен ... ... ... ... ... жақсы өседі. Ол
микобактериялар беті липофильді болғандықтан, дамыған кезде ... ... ... ... Ал ... жоқ ... үшін бұл жағдай өте маңызды себебі, ... ... ... ... ... [14, ... өнімдерін активті ыдырататын микобактериялар мен ... ... ... ... әр ... ... ... Осылайша,
активті көмірсутегін тотықтыратын микрофлора мамандандырылған ... ... мен ... ... атмосфера азотын өзіне
көміртектік қоректің жалғыз көзі ретінде көмірсутегілерді пайдаланып сіңіре
алатын қабілеті бар түрлер табылған. ... ... ... жағдай
кезінде микробты әсер етуге бейім келетіні дәлелденді. Бөлек түрлердің
түрлі ... ара ... ... болады: бөлек жеке
көмірсутегілерге бейімделген микроорганизмдер кейде басқаларын да ... ... ... ... ... ... ластанудан
соң бірден бастайды, олар топырақтағы мұнайдың жоғары ... ... ... микроорганизмдердің микробиологиялық іс-
әрекеті мұнай затының бөлшектік минерализациясына әкеп ... ... ... ... ... ... ... метаболизм
өнімдерінің пайда болуын болдырады .
Топырақтың ... ... ... ... ... эффективтілігін зерттеу, мұнай тотықтырушы микроорганизмдер мен
азотты-фосфор көздерін жиі салу ... ... ... көрсетті. Мұнаймен ластанған топырақтан экстрагирлеп
алынған қалдық ... ... ... ... С14-С33 және
изопреноидтардың С16-С21 ... ... ... Эстракция
өнімдерінің тотығуы бақылау үлгісіне қарағанда 27 % жоғары болды [19-25].
Топырақтың ... ... ... ... ... ... микроорганизмдерге әсері лабораториялық жағдайда зерттелінді.
Топырақтың ... ... 4,8-16 % ... мүкпен бірге азот көзін
мочевина ерітіндісі түрінде 0,024 г/кг және бактерия сұйықтығын ... ... ... мұнайдың концентрациясы топырақтың қайта қалпына
келу уақытына тура байланысты болғанын анықтады. Топырақта C/N ... ... ... азот ... ... ... ... сулар мен табиғи нысандардың мұнай және мұнай өнімдерінен
микробиологиялық тазарту мәселесі қатысты көптеген ... бар. ... ... қиын ... ... ... ыдырауына
байланысты көптеген зерттеулер бар [20-23]. Кейбір зертеушілердің әртүрлі
биоремедиация жөніндегі жұмыстарында, биологиялық ... ... ... ... тізімі көрсетілген: Pseudomonas,
Arthrobacter, Rhodococcus, Acinetobacter, Flavobacterium, Corynebacterium,
Xanthomonas, Alcaligenes, ... ... ... ... Klebsiella, Micrococcus, Spaerotilus, Serratia,
сонымен бірге, ... ... және ... өкілдері көрсетілген [16;17;20-24]. ... ... ... ... ... ... көп ... Бұл туыстың өкілдері ортаның қолайсыз жағдайларына ... ... мол, ... ... белсенділігі жоғары.болып
келеді. Rhodococcus sp. (R. ruber) 1418 и Rhodococcus sp. (R. ... ... ... ... және оның ауыр фракцияларын (шайыр,
асфальтендер, ... ... және ... жалғыз көзі ретінде
пайдалануға қабілетті екендігін ... [19; 27]. Бұл ... ... 5
% мұнай бар сұйық қоректік ортада, екі апта ішінде, 26о С ... 62 % ... ... мүмкіншілігі бар болды. Осы бірлестіктің
топырақты тазалауы бойынша ... ... 11 ... ... 5 % дан 1,25 % дейін төмендейтіндігі байқалды [18;26].
Мұнаймен жасанды жолмен ластанған тундра топырағына R. erythropolis E-
15 ... (1 ... ... іске ... Топыраққа бір уақытта
азотты-фосфор тыңайтқыштар салынды. Алынған нәтижелер ... ... ... ... ... ... ... ғана мөлшерге, 10 % аралығында ... ... ... R. ... E-15 штамын қосқан кезде процестің
эффективтілігі ... ... 5 апта ... соң ... саны
бақылау үлгісіне қарағанда, 5 есеге төмендейді. Интродукцияланған бактерия
клеткаларының саны жоғары деңгейде, 107 кл/г сақталып қалды ... мен ... ... және ... ... ... үшін ... 56Д штамын ұсынады. Бұл штамм топырақты, тұщы және ... ... ... ... ... белсенділікті қысқа мерзім (7-
14 тәулік) ішінде (12-30о С), көрсетеді. Тұщы суды мұнайдан тазартуы - ... ... ... суын – 69,2 %, ал ... – 67,5 % ... ... Тұщы
суды мұнайдың жеңіл фракциясынан тазалау - 99,3% ... ... ... - 98,8% ... ... қатар, ұсынып отырған штаммның
көмірсутектерге қатысты жоғары бөлшектеу белсенділігі де бар. Бұл ... ... ... тазалау қондырғаларын және ... ... үшін ... өте қажет [28].
Мұнаймен ластанған топырақты (2000 м3 жуық жерді) Alcaligenes
eutrophus JMPI 34 ... ... ... ... мөлшері
төмендеуі 34 аптаның ішінде 12980 ... ... ... Сонымен бірге,
Alcaligenes eutrophus JMPI 34 штамын ... ... ... ластанған
топырақты тазалауда топықтың ... ... ... ... [20]. Әр топырақтың және жағармайдың ... ... ... ... сызығы тұрғызылды. Топырақта бензин тазалануы баяу
болды. Сұйық көмірсутектердің топырақтағы мөлшерінің азаюы жылдам болды,
ал, ... ... ... ... баяу ... және ол ... жолына байланысты болды. Биоыдырауға төзімділігі ... ... ... ретпен орналасты: реактивті жағармай > жанатын майлар >
моторлы мазут. Жағатын майлармен, ... о-, м- және ... ... ... ... 3 әдісті; пассивті буландыру, жуу,
биоыдыратуды бақылауда булану процесі әдеттегі жағдайда 3 ... ... - 58-66 % ... 55-80% ... және 36-43 % ... м- және ... ... іске асырды. Ыстық сумен (50о С) және сілтінің сулы
ерітіндісінде ... ... ... 100 % ... ... Alcaligenes
eutrophus JMPI 34 микрооргнаизмдері фенол мен креозолды өте жақсы ыдыратты.
Алдын ала 200 және 300 мг/л Н2О2 бар ... ... ... алынған
топырақта, мұнайдың, майлардың, фенолдың және креозолдың қалған мөлшері
микрооргнаизмдер арқылы жылдам ыдырады [29].
Топырақ пен суды ... ... ... ... көмірсутектердің
ыдырауы төменгі температурада баяу жүретін солтүстік және суық климатты
аймақтар үшін де қажет болып тұр. ... пен суды ... ... ... ... ... 5-6о С ... шикі мұнайды пайдаланып,
өсуге қабілетті ... ... ... ... ... алу көзі ретінде Ресейдің солтүстік аймақтарынан
алынған топырақ ... ... ... 6 дан 30о С ... 10 ... ... қабілетті коринетәрізді бактериялар тобының белсенді 3 штамы
- Р17, Н20, Н32 іріктеліп алынды. Іріктеліп алынған ... ... ... ... ... ... байланысты болатындығы
көрсетілді, Сонымен қатар, Н17 және Н штамдары ароматты штамы п- және ... ... ... ... н-толуолда п-, м- ксилолда өсе
алады, ал, Н17 штамы п- және ... өсу ... ... Н20 ... 6О С
температурада н-алкандардың 77 %, Н32 штамы – 55 %, Н17штамы – 48 % ... ... ... (6 – 30о С) ... пайдалануын
салыстырмалы түрде зерттегенде, іріктеп ... ... үшін ... ... фактор еместігін көрсетті [21].
Топырақ пен суды мұнай және мұнай өнімдерінен ... үшін ... ... ... әртүрлі әдістер жасалуда [22-26].
Теңіз суы, өзендердің жағасын және тұщы суларды мұнаймен ластанудан
тазарту үшін ... ... ... ... ... сияқты
әртүрлі қорек көздері мол тасымалдағыштарда иммобилиздеген деструктор-
микроорганизмдердің көмегі арқылы ... ... ... ... Methanomonas, Micrococcus, Achromobacter, Bacillus,
Mycobacterium, Nocardia ... ... ... тотықтырушы бактериялардың
кең спектірін және Candida туысына жатаатын ашытқыларды пайдаланады.
Препараттты ... ... ... ... ... өсуініңі
қарқынды көрсеткіші 12 сағат өткен соң байқалады [22-33].
Мұнаймен ластанған су бетін (теңіздер мен мұхиттарды), ағынды суларды
Arthrobacter ... ВКПМ S-1551 және R. ... ВКПМ ... ... арқылы тазалау әдісі белгілі. Бұл культуралар н-
парафиндерді, дизельді жағармайларды, мұнай ... шикі ... ... ... ... ... ... қатар, осы
штамдар температура мен ортаның рН мәнінің кең диапозонында және ... ... өсе ... ... флаторлардағы балласты суларды тазартуы үшін (құрамына
Pseudomonas putida-36 штамы кіретін) «Путидойл» бактериалды препаратының
мұнай өнімдерін ыдырату бойынша ... ... ... ... қалдық суларда мұнай өнімдерінің мөлшері 30-100 ... ... ... ... теңізге балласты суларды тастайтын
аудандарда, ... ... ... ... ... ... ... тазару процесін жылдамдаттыратын судың ауа ... ... Обь ... ... ... ... ... препаратын қолдану ... ... ... сулы ... 0,1 г/м3 ... топыраққа салынды, бір
мезгілде 0,1 г/ м3 есебінде нитроаммофостың сулы ерітіндісі ... ... ... ... 2,5 ай ... соң 40 % дейін
төмендесе, бақылау үлгілерінде бастапқы ... 17 % ... ... ... мен ... ... нысаны
Зерттеу нысаны ретінде мұнаймен ластанған топырақ үлгілері алынды.
Мұнайдың жалпы сипаттамасы:
1. орташа тығыздығы - 0,823 г/см3;
2. тұғырлығы динамикалық - 30° - 13,50 ... жану ... - ... суу ... + ... ... құрамы – 27,3%;
6. асфальтен – 0,18%;
7. Крегер әдісі ... ... ...... ... ... құрамы – 18,25%;
9. күкірт – 0,37%;
2.2. ... ... ... ... ... үшін ... қоректік
орталарды қолданылды: ет пептонды агар (ЕПА), Сабуро ортасы, ет ... ... агар (СА), ... агар ... ... ... 1 % мұнай бар минералды Е8 ортасы /1/.
Етпептонды агар (ЕПА) – ... ... ... ... күйде
шығарылады (HIMEDIA, Қазақстан). Оны 1 атм. 30 мин. автоклавқа береді. ЕПА
– бактериялар үшін пайдаланған орта.
Сабуро – ... ... ... ... ұнтақ күйде шығарылады
(HIMEDIA, Қазақстан). Оны 0,5 атм. 30 мин. ... ... ... агар (ЕПА) + ...... жеке – жеке ... алып,
бірдей көлемде қосады (1:1).
Крахмал-аммиакті орта (КАА):
(NH4)SO4 – 2,0 г/л; K2HPO4 – 1,0 г/л; MgSO4 – 1,0 г/л; NaCl – 1,0 ... – 3,0 г/л; ... - 10 г/л; агар – 20 г/л. ... аз көлемде
дистилденген суға ерітіп алып, содан соң негізгі ортаға қосады, рН-7,2.
Құрамында мұнай бар ...... – 1,5 г/л; KH2PO4 – 0,7 г/л; MgSO4 – 0,8 г/л; NaCl – ... 20 г/л; 1 литр ... 10 мл ... ... рН=7,2.
Барлық қолданылған қоректік орталарды 0,5 және 1 атм. 30 ... ... ... саны ... ... колонияларды
санау 3-10 тәулік аралығы.
Сабуро ортасында саңырауқұлақ пен ашытқылардың саны 7 тәулік аралығында
анықталады. КАА ... ... мен ... саны ... ... аралығы.
ЕПА+Сабуро ортасында споротүзуші бактериялардың саны 5-7 тәулік
аралығында анықталды.
2.3. Зерттеу ... ... ... анықтау
Мұнай өнімдерінің қалдық құрамын гравиметриялық әдіс арқылы анықтадық.
Алдымен топырақтағы мұнайды хлороформен өңдеп, сосын ... ... ... ... Ол үшін ... 30 г алып, 150 мл колбаға ... 10-15 мл ... ... ... ылғалдадық.
Алынған экстаркты тазалау үшін 1 см, 10-15 см ... шыны ... оның ... ... ... 1 мм болуы қажет. Құбырды штативке
бекітіп, буланып кеткен хлороформнан ... ... ... (3-5 ... рет ... қалдықты ерітіп құбырға құяды. Құбырдың ... ... ... 50 мл ... бар ... ... Гександы бөлме
температурасымен қараңғы жерде толық буланғанша күтеді. Сосын стаканды
аналитикалық таразыға ... ... ... ... формулаға салып
есептейміз (1):
С = х 1000 мг/кг (1)
Мұнда:С – топырақтағы мұнай концентарциясы мг/кг;
а – мұнай бар бюкс ... ...... ... ...... ... құм г.;
1000 – 1 кг топыраққа есептелген коэффициент [28]
Мұнаймен ластанған топырақтан ... ... ... алу.
Қызылорда облысы Құмкөл кен орнынан алынған мұнаймен ластанған
топырақ үлгілерінен топырағының араласқан ... ... ... ... ... ... оны микробиологиялық талдауға
дайындап алдық. Ол үшін топырақты өсімдік тамырларынан ... 1-3 ... бар ... өткізіп алады. Құрғақ жағдайға дейін кептірілген
топырақтан 10 г алып 100 мл су бар ... 750 ... ... ... 20-25
минутқа 220 айн/мин шайқағышқа қояды. Одан соң он ... ... ... ... қоректік орталарға егу жүргізеді.
Топырақтағы микроорганизмдердің санын анықтау
Қатты орталарға егу әдісі.
Бұл әдісттің негізі белгілі ... ... ... ... ... ... егу және ... өскен колониялардың санын
есептеу.
Табақша әдісі топырақтағы ... ... ... анықтауда кең қолданады. Ол тек ... ... ғана ... сонымен қатар колониялардың морфологиясы
бойынша әртүрлілігін бағалайды.
Сұйылтуды ... ... ... ... ... мұнаймен ластанған 10 г топырақты өлшеп алып колбаға салып оны 30
мин. тербегішке ... ... ... ... ... жасайды. Ол үшін
сұйықтықты стерильденген пипеткамен 1 мл зерттейтін материалымызды алып
серильденген 9 мл су бар ... ... ... ... ... ... ... және
стерильденген суы бар пробиркаларды пайдаланады. Егер де осы ережелерді
орындамаса онда ... ... ... ... ... ... агарлы ортаға егу. Серильденген Петри
табақшаларына агарлы ... ... 20-30 ... ... құямыз.
Табақшалардағы агарлар қатқанша төңкеріп қоямыз. Сондан кейін оларды әдетте
2-3 тәулік 300 ... ... ... қояды.
Табақшалаға егуды белгілі бір берліген сұйылту бойынша егеді. Олрадың
бәрін стерильденген пипеткалармен белгілі көлмеде (әдетте 0,05; 0,1 немесе
0,2 мл) ... ... ... тамызады. Содан соң табақшадағы
ортаны стерильденген ... ... ... спиртқа салып күйдіреді.
Осы процестердің барлығын оттың жанында жасайды.
Әр сұйылтуға 4-6 ... егу ... Бір ... сұйылтуларға
стерильденген пипеткамен бір шпательді ... ... Ал ... ... стерильденген пипеткамен шаптельді қолдану керек.
Табақшаға егілген ортаны термостатқа, белгілі бір ... ... ... ... етіп ... колониялардың санын санау. Микроорганизмдердің колонияларын 2-15
тәуліктен кейін санайды. Микроорганизмдарды санағанда ... ... ... ... санағанда табақшаның түбіне сыртжағына нүкте
қояды. Егер ... көп ... ... ... ... ... ... Кей кездері колонияны санау үшін арнайы ... ... ... ... ... 30-50 ... ... дейін
колониялар өсіп шығады. Егер өсіп шықққан колонияның саны 10-нан кем ... оны ... [26, ... мл зерттейтін субстарттағы клетканың санын мына формула (2) ... ... М – 1 ... ... ... – берілген сұйылтудан еккеннен кейінгі шыққан колониялардың
орташа ...... ... ... ... – сұйылтудың коэффициенті.
Көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдердің деструктивті
белсенділігін анықтау.
Көмірсутегін тотықтыру белсенділігін анықтау үшін, сол ортадағы
көміртекті хлороформмен экстракциялап алу керек. ... ... ... (3) ... ... ... а1 – ендірілген мұнай құрамы;
2. а2 – ... ... ... ... топырақ үлгілеріндегі Bacillus туысы бактерияларын бөліп алу
және санын анықтау үшін ... ... ... ... әдіс – Кох
әдісі пайдаланылды.
Әдістің мәні зерттеліп ... ... ... ... табақшасына қатты қоректік ортаға егіп, өскен
колониялрады санау ... ... ... қағидасы бойынша мұндағы
әр колония бір ... ... ... ... ... ... ... көлемі қатты қоректік ортаға егу
арқылы өсіп ... ... саны ... ... ... ... клеткалары болғандығын анықтауға ... ... Кох ... ... ... ... ... нәтижелерін клетка саны арқылы ... ... ... ... ... дайындау. Жекеленген колониялар алу үшін микроорганизмдер
бар дақылды немесе ... ... ... ... құбыр
суында, сұйылтудың тұрақты коэффицентін пайдалана ... ... бұл ... 10 ... тең. ... ... үшін стерилді
құбыр суын стерилді құрғақ ... 9 мл – ден ... ... ... ... көмегімен алынған бастапқы суспензияның
1мл- ін 9 мл ... суы бар ... ... бұл ... 1:10. бірінші суспензиядан алынған ... ... ... ... Осы ... ... ... мл алып, екінші пробиркаға көшіреді, бұл екінші сұйылту, ... ... ... дайындайды.
Петри табақшасына егу. Суспензияны беттік және ... ... ... ... ... егу алдында стерилді ... ... ... ... 20-30 мл – ден ... Егуді
белгілі сұйылтудан жүргізеді. Стерилді пипеткамен ... ... ... 0,1 мл ... Суспензияны қоректік орта бетіне
Дригальский шпателінің көмегімен ... ... ... 28 ... ... ... күнге қалдырады.
Өскен колонияларды санау. Өсу жылдамдығына байланысты ... ... ... ... дақылдаудың 1 – 15 тәулігінен
кейін санайды. Табақшадағы колониялардың орташа ... ... ... ... 1 мл – дегі ... ... ... (4) :
M = a*10n / V (4)
мұндағы, М – 1 мл — дегі ... ... ... а ... ... ... колониясының орташа саны; 10 –
сұйылиу коэффициенті; n – егу ... ... ... саны; v
– егуге ... ... ... ... ... ... арқылы 10х1, 10x2 және 10x3 дәрежелеріндегі
сұйылтудан алып ЕПА+Сабуро қоректік ортасына үш қайтарымнан ... ... ... және ... ... анықтау
Грам әдісімен бояу
Грам бойынша бояу - ... бұл ... дат ... ... ... ... ... белгі болып табылады.
Бояу тәсілі. Мазокиарды 1 – 2 мин ... ... ... ... кейін бояуды шаяды және препаратты сумен шаймай тұрып, 1
– 2 мин ... ... ... ... ерітіндісін шайып, препаратты
түссіздендіру үшін 0,5 – 1,0 мин 96 % - тік этанол спиртімен шаяды. Спиртті
препаратқа ... ... ... ... ... ... және
иммирсионды жүйемен микроскопирлейді. Дұрыс боялғанда, грамм оң бактериялар
көк – фиолет ... ... ... фуксиннің қызыл түсіне ие.
Бактерияларды бояусыз Грам әдісі бойынша ажырату
Бактерияларды грам ... және грам оң етіп бояу ... осы екі ... клетка қабырғасындағы химиялық құрамының ерекшеліктеріне
байланысты оларды Грм ... бояу ... ... ... Грам ... барлық микробиологиялық әдістерде қолданылады, бірақ дифференциациялау
үшін жылдам және оңай жасалатын жолы-ол ... Грам ... – 2 ... ... ... тұзақ көмегімен заттық шыны
бетіндегі 3 % - тік КОН ... ... ... ... ... 5 – 8 с ... бірден көтеріп қалады. Грам ... ... ... ... ... ... тұзақтан тез арада алына
қоймайды, олар ... ... ... Грам оң ... сілті
тамшысында (судағыдай) біркелкі жайылады [37]. Егер 60 ... ... ... онда ... ... ... ... Тұтқырлықтың көбеюі грам
теріс бактериялардың клетка қабырғасының сілтілі ортада лизиске ұшырауынан
және ДНҚ-ның бөлініп шығуынан болатын құбылыс.
Бөлініп алынған ... ... ... ... культуральды, морфологиялық, физиологиялық – биохимиялық
қасиеттерін жалпы қабылданған әдістеме бойынша ... ...... ... дақылдардың көмірсуларда
(сахароза, мальтоза, галактоза, арабиноза, ... және ... ... ... ... Каталазаға, уреазаға, фенилаланинге,
липазаға, диастазаға белсенділігін, көмірсуларды және спирттерді қолдануын
анықтадық. Желатинді ыдыратуын, картопта ... ... ... ... ... анықтадық.
Амилолитикалық белсенділікті анықтау
Амилолитикалық белсенділік – ... ... ... ... ... белсенділікті бақылау үшін мынадай
орта қолданылады (г/л): ... – 10,0; ... – 5,0; ... ...... – 15,0; рН 6,8-7,0. Ортаны 1атм залалсыздандырады да, стерильді Петри
табақшаларына құяды. Орта ... ... ... ... диаметрі бойынша сызықпен егеді. Дақылдау ұзақтығы - ... ... ... ... пластинканы Люголь ерітіндісімен өңдеу
арқылы зерттейді. Ол үшін қоректік ортаның бетіне 3-5 мл Люголь ... ... ... бар орта көк ... боялады да, гидролиз аймағы
түссізденеді, ал егер крахмал ... ... ... онда ... ... ... Крахмалдың гидролиз аймағын сызық ... ... ... ашық шекарасына дейін милиметрмен өлшейді. Ашық
аймақтың диаметрі үлкен болған сайын амилолитикалық белсенділік ... ... ... анықтау
Протеолитикалық белсенділік – протеолитикалық ферменттердің поли- және
олигопептидті белоктардың ... ... ... тыс
протеазалардың белсенділіктерін анықтау үшін субстрат ретінде ... және ... ... ... – бұл ... сүйегі мен шеміршегін қайнату ... ... ... ... гель 23-26̊С температурада ериді. Желатин
микроорганизмдер ортаға ... ... ... ... ... ... ... зат ретінде қолданылуын шектейді. /Н.С.Егорова
практикум по микробиологии 47бет/
Желатиннің ыдырауы. Бұл қабілетті ... үшін ... ... ... ... егеді. Ет-пептонды желатинді дайындау
жолы: 1000мл ет-пептонды сорпаға 10-15г желатин ... 20-30 мин ... ... ... ... қоспаны желатин толық ерігенше қыздырады,
рН 6,8-7,0. Алынған ЕПЖ пробиркаларға 8 мл – ден ... 0,5 атм 15 ... рН 6,0 ... ... 7,3 жоғары желатинді орталарды қайта
залалсыздандыруда желатиннің гель түзу қабілеті ... ... ... тиімді емес. Егуді инемен жүргізеді. Дақылдау ұзақтығы
бөлме температурасында 7 – 10 ... ... ... ... қарап
бақылайды. Егер желатин ыдыраған ... оның ... ... ... ... Микроорганизмдердің желатинді ыдыратуы қабатты, шалқан
тәрізді, құйғыш тәрізді, кратер тәрізді, қап тәрізді және көпіршікті болып
келеді [ 25 ... ... Бұл ... ... үшін ... агар ... ортасы
қолданылады. Орта стерильді майсызданған сүт және ... ... ... тең ... ... ... ең алдымен 650-1500g15 мин
центрифугадан өткізе ... ... ... бетінде қалың қабат
түзетін майды алып ... да, 0,5 атм ... ... оны ... ... да, ... ерітілген және
50̊С суытылған сулы агарға араластыра отырып қосады. Осы ... ... ... ... Микроорганизмдерді табақшаларға сызықпен егеді.
Дақылдау ұзақтығы – 2-10 тәулік. ... ... ... ашық ... ... Оны әсіресе 5% үшхлорсірке
қышқылының ... ... ... ... ... ... аймағын сызық (колония) ... ... ... ... дейін милиметрмен өлшейді. Ашық аймақтың диаметрі үлкен болған
сайын казеинолитикалық белсенділік соғұрлым жоғары болады.
Оксидазаға белсенділікті анықтау
1-әдіс. Фильтр ... ... сол күні ... 1%-тік
дегидрохлорид тетраметрил-n-фенилендиамин ... ... ... ... ... агарлы ортаның жоғарғы жағынан платинді тұзақпен
(әдетте тұзақ ... ... ол ... барысында реакцияны жалған, дұрыс
шығармауы мүмкін) алады, одан әрі ... оны ... ... жағады.
Егер реакция оң болса, онда 10 ... ... ... ... ... Оң нәтиже Ps.aeruginosa, ал теріс нәтиже - E.coli болып шығады.
2-әдіс . Бұл ... ... аз және өте ... ... ... ерітіндісінен, еріген 95%-тік этанол ерітіндісінен және жаңадан
дайындалған ... ... сулы ... ... ... ... нұсқада дақылға Ь-нафтолдан 0,2 мл және
диметилпарафенилендиаминнен 0,3 мл ... оны ... ... Оң
реакция колониялардың немесе споралы дақылдардың қанық күлгін түске 10-30
секунд аралығында боялуы.
Каталазаға белсенділікті анықтау
Каталаза ... ... ... тест – ... ет ... ... егу жүргізеді. Инкубациядан кейін қиғаштан төмен бойынша 1
мл 3 % - тік ... ... ... ... Бірден 5 минуттан кейін
көпіршіктердің түзілуін байқайды, ол оң ... ... Бір ... ... 3 % - тік ... ... ... табақшадағы қарқынды өсу
аймағына құяды. Бульонды культура болған жағдайда 0,5 мл ... 0,5 ... % - тік ... ... ... ... және ... көпіршіктердің түзілгенін
байқайды. Кейбір бактериялар,мысалы сүт қышқылды бактериялар ... өте ... ... ... ... жоқ орталарда
псевдокаталазаны түсіндіреді. Псевдокаталазаның ... ... ... ... ... қосады. Анаэробтарды каталазалық ... үшін ... ... ... ... бұрын дақылды ауада 30 минут
ұстаған дұрыс. Оң ... - ... ... ... - ... ... анықтау
1- әдіс. Жұмыртқаның сары уызы қосылған агарлы ... ... ... ... ... ... сары уызы қосылған агар ... (г\л): ... ... NaCl-1, ... ... ... ... дистилденген су- 500 мл. Осы компоненттерді
араластырады, ортаның рН 7,3-7,4-ке дейін ... ... агар ... қыздырады, автоклвта 0,5 атм залалсыздандырып, оны ... ... ... жақсылап спиртпен дезинфицирлейді және оны
бос қойып қояды, кепкенше. Содан соң жұмыртқаны жарып, ... ... ... ... ... ... сақтай отырып жұмыртқа
сарысын еріген агарға қосып, оны біртекті суспензия ... ... Осы ... ... ... ... Инкубациядан соң
табақшаның бетін ашып, жоғары жағын жай ... ... Оң ... ... ... ... ... жоғары жағында байқалады. Оң нәтижеге мысал-
Clostridium sporogenes, теріс нәтижеге - Clostridium butyricum.
2-әдіс. Бұл әдісті ... яғни ... ... және олейн
қышқылдары үшін қолданады. Әдісті жасау үшін (мысалы, МПА) агарлы қоректік
орталарды 0,01% CaCl2 қосу ... сол ... ... ... қышқылының эфирі) 1 атм залалсыздандырады. Стерильді твинді
еріген агарлы қоректік ортаға қосады, 45-500C-та ұстап, ... ... ... ... ... твин ... ... қыздырып, петри
табақшаларына құйып, қатқан агарлы ортаға дақылды штрих ... ... ...... ... ... түр ... болады- Ps.aeruginosa,
теріс нәтиже-Ps.putida.
Диастазаға белсенділікті анықтау
Диастаза ферментінің (амилазаның) крахмалды ыдыратуын ... ... ... аммиакты (КАА) агарлы қоректік орта ... ... ... ... ... көмегімен анықтайды. Культуралар
өскен табақшаларға Люголь ... ... ... ... ... ... түске боялады (гидролиз декстрин сатысына дейін ... ... ... ... ... ... қантттар сатысына дейін жеткен). Крахмал
болатын ортада глюкоза болмауы ... ... оның ... ... ... (+) мысал- Bacillus subtilis, теріс нәтиже
Bacillus maceran [66].
Көмірсуларды және органикалық ... ... ... және ... ... ... тест – ... заттардың судағы 10 % ерітіндісін 0,5 атм залалсыздайды және негізгі
минеральды ... ... ... соңғы концентрациясы 1 %. Смитта
ортасының минералды негізі ... (г/л): (NH4)2 HPO4 – 1; KCL – ... 7 H2O – 0,2; ... ... – 0,2; агар – 15. ... рН 7 ... керек.
Залалсыздандырар алдында бромтимол пурпур индикаторын 1 л ортаға 25 мл
0,04 % спирттік ерітіндісін қосады. Қанттарды немесе қышқылдарды, ... ... ... ... ... ... ортаның қышқылдануы
бойынша индикатор түсінің сарыға дейін рН 6,8 – 6,2 ... ... ... ... газ түзілгенде, ортаның қышқылдануы агар
бағанасының үзілістері байқалады.
Аэробты тотығу немесе көмірсулардың ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін қолданады. Орта құрамы: пептон –
0,2 г; NaCL – 0,5г; K2HPO4 – 0,03г; дист су – 100 мл, агар – агар – 0,3 ... сулы ... ... 0,3 мл. рН – 7,1, - ... ... 10 % ... ... дайындайды, бөлек залалсыздайды.
Ортаға соңғы концентрациясы 1% құрайтындай қосады. Әр көмірсу үшін ... ... Егу ... ... бір ... орта ... парафин құяды. Культивирлеу ұзақтығы 8 – 10 ... ... ... ... ... ... ... өсуі. Көптеген микроорганизмдер картопта өседі және дақ
түзеді. Картопта өсуі ... ... ... және ... ... ... ие.
Картоп ұсақтарын келесідей дайындайды: Түйнекті тазалап жуады,
қабығынан ... ... ... ... ... 1 сағат 1% - тік
NaHCO3 ерітіндісіне салып қояды. Түбінде ... ... бар ... 1,5 атм 30 ... ... ... мен оларды талдау
3.1 Мұнаймен ластанған топырақтан бактериалды изоляттарды ... ... ... ең ... ... ... ... мұнай
тотықтырушы микроорганизмдерді бөліп алудан бастадық. Зерттеу барысында
топырақ үлгілеріндегі микроорганизмдердің мұнай тотықтыру ... ... ... ... ... 3 %, 5 % және 7 % ... бар сұйық
қоректік орталарда 12 тәулік аралығында «құнарландыру» әдісін пайдалана
отырып дақылдау ... Ол үшін ... ... ... ... Мұнаймен ластанған 10 г топырақты минералды сұйық қоректік орта
құйылған 750 мл. ... ... ... 12 ... ... өсірдік. Әр 0, 3, 6, 9 және 12 ... ... ... ... ... келесі сатысында мұнаймен ... ... ... ... және микроорганизмдердің санын анықтаудан
бастадық. Ол үшін мұнаймен ластанған топырақ үлгілерін он ... ... ... тығыз қоректік орталарға (ЕПА, Сабуро, ЕПА+Сабуро, құрамында
мұнай бар минералды 8Е ортасы) егу жүргіздік алып ... ... ... ... мөлшері 153600,2±3,5 мг/кг нан 253200,6±6,4
мг/кг құрады. Ал, топырақ үлгілерін ЕПА ... егу ... саны ... нен 15,5±0,5х105 дейін КТБ/г құрады.
Сабуро және КАА қоректік ... ... саны ... ... нан 27,5±0,9 х 104 дейін КТБ /г ... ... ... бар минералды
8Е қоректік ортасында көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдердің саны ... ... 101 нан ... дейін КТБ/г болды. ЕПА мен КАА ортасындағы
бактериялардың саны топырақ үлгілерінде актиномицеттер мен микромицеттерге
қарағанда ... ... 1. ... ... ... ... алу сызба – нұсқасы
Кесте 1 – Мұнаймен ластанған топырақ үлгілеріндегі әртүрлі ... ... cаны, КТБ /г ... ... ... ... ... | |
| ... ... |
| | |ЕПА ... |КАА ... 8 |
| | | | | |Е ... |
|1 ... |
| |5 |05 | | | |
|2 ... х ... ... |4 |04 |102 | | ... ... ЕПА ортасында бактериялардың саны анықталынады.
Өскен колонияларды санау 3-10 тәулік аралығы. Сабуро ортасында ... ... саны 7 ... ... ... КАА ... мен бактериялардың саны анықталды. 3-10 тәулік аралығы.
Минералды 8 Е ортасы ортасында споротүзуші бактериялардың саны 5-7 ... ... ... ... 1 ... және ... ... жұмысын жалғастыру барысында, мұнаймен ластанған топырақ
үлгілерінен 100 ... ... ... Бөлініп алған микроорганизм
изоляттарының арасынан 43 изолят құрамында 1 мл/л ... бар ... ... өсу ... ... ... алған 43 микроорганизм изоляттарының арасынан ... ... 10 мл/л ... өте ... өсу белгісімен
ерекшеленді.
Кесте 2 – Мұнаймен ... ... ... ... ... ... изоляттары колонияларының морфотиптік құрылымы
|Изоляттар|Колониялардың сипаттамасы (формасы, түсі, шеті, |Изоляттар |
| ... ... ... көлемі) ... |
|1 ... ақ, ... ... , ... |ІІІ – 2 (2) |
| |біртекті, 0,1-0,2 см. | |
|2 ... сүт ... ... ... |ІІІ – 3 (1) |
| |1-0,5 см. | |
|3 ... ... ... қоңыр пигмент бөледі, |ІІІ – 3 (8) |
| ... ... ... 0,1-0,3 см. | |
|4 | ... ... тегіс, жалпақ, |IV – 3 (5) |
| ... ... 0,6 см. | ... 2 – ... |
|5 ... емес , сүт ... ... әжімделген, |IV – 3 (7) |
| |біртекті ... 0,3-0,6 см | |
|6 ... сұр, ... ... ... 0,7|VI – 2 (1) |
| |см, | |
|7 ... ... тегіс, төмпешіктеу, біртекті,|VII – 2 |
| |0,3см | |
|8 ... ... ... ... ... |VII – 2 (4) |
| ... 0,2 см, | |
|9 ... ақ, тегіс, жайылға, жалпақ, жабысқан, |VIII – 2 (1)|
| ... 0,3см, | ... ... ... ризоидты, әжімделген, |VIII – 3 (7)|
| ... ... 1,2-1,1 см | ... ... ... ... ... біртекті, |I – 3 (2) Б |
| |0,2 см, | ... ... ... ... ... ... |I – 3 (8) Б |
| ... 0,2-0,3см | ... ... ... ... тамшы тәрізді, |II – 2 (4) Б|
| ... 0,4 - 0,5 см, | ... ... ... ... ... ... |II – 2 (6) Б|
| ... 0,5 см, | ... ... ... ... ... майда , |III – 3 (2) |
| |0,1-0,4 см, |Б ... ... ... ... жалпақ, үшкірлеу, |III – 3 (1) |
| ... 0,3-0,4 см |Б ... ... ... ... ризоидты, жайылған, жалпақ, |VII – 2 (3) |
| |ірі, 2,5 - 4,1 см, |Б ... ... ... крем ... ... |VII – 2 (4) |
| ... жалпақ, ірі, 2,2 - 3,2 см, |Б ... ... ... ... ... ... тәрізді, |IX – 2 (5) Б|
| |біртекті, 0,3 - 0,4 см, | ... ... ақ, ... ... ... 0,2-0,4 |IX – 2 (8) ... |см | ... ... ... ... ... жалпақ, майда |VI – 3 (3) Б|
| |0,2-0,3 см | ... ... ақ, ... ... ... 0,2- 0,3 |I – 3 (2) Б |
| |см | ... ... ... сүт ... ақ, ... ... |І – 3 (7) М |
| |жалпақ, ірі, 4-3 см, | ... ... ... ... жалпақ, тамшы тәрізді, |VI – 2 (1) Б|
| ... 0,2-0,3 см, | ... ... ... ... ... үшкірлеу, майда, |VI – 2 (2) Б|
| |0,1-0,2 см, | ... ... ... ... ... ... , |VI – 4 Б |
| |0,2-0,3 см, | |
| ... 2 - жалғасы ... ... ... ... ... ... |IX – 3 (7) Б|
| |0,3-0,4 см, | ... ... ... иректелген, тегіс, жалпақ, |X – 2 (4) M |
| ... 0,4-0,5 см, | ... ... сары, тегіс, жалпақ, төмпешіктеу, |IV – 3 (1) Б|
| ... 0,1-0,2 см, | ... ... ... ... жалпақ, тамшы |I – 5 (2) H |
| ... ... 0,1-0,2 см, | ... ... ... ... жалпақ, төбесі |I – 5 (3) H |
| ... ... 0,1-0,2 см, | ... ... , ... ... тегіс, төмпкшіктеу, |I – 4 H |
| ... 0,1-0,2 см, | ... ... ... ... ... тәрізді, майда, |II – 5 (2) H|
| |0,1-0,2 см | ... | ... ... ... жайылған, |IV – 3 H |
| ... ... ... 0,1-0,4 см | ... ... ақ, иректелген, бұжыр, жалпақ, майда, |IV – 5 H |
| |0,1-0,3 см | ... ... ... ... ақ, ... ірі, 4,0 |V – 5 H |
| |–5,0 см | ... ... сұр, ... бұжыр, жалпақ, майда, |VIII – 5 H |
| |қоңырқай түсті ... ... 0,2-0,3 см | ... |Дұрыс емес, қызғылт, ... ... ... |VIII – 5 ... ... , ... емес, 0,5-0,7 см, |H ... ... ... ... ... төмпешіктеу, |X – 5 (5) H |
| ... 0,2-0,3 см | ... ... ... ... ... ... |I – 5 M |
| ... 0,4-0,5 см, | ... ... ... иректелген, жалпақ, 0,1-0,4|II – 5 (2) M|
| |см | ... ... ақ, ... жалпақ , төмпешіктеу, |VII – 6 M |
| ... 0,1-0,2 см. | ... ... сүт ... ... ... |IX – 6 (2) M|
| |1-0,5 см. | ... (+++) - ... өсу; (++) – ... өсу ; (+) – ... өсу; (-) |
|- өсу жоқ ... алған 43 микроорганизм изоляттары әртүрлі морфотиптердегі
колониялар болды. Іріктеп алған изоляттардың ... ... ... ... 3 - Микроорганизм изоляттарының құрамында әртүрлі мөлшердегі мұнай
бар минералды қоректік ортадағы өсу белгілері
|Изоляттар|Изоляттар белгіленуі |10 мл/л |
| | ... |
| | ... |
|1 |ІІІ – 2 (2) |+++ |
|2 |ІІІ – 3 (1) |+ |
|3 |ІІІ – 3 (8) |+++ |
|4 |IV – 3 (5) |+++ |
|5 |IV – 3 (7) |++ |
|6 |VI – 2 (1) |+ |
|7 |VII – 2 |+++ |
|8 |VII – 2 (4) |+++ |
|9 |VIII – 2 (1) |+++ ... |VIII – 3 (7) |+ ... |I – 3 (2) |+++ ... |I – 3 (8) |+ ... |II – 2 (4) |+++ ... |II – 2 (6) |+++ ... |III – 3 (2) |+++ ... |III – 3 (1) |+++ ... |VII – 2 (3) |+ ... |VII – 2 (4) |+ ... |IX – 2 (5) |+ ... |IX – 2 (8) |++ ... |VI – 3 (3) |+ ... |I – 3 (2) |++ ... |І – 3 (7) |+ ... |VI – 2 (1) |+++ ... |VI – 2 (2) |+++ ... |VI – 4 |+ ... |IX – 3 (7) |+ ... |X – 2 (4) |++ ... |IV – 3 (1) |++ ... |I – 5 (2) |+ ... |I – 5 (3) |+ ... |I – 4 |+ ... |II – 5 (2) |+++ ... |IV – 3 |+ ... |IV – 5 |+ ... |V – 5 |+++ ... 3 – ... ... |VIII – 5 |+ ... |VIII – 5 (2) |++ ... |X – 5 (5) |+ ... |I – 5 |+++ ... |II – 5 (2) |++ ... |VII – 6 |+ ... |IX – 6 (2) |+ ... (+++) - ... өсу; (++) – ... өсу ; (+) – ... өсу; (-) |
|- өсу жоқ ... ... ... 43 микроорганизм изоляттарының арасынан 16
микроорганизм культурасы 10 мл/л ... өте ... өсу ... ... 3)
ЕПА ОРТАСЫ
КАА ОРТАСЫ
САБУРО ОРТАСЫ
8 Е ортасы
МПА + ... ... ... 2. ... ... ортада өскен микроорганизмдер көрінісі
Ары қарай біз осы іріктеп ... 43 ... ... жиі ... ... ... ... қоректік орталарда кездесу жиілігін
анықтадық.
Жүргізілген зерттеуден алынған мәліметтерді ... ... ... Құмкөл топырақ үлгілерінен бөлініп алған микроорганизмдердің
1 мл/л ... өсу ... бар ... ... ... ... ... ЕПА қоректік ортасында морфотиптердің кездесуі мөлшері
жоғары болып 12 - 25 ... ... ... 2 -20 және КАА ортасында 10-
20 рет кездесті. Ал, ...... ... аталған морфотиптер
саны аз болды, 2-9 құрады (Кесте 4).
Кесте 4 - Мұнаймен ластанған топырақтан ... ... ... ... |Қоректік орталар, % |
| |ЕПА ... |КАА ... 8 Е |
| | | | ... |
|X – 2 (4) M |22 |3 |9 |- |
|I – 5 (2) H |27 |18 |13 |- |
|I – 5 (3) H |- |17 |- |- |
|I – 4 H |25 |5 |19 |- ... – 5 (2) H |- |- |21 |- ... 4 – жалғасы ... – 5 H |- |- |18 |- |
|V – 5 H |- |19 |- |- ... – 5 H |- |10 |- |- |
|I – 5 M |14 |- |- |4 ... қарай зерттеу жұмысымызды жалғастыру барысында ... ... ... ... ... және ... көзі ... 20 мл/л
және 30 мл/л мұнайы бар минералды қоректік ортада өсу қабілеттіліктерін
зерттедік. Изоляттардың ... ... ... өсуі бойынша көзбен бақылау
арқылы сапалық талдау жасадық.
Сонымен, бөлініп алған көмірсутегін тотықтырушы ... ... 3 мл ... бар ортада жақсы өсу ... 5 ... ... ... 5 - ... ... құрамында әртүрлі мөлшердегі мұнай
бар минералды қоректік ортадағы өсу белгілері
|Изоляттар |Мұнайдың мөлшері, мл ... | |
| |20 мл/л, |30 мл/л ... – 2 (2) |++ |++ ... – 3 (8) |++ |+ ... – 3 (7) |++ |- ... – 2 |++ |- ... 2 (1) |++ |- ... 3 (7) |++ |- |
|I – 3 (8) Б |++ |- ... – 2 (6) Б |++ |- ... – 3(1) Б |++ |- ... – 3 (1) Б |++ |- ... – (7) Б |++ |- ... – 2 (4) Б |++ |+ ... – 2 (5) Б |++ |- ... – 2 (8) Б |++ |+ ... – 3 (3) Б |++ |+ ... – 6 M |++ |+ |
|I – 3 (7) М |++ |+++ ... – 2 (1) Б |++ |+++ ... – 2(2) Б |++ |+++ ... – 4 Б |++ |- ... – 2 (3) Б |++ |++ |
|X – 2 (4) M |++ |- ... 5 – ... |
|I – 5 (2) H |++ |+ |
|I – 5 (3) H |- |- |
|I – 4 H |- |- ... – 5 (2) H |- |- |
|I – 5 M |- |- ... – 5 H |- |- |
|V – 5 H |- |- ... – 5 H |- |- ... (+++) - ... өсу; (++) – ... өсу ; (+) – ... өсу; (-) - |
|өсу жоқ ... ... ... ... мәліметтер мұнайдың төменгі
2 мл/л мөлшерінде көпшілік изоляттар (23 изолят) жақсы өсу ... ... ... ... ... ... 23 ... 20
мл Құмкөл мұнай бар минералды ... ... ... ... ... ... сайын минералды қоректік ортада ... ... ... ... едәуір жоғары 30 мл/л мөлшерінде 5 изолят жақсы
және қарқынды өсу ... ... ... ... ... 30 мл ... өсу қабілеттілігін көрсетпегендіктен
ары қарайғы жұмыстарда пайдаланылмады (Кесте 5, ... ... 3. ... ... КӨМІРСУТЕГІН ТОТЫҚТЫРУШЫ МИКРООРГАНИЗМДЕРДІҢ 3 МЛ
МҰНАЙЫ БАР МИНЕРАЛДЫ ҚОРЕКТІК ОРТАДА ӨСУ ҚАБІЛЕТІ
КӨМІРСУТЕГІН ТОТЫҚТЫРУШЫ МИКРООРГАНИЗМДЕРДІ МҰНАЙМЕН ЛАСТАНҒАН ТОПЫРАҚТЫ
ТАЗАЛАУДА ІС ЖҮЗІНДЕ ПАЙДАЛАНУ ҮШІН, ... ... ... ... ... МӨЛШЕРІН ДЕГРАДИРЛЕЙТІН ЖЕТІСТІГІ МОЛ ШТАМДАРДЫ ТАҢДАП
АЛУДЫҢ МАҢЫЗЫ ЗОР. ОСЫҒАН БАЙЛАНЫСТЫ, 5 ... ... ... МЛ, 50 МЛ ЖӘНЕ 70 МЛ ... ... ... ЗЕРТТЕДІК (6
КЕСТЕ).
Кесте 6 – Мұнаймен ластанған топырақтан бөлініп алған жаңа штамдардың
деструктивті белсенділігі
|Изоляттар ... ... % |
| |30 мл/л |50 мл/л |70 мл/л ... – 2 (1) Б ... |61,4±1,4 ... ... – 2 (4) ... ... ... ... – 2 (1) |89,3 ±1,7 ... |67,5±1,4 |
|I –3(2) Б ... ... ... ... Б ... |49,8±3,2 |40,9±3,7 ... ... ... ... ... 5 изолят мұнайды ... ... ... ... Барлық сұрыптап алған микроорганиздер мұнайдың
әртүрлі мөлшерін жақсы қабілеттілікпен пайдаланды. ... 10 ... мл/л ... ... - дан 89,3 ±1,7 % пайдаланса, 50 мл/л ... - дан ... - ға ... ... Ал, 70 мл/л мұнайды,
іріктеп алған культуралардың арасында VII – 2 (4) және VIII – 2 ... ... ... ... ... және ... көзі ретінде
60,7±2,8 % - дан 67,5±1,4 % дейін сәйкес пайдаланса, қалған ... – 2 (1) Б, I – 3 (2) Б және II – 2 (6) Б ... %, ... ... % ... ... ... зерттеулердің негізінде VII – 2 (4) және VIII – 2
(1) штамм мұнай және оның ... ... ... ... үшін ... биологиялық препараттардың құрамына қосуға
қолдануға болады.
3.2 ... ... ... таксономиялық топтарға жататын
бактериялардың, биоалуантүрлілігін анықтау үшін ... ... - ... ... зерттеу
Биотехнологиялық мақсатта қолданылатын бактериялардың әр түрлі
таксономиялық топтарға ... ... ... және ... ... ... өте жоғары. Осыған орай, жұмысты жалғастыру
барысында таңдалып алған бактериялардың 5 ... (VI – 2 (1) Б, VII – ... VIII – 2 (1), I –3(2) Б, ... Б) ... туыстық қасиеттерін және
клетка морфологиясының көрінісін анықтадық (кесте 7).
Кесте 7 – ... ... ... бөлініп алынған бактериялардың
негізгі морфологиялық белгілері
|Изоляттар |Пигмент ... ... ... |
| ... |ғы ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... – 2 (1) Б ... |+ |+ ... |3,6x1,5 |
|VII – 2 (4) ... |+ |+ ... |3,1x1,4 ... – 2 (1) |Қоңыр |+ |+ ... |3,3x1,1 |
|I –3(2) Б ... |+ |+ ... |3,4x1,6 |
|II–2(6) Б) ... |+ |+ ... |3,3x1,2 |
VI – 2 (1) Б ... ЕПА ... ... түсі ақ, кіші, колония
пішіні ... ... ... таяқша, бір-бірден орналасқан.
VII – 2 (4) штамы, ЕПА қоректік ортасында түсі ақ, кіші, колония
пішіні ... ... ... ... жұп ... орналасқан, сирек жалғыз
кездеседі.
VIII – 2 (1) ... ЕПА ... ... түсі ақ, ... ... ... ... пішіні таяқша, бір-бірден, жұп болып орналасқан,
кейде моншақ тәрізді тізіледі.
I –3(2) Б ... ЕПА ... ... түсі ақ, кіші, колония пішіні
сопақша. ... ... ... жұп ... ... ... ... Б) штамы, ЕПА қоректік ортасында түсі ақ, кіші, колония пішіні
дөңгелек. Клетка пішіні таяқша, бір-бірден орналасқан .
VII – 2 ... – 2 (1) ... – 2 ... –3(2) ... Б)
Сурет 4. Мұнай тотықтыру қабілеті бар бактериялардың VII – 2 (4),
VI – 2 (1) Б, VIII – ... I –3(2) Б және ... Б) ... ... морфологиясының көрінісі
(100х15 үлкейтілім)
Кесте 8 – Мұнай тотықтырушы бактериялардың физиологиялық ... ... ... | |
| |VI – 2 (1) |VII – 2 (4)|VIII – 2 |I –3(2) ... |
| | | |(1) | | |
|2 | |4 |5 |6 |7 |
| | ... | |- |- |- |- ... | |+ |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |+ |+ ... |- |- |- |- |- ... ... ... 5 |+ |+ |+ |- |- ... 7 |+ |+ |+ |+ |+ ... 10 |+ |- |- |- |+ ... ... ... |+ |+ |+ |+ |+ ... |- |- |- |- ... | | | | | ... |+ |+ |+ |+ |+ ... | | | | | ... | | | | | ... |+ |+ |+ |+ |+ ... | | | | | ... ... нәтижесінде барлық изоляттар аэробты жағдайда
өсті. Жасанды ортада және картопта жақсы өсу ... ... ... ... ... ... ортада тек II–2(6) изоляты өскен жоқ, керісінше
I –3(2), II–2(6) ... ... ... өсу ... ... 9 - ... ... бактериялардың көмірсуларды және
спирттерді пайдалануы
|Изоляттар |Kөмірсуларды пайдалануы |
| | | | | | | |
| ... ... ... ... ... |Глицерин |
|Кесте 9 – жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... – 2 (1) |+ |+ |+ |+ |+ |+ ... – 2 (4)|+ |+ |+ |+ |+ |+ ... – 2 |+ |+ |+ |+ |- |- ... | | | | | | |
| I –3(2) |+ |+ |+ |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |+ |+ |+ ... ... “-”- ... ... отырған бактериялардың көмірсуларды (мысалы, арабиноза,
сахароза, глюкоза), спирттерді ... ... ... қышқылдың
тұздарын сонымен қоса бензоаттарды, көмірсу және ... көзі ... ... ... ... ... маннитті,
арабинозаны пайдаланды. Лактозаны және глицеринді I –3(2) Б және ... ... ( ... 9 және ... 5).
Глюкоза
Сахароза
Маннит
Глицерин
Арабиноза
Лактоза
Сурет 5. Бактериялардың әр түрлі көмірсулар бар ортада өсу көрінісі
Кесте - 10 Көмірсутегін ... ... ... ... |
| |VI – 2 |VII – 2 (4)|VIII – 2 |I –3(2) Б ... Б |
| |(1) Б | |(1) | | |
|1 | |3 |4 |5 |6 ... |+ |+ |+ |+ |+ ... | | | | | ... |+ |+ |+ |+ |+ ... | | | | | ... 3% |+ |+ |+ |+ |+ ... |+ |- |+ |+ |+ ... |- |- |- |- |- ... | | | | | ... диастазалық және протеолитикалық яғни желатинді ыдырату
белсенділігін барлық іріктеп алған бактериялар ... де, ... ... ... ... ... ... тек 1 штамм VII – 2 (4) ... ... ... барлық бактерияларда болмады (кесте 10).
Биохимиялық анализ нәтижесіне сүйене отырып мынадай қорытынды шығаруға
болады. Бөлініп алынған ... ... ... ... диастазалық
қабілетке ие. Штамдардың бірде бірі фенилаланинді дезаминирлеуі ... ... ... ... ... штамдардың арасында 3 штамм
VI – 2 (1) Б , VIII – 2 (1), I –3(2) Б Bacillus ... ... ... ... 2 (4) - ... ... II–2(6) Б – Rhodococcus туысына жақын
болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. ... ... ... ҮЛГІЛЕРІНЕН 100 МИКРООРГАНИЗМ
ИЗОЛЯТТАРЫ БӨЛІНІП АЛЫП, ОЛАРДЫҢ АРАСЫНАН 43 ... 1 МЛ/Л ... ... ... ӨСУ ... ... ОСЫ ... 43
ИЗОЛЯТ АРАСЫНАН ЕДӘУІР ЖИІ КЕЗДЕСКЕН 10 ... ... ... ... ... ... ІРІКТЕП АЛҒАН 43 ... 10 МЛ/Л ... ... 30 ... ... ... ... МҰНАЙДЫҢ
ЕДӘУІР ЖОҒАРЫ 30 МЛ/Л МӨЛШЕРІНДЕ 5 ИЗОЛЯТ ЖАҚСЫ ЖӘНЕ ҚАРҚЫНДЫ ӨСУ
ҚАБІЛЕТІМЕН ЕРЕКШЕЛЕНДІ.
2. ... ... 5 ... МҰНАЙДЫҢ ӘРТҮРЛІ МӨЛШЕРІН ЖАҚСЫ
ҚАБІЛЕТТІЛІКПЕН ПАЙДАЛАНДЫ. ӨСІРУДІҢ 10 ТӘУЛІГІНДЕ 30 МЛ/Л МҰНАЙДЫ
59,5±1,8 -% ДАН 89,3 ±1,7 % ... 50 МЛ/Л ... ... ... ... ... АЛ, 70 МЛ/Л МҰНАЙДЫ, ІРІКТЕП
АЛҒАН КУЛЬТУРАЛАРДЫҢ АРАСЫНДА VII – 2 (4)ЖӘНЕ VIII – 2 ... ... ... ДЕҢГЕЙДЕ КӨМІРТЕГІ ЖӘНЕ ЭНЕРГИЯ КӨЗІ
РЕТІНДЕ 60,7±2,8 % ДАН 67,5±1,4 % - ҒА ... ... ... ... VI – 2 (1) Б, I – 3 (2) Б ЖӘНЕ II – 2 (6) Б ... % ЖӘНЕ ... % - ҒА ... БОЛДЫ.
3. Берджи анықтағышы бойынша бөлініп алынған штамдардың арасында 3
штамм VI – 2 (1) Б , VIII – 2 (1), I –3(2) Б Bacillus ... ... VII – 2 (4) - ... ... ... Б – ... туысына
жақын болды.
пайданылған әдебиетер тізімі
1. ЧИГАРКИНА О.А. ДОБЫЧА НЕФТИ И ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ПРИКАСПИЯ
НЕФТЬ И ГАЗ. - 2009. - № 2. - С. ... RORRIA W.F. ... AND ... OF ALKANES AND CRUDE OIL ... - 2007. - VOL. 11, № 5. - P. ... ГИРИЧ И.Е., НЕЧИТЕЙЛО Т.Ю., ХУДОКОРМОВ А.А., ... Д.А. ... ... СПОСОБНЫХ К УТИЛИЗАЦИИ ТЯЖЕЛЫХ ФРАКЦИИ
УГЛЕВОДОРОДОВ // МИКРОБИОЛОГИЯ. - 2002. - Т. 69, № 5. - С. ... ... Н.А., ... В.В., ... А.М. ... НЕФТЕЗАГРЯЗНЕННЫХ ПОЧВ. - УФА: ГИЛЕМ, 2001. - 376 С.
5. КАРАСЕВ С.Г., ГИРИЧ И.Е., МЕЛЬНИКОВ Д.А. ... ... К ... ПОЧВ И ... В УСЛОВИЯХ ЮГА РОССИИ // ПРОБЛЕМЫ
РЕКУЛЬТИВАЦИИ НАРУШЕННЫХ ЗЕМЕЛЬ ПРОМЫШЛЕННОСТЬЮ ХХI ВЕКА: МАТЕРИАЛЫ
МЕЖД. КОНФ. РАН. – САНК-ПЕТЕРБУРГ, 2002. - С. ... ... Р.К. ... ... ... ... ПОЧВ
НЕФТЬЮ И НЕФТЕПРОДУКТАМИ. - М.: ВНИИОЭНГ, 1993. - 240 С.
7. OREN A., GUREVICH P., AZACHI M., HENIS Y. ... ... ... AT HIGH SALT ... // ... – 1992. ... 3. - P. ... КИРЕЕВА Н.А. МИКРОБИОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОЦЕССЫ В НЕФТЕЗАГРЯЗНЕННЫХ ПОЧВАХ. -
УФА: НЕДРА, 1994. – 171 С.
9. ... Ю.А., ... А.Н., ... С.С., ... Г.Н. ... И ... ... ПОЧВ НЕФТЬЮ И НЕФТЕПРОДУКТАМИ
// ПОЧВОВЕДЕНИЕ. - 2003. - № 9. - С. ... ... А.А. ... СПОСОБНОСТЬ
ИММОБИЛИЗОВАННЫХ КЛЕТОК ГЕТЕРОТРОФНЫХ БАКТЕРИЙ: АФТОРЕФ. ДИС. КАНД. БИОЛ.
НАУК. – АСТАНА, 2006. – С. 20.
11. ОБОРИН А.А., ... И.Г., ... Т.А., ... С.Б.,
ГРИЩЕНКОВ В.Г., ПУНТУС И.Ф., БОРОНИН А.М. ВОССТАНОВЛЕНИЕ НЕФТЕЗАГРЯЗНЕННЫХ
ПОЧВЕННЫХ ЭКОСИСТЕМ // ТЕЗИСЫ ДОКЛАДЫ КОНФ. «ЭКОБИОТЕХНОЛОГИЯ: ... ... ... ... ... - ... ... НЦБИ РАН,
2001. - С. 31-33.
12. ... С.Ю. ... ... ассимиляции нефти
микроорганизмами // ... ... ... конференции
“Актуальные проблемы экологии” Институт ... НАН, ... 20-25 ... - ... 2005. - С. 256.
13. КВАСНИКОВ Е.И., КЛЮШНИКОВА Т.М. МИКРООРГАНИЗМЫ-ДЕСТРУКТОРЫ НЕФТИ ... ...... ... ... 1981. - 270 ... Tompson I.P., Singer A.C., Bailey M.J. ... the exploitation of
microorganisms in environmental clean-up // ... Behavior ... an Water: ... of a Symposium, Brigton, 13-15 Nov. 2001.
- Farnham, 2001. - P. ... ... И.Ю. ... в ... ... ... ... Каспия от нефтяного загрязнения: Автореф. дис. канд. биол.
наук. - М.: МГУ, 2004. - С. ... ... А.С., ... Н.Ф., ... А.Э., Соколова Т.В., Соколова
Н.Е. Разрушение нефти с помощью иммобилизированных микроорганизмов-
деструкторов // Микробиология и биотехнология на ... ХХI ... ... ... Нац. ... наук ... отд.
биол. наук НАНБ, Научный совет по проблем биотехнологии, Белорусское
микробиологическое общество, ин-т микробиологии, ... ... гос. ... - ... 2000. - С. ... ... Е.И., Клюшникова Т.М. Трансформация углеводородов нефти в
биосфере // Структура и ... ... ... почв с ... ... – Киев: Наукова Думка, 1982. - С. 5-8.
18. Plambeck N. Praktische erfahrungen mit der biologischphysikalischen
aufbereitung ... erden // Baustr. Recycl. ... ... - Vol. 4, № 1. - Р. ... Кузьмин Ю.И. Разработка, организация опытно-промышеленного выпуска
нефтеокисляющих бактериальных ... ... в ... ... Отчет о НИР Архангельск. отд. всесоюз. науч. ... ... ... ... (АО ...... 1999. - с. ... Киреева Н.А. Микробиологические процессы в нефтезагрязненных почвах. –
Уфа: БашГУ, 1994, С. ... ... В.В. ... принципы, ... ... , -1995. № 3-4. С. ... ... В.В. ... ... загрязненных нефтью и нефтепродуктами
// Геоэкология. 2000. № 6. С. 525-540.
23. Мукашева Т.Д., Шигаева М.Х., Атемова Г.Т. Биостимуляция как один ... ... ... почв // ... МОН и НАН ... ... и ... 2001. № 5. С.
24. Мукашева Т.Д., Сыдыкбекова Р.К. Отбор микроорганизмов, способных к
утилизации нефтепродуктов // Вестник КазНУ ... ... ... ... ... по микробиологии /под редакции Н.И. Нетрусова. ... 2005, 456 ... ... ... ... и биохимии /Под ред. Звягинцева Д.Г.
-М.; Изд-во МГУ, 1991.С. 131-133
27. Лурье Ю.Ю. ... ... ... сточных вод. –М.: Химия,
1984. –С. 448-450
28. Гроздинский А.М. Аллелопатия и продуктивность растений. - ... ... -1990. - 265 ... ... А.А., Калачникова И.Г., Масливец Т.А., Базенкова Е.И., Пдещева
О.В., Оглоблина А.И. // ... ... ... М.: Наука, 1988.С. 140-159.
30. Wilkinson S., Nicklin S., Faul J.L. ... ... for health and ... ... –36 /Eds.
V.P.Singh, R.D.Stapleton. – Amsterdam, London, New York, Oxford,
Paris, Shannon, Tokyo: ... ... Kerry E. ... ... plants and soil ... ... degrees of human activity, including petroleum contamination
in the vestfold Hills and MacRobertson Land ... // Polar ... -V. 10. №. 6. -P. ... ... S., Nicklin S., Faul J.L. Biotransformations: Bioremediation
technology for health and environmental protection –36 ... ...... London, New York, ... Shannon, Tokyo: Elsevier, 2002.
33. Плещакова Е.В., Дубровская Е.В., Турковская О.В. Приемы стимуляции
аборигенной нефтеокисляющей микрофлоры. // ... –2005. № ... ... ... Н.К. ... – море нефти, море проблем. Алматы. 2004, 264 ... ... ... көмірсутегін тотықтырушы бактериялар
бөлініп алынды. Олардың ... ... ... ... штаммдар
Bacillus Pseudomonas Rhodococcus туысына жатқызылды.
РЕЗЮМЕ
Были выделены углеводорородокисляющие бактерий из нефтезагрязненных
почв. Изучена их ... ... ... ... ... ... Bacillus ... и Rhodococcus.
SUMMARY
Hydrocarbon – oxidizing bacteria were isolated from oil polluted soil.
Their destructive activity was studied. Active stammes ... ... ... and ... ... мл ... 8 Е қоректік ортасы + 10 г ... + 3 %, 5 ... 7 %
3 ... ... тәулік
12 тәулік
9 тәулік

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұрмыстық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық ағынды сулар35 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Ақаба суларды тазарту әдістері6 бет
Табиғи және ақаба суларды тазарту қондырғылары6 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Азотфиксациялаушы цианобактерия NOSTOC CALSICOLA – ның морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық қасиеттерін зерттеу35 бет
Алкилароматты көмірсутектерді оксигенирлеу реакциясының полимерметалды комплекспен катализденуі33 бет
Ароматты көмірсутектер13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь