Сарысу өзені алабының зерттелмеген өзендерінің ағындысын есептеу

КІРІСПЕ
1 САРЫСУ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
1.1 Климаты
1.1.1 Ауа және топырақ температурасы
1.1.2 Жел және ауа ылғалдылығы
1.1.3 Жауын .шашын және қар жамылғысы
1.1.4 Булану
2 САРЫСУ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ГИДРОГРАФИЯСЫ МЕН ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТЕЛГЕНДІЛІГІ
2.1 Сарысу өзені алабының гидрографиясы
2.1.1 Өзен және арналық желінің жалпы сипаттамалары
2.1.2 Өзендер режимінің жалпы сипаты
2.2 Сарысу алабы өзендерінің гидрографиялық сипаттамасы
2.3 Сарысу өзені алабының гидрологиялық зерттелгенділігі
3 ҚАЛЫПТЫ ЖЫЛДЫҚ АҒЫНДЫ
3.1 Бақылау деректері жеткілікті болған жағдайда қалыпты ағындыны анықтау
3.2 Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда қалыпты жылдық ағындыны анықтау
3.3 Сарысу өзені алабының ағындысы
3.4 Нақты деректер бойынша қалыпты жыддық ағындыны есептеу
3.5 Бақылау деректері жоқ болған жағдайда қалыпты ағындыны анықтау
3.6 Сарысу алабы өзендерінің жылдық ағынды модулдерінің су жинау алаптары ауданына тәуелділігі
3.7 Өзендердің жылдық ағындысының тербелу заңдылықтары
3.8 Сарысу алабы өзендерінің жылдық ағындысының өзгергіштігі
3.9 Бақылау деректері жеткілікті және жеткіліксіз болған жағдайларда қамтамасыздық қисығының параметрлерін анықтау
3.10 Қамтамасыздық қисығының параметрлерін есептеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қарастырылып отыраған аудан Орталық Қазақстанның Сарысу өзені алабына жатады. Сарысу алабы ылғалдың жеткіліксіздігімен сипатталады. Пайдалы қазбаларға бай жер. Елді мекендерді, өндіріс орындарын сумен қамтамасыз ету үшін ауданның гидрологиялық режимін жан-жақты зерттеу қажет. Бұл тұрғыдан алғанда Сарысу алабы өте аз зерттелген ауданға жатады. Гидрологиялық бақылау бекеттері өте аз. Кейінгі жылдары көптеген бекеттердің жабылып қалуына байланысты, зерттелмеген өзендердің ағындысын бағлау үшін ағындының су жинау алабының ауданына, су жинау алабының орташа биіктігіне тәуелділігін айқындаудың практикалық маңызы зор. Біздің таңдап алған тақырыбымыздың өзектілігі де осында.
Дипломдық жұмыста төмендегі мәселелер қарастырылды:
Бірінші тарауда аумақтың физикалық-географиялық жағдайы, яғни ауа температурасы, ауа ылғалдығы, жауын-шашын және қар жамылғысы булану сияты жағдайлар қаралды.
Екінші тарауда аумақтағы гидрологиялық зерттеулердің жүргізілу тарихы, аумақтағы су обьектілері қаралды.
Үшінші таруда түрлі жағдайда жылдық ағндыны анықтау сонымен бірге бақылау деректері бойынша бағалау жақтары қарастырылды.
Төртінші таруда Сарысу өзені алабының зерттелмеген өзендерінің ағындысын анықтаудың әдістемесі жан-жақты қарастырылып, соңғы жылдардың материалдарын қолдану арқылы осыған дейін айқындалған ағынды модулінің түрлі жанама факторларға тәуелділігіне түзетулер енгізілді.
Бесінші тарауда Сарысу өзені алабның зерттелмеген өзендерінің ағындысын айқындауға нұсқаулар берілді.
Дипломдық жүмыстың маңызы экономикалық тұрғдан тұрақты дамудың кепілі болған аумақтың су ресурыстарын тиімді пайдалану үшін, берілген әдістеме, алаптың ішкі ресурстарын бағалауға мүмкіндік береді.
1. Гальперин Р.И. Материалы по гидрографии Казахстана. Части 1,2 и 3. (Учебное пособие). Алматы: КазГУ, 1997. - 88 с.
2. Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание отдельных рек, водохранилищ и озер. - Т.13. - Вып. 1. -Алма-Ата. – 1971.
3. Беркалиев З.Т. Гидрологический режим рек Центрального, Северного и Западного Казахстана. – Алма-Ата. АН КазССР, 1959. – 278 с.
4. Кузин П.С. Режим рек Южных районов Западной Сибири, Северного и Центрального Казахстана. -– Л., 1953. -
5. Шульц В.Л. Реки Средней Азии. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1963. -
6. Филонец П.П., Омаров Т.Р. Озера Центрального и Южного Казахстана. Алма-Ата: Наука, 1973. – 198 с.
7. Пальгов Н.Н. Реки Казахстана. – Алма-Ата: Ан Каз ССР, 1959. – 99 с.
8. Доманицкий А.П., Дубровина Р.Г., Исаева А.И. Реки и озера Советского Союза (Справочные данные). – Л.: гидрометеоиздат, 1971 – 104 с.
9. Рыбин Н.Г., Юнусов Г.Р. Реки Казахстана \ Очерки по физической географии Казахстана. Алма-Ата: АН КазССР, 1952. – С. 197-243.
10. Ресурсы поверхностных вод СССР. Т.13. – Вып.1. – Карагандинская область. – Л.: Гидрометеоиздат, 1966. - 482 с.
11. Научно-приклодной справочник по климату СССР. Сер. 3. Многолетние данные. Ч. 1-6, Вып 18. Кн. 1-2. – Л.:Гидрометеоиздат, 1989.
12. Климат Казахстана. Под ред. А.С. Утешова. – Л.: Гидрометоиздат. – 1959. – 366 с.
13. Гальперин Р.И. Высокие уровни воды на реках равнинного Казахстана. – Алматы, КазГУ, 1994. - 171 с.
14. Бейлинсон М.М. Формирование и разрушение ледяного покрова. – Алма-Ата: Наука,1989. – 216 с.
15. Атлас Карагандинской области. ГУГК СССР. М., 1969. – 48 с.
16. Гальперин Р.И., Молдахметов М.М. Оценка расчетных характеристик стока в равнинном Казахстане по ограниченной информации // Вестник КазГУ. Сер. геогр. – 1997. - №4. – С. 73-76.
17. Молдахметов М.М. Роль природных и антропогенных факторов в формировании стока рек Центрального Казахстана (на примере рек Торгай и Сарысу) // автореферет на соиск. Степ. Канд. Географ наук. Алматы 1999. – 24 с.
18. Скоцеляс И.И. Весенний приток воды в верхнетобольские водохранилища и его антропогенные изменения // Гидрометеорология и экология. – 1995. - № 2. – С. 34-56.
19. Воскресенский К.П. Норма и изменчивость годового стока рек Советского Союза. - Л.: Гидрометеоиздат, 1962. – 545 с.
20. Рождественский А.В., Ежов А.В., Сахарюк А.В. Оценка точности гидрологических расчетов. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 276 с.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ
ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультеті
Құрлық гидрологиясы кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
САРЫСУ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛМЕГЕН ӨЗЕНДЕРІНІҢ АҒЫНДЫСЫН ЕСЕПТЕУ
Орындаған
4 курс ... ... ... ... ... ... ... жіберілді
кафедра меңгерушісі
т.ғ.к., ... ... ... ... ... 3 ... 9 сурет, 11 кестеден,
қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыстың ... 50 ... ... ... ... ... алабының зерттелмеген өзендері ағындысын
есептеу бойынша ... ... ... ... ... ... Есептеулерді жүргізу бойынша нұсқаулар беру.
Негізгі сөздер: ... ... ... коэффициенті,
қамтамасыздық қисығының параметрлері, аймақтық тәуелділіктер, гидрологиялық
аудандастыру.
|МАЗМҰНЫ | ... | |
|1 ... ... АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ | ... ... | ... Ауа және ... ... | ... Жел және ауа ... | ... ... ... және қар жамылғысы | ... ... | |
|2 ... ... ... ... МЕН ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ | |
|ЗЕРТЕЛГЕНДІЛІГІ | ... ... ... ... ... | ... Өзен және ... желінің жалпы сипаттамалары | ... ... ... ... ... | ... ... алабы өзендерінің гидрографиялық сипаттамасы | ... ... ... ... ... зерттелгенділігі | |
|3 ҚАЛЫПТЫ ЖЫЛДЫҚ ... | ... ... ... ... болған жағдайда қалыпты ағындыны | |
|анықтау | ... ... ... деректері жеткіліксіз болған жағдайда | |
|қалыпты жылдық ағындыны ... | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... есептеу | |
|3.5 Бақылау ... жоқ ... ... ... ағындыны анықтау| ... ... ... ... ... ... модулдерінің су жинау | |
|алаптары ауданына тәуелділігі | ... ... ... ағындысының тербелу заңдылықтары | ... ... ... ... ... ағындысының өзгергіштігі | |
|3.9 Бақылау деректері жеткілікті және ... ... | ... қамтамасыздық қисығының параметрлерін анықтау | ... ... ... параметрлерін есептеу | ... | ... ... | ... ... ... ... Қазақстанның Сарысу өзені алабына
жатады. Сарысу алабы ылғалдың ... ... ... бай жер. Елді ... ... ... сумен қамтамасыз ету
үшін ауданның гидрологиялық режимін жан-жақты ... ... Бұл ... ... ... өте аз зерттелген ауданға жатады. Гидрологиялық
бақылау бекеттері өте аз. Кейінгі ... ... ... ... ... ... ... ағындысын бағлау үшін ағындының
су жинау алабының ауданына, су жинау ... ... ... ... практикалық маңызы зор. Біздің таңдап ... ... де ... жұмыста төмендегі мәселелер қарастырылды:
Бірінші тарауда аумақтың физикалық-географиялық ... яғни ... ауа ... ... және қар ... булану сияты
жағдайлар қаралды.
Екінші тарауда аумақтағы ... ... ... ... су ... ... ... түрлі жағдайда жылдық ағндыны анықтау сонымен бірге
бақылау деректері бойынша бағалау ... ... ... ... өзені алабының зерттелмеген өзендерінің
ағындысын анықтаудың ... ... ... ... жылдардың
материалдарын қолдану арқылы осыған дейін айқындалған ағынды модулінің
түрлі жанама ... ... ... енгізілді.
Бесінші тарауда Сарысу өзені алабның зерттелмеген ... ... ... берілді.
Дипломдық жүмыстың маңызы экономикалық тұрғдан тұрақты дамудың кепілі
болған аумақтың су ресурыстарын ... ... ... ... ... ішкі ресурстарын бағалауға мүмкіндік береді.
1 CАРЫСУ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
Сарысу ... ... ... ұсақ шоқысының солтүстік-батысында
орналасқан (сурет 1).
Алаптың беті, басым бөлігі ұсақ шоқыға тән қыратты. ... ... ... тәрізді шоқылар, айналасындағы іргелес жазықтықтан 30-90 м
көтеріңкі. Көбінесе шоқылар тізбек бойлай топтаса ... Су ... ... бөлігі өзен аңғарларымен, кең шоқы аралық ойпаттармен
және ... ... ... ... етегі айқын білінбейтін
жазықтықтармен ... ... мен ... ... ... ... көптеп кездеседі.
Сарысу өзенінің алабында полезойға дейінгі кезеңнен бастап ... ... тау ... ... ... ... ... Шөгінді
және эффузиялық тау жыныстары кешені басым, ал ... ... ... ... ... аз кездеседі.
Ұлытау таулары полезой және полезей кезеңіне дейінгі тау ... Бұл ... ... ... ... әктас, құмдақтар мен
конгломераттар ... ... ... ... барынша метаморфтанған.
Карбон актастары үлкен жарықшақтығы және оқпалануымен ерекшеленеді. Кенгір
бөгені маңында түзды куполдар кең таралған ... ... ... ... ... ... өте ... және құрғақ.
Бұл аймақтың айтарлықтай үлкен су кеңістіктерінен жырақ орналасқандығымен
және суық арктикалық және шөлді даланың құрғақ ... ... ... ... түсіндіріледі. Көктем наурыздың аяғында сәуір айының басында
шығады және орта есеппен 1,5 айға ... Жаз ... ... ... ай. Қыс ... ... Алаптың климаттық сипаттамасы Жезқазған және
Қарсақпай метеостанцияларында жүргізілген көпжылдық байқау ... ... ... ... бойынша ғылыми-қолданбалы
анықтамалықта (1989 ж) [2] келтірілген мәліметтер пайдаланылды.
Жезқазған метеостанциясында ... ... ... 345 ... ... 1935 жылдан бастап жүргізіліп келеді. Бұл бекеттің
деректері Кенгір өзенінің ... ... үшін ... ... ... 505 м) 1927 жыл ... алаптың жоғарғы бөлігінің
климатын айқындайды.
Метеоэлементтердің көпжылдық орташа мәндері орташа айлық және ... ... ... бойынша 1936-1980 жж. есептелген (1-кесте).
Сурет 1 - Сарысу ... ... ... – сұлбасы
Кесте 1- Аумақтың айлар бойынша метеорологиялық сипаттамалары
|Сипатт|Өлшем |Айлар бойынша мәндер |Жыл ... ... | | |
| |
|t ср |
|T |сағ. |80 |124 ... кіші |< 10 |1541 |4700 |
| |10-25 |228 |3558 ... |26-50 |51 |1736 |
| |51-100 |22 |1512 ... |101-200 |9 |1223 |
| |201-300 |1 |295 ... |301-500 |- |- |
| ... |1 |761 ... | |1853 |13815 ... 4 – ... ... ... өзендердің және олардың
су жинау алаптарының морфометриялық сипаттамалары
|№ ... ... | | | |
| | |қ ... ... ‰ | | | |
| | ... | | | |Су ... | ... | | | ... | | | | | ... |
| | | | |Су ... ... | | | ... ‰ |
| | | | ... ... | |
| | | | |км2 ... |
| | | | | |, м | |
| | | | | | | |
| | ... ... ең ... |
| | ... ... ... – с. ... |570 |1932-1985, 1988-1990 |57 ... км ... өз. |9860 |1932, ... |48 ... ... | ... | ... – 1,9 км сағадан жоғары |2160 |1938-1942, 1944-1982 |44 ... – рзд. 57 |2510 ... |20 ... – рзд. 189 |2690 |1963, ... |28 |
| | ... | ... ... – рзд. 57 және ... ... – рзд. 189 бекеттерінің
арасында ірі ... жоқ, Су ... ... ... айырмашылық 8 %
аспайды, сондықтан бұл екі бекетті бір қатарға біріктіруге болады.
Жақсы-Сарысу-с. Сарысу бекеті. Жоқ ... ... ... -рзд. Айса ... ... ... келтірілді. Есептік бекет пен
ұқсас бекеттің ағындыларының арасындағы байланыстың тығыздығын сипаттайтын
корреляция коэффициенті r = 0,87 ± ... ... У = 0,61Х + ... У - ... ... ... ... жылдық су өтімі,
м3/с; Х - Жаман-Сарысу өзені -рзд. Айса ұқсас-бекетінің орташа ... ... м3/с; ... ... ... 30-шы және 40-шы ... ... соңғы жылдардың деректерінен тұратын 73 жылдық бақылау қатары алынды.
Бақылау ... ... ... ... ... ... су
өтімдерінің деректері бойынша жиынтық интеграл қисығы тұрғызылды. Интеграл
қисығы табиғи ағындының 1965 ... ... ... көрсетті. Табиғи
ағындыны қалпына келтіру үшін төмендегі алынған су мөлшері есепке алынды:
Унрек бөгені 1953 жылдан бастап жұмыс ... Оның ... ... 1,144 млн м3; ... ... ... 0,700 млн м3, 1975
жылдан бері жұмыс істейді; тоғандардың жиынтық көлемі 0,549 млн м3;
Көлтабандап суару ... 1965 ... бері 1250 га, 1972 ... ... 1300 ... тікелей су алу жылдық ағындыны 1953 жылдан 0,036 м3/с, ... 0,12 м3/с, 1972 ... 0,14 м3/с, ал 1975 ... 0,16 ... ... ... 1932-204 ... бойынша қалпына келтірілген
қалыпты ағынды 0,68 м3/с. 1966-2004 жылдары жүргізілген бақылау нәтижесінде
тіркелеген орташа көпжылдық су ... – 0,40 м3/с. ... ... 0,59. ... ... ағындыға көшу коэффициенті 1,70.
Қаракенгір өзені – Жыланды өзені сағасынан 5(12) км ... ... ... біртекті. Ол жөнінде интеграл қисығын тұрғызу арқылы көз
жеткізуге болады. 1988-1992 ... ... ... ... құбы ... қалпына келтірілді. Есептік бекет пен ұқсас бекеттің ағындыларының
арасындағы байланыстың тығыздығын сипаттайтын корреляция коэффициенті r ... ± ... ... У = 0,95Х+ ... ... – 1,9 км ... жоғары бекеті. Бақылау қатары
біртектілікке Стьюдент, Фишер ... ... ... ... қисығы тұрғызылды. Осы амалдардың ... ... ... екендігін дәлелдеді. 1932-1937, 1943, 1983-1992 жылдар бойынша
ағынды жоғарыда аталған тірек ... ... ... ... Сарысу өзені -57 және 189 рзд. Бекеттер. 1961-1962, 1964
және 1986 ... ... ... Жақсы-Сарысу – с. Сарысу бекеті бойынша
қалпына ... ... ... r = 0,82 ± 0,05. ... У = 5,5Х - 0,78. ... ... ... 2,56 м3/с.
3.4 Нақты деректер бойынша қалыпты жыддық ағындыны есептеу
Сарысу өзені алабы бойынша анағұрлым ұзақ бақылау қатары 42-51 ... ... ... 1984-1985 жж.). Қарастырып отырған аумақтың
өзендерінің ағындысының құбылмалылығы өте ... ... ... ... ... ... қалыпты жылдық ағындыны бағалауға болмайды.
Өзендердің жылдық ағындысының өзгергіштік коэффициенті Cv = 1,0-1,4 болып,
аталған бақылау қатарының ... ... ... квадраттық қателік 21-
24 % құрайды. Бүл қателік ағындының циклдік тербелісінің нәтижесінде
бүданда ... ... ... ... ... бар қатарды анағұрлым ұзақ
көпжылдық катарға келтіріп, қалыпты жыддық ... ... ... ... ... ... ағындының циклдік тербелісінің салдарынан
болатын сулылықтың біржақты өзгеруі болмауы тиіс. Қатар суы мол ... ... суы аз ... да ... керек.
Жылдық ағындының көпжылдық тербелісін талдау үшін ... ... ... ... ауытқуының интегралдық қисығы тұрғызылды.
Сулылықтың көпжылдық жүргісін таддау кезінде ұқсас өзен ... ...... ... сағасынан 12 км жоғары гидробекеті және
Торғай өзені Тосын қүмы бекеті тандалынып алынды.
Қалыпты ағынды үш нұсқада ... ... ... көпжылдық кезең бойынша орташа ағынды есептелді.
Екіншіден, антропогендік өзгеріске ұшыраған 196-2004 жылдар аралығындағы
ағынды есептелді. Ақыр ... ... ... ... ... ... табиғи қалыпты ағынды есептелді.
1966 жылдардан кейінгі ағындыны қалпына келтіру кезінде ... ... ... бөлігі үшін қабылданған 1,70, ал төменгі бөлігі үшін 1,80
келтіру коэффициенті пайдаланылды.
Салыстырмалы түрде қысқа бақылау ... ... жж. ... келесі бекеттер бойынша келтірілді:
Сарысу өзені Қызылжар бекеті. Бақылау қатарының ұзақтығы 25 жыл, ... ... Бұл ... ... ... үшін 1,80 ... ... алынды. Тірек бекет ретінде Сарысу өзені рзд 189 бекеті
алынды. Екі ... ... ... су ... ... байланыс
тығыздығы 0,99 ± 0,01. Қалпына келтірілген қалыпты су өтімінің шамасы ... ... ... бекеті бойынша бақылау деректері 1933-1958
аралығын қамтиды. Қатардың ұзақтығы 26 жыл. ... ... су ... ... 12 км ... ... сағасынан жоғары бекеті бойынша
қалпына келтірілді. Корреляция коэффициенті 0,94 ± 0,02. Регрессия теңдеуі
У = ... ... ... 7,98 м3/с ... өзені алабы бойынша анағұрлым ұзақ бақылау қатары 42-51 ... ... ... ... жж.). ... ... аумақтың
өзендерінің ағындысының құбылмалылығы өте үлкен болғандықтан, ұзақтығы
мұндай бақылау ... ... ... жылдық ағындыны бағалауға болмайды.
Өзендердің жылдық ағындысының өзгергіштік коэффициенті Cv = 1,0-1,4 болып,
аталған бақылау ... ... ... орташа квадраттық қателік 21-
24 % құрайды. Бүл қателік ағындының циклдік тербелісінің ... ... ... ... ... ... бар ... анағұрлым ұзақ
көпжылдық катарға келтіріп, ... ... ... ... ... уақыт кезеңінде жылдық ағындының циклдік тербелісінің ... ... ... ... болмауы тиіс. Қатар суы мол жылдар мен
қатар суы аз ... да ... ... ағындының көпжылдық тербелісін талдау үшін жылдық ағындының
модулдік ... ... ... ... қисығы тұрғызылды.
Сулылықтың көпжылдық жүргісін таддау кезінде ... өзен ... ...... ... сағасынан 12 км жоғары гидробекеті және
Торғай өзені ... қүмы ... ... ... өзені — Тосын құмы бекеті. Кенгір өзені - Жыланды өзенінің
сағасынан 12 км ... ... ... бос ... жылдарын қалпына
келтіру үшін тандалған тірек бекет бойынша гидрометриялық ... ... ... жүргізілген. Біз 2001 жылға дейінгі деректерді жинақтауға
мүмкінді ... ... ... ... ... ... Кейінгі жылдары 1982,
1986, 1989, 1992 және 1994-1998 жылдар бойынша деректер жоқ. 1986, 1994
жөне 1996 ... ... ең ... су ... ... бойынша
калпына келтірілді. Байланыстың корреляция коэффициенті г = 0,95 ... ... ... 1994 жьл мен 1996 ... ... 2,68 және 11,7 м3/с шамаларымен бағаланды. 1995, 1997 және ... ... ... ... ... мүмкін болмағандықтан аралық
келтіру әдісі арқылы ... ... ... ол жылдары Орталық
Қазақстанның өзендерінде гидрометриялық бақылау өте сапасыз ... ... ... ... ... ... ... көктемгі
кезендер бойынша деректер жоқ, амалсыздан аралық әдісін пайдалануға мәжбүр
болдық. Аралық ұқсас бекеттер ретінде ... Айса және ... - ... ауылы алынды.
Қаракенгір өзені — Жылаңды өзені сағасынан 12 км жоғары ... ... ... 1932 ... 1987 ... ... 1983 жылы бақылау жүргізілмеген.
1983, 1988-2001 жылдардың жылдық су ... ... ... - ... ... ... ... келтірілді. Байланыстың корреляция коэффициенті r =
0,87 0,03. Регрессия тендеуі У = 0,95Х +1,46 . Бұл ... ... ... ... ... ... ... келесі 6-кестеде
келтірілді.
Кесте - 6 Тірек бекеттердің сипаттамасы
|Өзен-гидробекет ... |Су ... ... ... жылдық ағынды |
| | ... ... |Су ... ... |
| | | ... |модулі, |қабаты |
| | | |, м |м3/с |л/с км2 |км ... ... құмы |54 |55500 |228 |10,9 |0,20 |6 ... |51 |9860 |536 |3,73 |0,38 |12 ... ... 12км | | | | | | ... ... алабының өзендерінің қалыпты жыддық ағындысын көпжылдық
кезеңге ... ... ... ... гидрологиялық бекеттер
ағындысы мен ... ... ... ... ... тәуелділікті
сипаттайтын байланыс графиктері бойынша жүзге асырылды. Бүл ... ... ... Бұл ... ... ... ... қарамастан жеткілікті деңгейде сенімді. ... мәні ... ... ... аралықта өзгереді. Бұл
тәуелділіктер қалыпты жылдық ағындыны 15 % аспайтын қателікпен бағалауға
мүмкіндік береді. ... ... ... 20 % ... ... ... 5-7 ... кезде кездеседі.
Жыланды өзені - сағадан 1,9 км жоғары бекеті. Гидромтериялық бақылау
қатары 1938 ... ... 1983 ... ... ... 1943 және
1983-2001 жыддар бойынша орташа жылдық су ... ... ... ... ... ... келтірілді. Байланыс графигі тұрғызылды. Корреляция
коэффициенті r = 0,88 ± 0,02. Регрессия тендеуі Ү = 0,16Х + 0,01. ... ... ... ... келтірілген ағындысы 0,64 м3/с. Қолда бар
деректер 1932-1938 ... ... ... 7 жыл. ... ... ретінде
Қаракенгір өзені - Жыланды өзенінің сағасынан 12 км жоғары бекеті алынды.
Қалыпты ағындысы 4,17 ... - клх. ... ... ... ... 1958-1979
жылдарды қамтиды, барлығы 20 жыл. Көпжылдық ағындының орташа ... ... ... ... ... ... ... r =
0,91 ± 0,02 . Регрессия тендеуі Ү = 0,14Х + 0,15 .
Жезді ... - ... ... ... ... ... 30 ... бақылау деректері бар. Деректер 1952-1981 жж. ... ... ... ... ... ... өзенінің Жыланды
өзенінің сағасынан 12 км жоғары орналасқан ... ... ... ... ... ... ... Жұп корреляция
коэффициенті r = 0,90 0,02. ... ... Ү = 0,37X ... ... - 1,2 км ... ... бекеті бойынша қолда бар деректер
18 жылды, яғни ... ... ... Бұл ... кезеңді 1932-2000
жылдар кезеңіне келтіру үшін тірек бекет ... сол ... ... өзені сағасынан 12 км жоғары орналасқан гидрологиялық бекеті
алынды. Бұл екі ... ... ... су ... арасындағы
байланыстың тығыздығы корреляция коэффициенті бойынша анықталды. r = 0,87 ±
0,04. Регрессия тендеуі келесі өрнек ... ... Ү = 0,28Х + ... ... - пгт ... ... бойынша қодда бар деректер 1956 жылдан
бастап 1985 жылдар арасынағы 27 жылды ... ... ... ... ... ... - Жезді разъезді бекетінің жылдық ағындысымен байланысы
бойынша қалпына келтірілді. Байланыс графигі 8-суретте келтірілді. ... ... r = 0,86 ± 0,04 . ... ... Ү = ... ... 2-7 ... құрайтын ағын сулардың орташа жылдық ағындысын
бағалау бақылау қатары ұзақ ... ... ... ... көмегімен жүзеге асырылды. Мүндай ... ... ... ... кіші жөне ... өзендердің ағындысының
жүргілерінің синхрондылығына және вариация коэффициенттерінің ... Бұл әдіс ... ... ... ... және ... - ... ауылы бекеттерінің жылдық ағындылары бағаланды. Бұардан
басқа Жаман-Сарысу рзд. Айса, Жаман-Сарысу – с. ... ... ... тағы да ... ... ... жылдық ағындысы қалпына
келтірілді. Бақылау қатарларының ұзақтығы әртүрлі, барлығы 56 бекет бойынша
қалыпты жылдық ... ... ... Есептеу нәтижелері төмедегі
кестеге енгізілді (Кесте ... 7 – ... ... ... ... ... бойынша
есептелген көпжылдық орташа су өтімдері
|№ ... |F, км2 ... су ... м3/с ... | ... |
| | | ... | |
| | | | ... | | | ... |004 |004 |04 |
| | | | ... ... | | | ... | ... |
| | | | | | | ... | | | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... |26900 |48 |2,39 |2,70 |1,42 |2,70 |
|2 ... - ст. ... |25800 |4 |3,61 |2,73 |1,50 |1,46 |
|3 ... – ст. ... |34600 |25 |3,14 |4,18 |3,05 |4,38 |
|4 ... – свх. Сарысу |40300 |2 |4,69 |4,06 |2,74 |4,20 |
|5 ... – с. ... |40300 |2 |4,32 |3,69 |2,74 |3,86 |
|6 ... - 21 км |46300 |2 |2,65 |3,88 |2,89 |4,07 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|7 ... – 2,0 және 0,8 |46700 |4 |3,34 |4,10 |3,57 |5,03 |
| |км ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
|8 ... ... ... |26 |7,28 |7,98 |5,94 |8,38 |
|9 ...... |66500 |2 |1,92 |7,21 |5,36 |7,57 |
| |27 км ... | | | | | | ... ...... |72700 |3 |0,26 |0,33 |0,26 |0,36 ... ... – Сингертек |75200 |3 |0,60 |0,76 |0,60 |0,84 |
| ... | | | | | | ... ... – рзд. |5910 |32 |0,58 |0,69 |0,40 |0,64 |
| ... | | | | | | ... ... ... |8480 |6 |1,46 |1,15 |0,66 |1,06 |
| ... | | | | | | ... ... – |8950 |6 |1,14 |1,04 |0,60 |0,96 |
| ... | | | | | | ... ... –с. |9200 |30 |0,24 |0,38 |0,22 |0,37 |
| ... | | | | | | ... ...... |76,0 |2 |0,26 |0,065 |0,038 |0,060 |
| ... ... ... | | | | | | ... ... – клх. ... |1 |0,13 |0,13 |0,075 |0,12 |
7 ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |Кайракты – пос Кайракты|500 |6 |0,44 |0,26 |0,15 |0,24 ... ... – фер. |70,0 |1 |0,19 |0,063 | | |
| ... | | | | | | ... ... – пост ГТК |60,0 |1 |0,10 |0,050 |0,036 |0,058 ... ... – Қарасаз |104 |3 |0,27 |0,084 |0,029 |0,046 |
| ... 1,0 км ... | | | | | | ... ... ... |570 |55 |0,55 |0,68 |0,049 |0,078 ... |Жақсы-Сарысу – с. |2560 |4 |1,13 |0,86 |0,40 |0,68 |
| ... | | | | | | ... ... - пикет |2920 |2 |0,55 |0,90 |0,50 |0,86 |
| ... | | | | | | ... ...... |3230 |1 |0,42 |0,82 |0,53 |0,90 |
| ... | | | | | | ... ... ... |91,0 |3 |0,054 |0,11 |0,48 |0,82 |
| ... | | | | | | ... ... – с. ... |155 |1 |0,12 |0,18 |0,034 |0,058 ... ... – с. ... |766 |1 |0,22 |0,35 |0,11 |0,18 ... ... ... ... |1 |0,053 |0,16 |0,21 |0,35 |
| ... | | | | | | ... ... – саға |250 |1 |0,019 |0,12 |0,049 |0,083 ... ... – саға |82,0 |1 |0,007 |0,072 |0,071 |0,12 ... ... – с. ... |246 |5 |0,11 |0,13 |0,042 |0,072 ... ... ... – рзд. |3900 |14 |0,18 |0,61 |0,070 |0,13 |
| ... | | | | | | ... ... – свх. ... |1500 |18 |0,39 |0,42 |0,24 |0,61 ... ...... шоқысы |2790 |22 |0,70 |0,69 |0,28 |0,42 ... ... – клх. |567 |7 |0,41 |0,37 |0,43 |0,69 |
| ... | | | | | | ... ... – раз № 58 |6280 |22 |1,62 |1,48 |0,22 |0,37 ... |Қаракенгір -Калинин |3410 |1 |2,07 |2,70 |1,25 |1,48 |
| |клх. | | | | | | ... ... – аул. ... |1 |1,88 |4,14 |2,97 |2,97 ... ... – 5(12) км |9860 |48 |4,00 |4,00 |4,34 |4,34 |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | ... ...... |13000 |7 |1,75 |4,17 |4,40 |4,40 |
| |қ-сы | | | | | | ... ...... (3,5|2,0 |3 |0,019 |0,015 |4,59 |4,59 |
| |км ... жоғары) | | | | | | ... ...... |9,0 |15 |0,056 |0,062 |0,009 |0,015 ... ... – Баскағыл|9,4 |2 |0,007 |0,08 |0,062 |0,062 |
| ... | | | | | | ... ...... |136 |3 |0,033 |0,034 |0,080 |0,080 ... ... клх – |1490 |20 |0,75 |0,75 |0,34 |0,34 |
| ... | | | | | | ... ... – фер. ... |2 |0,082 |0,052 |0,79 |0,79 ... ... – Үлкенбұлақ |166 |3 |0,23 |0,17 |0,052 |0,052 ... ... пос. ... |1280 |3 |0,80 |0,58 |0,19 |0,19 ... ... 1,9 км ... |2160 |45 |0,65 |0,64 |0,54 |0,54 |
| ... | | | | | | ... ... – 1,5 км |670 |1 |0,053 |0,30 |0,77 |0,77 |
| ... жоғары | | | | | | ... ... – раз. ... |2410 |29 |1,72 |1,76 |2,04 |2,04 ... ... – 1,2 км сағадан |3780 |18 |1,18 |1,40 |1,54 |1,54 |
| ... | | | | | | ... ... ... – пос. |1140 |3 |1,42 |1,00 |1,16 |1,16 |
| ... | | | | | | ... ... – пгт Жезді |93,6 |26 |0,020 |0,028 |0,035 |0,035 ... ...... тауы |2960 |31 |0,16 |0,17 |0,16 |0,16 ... ... ... жоқ ... жағдайда қалыпты ағындыны анықтау
Гидрологиялық практикада көбінесе зерттелмеген өзендер ағындысын
есептеуге тура келеді. Бұл жағдайда ... ... ... қолданылады.
Аумақты аудандау география ғылымының ең маңызды тәсілдерінің ... ... ... оның ... ... ... тәуелділігін айқындау және зерттеу процесі болып табылады.
Сонымен қандайда бір аудан өз кезегінде жер бетінің ... ірі ... бір ... болып саналады.
Аудандау гидрологиялық сипраттамаларды сандық және сапалық тұрғыдан
айқындау мақсатында, гидрологиялық зерттеулерде жинақтап қорыту амалдарының
бірі ретінде кеңінен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Аудандаудың көмегімен өзен
ағындысы мен тасындылар ағындысы есептеледі. ... ... ... ... ... ... жағдайда қолданылады. Аудандау қағидалары.
Аумақты аудандарға бөлудің типологиялық, генетикалық және функционалдық
қағидалары қолданылады.
Типологиялық аудандау кезінде ... ... ... морфологиялық
көрсеткіштері ұқсас объектілер біріктіріледі. Мысалы, аумақ көлді немесе
батпақты аудандарға немесе өсімдік ... ... ... ... ... ... ... кезінде, ұқсас ... ... ... объектілер біріктіріледі. Мысалы, өзендер
жүйесін қоректену көздері ... ... ... ... ... ... объектілердің арасындағы өзара байланыс,
олардың механизмдері зерттеледі. Бұл тәсіл, ... ... ... байланысты
(бірін-бірі толықтыратын) біртұтас табиғи кешен ... ... ... біріктіреді. Гидрологиялық аудандау кезінде бірмезгілде барлық
тәсілдер, болмаса солардың ішінен біреуі пайдаланылуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... және ... ... сипатымен
анықталады.
Аудандау кезінде аудандарды бөлу ... ... ... ... тәсілдері үлкен маңызға ие. Өйткені іргелес
аудандардың ... ... ... ... ... күрт ... ... Сондықтан ауданның шекарасы
физикалық географиялық жағдай айтарлықтай ауысатын, ... ... ... ... бөлу ... ... ... факторлар айтарлықтай
дәрежеде өзгеретін жерден жүргізіледі. Аудандарды бөлу кезінде жер ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың
өзгерісі айтарлықтай мәнге ие болады. Көбінесе өзендердің суайрық сызығы
шекара ретінде қызмет жасайды. Су айрық сызықтары ... ... ... ... ылғалдылығына ықпалын тигізетін жер бедерінің
қыратты жерлерімекн өтеді. Сондықтан аудан шекараларын үлкен немесе орташа
өзендердің су ... ... ... жүргізуге болады.
Өлшенген су өтімдері жөнінде деректер жоқ ... ... ... ағындыны анықтау келесі тәсілдердің бірі бойынша жүзеге асырылады:
тірек бекеттерді пайдалана отырып, түзу ... ... ... ... ... ... ... жылдық ағындының оны
анықтаушы факторларға аудандық тәуелділігі бойынша; су теңдестігі теңдеуі
бойынша.
Бірінші әдіс ... ... Оны ең ... ... ... ... бойында орналасқан екі тұстаманың ... ... ... ... Басқа жағдайларда интерполяциялау үшін есептік тұстама
ортасында жатқан көршілес өзендердің ... ... одан да көп ... Жер ... ... және ... бекеттері ағындысының
айырмашылығы айтарлықтай болған жағдайда пайдаланылатын бекеттер ... ... ... ... алабтарының центрлерінің
арасында жүргізіледі. Жазықтық өзендерде сызықтық интерполяция, ал қыратты
немесе таулы аудандарда ... ... ... ... ... ... Қазақстанда бақылау қатары ұзақ бекеттер аз болғандықтан, ... ... ... ... ... Бұл жағдайда зерттелмеген
өзендердің жылдық ағындысын есептеу үшін жылдық ағындының негізгі ... ... ... ... ... ... үлкен
маңызға ие. Аталған факторлардың белдеулік заңдылығы бұзылатын ... ... ... (q) су ... ... ... ... негізделген ағынды есептеу әдісі кеңінен қолданылады. q
=f(Нор) тәуелділігі жазықтық Қазақстан жағдайында да кеңінен ... ... [1] -де ... ... су ... алабының ауданы
3000 км2 артық зерттелмеген өзендерінің қалыпты ағындысын есептеу ... ... ... су жинау алабының орташа биіктігіне тәуелділігі
жүйесін пайдалану арқылы ... ... ... ... ... 60-шы ... ... белгілі.
Ол кезде қарастырылып отырған Сарысу өзені алабының ... ... ... ... ... ... үкіметінің тарап кетер алдында, яғни
1990 жылдардың басында бұл ауданның зерттелу деңгейі әжептәуір ... ... ... алған алғашқы жылдары экономикалық ... ... ... ... ... ... бекеттер
жабылып қалды. Сарысу өзені алабында 1 ғана бекет қалды. Дегенмен 1990
жылдарға дейін айтарлықтай ... ... ... деректерді аудандық тәуелділіктерді нақтылау мақсатында ... ... ... ... ... сипаттамалардың
аумақ бойынша таралуы аудандастыру ... ... ... ... ... ... ... күрделірек болуы керек. Аумақтық
зерттелу деңгейі жақсарған ... ... ... ... да ... орын алады. Екінші ... ... ... ... 3-4) ... тәуелділіктер жуық
мәндерді береді, бірақ, олардың байланысы, ... ... ... ... ... мол болғанға қарағанда тығызырақ болады.
Осы зерттеулердің негізінде ағындыны ағынды изосызықтары ... ... ... ... параметр мәндерінің аудандық
карталары немесе аудандық есептік тәуелділіктер түрінде аумақтық жинақтап-
қорыту жүзеге асырылады.
Диплом жұмысын ... ... ... алабы өзендерінің 56
тұстамасында жүргізілген бақылау ... ... ... ... ... (q) ... ... (Нор) тәуелділігі зерттелді. Ол үшін Сарысу
алабында жатқан өзен-бекеттердің қалыпты жылдық ағынды ... су ... ... ... ... көмекші кесте құрастырылды. Осы
кестенің деректері бойынша q =f(Нор) тәуелділігі тұрғызылды (сурет 6).
1-3 – ... ... 6 - ... ... жатқан өзен-бекеттердің қалыпты жылдық
ағынды модулінің су жинау алабының орташа биіктіктеріне тәуелділігі
Тәуелділікті сараптаудың нәтижесінде қалыпты ... ... су ... ... ... ... ... айқындалды. Айқындалған
аудандарды /6/ келтірілген q =f(Нор) тәуелділіг аудандарымен салыстыру
мынан ...... ... реті ... олардың
шекараларының толық сәйкестігі байқалмайды. Сарысу өзені алабының шегінде
q =f(Нор) тәуелділігінің үш ауданы анықталды: 1-ші ...... ... ... 2-ші ...... ... алабы; 3-ші
аудан – Жаман-Сарысу, Сарысу өзендерінің алаптары.
Жазықтық аудандардың ылғалдылығы жеткіліксіз зоналарының шегінде
өзендердің ... ... ... су ... ... ... ұлғаюына қарай
азаяды. Бал су жинау алабында тұйық аудандардың бар ... ... су ... ... ... ... ... қарай ағындының үлестік
шамасының төмендеуіне алып келеді. Сондықтан ылғалдылығы жеткіліксіз ... мен ... ... ... есептеу әдістеріне жасақтау
кезінде ағындының аудан бойынша өзгеруін, яғни редукциясын анықтауға басты
назар аударады.
Сонымен, үлкен ... су ... ... ... ... ... заңды түрде, түрлі географиялық зоналарда әртүрлі өзгеруі орын
алады. Су жинау ... ... ... ... ... ... ... зоналарда су теңдестігі элементтерінің қатынасына
тәуелді. Құрғақ аудандарда су жинау алабының ұлғаюына ... ... ... ... шығын ұлғаяды. Ағынды қалыптасу жағдайының өзгеруі
редукция сипатының өзгеріске ұшырауына алып келеді.
Кеңес үкіметінің кезіндегі МГИ ... ... ... ... ... аймағының жекелеген физикалық-географиялық аудандары үшін
редукцияның 3000 км2 ... ... ... ... ... ... су ... алабының қаншалықты ұлғайғанымен өзгермейтіндігін
көрсетті. Су жинау алабының бұл ... ... ... ... ... ... кіші өзендерінің қалыпты ағындысын есептеу әдістемесін
әзірлеу кезінде ҚазГМҒЗИ пайдаланды.
Біздің ойымызша, q=f(F) шамасын /10/ ... МГИ ... ... түрде осы ауданға көшіру ... ... ... ... су ... ... ұлғаюы геологиясы ағынды
қалыптастыруға және тасымалдауға қолайсыз ... ... ... ... ... үлесінің ұлғаюын білдіреді. Орталық ... ... ... ... ... келетін ағыннан басым
болуы кездейсоқ емес. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... ... ағынды редукциясы үлкен аудандар үшін де
«жұмыс» істейді, кіші өзендерге қарағанда ... ... ... да ... ... ағынды өзеннің ұзына бойымен, тіпті өзеннің ... ... ... ... көбеймейді және редукция көрсеткіші 1-ге
жақындайды [18]. Суы мол ... оның ... кіші ... ... алғанда
оның шамасы ғылыми дерек көздерінің деректерімен салыстырғанда жоғары (су
өтімінің өсуіне ауданның тигізетін ықпалы ... ... және бұл ... ... толықтай расталады.
Сонымен, Сарысу өзені алабында су жинау алабының ауданы өзендердің
ағындысының ... ... ... ... ... ... Су жинау алабының ұлғаюына қарай ағынды модулінің ... тиіс және ... ... шегі ... жоқ.
Қарастырылып отырған ауданда орташа ағынды модулінің су жинау алабының
ауданына тәуелдідігін зерттеу үшін Сарысу өзенінің ... ... ... ... ... қолданылды. Жылдық ағындының көпжылдық
орташа мәндері бұл бекеттер үшін алдын ала ... су ... ... ... мен осыған сәйкес тиісінше
жылдық ағынды модулінің көпжылдық орташа ... ... ... 8 де ... 8 – Сарысу алабы өзендерінің ... ... ... бойынша есептеу
|№ |Өзен - бекет |Су жинау |lgF |Қалыпты |lgq1 ... ... ... ... | |жылдық | |бойынша ... |
| | ... | ... | ... | |км2 | |q1, | |н ... қалыпты|
| | | | ... | ... ... |
| | | | | | ... ... | | | | | |q2, ... |
| | | | | | ... |ағындыдан|
| | | | | | | ... |
| | | | | | | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... үшін q2 ... |
|1 ... |3410 |3,53 |0,74 |-0,13 |0,56 |24,3 |
| ... клх. | | | | | | |
|2 ... – |9690 |3,99 |0,41 |-0,39 |0,38 |7,3 |
| |аул. ... | | | | | | |
|3 ... – |9860 |3,99 |0,40 |-0,40 |0,38 |5,0 |
| |5(12) км ... | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|4 ... – |13000 |3,99 |0,32 |-0,49 |0,34 |-6,2 |
| ... қ-сы | | | | | | |
|5 ... - |2,0 |4,11 |7,50 |0,88 |7,45 |0,66 |
| ... | | | | | | |
|6 ... – |9,0 |0,30 |6,89 |0,84 |4,40 |36,1 |
| ... (3,5 км | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
|7 ... сай – с.|0,33 |0,95 |7,58 |0,88 |14,0 |-84,5 |
| ... | | | | | | |
|8 ... – раз. |2410 |-0,48 |0,73 |-0,14 |0,62 |15,0 |
| ... | | | | | | |
|9 ... – 1,2 км |3780 |3,38 |0,37 |-0,43 |0,53 |-43,2 |
| ... ... | | | | | | ... ... Жезді – |1140 |3,58 |0,88 |-0,06 |0,11 |7,9 |
| |пос. ... | | | | | | ... ... үшін q2 =5,04/F0,37 ... ... |4,43 |0,10 |-1,00 |0,12 |-10,0 |
| |7) | | | | | | ... ... - ст. |25800 |4,41 |0,11 |-0,98 |0,10 |-9,00 |
| ... | | | | | | ... ... – ст. |34600 |4,54 |0,12 |0,92 |0,094 |8,30 |
| ... | | | | | | ... ... – свх. |40300 |4,60 |0,10 |-1,00 |0,10 |0,00 |
| ... | | | | | | ... ... жалғасы
|15 |Сарысу – с. |40300 |4,60 |0,09 |-1,04 |0,095 |-11,1 |
| ... | | | | | | ... ... - 21 км |46300 |4,66 |0,084 |-1,08 |0,11 |-13,1 |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... – 2,0 |46700 |4,67 |0,10 |-1,00 |0,083 |6,00 |
| ... 0,8 км | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |Сарысу –Қаражал |65000 |4,81 |0,12 |-0,92 |0,082 |30,8 |
| ... | | | | | | ... ... – |66500 |4,82 |0,11 |-0,96 |0,080 |25,0 |
| ... 27 | | | | | | |
| |км ... | | | | | | ... |Жақсы-Сарысу-с. |570 |2,76 |1,19 |0,08 |0,28 |59,6 |
| ... | | | | | | ... ... |2560 |3,41 |0,33 |-0,48 |0,26 |15,1 |
| |фер. ... | | | | | ... ... – |2920 |3,74 |0,31 |-0,51 |0,25 |16,1 |
| ... сағасынан| | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... |Жақсы-Сарысу – |3230 |3,51 |0,25 |-0,60 |0,95 |0 |
| ... ... | | | | | | ... |Нарбақ - с. |91 |1,96 |0,92 |-0,04 |0,78 |-3,3 |
| ... ... | | | | | | ... ... – с. |155 |2,19 |1,22 |0,09 |0,43 |36,0 |
| ... | | | | | | ... ... – с. |766 |2,88 |0,46 |-0,34 |0,91 |6,50 |
| ... | | | | | | ... ... ... |101 |2,00 |0,82 |-0,09 |0,65 |-10,9 |
| ... ... | | | | | | ... |Батык – саға |250 |2,40 |0,48 |-0,32 |0,99 |-35,4 ... ... – саға |82 |1,91 |0,88 |-0,06 |0,66 |-12,5 ... |Актасты – с. |246 |2,19 |0,53 |-0,28 |0,24 |-24,5 |
| ... | | | | | | ... ... – |3900 |3,59 |0,16 |-0,50 |0,34 |-50,0 |
| |рзд. ... | | | | | | ... ... – свх. |1500 |3,18 |0,40 |-0,40 |0,27 |15,0 |
| ... | | | | | | ... ...... |2790 |3,44 |0,24 |-0,62 |0,48 |-12,5 |
| ... | | | | | | ... ... – |567 |2,75 |0,65 |0,20 |0,20 |26,1 |
| |клх. ... | | | | | | ... ... – раз № |6280 |3,80 |0,24 |-0,92 |0,37 |16,6 |
| |58 | | | | | | ... ... клх –|1490 |3,17 |0,48 |-0,32 |0,34 |29,1 |
| ... | | | | | | ... ... – |166 |2,22 |1,02 |0,008 |0,76 |25,0 |
| ... | | | | | | ... |Жыланды – |1280 |3,11 |0,35 |-0,46 |0,35 |0 |
| ... | | | | | | ... ... 1,9 км |2160 |3,33 |0,30 |-0,52 |0,29 |3,30 |
| ... жоғары | | | | | | ... ... үшін q2 ... ... ... – |5910 |3,77 |0,12 |-0,92 |0,13 |-8,30 |
| |рзд. Айса | | | | | | ... ... – |8480 |3,93 |0,14 |-0,85 |0,12 |14,3 |
| |пос. ... | | | | | | ... |Жаман-Сарысу – |8950 |3,95 |0,12 |-0,92 |0,11 |8,30 |
| |свх ... | | | | | | ... ... |Жаман-Сарысу –с.|9200 |3,96 |0,04 |-1,40 |0,11 |175 |
| ... | | | | | | ... ... – |76,0 |1,88 |0,86 |-0,065 |0,84 |2,30 |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |Кайракты – клх. |276 |2,44 |0,47 |-0,33 |0,49 |-4,20 |
| ... | | | | | | ... ... – пос |500 |2,70 |0,52 |-0,28 |0,38 |26,9 |
| ... | | | | | | ... ... – |70,0 |1,84 |0,90 |-0,046 |0,87 |3,30 |
| |фер. ... | | | | | ... ...... |1,78 |0,83 |-0,081 |0,92 |10,8 |
| |ГТК | | | | | | ... |Карасаз – |104 |2,02 |0,81 |-0,092 |0,73 |9,80 |
| ... ... | | | | | | |
| |1,0 км ... | | | | | | ... ... үшін q2 ... ... ... – |9,4 |0,97 |0,85 |-0,07 |0,86 |-1,00 |
| ... тауы | | | | | | ... ... – |136 |2,13 |0,25 |-0,60 |0,27 |-8,00 |
| ... | | | | | | ... ... – фер. |216 |2,33 |0,24 |-0,42 |0,22 |8,30 |
| ... | | | | | | ... |Сорқұдықсай – |670 |2,83 |0,18 |-0,74 |0,14 |22,2 |
| |1,5 км ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... – пгт |93,6 |1,97 |0,29 |-0,52 |0,32 |-10,3 |
| ... | | | | | | ... |Коктас – Мыңлы |2960 |3,47 |0,067 |-1,22 |0,072 | |
| ... | | | | | | ... ... ... ... ... көпжылдық
орташа жылдық ағынды модулінің су ... ... ... ... 7 суретте келтірілді.
1-4 – гидрологиялық аудандар
Сурет 7 - Сарысу алабы өзендерінің жылдық ағынды модулдерінің су жинау
алаптары ауданына тәуелділігі
Суретте ... ... ... отырған аумақ бойынша
көпжылдық орташа жылдық ағынды модулінің су ... ... ... графигі бірнеше байланыс сызығымен бейнеленеді. Әрбір байланыс
сызығы тиісінше белгілі бір гидрологиялық ауданның ... ... су ... ... ... q=f(F) ... ... осы
немесе басқа гидрологиялық ауданға ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
7 сурет гидрологиялық аудандардың оңтүстік-шығыстан солтүстік батысқа
қарай зоналар заңдылығы ... ... ... куәландырады.
Қаракенгір, Жезді өзендерінің алабы бірінші гидрологиялық ауданға жатады.
Сарысу өзені және оның Қаракенгір өзені ... ... ... ... ... ... жатады. Жаман-Сарысу, Кайракты өзендері үшінші
гидрологиялық ауданға жатады. Ақыр соңында қарастырылып отырған аумақтың
оңтүстік ... ... ... төртінші гидрологиялық ауданға жатады.
3.6 Сарысу алабы өзендерінің жылдық ағынды модулдерінің су ... ... ... ... ... ағынды модулінің су жинау алабының ауданына
тәуелділігі келесі формуламен өрнектеледі:
где - көпжылдық орташа жылдық ағынды модулі, л/с. ... су ... ... ауданы, км2;
- аудан бойынша ағынды редукциясы дережесінің көрсеткіші;
- берілген тәуелділік гипоететикалық шарт бойынша ... ... ... деп ... ... ... ... мәні. Формуладағы және А параметрлерінің мәндері бөлінген ... үшін ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, А
параметрінің мәні Сарысу өзенінің алабында оңтүстік шығыстан солтүстік
батысқа қарай 2,25-тен 9,5-ке ... ... А ... бұл бағытта
ұлғаюы ағынды қалыптастыруға әсерін ... ... ... да
осылай өзгеруімен түсіндіріледі (жауын-шашынның ... ... ... және ... 9 – Сарысу өзені алабы бойынша теңдеудегі А және n параметрлерінің
мәндері
|Гидрологиялық ...... ... ... |
| ... ... |
| | ... n |
|1 |9,5 |0,35 |
|2 |5,04 |0,37 |
|3 |5,16 |0,42 |
|4 |2,25 |0,43 ... ... ... ағынды модулінің мәндерінің бақылау деректері
бойынша есептелген немесе қалыпты ағындыға ... ... ... оның мәндерінен ауытқуы (19) ... ... ... ... бөлу ... төмендегі кесте құрастырылды (Кесте
10).
Кесте 10 - q = f (F) ... ... ... ... ... ... ... бақылау деректері бойынша алынған оның мәндерінен
ауытқуы
|Ауытқулар, % |< 5 |5-10 |10-20 |20-25 |> 25 ... ... саны |11 |14 |13 |5 |12 |55 ... ... ... 55 оқиғаның 43-інде (оқиғалар санының 78 %)
тәуелділік ... ... ... ... ... Сарысу өзені
бойынша бақыланған қалыпты жылдық ағынды модулдерінен ауытқу ± 25 ... ... ... ... ... ... ультрақысқа
қатарларды есептік кезеңге келтіру арқылы анықталған 12 бақылау ... ... ... үлкен. Мұндай тұстамаларға Жаман-Сарысу - с.
Жанаарка, Аксу -с. Нурсаки ... ... Ақсу –с. ... ... ... 36 % ... ал ... - с. Жанаарка бойынша ... %. ... бұл ... ... шығындалу зонасында орналасқан.
Қорыта келгенде, көпжылдық орташа жылдық ағынды модулі тікелей бақылау
деректері бойынша ... ... ... ... үшін ... ... ауытқулардың шамасы айтарлықтай үлкен емес. Демек,
қарастырылып отырған аумақ үшін айқындалған көпжылдық ... ... ... су ... алабының аудандарына тәуелділігін ... ... ... мен ... ... ... ... анықтау үшін қолдануға болады. Бірақ, ... ... ... ... ... ... үшін, бұл тәуелділік өте жуық
нәтижелер береді.
3.7 Өзендердің жылдық ағындысының тербелу заңдылықтары
Су шаруашылығын ... және ... ... ... ... табиғи режимі немесе өзгерген режимі алдын ала қарастырылады.
Бұл кезде тек қана ағындының орташа ... ... ... ... суы ... мен суы мол ... да ағындысын, сонымен қатар алдағы көпжылдық
кезеңде жылдық ... ... ... ... ... шегін де білу қажет.
Ағынды есептеудің негізгі міндеті өзендердің арналары мен су ... ... ... және өзге де ... кезеңі үшін ағынды сипаттамаларын есептеу.
Егер ағынды тербелісі белгілі бір кезеңділікке ие болса және ... ... ... ... онда ... бар ... ... болашақтағы берілген уақыт кезеңі үшін ағындының хронологиялық
жүргісін ... және ... осы ... ... ... ... ... осы уақыт аралығында жылдық ағындының осы ... ... ... рет асып ... анықтауға болады.
Қарастырылатын сипаттама жыл сайын бір рет қана байқалатын жағдайларда
(су өтімінің немесе су деңгейінің ең жоғары немесе ең төменгі ... ... су ... және т.б.), оның ... ... да бір ... ... қайталану ықтималылығымен қабылданған оның осы мәнінен басқа ... ... ... ... ... ... Осы сипаттама бір жыл ішінде
бірнеше рет ... ... осы ... ... ... осы
мәннен басқа мәннің асып түсу ықтималдығы осы ... ... ... аралығы
ішінде (ай, жыл, бірнеше жыл) ... ... ... қатысты
бағаланады немесе қарастырылып отырған ... ... ... ... ... практикасында, соның ішінде су шаруашылығы,
гидротехникалық ... және өзге де ... ... ... ... ... есептеуде асып түсу ықтималдығы, ереже бойынша,
жылдар санына қатысты ... ... және осы ... ... ... ... ... есептеледі.
Қандайда бір гидрологиялық сипаттаманың (ағынды, су ... ... асып түсу ... қойылған тапсырмаға немесе
тапсырмалар кешеніне ... ... ... су тұтынушылар мен су
пайдаланушыларды және имарат бұзылған жағдайда туындауы мүмкін зардаптардың
алдын алу қауіпсіздік ... ... ала ... ... ... Сарысу алабы өзендерінің жылдық ағындысының өзгергіштігі
Орталық Қазақстанның аумағындағы өзендер мен ... ... ... ... бойынша барынша құбылмалы. Бұл тек ... ... ... ... сондай-ақ әрекет етуші
су жинау алабының тұрақты болмауымен түсіндіріледі.
Гидрометриялық бақылау ... ... 1932 ... ... көпжылдық
кезең ішінде мына жылдар: 1941, 1949, 1958, 1964, 1972, 1979, 1986, ... суы ... мол ... ... ... Ал суы ең аз жылдарға 1937,
1939, 1945, 1967, 1968, 1975 жылдар жатады.
Қарастырылып ... ... ... жылдық ағындысының
өзгергіштігін талдау ... ... ... есептеу үшін таңдалған есептік
1932-2004 жылдар алынды.
Бақылау қатары айтарлықтай ұзақ 20 жылдан 57 жылға ... . ... ... ... әдісі бойынша есептелді. Бақылау
жүргізілмеген ... ... ... ... ... Бос
жылдардың ағындысын қалпына келтіру регрессия теңдеуі бойынша есептік өзен
мен қалыпты ағындыны ... ... үшін ... ... байланысы арқылы жүзеге асырылды. Вариация коэффициенттерінің
мәні жалпы қатар ... ... ... ... есепке ала отырып
есептелді.
Бақылау қатары 10 жылдан 20 жылға дейін ... ... ... есептеу үшін ұқсас өзенмен ... ... ... ... ... ұқсас-өзеннің ағындысымен байланыс бойынша анықталған,
есептік ... ... ... - ... өзен мен ... өзеннің қатар жүргізілген
бақылау кезеңі бойынша айқындалған орташа квадраттық ... ... ... қалыпты ағындысының орташа квадраттық ауытқуы;
- қарастырылып отырған ... ... ... ... орташа жылдық су өтімдерінің ... ... ... ... ... ... 7-9 жыл өзендер бойынша 20 формуламен ... ... ... ... ... ... ... қысқа кезеңнің ұқсас-
бекеттің ұзын қатарына қатынасын талдауға ... ... ... ... үшін анықталады:
;
ал есептік тұстама үшін
,
мұндағы - есептік тұстама бойынша қысқа кезең үшін анықталған
құбылмалылық ... ... ... үшін ... ... вариация
коэффициенті;
- ұқсас-бекетте есептік кезең бойынша ... ... ... ... 1-6 жыл ... Cv есептеу мына теңдеу бойынша
жүзеге асырылады:
мұндағы есептік тұстама ағындысының өзгергіштік коэффициенті;
- ұқсас өзеннің ... ... ... ... ... ... бекет пен ұқсас бекетте қатар жүргізілген
бақылау деректері бойынша айқындалған орташа модулдік коэффициент бойынша
есептелген есептік тұстаманың ... ... су ... ... ... ... өте ... қарастырылып отырған
Орталық Қазақстан үшін бақылау деректері жоқ ... ... және ... ... ... жоқ ... үшін ... коэффициентін
анықтау өте үлкен қиындық туғызады.
Қарағанды облысының өзендері мен уақытша ағынсуларының ... ... ... ... үшін [10] ... ... МГИ-да әзірленген формула ұсынылады. Ол формула былай өрнектеледі:
мұндағы - ... ... ... ... ... ... ... су жинау алабының ауданы, км2;
- миллиметрмен ... ... ... ... ... ... аумағы, соның ішінде Сарысу өзені
алабы үшін қолдануға болатындығын айқындау мақсатында, осы ... ... ... ... ... ... ... нақтыланды. Жоғарда келтірілген формуланың параметрлерін
нақтылау үшін Сарысу өзені алабының 16 бекеті бойынша ағынды деректері ... ... ... негізге алынды. ... вод ...» ... ... ... ... ... ... коэффициенті мен ағынды қабатының арасындағы
байланыстың тәуелділігі тұрғызылды (сурет 8). Оның ... ...
В ... ... үшін су ... ... логарифмдері мен
шамаларының арасындағы байланыс графигі тұрғызылды (сурет 8).
Вариация коэффициенті мен су ... ... ... байланыстың
тығыздығы айтарлықтай жақсы емес. Бірінші жуықтап алғанда ол аналитикалық
түрде ... ... ... ... ... болмағанымен, 9 суретте келтірілген тәуелділікті
пайдалану формулада бұл ... ... етіп ... ... ... айтарлықтай нақтылайды. А параметрінің мәні кері жолмен мына
формула бойынша анықталды:
мұндағы и ... ... ... ... ... ... ... отырған аудан бойынша А параметрі 1,51-ден 2,40-
қа дейінгі аралықта өзгереді, орташа есепппен 2,01 құрайды (кесте 11). ... осы ... үшін ... ... параметр А мәні 3,10 тең деп
қабылданған.
Кесте 11 – ... ... ... ... ... ... - пункт || | |[pi| | ... | | | | |c] | | |] |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |
|1 ... |1,18 |4,15 |1,09 ... |4,43 |2,21|
| | | | | |1 | | | |
|2 ... ... |1,16 |4,78 |1,10 | |34610 |4,54 ... ... ... |1,26 |4,78 |1,10 | |65010 |4,81 ... |Жаман-Сарысу-рзд. Айса |1,21 |4,78 |1,10 | |5920 |3,77 ... ... ... |2,26 |1,05 | |9210 |3,96 ... ... ... |1,02 |38,5 |1,24 | |580 |2,76 ... ... - свх. ... |13,6 |1,17 | |1510 |3,14 ... ... - ... |0,96 |8,8 |1,14 | |2800 |3,45 ... ... | | | | | | | |
|9 ... - раз. 58 |1,06 |8,56 |1,14 | |6290 |3,80 ... ... - 12 (5) | | | | | | | |
| |км ... ... |0,90 |13,9 |1,17 | |9870 |3,99 ... ... ... | | | | | | | ... ... км ... |1,0 |10,4 |1,15 | |2170 |3,34 ... ... | | | | | | | ... ... -раз. ... |1,01 |20,2 |1,20 | |2420 |3,38 ... ... - 1,2 км сағадан |1,03 |12,6 |1,16 | |3790 |3,58 ... ... | | | | | | | ... |Үлкен-Жезді-пос. |0,98 |28,7 |1,22 | |1150 |3,06 ... ... | | | | | | | ... ... ... ... |1,36 |10,1 |1,15 | |104 |2,01 ... ...... тауы |1,54 |3,11 |1,07 | |2970 |3,47 ... Сарысу өзені алабының 16 бекетінде бақыланған ағынды деректері
және есептелген вариация ... ... ... ... ... ... ... коэффициентін анықтау үшін
ұсынылған формуланың параметрлері осы алаптың гидрологиялық ... ... ... ... вариация коэффиценті мәндерінің зерттеліп
отырған аумақ бойынша таралуындағы кейбір заңдылықтарды ... ... ... ... қалыптасу зонасы үшін өзендердің
сулылығының артуына қарай, сондай-ақ су жинау алабының ... ... ... ... ... тән. Ал ағындының шығындалу зонасы
үшін (Сарысу өзені – Қаражал шатқалы) Cv мәні су ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті және жеткіліксіз болған жағдайларда
қамтамасыздық қисығының параметрлерін анықтау
Қамтамасыздық қисықтары репрезентативті бақылау қатары бар ... ... ... тәсілдерінің негізі ретінде алынады. Эмпирикалық
қамтамасыздық қисығы қарастырылып отырған сипаттаманың пайда ... ... ... яғни ... ... су ... ... жоғары мәндердің қайталанғыштығын көрсетеді. Эмпирикалық
қамтамасыздық қисығы аналитикалық қамтамасыздық ... ... ... ... алады. Ықтималдық теориясы мен
математикалық статистика ... ... үш ... ... ... ... ... арифметикалық мәні (Qo), варияция
коэффициенті (өзгергіштік коэффициенті) (Сv) және ассиметрия коэффициенті
(Cs). Үлестірім ... ... бұл ... ... шешу кезінде әдетте әбден жеткілікті болады. Олардың көмегімен
ағындының нақты ... ... асып түсу ... асып ... анықтала алады.
Қамтамасыздық қисығын тұрғызудың негізі ретінде эмпирикалық деректер
қатары (ағындыға жүргізілген бақылау деректерінің қатары) ... ... ... ... эмпирикалық қамтамасыздық қисығы тұрғызылады. Бұл
қисыққа эмпирикалық нүктелердің орналасуына мейлінше үйлесетін аналитикалық
қисық таңдалады. Аналитикалық ... ... ... байланысты) белгілі
бір теңдеумен өрнектеледі, бұл ... ... ... ... ... ағынды есептеуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Сонымен, ең алдымен, кіші және ... ... ... ... ... артады. Ағынды есептік қамтамасыздығының мәні
жобалаудың міндеттерімен айқындалады. Қамтамасыздық қисықтары ... ... түсу ... ... ... есте ... ... қамтамасыздық қисықтары:
- эмпирикалық деректерді жоғарыдан төмен біртіндеп кему немесе
төменнен жоғары біртіндеп өсу ... ... ... (су ... немесе
ағынды модулдік коэффициентін);
- эмпирикалық қамтамасыздық формуласы бойынша жоғарыдан төмен ... ... ... әрбір мәннің қамтамасыздығын Р (%) анықтау;
- алынған мәндерді Q=f(P%) немесе K=f(P%) графигіне түсіру жолымен
тұрғызылады.
Әрі қарай, алынған ... ... ... ... ... немесе есептеулер үшін ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болмаған
жағдайларда нүктелер өрісінің ортасынан өтетін біркелкі тегістеуші сызық
жүргізіледі. ... ... ... ... немесе
экстрополяциялау (жоғары төмен созу) графиктік жолмен немесе эмпирикалық
қисықтың кескініне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы аналитикалық жолмен жүзеге
асырылады.
Арнайы торшада алдын ала түзету ... ... ... ... жеткілікті және нүктелері үйлесе орналасқан қатар бар болса
және бақылау шегінен ... ... ... ... жағдайда ғана
мүмкін болады.
Аналитикалық жолмен тегістеу және экстрополяциялау ... ... және ... ... ... ... ... қисықтарының
параметрлерін ұқсастық әдісі бойынша зерттелмеген өзендерге ... ... ... ... ... ... ауданының моменті
эмпирикалық қисықтың ауданының моментіне тең теориялық ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалары үлестірімінің қисығының теңдеуін таңдау үшін кездейсоқ
шамалардың өзгергіштігін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Белгілі бір
шаманың (сипаттаманың) біртіндеп пайда ... ... ... ... ... мәндерінің пайда болуына тәуелсіз болатын қандай да ... ... ... деп ... ... Бұл жағдайда гидрологиялық
зерттеулер мен есептеулерде жекелеген ... ... ... ... ... емес деп ... ... долбарлау белгілі бір дәрежеде
бақылау деректерімен және арнайы зерттеулермен расталады.
Сондықтан хронологиялық тәртіппен орналасқан жылдық ағынды мәндері,
сонымен ... оның ... да ... ... ... қатар деп
аталады. Қамтамасыздық қисығын тұрғызу және бақылау шегінен тысқары аймаққа
экстрополяциялау үшін қатардың мүшелері жоғарыдан ... ... кему ... ... ... біртіндеп өсу ретімен орналастырылады. Шектеулі уақыт
кезеңі үшін осылай өсу немесе кему ... ... ... ... ... ... анағұрлым ұзын қатардың ... ... ... ... ... ... ең ... ең төмен су өтімдері, су тасқыны ағынды қабаттары және ... ... ... ... ... ... ... шамалар
үүлестірімі үшін тұрғызылған кейбір теориялық қамтамасыздық қисықтарымен
салыстыру олардың жеткілікті деңгейде үйлес екендігін көрсетті. ... ... ... ... есептерді шешу кезінде эмпирикалық
қисықтарды ... және ... ... шегіне дейін
экстрополяциялаудың амалы ретінде ... ... ... ... бақыланған шамалардың зерттелетін қатары бойынша
анықталады.
Вариация коэффициентінің мәнін моменттер әдісі ... ... ... әдіс бойынша анықтауға болады. Бұл жағдайда қатар мүшелерінің
арасында айтарлықтай ... ... бар ... ... ... ... ... мүмкін болатын жүйелі қателігін де
есепке алу қажет.
Моменттер әдісі кезінде үлестірім қисықтарының ... ... ... ... ... эмпирикалық үлестірім моменттерінің мәні
арқылы өрнектеледі. Бұл жағдайда қатардың шеткі мүшелері ... ... ... ең ... ... мәні мынаған саяды, белгісіз бір параметрдің
қандайда бір мәні пайда болған кезде шындыққа ең жақын ... ... ең ... мәнін қабылдайтын белгісіз параметрдің осы мәні анағұрлым
ықтимал деп есептеледі. Бұл жағдайда функцияның ең ... мәні ... ... ... ... ... ... тигізеді. Үлестірімнің
бұл қасиеті асимметриялық үлестірімдерде айқын білінеді.
Үлестірімнің асимметриясын немесе шегерілуін үшінші орталық моменті
сипаттайды. Салыстырмалы бірлікпен ... және ... ... деп ... есептеу қамтамасыздығы белгілі ағынды мәнін анықтау ... ... ... ... ... әрбір мүшесінің эмпирикалық
қамтамасыздығын P (яғни, ... су ... асып түсу ... ... ... Qo, Cv және Cs ... ... қисығының параметрлерін есептеу
Есептеу қамтамасыздығы өзеннің алабында немесе арнасында жүргізілетін
жұмыстың ... және ... ... ... ... ... және т.б.) тәуелді. Ол имараттың күрделілігін және ... ... ала ... ... ... ... ... P анықтаудың қателігі бақылау қатары аз болған сайын
үлкен болады. Қамтамасыздықтың, болуы мүмкін ... ... ... ... шаманың әртүрлі ықтималдық дәрежесі ... ... ... ... ... ... бағаланады. Әдетте,
қатардың ең жоғарғы және ең төменгі мәні үшін, ... ... ... 5 және 95 % ... ... Гидрометриялық
деректер қатары генетикалық біртекті емес сипаттамалардан тұруы мүмкін. Бұл
жағдайда эмпирикалық (және теориялық) ... ... ... ... үшін эмпирикалық қамтамасыздықтың жоғарыда келтірілген
формулаларының ... ... ... ... ... негізінде
қорытқы қамтамсыздық қисығы тұрғызылады. Бұл кезде екі ... орын ... ... жылда екі немесе оданда көп генетикалық біртекті емес ағынды
сипаттамалары бар, яғни біртекті жиынтық мүшелерінің саны бірдей және ... ... ... ... ;
- ... біртекті емес сипаттамалар жыл сайын кездеспейді, яғни
біртекті жиынтықтардың мүшелер саны ... емес және ... ... ... ... тор көзі ... күрделі кескінге ие эмпирикалық
қамтамасыздық қисығын түзету немесе бір сызыққа туралау үшін ... ... кіші ... үлкен су өтімдерін анықтау қажет болған
жағдайда ... ... ... ... ... графиктік
экстрополяциялауды жеңілдетеді, сонымен қатар, Cv және Cs коэффициенттерін
графиктік жолмен ... ... ... ... тор ... мәні ... ... шкаласын ордината шкаласына және
(немесе) қамтамасыздық шкаласын – ... ... ... ... түзу ... ... етіп ... саяды.
Қисық толық түзетілген жағдайда, осы қисықтың (дәлірек айтсақ, енді ... ... ... ... ... ... Егер тек ... ғана жүзеге асырылса (толық түзетілмесе), онда параметрлерді графа-
аналитикалық әдіспен анықтауға болады.
Гидралогиялық есептеулер практикасында ықтималдылық тор көзінің ... ... ... ... ... ... тор көзі;
- вариация коэффициентімен асимметрия коэффициенттерінің әртүрлі
қатынасы кезіндегі түзулеуші үш ... ... ... ... ... Рождественский мен Чеботоревтың тор көздері);
- логарифмдік-қалыпты үлестірім заңының ықтималдылық тор көзі;
- Гудрич үлестірімінің ықтималдылық тор көзі;
- Гамбел ықтималдылығының тор ... ... тор ... пен Гумбелдің тор көздері сәйкес үлестірімдерді ... ... ... тор көзі ... ... ... ... шекпен шектелген. Тор көздердің бірінші үш типі ... тип) ... жиі ... ... ... координата жүйесін) тұрғызу декарттық координаталар
жүйесінде немесе қисықтың түзуленуі жүзеге аспайтын ... ... ... ... ... ... ... осі немесе ордината осі бойынша арнайы шкала іріктеу арқылы еркін
түзуге трансформациялауға саяды. Алынған жаңа ... ескі ... ... ... ... Бұл ... ... үлестірім заңының
қамтамасыздық қисығы вариация коэффициентіне және ... ... ... ... оның ... ... ... немесе оның
вариация коэффициентімен бекітілген қатынасы ... ... ... ... ... уақыт бойынша үлестірілуі әртүрлі ... ... ... және оны ... ... жағдайларға тәуелді болғандықтан гидрологиялық есепеулер
практикасында қолданылатын үлестірім қисықтарының ... де ... ... ... ... ІІІ типті үлестірім қисығы); үш
параметрлі гамма-үлестірім ... ... ... қамтамасыздық қисығы; Гудричтің қамтамасыздық қисығы;
Гамбелдің қамтамасыздық қисығы;
Асимметриялы биномдық қисықтың немесе ІІІ ... ... ... ... ... 1 - үлестірім центрі, 2 – медиана, 3 – мода.
Бұл нүктелер айнымылы шаманың мәндерінің осінде орналасады.
Үлестірім ...... ... ... арифмеикалық мәніне
сәйкес келетін нүкте; статистикалық қатардың негізгі ... ... ... ... ... ... жүргізілген ордината, орталық
ордината деп аталады.
Медиана – кему ретімен ... ... ... орын ... ... Егер ... ... сан жұп болса, онда ... ... екі ... ... ... алады. Медианалық ордината
үлестірім қисығының ауданын тең екі бөлікке бөледі.
Мода ... ... ... ... осы ... ең ... шама. Модалық ордината бір шыңды үлестірім қисығының максимал
ординатасы ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл сұлбаны симметриялы емес статистикалық ... ... ... ... қатары негізінен симметриялы
емес болып келеді. Бұл қисық және оның интегралдық өрнегі - қамтамасыздық
қисығы ... ... ... тек үш ... арқылы сызылуы мүмкін.
Параметрлердің мәндері тікелей бақылау материалдары бойынша, негізінен
моменттер ... ... және ... ... - ол ... орташа мәні.
Варияция коэффициенті. Жекелеген қатарлардың өзгергіштігін салыстыру
ыңғайлы болу үшін орташа квадраттық ... ... ... ... ... квадраттық ауытқуды варияция коэффициенті
немесе өзгергіштік коэффициенті деп атайды.
Вариация коэффицентінің мәні 0,25-ке дейін және 5 % ... ... ... ... 10 ... 25 ... ... болса
жеткілікті (репрезентативтілік талабы сақталған жағдайда). Бірақ дәлдік дәл
осылай қалып, вариация коэффиценті 0,5-0,6 тең ... ... ... 100-150 жыл болуы талап етіледі. Қатардың ұзақтығы бұдан кіші
болған жағдайда есептеудің дәлдігін төмендетуге тура келеді.
Асимметрия ... ... ... ... шама ... ... мәніне немесе үлестірім центіріне қатысты симметриялы
еместігінің дәрежесін ... ... ... де ... ... бұл ... өзендер қатарының немесе ... ... ... еместігінің дәрежесін салыстыруға,
сондай-ақ тиісінше коэффициентін ... ... ... береді.
Гидрологиялық шамалардың үлестірімі көбінесе оң ... Бұл ... бір ... үлестірім кезінде қатардың ... мәні ... оң ... ... ... сөз, ... ... жағында үлестірім графигінің “ұзын” бөлігі орналасады. Теріс асимметрия
кезінде қатардың ... ... мәні ... сол ... ... үлестірім графигінің “ұзын” бөлігі центрдің сол жағына орналасады.
Асимметрия коэффициентінің мәні оң немесе теріс болуы ... ... суы аз ... ... суы мол ... ... ... байқалады, яғни қатардың орташа мәннен кіші мәндері жиі кездеседі.
Керісінше ... ... ... ... ие ... ... орташа квадраттық қателігін Крицкий-Менкел формуласымен
анықтауға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қалыпты ағындыны және жылдық ағынды ... ... ... ... ... үшін ... ағындыны бірыңғай есептік кезеңге
1932-2005 жылдарға келтіру арқылы ұсынылады. Ұқсас-бекет ... ... ... ... ... алу ... Таңдалған ұқсас-бекеттер
2.011.14.83 ҚНжЕ талаптарына сай болы ... ... ... ... ... жіберілетін стандарттық қателікті белгілі формула бойынша
анықтау ұсынылады.
2. Бақылау қатары ... ... ... (1-6 жыл) ... ... ... ... қатар жүргізілген бақылау деректері бойынша
айқындалған орташа модулдік коэффициент ... ... ... Оның
үстіне, мұндай қысқа бақылау қатарының ішінде міндетті түрде суы мол ... тиіс және ... ... ... 1-ден ... ... керек. Бұлай
болмаған жағдайда, зерттеліп отырған бекеттің қалыпты жылдық ... ... ... ... ... Бақылау қатары қысқа дереткер
бойынша қалыпты ағындыны ... ... (73) ... ... есептеу
ұсынылады.
3. Зерттелмеген өзендердің қалыпты ағындысын бағалау үшін q = f ... ... ... Су ... ... төменгі шекті ауданы 10
км2, ал жоғарғы шегі ... ... ... ... шығынға ұшырайтын
Сарысу өзенінің төменгі ағысы үшін, ... ... ... ... ... ... ... тұстамалардың
қалыпты ағындысын есептеудің қателіктерін [20] берілген формула бойынша
анықтау ... ... ... Р.И. ... по ... ... Части 1,2 и 3.
(Учебное пособие). Алматы: КазГУ, 1997. - 88 ... ... ... вод ... Описание отдельных рек, водохранилищ и
озер. - Т.13. - Вып. 1. -Алма-Ата. – 1971.
3. Беркалиев З.Т. Гидрологический режим рек ... ... ... ... – Алма-Ата. АН КазССР, 1959. – 278 ... ... П.С. ... рек ... ... ... Сибири, Северного и
Центрального Казахстана. -– Л., 1953. -
5. Шульц В.Л. Реки Средней ... – Л.: ... – 1963. -
6. ... П.П., ... Т.Р. ... ... и ... Казахстана. Алма-
Ата: Наука, 1973. – 198 с.
7. Пальгов Н.Н. Реки Казахстана. – Алма-Ата: Ан Каз ССР, 1959. – 99 ... ... А.П., ... Р.Г., Исаева А.И. Реки и озера Советского
Союза (Справочные ... – Л.: ... 1971 – 104 ... Рыбин Н.Г., Юнусов Г.Р. Реки Казахстана \ Очерки по ... ... ... АН ... 1952. – С. ... ... ... вод СССР. Т.13. – Вып.1. – Карагандинская
область. – Л.: Гидрометеоиздат, 1966. - 482 ... ... ... по ... ... Сер. 3. ... Ч. 1-6, Вып 18. Кн. 1-2. – Л.:Гидрометеоиздат, 1989.
12. Климат Казахстана. Под ред. А.С. Утешова. – Л.: ... ... – 366 ... ... Р.И. ... ... воды на реках равнинного Казахстана. ... ... 1994. - 171 ... Бейлинсон М.М. Формирование и разрушение ледяного покрова. – Алма-Ата:
Наука,1989. – 216 с.
15. Атлас Карагандинской ... ГУГК ... М., 1969. – 48 ... Гальперин Р.И., Молдахметов М.М. Оценка расчетных характеристик стока
в равнинном Казахстане по ограниченной информации // ... ... ... – 1997. - №4. – С. 73-76.
17. Молдахметов М.М. Роль ... и ... ... ... ... рек Центрального Казахстана (на примере рек Торгай
и Сарысу) // автореферет на соиск. Степ. ... ... ... ... – 24 с.
18. Скоцеляс И.И. Весенний приток воды в верхнетобольские водохранилища ... ... ... // Гидрометеорология и экология. – 1995. -
№ 2. – С. 34-56.
19. ... К.П. ... и ... годового стока рек Советского
Союза. - Л.: Гидрометеоиздат, 1962. – 545 ... ... А.В., Ежов А.В., ... А.В. ... ... расчетов. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990. – 276 с.

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
Арал тағдыры – ел тағыдыры3 бет
Балқаш көлі5 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Алматы қаласының Есентай өзені суының химиялық құрамын анықтау53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь