Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8 1.1 Егемендік жылдарындағы кітаптың қоғамдағы орны мен мәні ... ..8
1.2 Қазақ кітабының тарихына шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Қазіргі таңдағы баспалардың қалыптасу және даму үрдістері ... ... 16
1.4 Бүгінгі баспа менеджменті және кітап бизнесі ... ... ... ... ... ... ... ..18
1.5 Кітап басу аясындағы ұлттық мүдде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ІІ тарау. Жалпы жеке меншік баспалар ерекшеліктері ... ... ... ... ... .27
2.1 Жекеменшік баспалардың бүгіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.2 Баспалардың бәсекелестікке қабілеттігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
2.3 Кітап маркетингі және бизнес жоспар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
2.4 Баспа ісіндегі инновациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...98

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..112
Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..118
Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауында: «Бір данагөй: «Егер сіз қайда бет алып бара жатқаныңызды білмейтін болсаңыз, онда сізді ол жерге кез-келген жол алып баруы мүмкін, » – деген екен. Осыны естен шығармай, болашақтың моделін жалпыланған түрде және нақты қысқа мерзімді мақсаттар түрінде ұдайы көз алдымызда бағдар етіп ұстауға тиіспіз. Мұның өзі қандай да бір іс-әрекетке кірісе отырып – біз дұрыс бағытпен жүріп келеміз бе, әлде бағдардан ауытқыдық па, оқиғалардан ілгеріге оздық па, әлде шабандап қалып келеміз бе – ұдайы таразылап отыру үшін қажет» [1, 7б.], – дейді. Сонымен қоса кез-келген істі бастамас бұрын «стратегиялық бағыттарды жүзеге асырудағы ең қажетті нәрсе – алдағы мақсаттарды дұрыс анықтау» [1, 18б.] дейді.
Зерттеу жұмысының мақсаты – Қазақстан республикасы тәуелсіздігін алып, дербес мемлекетке айналу қарсаңында баспалардың жағдайы қандай болды? Кітап шығару ісі, тұтастай баспа ісі тұралаған тұста өз міндетін атқара білді ме? Бұл үдеден шықса, қиын-қыстау кезеңнің шырғалаңынан қалай босады, нарыққа бейімделе алды ма? Осы мақсатты алға тарта отырып, «нарық талабына Қазақстан баспалары қалай бейімделді, тығырықтан қалай шыға алды?» деген сауалдарға жауап беру үшін осыған дейін шыққан газет-журнал беттеріндегі мақалаларды саралап, қорытынды жасау.
Зерттеудің нысанасы. Магистрлік диссертация жұмысымның негізіне айналып отырған еліміздегі жалпы жеке меншік баспалардың қалыптасу, даму тарихын, құрылымын саралай отырып, «өз кезеңіне сай, заман талабынан шыға алды ма?» деген мәселелерді қарастыру.
Қазақстан баспаларының дамуындағы менеджмент пен маркетингтің рөлі қандай? Жеке кітап бизнесін жүргізгенде бизнес жоспарды дұрыс құрып, бәсекелестікке төтеп беру, даму үрдісін сүзекіден өткізіп, талдау жасау. Еліміздегі кітап рыногын зерттеу.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Осыған дейін бұл тақырыпта ғылыми-зерттеу жүргізіліп, ғылыми еңбектер өте аз қорғалған. Аталмыш тақырыпты қоғамдағы белгілі бір тарихи қысталаң кезеңнен қалай шығып, бүгінгі баспа ісін қалыптастырудағы өзіндік ерекшеліктерін баспагер мамамдығы бойынша оқитын тәлімгерлерге арнайы курс ретінде ұсынуға болады. Өйткені экономикалық әдебиеттерді қарасаң, күнделікті тұтыну тауарларын өндіретін қандай да бір жекеменшік фирмалардың қызметі жөнінде зерттеу жұмысы қалыптасқан. Ал баспа ісі жөнінде, оның қазір руханияттан бұрын бизнес көзі екендігін түсіне бастадық. Осы тұрғыдан келгенде бізде кітапты – тауар, баспаны – бизнес ошағы деп қарастырып, зерттелген әдебиеттер жарытымсыз. Бұл жағдай жұмысымның өзектілігі ғылыми айналысқа сұранып тұрған тың тақырып екендігінде деп білемін.
1. Назарбаев Н. Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – А.: Білім,1998;
2. Есенбаева Р. Мәдени мұра «Қазақ әдебиеті» газеті 2005ж
3. Сағынова Н. Кітапхана ісін дамыту жолдары «Алтын орда» газеті 06.05.2008ж.
4. Елеукенов Ш. Қазақ кітабының тарихы. – А.: Cанат баспасы 1999ж.
5. Сейфулмәлік Сапаров Е. ҚазҰУ Хабаршысы 2007ж
6. Субханбердина Ү., Сейфуллина Д.Қазақ кітабының шежіресі (1907-1917). – А.:Рауан, 1996ж.
7. Жиреншин Қазақ кітабының тарихы. – А.: Қазақстан, 1971ж.
8. Шалғынбаева Ж.Революцияға дейінгі қазақ кітабы. – «Айт» журналы 2005ж. көктем.
9. «Егемен Қазақстан» газеті, «Кітаптарымыздың көсегесі қашан көгереді?» 1993 ж.IV.
10. Егемен Қазақстан газеті «Кітап қолымызға тигенше» Айнаш Есалиева 26.06.1996ж.
11. «Қазақ әдебиеті» газеті «Теңдесіз рухани қазына» Баталова Э. 09.20.2003ж.
12. www.google.kz
13. Котлер Ф. Книжный маркетинг – М.:Эксмо,1996ж.
14. Ш.Омарова Жарнамалық ақпарат ҚазҰУ Хабаршы – 1998-№2
15. Журнал «Книжный бизнес» Алматы. №1-22с.
16. «Мәдениет» журналы №12 (29.02.2008)
17. Дулатова Ж. Отандық кітап тарату ісінің күрделі мәселелері. ҚазҰУХабаршы – 2003 -№2(15)
18. Каратовский М., Калиев Ж. Книгоиздательское дело.Казахстан А.:1992ж
19. Cейітбекова Л. Қазақстан баспалары дамуындағы маркетинг пен менеджменттің ролі А.: 2008ж
20.
21. Cатыбалдыұлы С. Маркетинг – нарықтану. Алматы. Білім 1999ж.
22. Грэм Г.Книжный бизнес.М1999ж.
23. Андерсен К., Керр К. менеджмент, ориентированный на потребителя. М.:Фаир-пресс, 2003. 166-б.
24. Циферблат Л.Ф. Бизнес план. Работа над ошибками.2005ж.
25. Сақ Қ. Интернет – кітаптың жаңа өрісі // ҚазҰУ хабаршысы, N10, 2001 ж. 72-бет.

26. Омашев Н. Жол үстінде журналист. -Алматы: Атамұра, 1999. 48-6.

27. Назарбаев Н.Ә. "Қазақстан - 2030" -Алматы: Білім, 1998, 89-6.

28. Елеукенов Ш.Р. Кітаптану негіздері. -Алматы: Санат, 1997, 17-бет.

29. Алдаберген Қ., Ф.Оразай, Ж.Нұсқабаев. Қазак журналистикасының тарихы. - Алматы: Рауан, 1996, 9-бет.

30. Ворошилов В.В. Журналистика. Санкт-Петербург, 1996. С.206.

31. Бейсенқұлов А. Қазақстандаѓы БАҚ - ақпараттық тәуелсіздікке барар жолда // ҚазҰУ хабаршысы, N11, 2001 ж. 25-бет.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе…………………………………………………………………………...3
І тарау. Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні……………………………..….8 1.1 Егемендік
жылдарындағы кітаптың қоғамдағы орны мен ... ... ... ... шолу……………………………………....9
1.3 Қазіргі таңдағы баспалардың қалыптасу және даму үрдістері…..…16
1.4 Бүгінгі баспа менеджменті және кітап бизнесі…………………………18
1.5 Кітап басу аясындағы ... ... ... ... жеке ... ... ерекшеліктері…………………27
2.1 Жекеменшік баспалардың бүгіні…………………………..…………..27
2.2 Баспалардың бәсекелестікке қабілеттігі………………………………52
2.3 Кітап маркетингі және бизнес жоспар……………………………….…60
2.4 Баспа ісіндегі инновациялар……………………………………………98
Қорытынды……………………………………………………………………112
Пайдаланылған ... – 2030. Ел ... ... ... ... ... ... сіз қайда бет алып бара жатқаныңызды білмейтін болсаңыз,
онда сізді ол ... ... жол алып ... мүмкін, » – деген екен.
Осыны естен шығармай, ... ... ... ... және нақты қысқа
мерзімді мақсаттар түрінде ұдайы көз ... ... етіп ... ... өзі ... да бір іс-әрекетке кірісе отырып – біз дұрыс бағытпен
жүріп ... бе, әлде ... ... па, ... ... ... әлде шабандап қалып келеміз бе – ұдайы таразылап отыру үшін қажет» [1,
7б.], – дейді. ... қоса ... істі ... ... ... жүзеге асырудағы ең қажетті нәрсе – алдағы ... ... [1, 18б.] ... жұмысының мақсаты – Қазақстан республикасы тәуелсіздігін
алып, дербес мемлекетке айналу қарсаңында баспалардың ... ... ... ... ісі, ... баспа ісі тұралаған тұста өз міндетін атқара
білді ме? Бұл үдеден шықса, қиын-қыстау кезеңнің шырғалаңынан қалай ... ... алды ма? Осы ... алға ... ... ... ... баспалары қалай бейімделді, тығырықтан қалай шыға алды?» деген
сауалдарға жауап беру үшін осыған дейін шыққан ... ... ... ... жасау.
Зерттеудің нысанасы. Магистрлік диссертация ... ... ... ... ... жеке ... баспалардың қалыптасу, даму
тарихын, құрылымын саралай отырып, «өз кезеңіне сай, заман талабынан шыға
алды ма?» деген ... ... ... ... ... пен ... рөлі
қандай? Жеке кітап бизнесін жүргізгенде бизнес жоспарды дұрыс ... ... ... даму ... ... ... ... жасау.
Еліміздегі кітап рыногын зерттеу.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Осыған ... бұл ... ... жүргізіліп, ғылыми еңбектер өте аз қорғалған. Аталмыш тақырыпты
қоғамдағы белгілі бір ... ... ... ... шығып, бүгінгі баспа
ісін қалыптастырудағы өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... курс ... ұсынуға болады. Өйткені
экономикалық әдебиеттерді қарасаң, күнделікті ... ... ... да бір ... ... ... жөнінде зерттеу жұмысы
қалыптасқан. Ал баспа ісі жөнінде, оның қазір руханияттан бұрын бизнес көзі
екендігін түсіне ... Осы ... ... ... кітапты – тауар,
баспаны – бизнес ошағы деп қарастырып, зерттелген әдебиеттер жарытымсыз.
Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... ... екендігінде деп білемін.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы.Қазақстан баспаларының ... ... ... осы уақытқа дейін жүйеленген ақпарат
болмағандықтан, ғылыми ... ... ... оған ... ... ... Біз ... отырған баспалар – еліміздегі
кітап ісі нарығын бекем қалыптастыруға тыңнан түрен салып ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен бәсекеге
бейімделуін анықтап, саралап, тұшымды зерттеу нәтижесінде зәруліктің орнын
толтырсам, ... аз да ... ... өз ... ... деп үміттенем.
1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан тәуелсіздігін жариялаған соң, өз
алдына дербес егеменді мемлекет құрдық. «Қазақстан ... ... ... ... ... Бұл – ... ... нақ
өзі» [1,49б], деп Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» ... ... ... ... ... ... экономиканың
бел ортасына кіріп кеттік. 1992 жылы Қазақстан тәуелсіздігін 30 ... ... ... дәмі ... ... Ескі кеңестік жүйенің де
кедергілері болмай қоймады.
Міне, осы орайда, «Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабының 8
тармақшасына сәйкес әрі рухани және ... беру ... ... Қазақстан
Республикасының мәдени мұрасының сақталуы мен тиімді пайдалануын қамтамасыз
ету мақсатында 2004-2006 жылдарға арналған ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 13
қаңтарында №1277 Жарлығы жарияланды. ... ... ... ... ... ... соның ішінде қазіргі заманғы ... ауыз ... ... мен ... ... ... ... және ғылыми толық дестелерін шығару; әлемдік ғылыми ой-
сананың, мәдениет пен әдебиеттің таңдаулы ... ... ... ... ... ... толыққанды қорын құру» [2,
4б.] мәселелері көтерілгенді. Бұл ...... ... құндылықтардың
бәрін сараптап, түпнұсқасын сақтап, тасқа ... ... ... ... ... ... қазынасынан 3 жылға 1933,6 миллион
теңге бөлінді.
Кітаптар мен ... осы сала ...... мен
полигафистердің ел кәдесіне жараған елеулі ... ... ... ... мүмкіншілігі туып отыр. Халықты нарықтық қыспақ ... ... ... ... ... ... сай, кәсібіне
қолайлы әдебиеттермен қамтамасыз етіп, ғылым мен білімнің, әдебиет пен
мәдениеттің, ... ... ... өмір ... ... ... өзі іскерлік пен ілкімділіктің үлгісі десе де болады. Ал шын
мәнінде ... еді? ... ... ... ... ... мен полигарфистер қандай қиындықтарға тап болды? ... ... ... ... ... сұрақтар төңірегінде жауап
іздеп көрдік.
Магистрлік дисертацияның бірінші тарауында кітап шығару шаруашылығы
мемлекеттік тәуелсіздік алғанан кейін өте қиын ... тап ... ... ... ... ... баяндаймыз. Біріншіден, бәрін өзі
қамтамасыз етіп отырған бір орталықтандырылған жүйеден арылуы. Жүйе қирап,
байланыстар бет-бетімен үзілгеннен ... ... ... өз қолымызға
тиді. Атақты философ Гейне: «Әр дәуірдің өз міндеттері бар» ... ... ... ... дүниені жаңа заманға сай етіп,
қайта қалпына келтіру, оны гүлдендіріп, ... ... ... қойылды.
Кітап шығару ісінде қағаз тапшылығы мен полиграфия ... ... ... ... ... бен ... ... қымбаттап, келуі де сап тыйылды. Қағаз үшін аударылған қаржылар
банктен-банкке ауысуы да ... ... ... құнсызданып жатты. Ал
қағаз шығарушылар мен ... ... ақша ... ештеңе де бермей
бақты. Мұның әсері бірден-ақ байқалды. Республикамызда ... ... ... ісі тоқырай бастады. Қағаздың бағасы күн сайын демегенмен, ай сайын
қымбаттады десек те болады. Ал ... ... ... ... құлдырауы
күрт өсті. Мұндай жағдайда мәжбүрлік ... ... ... ... ... ... сұранымының азаюы, мемлекеттік демеудің
болымсыздығы, өнім құнының ... ... еді. ... бәрі ... ... келе шор ... шешілуі қиын үлкен проблемаға айналды.
Ауылдағы қалыптасқан жағдай ... ... ... әсерін тигізді.
Кітап дүкендері өзін-өзі ақтай алмауға ... ... ... ... де ... Ауылдағы кітап саудасы жүйесін ұстап ... ... ... ... бастады. Олар енді кітап емес,
өтімді халық сұранымына сай қант, үнді шайын, киім-кешек т.б. ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне
айналды. «Қазкоокітап» ЖШС-нің төрайымы Ерік-Раиса ... ... ... бір ... ауылдық жерлерге сатуға жіберген кітаптарынан не
ақша, не кітап қайтпағасын Қазақ ... ... ... өз ... ... жүгініп, ақшаның орнына ... ... ... ... мәжбүр болғандығын айтады. Ол: ... ... ... киім ілгіш, костюм, басқа да көрбай-жөрбайды алып, соларды сатып,
баспаның ақшасын қайтардық. ... ... ... ... ... ... ақшасын бермей әуре етеді. Ақша бізге түспеген соң, біз баспа
алдында ... ... ... ... алдағы жұмысы тоқтайды, бұдан
оқырман зардап шегеді» ... ... ... ...... – кітап
саудасы – оқырман төртбұрышы осылай үзіліп отыр.
Бұл қалыптасқан жағдайдан шығар жол бар ма еді? ... жоқ ... ... Қазақстанда қағаз бен полиграфиялық техника шығаратын ... бір ... пен ... жоқ. ... Ресейде еді, тіпті Қызылордадағы
қатырма (картон) шығаратын зауыттың өнімі, яғни қатырмасы ... ... Ал ... ... ... ... ... шағын қағаз
зауыттарын салу үшін талай-талай түн қатқан, айлап жортқан сапарлардың бірі
жолын тауып, енді бірінің тауы ... ... ... жұмысымның ІІ тарауына Қазақстан баспаларының нарық талабына
бейімделіп, ендігі кезекте бәсекеге қабілеттілік ... ... ... жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне
қадам басып, әлемдік рейтинг кестесінің жоғарғы бөлігіне іліккен ... ... орын алу үшін ... ісі, ... алғанда кітап ісінің даму
тенденциясын саралап, ... ... ... жасап, олқылық орнын
толтыру – міндетіміз. ... ... 50 ... ... ... ... ұйымына кірер болсақ, біздің баспа өнімдеріміз шетелден
еркін тасымалданатын өнімге төтеп бере ала ма, ұтып шығатын тұсы бар ма ... ... үшін ... тұрғыда нарықты зерттеп, кітап бизнесін жасақтап,
бәсекеге қабілеттілік мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... басқару, маркетингтік жоспар, бизнес ... ... ... түрлері, тақырып ауқымы, полиграфиялық-
техникалық жабдықтардың бәсекеге қабілеттілік деңгейі жөнінде сөз болады.
Қорытындыда Қазақстан ... ... және ... ... ... ... одан арылудың жолдарын
экономикалық, әлеуметтік жағдайларды ескере ... ... ... де ... ... келе ... ... баспаларының іргетасы тек
қана осы заманғы ... ... ... ... ... ... ... алпауыт «мен мұндалап» тұратын баспа нарығын
қалыптастыру керек. Нарық заңдарының үдесінен шығу – жас мамандардың ... ... ... ... асады. Осы орайда жоғарғы оқу орындарында тек
баспагер емес, әмбебап рухани дүниесі бай, ... ... ... ... елжанды маман даярлау керектігін жолға қою ләзім.
І ... ... ... ... ӨТКЕНІ МЕН БҮГІНІ
1. Егемендік жылдарындағы кітаптың қоғамдағы орны мен мәні.
Елбасының Қазақстан халқына арнаған «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... бағыт-бағдары мен өсіп-өркендеуі айқын
көрсетілген. Осы басымды бағыттардың орындалуына, ... ... ... ... үлесі шексіз екенін ... ... ... ... ... ... жоғары көтерілген сияқты өзінің
қазіргі биігіне жетті. Сондықтан өркениет ... ... деп ... ... материалдық бөлігін емес, тіпті өнердің қасиетті орындарын
емес, кітапты айту керек», – деген Л. Леоновтың өткен ... ... ... ... жаңа ... ... де өз мәнін жойған емес. Ғасыр
көші ілгері жылжып, тарих беттері қалыңдағанымен ... ... ... ... ... ғылым кітапта, Ерінбей оқып көруге», – деп ... Абай ... ... ... күшін бойына жинап, өмірлік азық қылуды ... ... пе ... егер ол ... ... ... ... өзі таралмайды. Нағыз
кітаптың сыртқы ... ... ... ... оның ... ... сөздер жазылғанына қарамастан, адамдарда мұны сатып алып,
оқып шығуға құштарлық сезімін оятатындай ештеңе болмайды. Нағыз ... ... ... ... білетін адамдардың күш-жігері арқасында өз
оқырманына жетеді», – деген қанатты тіркестің жаны бар. 
Кітап – рухани азық. Ол қай ... де адам ... ... ... және ... де. ...... болашағы. Оларды кітап оқуға тарту, кітап оқу
мәдениетін ... мен ... ... ...... міндеті. Халықтың шамшырағын өшіріп алмау – бізге сын
[3, ...... ... Осы бір баға ... ... ... өмірінен алатын орны ерекше. Бұлай деп айтып отырғанымыздың себебі,
біз кітап арқылы жан ... ... ... ... жол ... ... ғасырлар бойы сақталып келген бай мұраларымызды кітап арқылы
танып білеміз.
Кітапты ойлап ... адам ... ал енді сол ... ... сана ... ... күшіне күш, ойына ой қосып, оны ... мен ... ... ... ... Кей ... толып жатқан ұйқысыз түндерден
соң ауыр азап пен қиын қыстау жағдайларда, кейде ... ... ... ... жігердің құм болуымен, өмір құнымен дүниге
келгенін адамзат баласы тарихтан жақсы біледі.
Кітап дегеніміз әлеуметтік ... ... бір ... бір ... санаға ақпарат жеткізу құралы.
Кітап – автордың қаламгерлік ... мен жазу ... ... ... ... ... шығу мүмкіндігі – әлемдік ... ... бір ... ... ... ... және жеке меншік кәсіпорын. ... ... ... ... ... ... баспалары, нота,
плакат баспалары болып жіктеледі.
1.2 Қазақ кітабының тарихына шолу
Кітап басу ісінің тарихы жазу ... ... ... ... ... ... жазу б.з.д. XV ғ. пайда болған. Жазудың
ең ежелгі түрі – ... ... ... арқылы жеткізу).
Пиктографиялықжазу көптеген қиындықтар туғызған соң идеографиялық жазу
пайда болды (грекше idea – ... ... ... ... белгілеу,
дыбыстарды әріппен белгілеу тәсілдері ойластырылды.
Ежелгі идеографиялық жазу ... IVғ ... ... ... ... ХІХғ. басында француз оқымыстысы Жан Француа ... ... ... Ал IVғ. ... жазу болды. Ол жазу пиктографиялық және
иороглифтікжазу. Б.з.д. ІІІ ... ... ... ... Ол
бүгінгі күнге дейін сақталуы. ... ... ... ... ... ... белгілер көбейді. Қазіргі Қытай тілінде елу мыңға жуық
идеографиялық ... бар. Жазу ... ... ... ... әліпби түзілді.
Бір текті мәтінді көп данамен тарататын ... ... ... ... жаңа әдісі ксилографияның (ксило – ... ... ... ... ... басталады. Осы әдіспен еі алғаш реет Будда дінінің
«Жақұт ... ... (868 ж.) ... ... ... ... Би Чен
жылжымалы қаріптерді құйма әріптермен теру процесін ойлап ... ... ... ... жабыстырып, оны отқа жағып, бетіне шайыр (смола)
жаққан.
Еуропаға бұл жаңалық төрт ... ... ... XVI ... ... ... пайда болды. «Жақұт Сұтраның түсініктемелері» атты кітап екі
түрлі бояумен басылып ... 1445 жылы ... өнер ... иоган Гуттенберг кітап басуға
алғаш реет жылжымалы құйма әріптерді пайдаланды.
Ресейде 1564 жылы Иван ... пен Петр ... орыс ... ... ... ... шығарды[4, 22б.].
XVI-XVIIIғғ баспаханаларды ірілендіру, шығаратын өнім көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... қажеттілігіне қарай жекелеген баспагерлер
шықты. Олар Мансия, Альдо (Венеция), Эльзебировтар отбасы ... және Дидо ... ... ... ... ... баспалар саны әлемнің алдынғы қатарлы елдерінде дамыды.
XIXғ соңына қарай баспалар акционерлік ... ... ... өз ішінде
кітап және газет-журнал болып, өз ішінде жіктеле бастады.
«Сейфүлмәлік» – қазақтың тұңғыш ... ... ... бұрын
қазақ тілінде басылып шыққан кітаптардың қазіргі ... ... мен ... ... мен ... ... мен өмірін
зерттеу үшін маңызы өте зор. Бұл кітаптар тарихи деректерді, ... ... ... ... ... мәдени өмірінен құнды
мағұлматтар береді. [5].
Ал, екі жүз жылдық тарихы бар қазақ баспа кітабының ... ... орны ... Осы орайда қазақ баспа кітабының тарихын мейлінше
зерттеп, өткен ғасырда шыққан ... ... ... ... айқындап
көрейік.
Сонау ерте замандағы Тоныкөк, Күлтегін жазбаларын қоспағанда екі жүз
жылдық тарихы бар қазақтың баспа ... ... баға ... ... ... ... тура екі жүз жыл ... жарыққа шыққан ана тіліміздегі тұңғыш
кітап мынау еді деп дөп ... айту үшін әлі де ... ... ... ... ... мәлім алғашқы қазақ баспа кітаптары
«Сефүлмәлік» қиссасы мен қатар ... ... ... ... ... ... «Ер ... «Алпамыс», «Хикаят Көрұғлы
Сұлтан», «Қисса-и Құламерген», секілді төрт жүз аталым ... ... ... ... ... сыртында екі жүзден астам діни кітаптар ... ... ... ... ... ... айта кететіні, Қазақ елі Ресейге қосылғаннан кейін І ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші
жартысына дейін Ислам дінін уағыздауға ат салысты. Орта мектептер ... ... ... ... ... ... білімдерін толықтырып, араб тілі мен араб философиясын
үйренді. Міне, осы ... ... ... діни ... ... баспаханалар бой көтере бастады.
Осы кезден бастап Ресейде мәдениет пен ... ... ... оған ... ... ... халқы сияқты ұлттардың келешегіне елеулі ықпал
жасады. Өйткені қарамағындағы халықтарды басқару үшін де ... ... ... хат ... ... ... ... қажет болды.
Ондай адамдар бір ғана мұсылманша емес, орысша да оқып, жаза білуі, сөйлесе
алуы керек еді. Сондықтан ... ... діни ... ... ... ... ... саяси, экономикалық мүддесінен туған
талаптар еді. Оның үстіне патша үкіметінің түрлі жарлықтарын, ережелерін,
ресми құжаттарын ... ... өз ... ... ... үшін ... мен ... ісін ұйымдастыру қажеттігі туды. Осы талаптарға сәйкес
Патша Павел І шығыс халықтары тілінде орталықта, ұлттық ... ... ... ... етті. Осы мақсатпен Қазанда, Астраханьда,
Ташкентте, Орынборда, Омбыда, ... ... ... ... ... ... ... қауымына арналған алғашқы кітаптар шыға бастады.
Нақтырақ айтар ... 1807 жылы ... ... ... ... ... тұңғыш баспа кітабы «Сейфүлмәлік» жарық көрді.
«Сейфүлмәлік» кітабы қай тілде ... ... ... ... Қазан
революциясынан бұрын жазба әдебиетте көп қолданылған кітаби тілде жазылды.
Бұл тілді ғалымдар ... ... ... ... ... тіл деп те атаған.
Ертеректе жарық ... ... ... ... осы ... ... ... таңда бұл кітаптың Мәскеу Мемлекеттік кітапханасынан
алынған микрокөшірмесі Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының ... ... ... ... 1807 ... осы кітаптан кейін қазақ
арасына кең тараған жырдың екі нұсқасы бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... нұсқа, оны Жүсіпбек
Шайхұлисламов ... ... ... ... өз атын ... ... ... кейбір сөз тізбектерін өзгертіп бастырған; оны 1903,
1908 жылдары ... ... И. ... жеке ... ... ... 1870 жылы Радлов жинағында ... ... ... ... қазақ арасына мол тараған, революциядан бұрын әр
түрлі ... жеті – ... рет ... болып жарияланған нұсқасы. Оны 1882
жылы «Қисса-и Сейфүлмәлік шаһзада ағазкярдан Бәдіғұлжамал – ... ... ... ... ... 1895, 1909, 1914, ... ... деген атпен қайта басып шығарған. Сефүлмәліктің орнына
Ғабдүлмәлік деп, адам ... ... ... болмаса, екі нұсқаның
арасында ешқандай айырма жоқ. ... ... ... сюжет ұқсастығы
болмаса, көркемдік дәрежесі де, стилі де екі түрлі. Жалпы ...... ... ... ... да, ... ... ауыз әдебиетімен
орайласып, үйлесіп кететін, өмірді қиялдап әсірелей көрсетушіліктің алуан
түрлі тәсілдерін, тамаша ... ... ... ... ... шығарма. [7, 33б.].
Осы орайда айта кететіні «Сейфүлмәлік» қазақ кітаптарының басы
саналады. Бұлай дейтін ... ... ... ... ... ... шығармасы болу үстіне қазақ ішіне кең ... ... ... бір түн» ... ... да, ... қауымына етене таныс туынды.
Кітаби тілдегі назиралық дастанға айналып, зиялы ... ... ... ... ... жалпақ тіліне ауысып, ел көңілін мейлінше баурайды.
«Сейфүлмәліктің» қазақ ... төл ... ... тағы да бір дәлел
– оның ғасырдан аса ... бойы ...... ... ... ... ... ғана емес, ел ішінде жатталып, тыңдаушысын
тапқандығы. ... ... біз ... «Сефүлмәлік» шығармасының қазақ
назиралық нұсқалары үшке жіктелетіндігі. Біреуі 1807 жылы шыққан шағатай
тіліндегісі. Екіншісін белгілі ... В. В. ... ... ... ... ... мұның сәл өзгертілген түрін Жүсіпбек Шайхисламов
бастырған. Үшінші нұсқа Қытай мен ... ... ... ... ... Ақыт Ұлымжыұлы Қарымсақовтікі. Олардың ұзын саны беске жетеді, бас
кейіпкері бірде Сейфүлмәлік, бірде Ғабдүлмәлік ... Бұл ... ... ... ... ... (1964) және «Ғашық – наме» атты Шығыс
хикаяларының желісіне құрылған қазақ дастандарына енгізілді.
«Сейфүлмәліктің» ХІХ ... бойы және ХХ ... бас ... ... сол ... ... ... баспа дүниелеріне, бүгінгі тілмен
айтқанда ... ... ... ... ... – бірте ұлғая
бастағаны айғақ. Осы кезеңде төрткүл дүниеде не ... ... ... ... ... ... ... шоқтықтары талай ғасырлардан
асатын тұңғыш ғалымдардың тобы тарих сахнасына шықты. ... ... ... Абай ... өздерін былай қойғанда, олардың
ата – аналары «Сейфүлмәліктің» алғашқы шағатай тіліндегі нұсқасын еркін
игерге білген. [5, 4б.]. ... ... ... ... екі жүз ... ... ... хиссасынан басталған болатын!
Қазан төңкерісіне дейінгі қазақ кітабы. Тәуелсіздікті алған жылдары
ұлттық мәдениет тарихында ... ... ... ерекше орын алды. Қазақ
кітабы мәселесі әдебиет, ... ... ... ... ... ... мамандарымен және т.б айтылып келеді. Ұлттық кітап
репертуары қоғамның саяси ... ... ... ... ... ... ... кітаптың репертуары кітаптану, кітаптарату,
библиография, мамандықтарын сонымен қатар, ... ...... ... ... ... ... кітапхана тарихы және
түртану(источниковедение) ... ... ... ... ... жаңғыртуға мүмкіндік туады.
Ең басты мәселе «ұлттық кітаптың» дәрежесінің шарықтау шегін анықтау
болып отыр. Осы ... XX ... ... ... ... реет ... ... Көптеген сылтауларға байланысты аймақтағы
зерттеушілер (соның ішінде қазақтың зертт.) осы ... орай ... Бұл ... ... ... ұлттық кітап шығару, әдебиет пен рухани
мәдениет саласында зерттеулер жүргізуіне мұмкіндік туады.
Кеңес ... ... ... ... ... кітабын зерттеуге көп
көңіл бөлінбеді. Осыған қоса бұл салада библиограф мамандар да жоқ ... ХХ ... ... ... ... мамандарының үлкен жұмысы
арқасында қазақ кітабының библиографиясының ... ... ... ... ... кеңес дәуіріне дейінгі қазақ кітабының
библиографиясы ... ... ... ғылыми жұмысқа өз үлестерін қосқан
қазақ ... ... мен ... ... Н.Сәбитов, М.Бөжеев,
Ү.Субханбердина және т.б. болды.
Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... айтқанда революцияға дейінгі қазақ кітабы ... ... ... ( ... ... ... Санк ... НБР,
Мемлекеттік ресей кітапханасы), Мәскеуде Қазан кітап ... ... ... ... ... бұл өор түгел емес және әр
түрлі қор, мұражай, ... мен ... ... ... ... ... палатасында орналасқан. Өкінішке орай ... ... мен ... ... ... ... зор ... кітабына бай кітапханалар Ресей Федерациясында қалып кеткен. Құнды
қолжазбалар жоғалып кетті. Осы екі үлкен мәселе – ... ... ... ... ... ... ... болып тұр. [8, 12б.].
Кітаптанушыға ең бастысы зерттеу базасы, үлкен құжаттар орталығы яғни,
мұрағатқа кіру ... ол ... ... және әр ... ақпаратқа бай кітап
зертттеудегі бағыт – бағдар керек. Көптеген Еуропа елдерінде ... ... ... көп ... бар. яғни «ұлттық кітапты» зерттеу үшін
қолдан келгенше үлкен назар бөледі. Мәселен, бұған француз, поляк, ... орыс ... мен ... ... ... іргетасын қалаған еңбектері дәлел. Сонымен қатар көптеген
дамыған елдерде әр ... ... ... ... ал кітаптану мәселесі
мемлекеттік мәселе болып ... ... ... тарихына ерекше көңіл
бөлу тек, Еуропа халықтарына тән емес. С оынмен ... ... ... ... ... ... ... сияқты елдерде қолжазбалар мен баспа
кітаптарға дәстүрге сіңген ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Неге
десеңіз, аталмыш мұрағаттарда ... ... ... ... алуға болады.
Кейде мазмұнына қараған сол кітап ... ... ... ... ... ... ... нақтылау болады. Мәселен кейбір басылымдар титулдық
басылған жыл мұрағаттағы мен сійкес келмейді. Кейбір басылымдарда ... жаңа ... ... ... баспа туралы, мәліметтер,
автор туралы мәліметтер айтылмаған. Дәл ... ... ... ... ... нақты деректерді бере алмайды. Осындай саласытырулар
нәтижесінде (1948,1978,1986 жж.) тіркелмеген (200 ... ... ... ... ... ... ... ақпарат жинауға, уақыт мерзімі, кітап
басылымының қайталануын, баспалар мен баспагерлерді анықтауға көмек болады,
ары қарай зерттеуге ықпалын ... [8, 13б.] ... ... ... көрсеткіші бойынша кеңес заманына дейінгі
Қазақ кітабы мынадай көрініс беді. Барлығы 971, соның ... ... 578 ... көне ... 166, ...... ... Қазақстнады басқарудағы тілмаш комиссиясының 19 бет болды. Ал
оқу қүралдар, тарихи, іс-қағаздар, ... ... ... проспектілер репертуары 80 аталымнан тұрды. Аталған сандар 1948-
1978 ... ... асып тұр (1986 ... ... ... ... Бұған қоса, 506 басылым жалпы таралымы 2 347 035 данамен
ең алғаш реет табылып отыр. Бұл кітаптар он төрт ... ... ... ... баспаханалары мен шағын типографияларда басылған.
«Қазақ кітабын» жаңғырту ... ... бір ... тап болуға тура
келді. Бұл мәселенің бірден бір себебі ол сол кездегі Қазақстанды ... ... ... мен құжаттарында қазақ аталымдар мен қоса
татар аталымдар бір штамппен аталған. Ол штамп – ... ... ... ... проблема болса да жылдарға созып, жұмысты қатты тежеді.
Өз уақытында қазақ және татар тілдерінің ... ... ... және В.Д. Смирнов қазақ пен татар арасындағы айырмашылықты
(басылымдар арасындағы) көруге ... ... олар ... ... деп ... осындай анықтама берді.
Қазақ атрибутикасын өзгеден айырудағы бірден бір жолы ол аталымның
мазмұнына жасалатын сараптама еді. Яғни ... ... ... ерекшеліктер,
географиялық орындар. Мұндай ерекшеліктерді тек фольклор жинаушылар ғана
жасай алар еді.
Мәселен, 1895-96 жылдар ... деп ... ... 122-сін
тіркеген. Егер осы аталғанның жартысы қазақ кітабына тиесілі деп алсақ,
онда ... ... ... ... күрт өзгерер еді. Бұған қоса,
тағы бір нақты деректер ... ... жж ... ... ... кітабының репертуары мың жарым басылым болғанын біз ... алар ... ... ... ... цензурадан өтіп кеткен басылымдарды зерттеу
де үлкен мүмкіндіктер беріп отыр. Мәселен, сол ... ... ... араб ... жетік білетін мыңдаған зиялы, оқырман қауым өмір
сүрді. Ал басылымдардың таралымы жайында ... да ... ... ... кітаптану саласындаы мәселе құжаттардың
дайындығы мен ... ... ... ... толғандыруда.
Мұрағаттардағы құжаттарды зерттеп тану – қазақ кітабының толық репертуарын
жинауға ... ... ... ... қазақ әдебиетінің тарихында «ақ
дақтарды» анықтауға көмектеседі.
Әрине революцияға дейінгі ... ... ... ... ... де қиын ... алайда бұл үлкен еңбек жүзеге асса,
мемлекеттік мәнге ... ие ... ... болып тұрған кезең ол тарихи-мәдени, саяси-көпшілік
қатынастар арасындағы қазақ ... ... мен жеке ... XIX-XX ғғ басы ... ... ... ... Бұл мәселе әсіресе бірінші орыс революциясы кезінде шиелене түсті.
Мұрағатағы фактілерге ... ... ... ... көп ... екен.
Ол шығармалар үкіметке қарсы деп танылып, авторлар қуғын-сүргінге ... ... ... іздеу екі есе қиын. Кім біледі, аталмыш
басылымдар сол кездегі заманның ашылмаған ... ... ашып ... ме еді?
В.М.Машкованың пікірі бойынша «ұлттық кітапты ұлттық деп тану үшін ол
басылым тек ... ... ... мәдениетінің бөлінбес бөлшегі
ретінде шекарасына ... болу ... ... ... ... дейнігі қазақ кітабы толығымен ... ... ... ... және т.б. ... ... ресейлік орыс кітабының
шетелдегі басылымдар болған. Ол ... ... ... ... ... деп ... ... тыс – тіл, территория, мүлтіксіз, даусыз формула
және тағы басқа ұлттық кітапты анықтайтын факторлар, әр ... ... ... ... ... жоқ. Бұл ... сұранысты
қанағаттандыру өте қиын. Ал жалпы ... ... ... ... ... ... анықтап білу одан да қиын. [8,14б.].
1.3 Баспалардың қазіргі таңдағы қалыптасу және даму үрдістері
Біздің елдегі баспа ... ... 1920 ... ... сол ... ... ... – Оренбургте мемлекеттік баспа ісі ... ... ... ... ... ол ... ... Қазақстанның кітап басу ісі 70-жылдары мен ... ... алға ... 60-жылдармен салыстырғанда баспа атаулары бойынша
кітап шығару ... мен ... ... екі ... өскен. Ал баспахананың
материалдық-техникалық базасы үш есеге өскені байқалды.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін кітап басудың жаңа кезеңін бастан
кешірді. ... ... көшу ... екі ... 300-ден астам
жеке меншік баспалар пайда болды.
2004 жылдан ... ... ... ТМД ... ... кітап басу, кітап тарату мен ... ... ... ... кеңесте төрағалық етті. 2005 жылдың мауысымның 1-нен
3-не ... ... ... ... ... ... «Ұлы
Жібек жолымен» атты ІІІ халықаралық кітап және ... ... ... ... 19 ... ... XVII Мәскеудің халықаралық кітап және
баспахана жәрмеңкесі аясында Мәскеу қаласында ТМД ... ... атты 2- ... ... ... ... Конкурстың гран-
приіне «Кентавры Великой степи» кітабы ие ... ... ... ІІ ... ... «Атамұра» баспасынан шыққан Пауло Коэльоның
«Захир» романы марапатталды. «Менің елім» номинациясы бойынша ІІІ дәрежелі
дипломды «Алматыкітап» ... ... ... и ... ... атты ... алды. Осы сияқты дипломдар «Победа» номинациясынан мына
кітаптар озып шықты: ... ... және ... ... өнімі
«Тағзым-Поклонимся тем годам», сонымен қатар «Күлтегін» ... ... ... ... ... атты ... жылдың 16 наурызында Астана қаласында «Әлеуметтік маңызды әдебиет
түрлері» атты бюджеттік ... ... 2005 жылы ... ... ... Көлемін көтеру шыққан әдебиеттердің сандық және сапалық
деңгейіне әсер ... 2005 жылы 377 ... ... 8650 ... ... ... ... әдебиет түрлері» атты бюджеттік
бағдарлама ... ... түр мен ... басылды: балалар әдебиеті,
энциклопедиялық әдебиет, сөздік-анықтамалық әдебиет, «Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... заң әдебиеттері, қоғамдық-саяси әдебиет, ғылыми-атақты ... ... ... ... ... ... кітап басудың
жаңа кезеңі саналады. Нарықтық экономикаға көшу жағдайында екі мемлекеттік
және 300 жеке меншік ... ... ... 2005 жылы 377 баспадан 8650
баспа қағаздары шығарылды.
Ең атақтылары мыналар: «Алтын ... ... ... ... ... ... «Лауреаты Нобелевской премии», «Библиотека
мировой литературы», «Детская энциклопедия», «Детская мировая ... ... ... ... ... проза» және
басқалар.
1.4 Бүгінгі баспа менеджменті және ... ... жылы ... басу мен ... ... ... күрт шиеленісу
республикамызда, әсіресе ана тілімізде кітап шығару ісінің ... ... ... ... ... ... бату, тіпті
жабылып қалу қаупі туды. Шығатын кітаптар саны күрт ... ... ... ... ... ... ... көшу кезінде мемлекеттік әкімшілік
органдары мен ... ... және ... кітап шығару жүйесін
қорғауды шұғыл шаралары жөніндегі Президентіміздің жарлығы (15.04.1992) мен
сол жарлықты жүзеге асыруға арналған ... ... ... ... ... ... ... келді.
Осы айтылған жарлық пен қаулыда мектепке және жоғары оқу орындарына
арналған оқулықтарды қазақ ... ... және оның ... аясын
кеңейтуге қызмет ететін алуан түрлі оқу құралдарын, ... ... ... ... ... ... ... кітаптарды шығаратын баспаларды қаражат жағынан сүйемелдеу,
мемлекеттік баспалар, полиграфия және ... ... ... қосылған
құнға салынатын 28%-дық салықта ... азат ету, ал ... ... 25%-ға ... ... сияқты аса қажет шаралар
белгіленген еді. Мемлекеттік ... енді ... ... ... ... ... қажетті әр саладағы әдебиеттерді белгілі
мөлшерде шығара ... ... ие ... өткен 1992 жылы 651 аталым кітапты 22 млн ... ... ... ... ... кітаптың жалпы саны 1991 жылмен
салыстырғанда біршама (17,7%) кеми түскенмен ана ... ... атау саны ... таралымы 7%-ға арта түсті[9, 3,4бб.].
Кітап – жалғыз автордың еңбегі емес. Ол ... ... тиіп ... бөленгенге дейін оның қанша мақсаты бар ... ... ... Алдымыздағы басылымын айналасында жалпы полиграфистер деп
аталатын ... та ... ... мол ... ... ... Олар
әдеби, көркем техникалық ... ... ... ... ... т.б. басқа. Кезінде Ресейдің тарихшысы
И.Карамзин: «Адамзатттық ақыл ой ... екі ұлы ... ... ... ... табу ... ... баспахананың ұйымдастыру. Адамзаттың
басқа табыстары осы екеуінің ...... ... ... ... ... ... өйткені бұрында жоғары
білімді пголиграфистер тек Ресейдің Мәскеу, Омск және ... ғана ... ... 1996 жылы ... ... оқулықтарының 10%-ы ғана елімізде шығарылды.
Осыдан бірнеше жыл бұрын ҚазУТех университетінен жоғарғы білімді
баспагерлер ... ... ... ... технологиясы»,
«Полиграфиялық машиналар мен автоматтандырылған кешендер» машиналар бойынша
дипломдық еңбекті, мемлекеттік емтихандық ... ... ... ... ... ... [10, 5б.].
Қазақстан баспагерлері мен кітап ... ... 1997 ... ...... шығару, тарату мәселелері ... заң ... ... ... мен Республика парламентінің бастамасы
бойынша балаларға ... ... ... ... оқу ... ЖОО арналған оқулықтардан құн салығы алып тастау мәселелері
шешілді. Бұл 01.09.2004 деп сақталады.
Ассоциация 1998 ... бері ... ... ... ... ... Бұрын 100 кітап қоятын ... ... ие ... жылдың қазан айында Ассоциациея Қазақстанның 300 кітабын жарнамалап,
көрсете алатын ... ие ... ... ... ... халықаралық кітап жәрмеңкесіне қатысуды ... ... ... және ... фирмаларының мамандарының қатысуымен өткен
семинар «Полиграфияда жаңа материалдар мен технологияларды қолдану» туралы
болды. «Сорос Қазақстан» қоры бөлген ... ... ... мүшелері
кітап шығару және тарату ісі бойынша кең дамыған Польшада практиканың оқу
мен тәжірибеден ... ... ... ... ... ... қатысуымен Ассоциация «Кітап басып шығару ісіндегі маркетинг
және менеджмент» және ... ... ... ... ... құрудағы Ассоциацияның рөлі» атты семинар өткізді.
Ассоциацияның құрамына 22 ірі ... және ... ... ... Ассоциация – мемлекеттік емес, тәуелсіз, қоғамдық-кәсіби
ұйым. Біздің заманымызда ... ... және ... ... байланыстыратын мәдениетінің бір тетігі әрң әлем ... ... ең ... ... ... таптырмайтын құрал
– кітап. [11, 6б].
1986 жылы Республикада баспалардың бәрінде де көркемдеу редакциясы бар
«Жазушы» ... ... ... ... ... үлгілерін жасайтын
«Дидар» шеберханасы ... ... ... ... астам кітап
көркемдеуші, жүзге жуық штаттан тыс суретші еңбек еткен. Алайда ... әлі ... ... келмей тұр. |
1.5 Кітап басу аясындағы ұлттық мүдде
Мәдениет және ... ... ... және ... ... арасында мемлекеттік тапсырыспен кітап шығару жөнінде мемлекеттік
саясатты жасайды.
Мемлекеттік ... ... ... ... бюджеттік
тапсырыстар мен тематикалық жоспарларды қалыптастырудың ... күші ... ... әдебиеттерді жоғары сапалы ... ... ... ең даңқты бағыты көпұлтты қазақстандық мәдениетті,
ұлттық және әлемдік мәдени мұраны насихаттайтын әсем ... ... ... ... ... Қазақстанның белгілі тұлғаларының
мемуарлары, музыкалық әдебиеттер мен басқа да сылымдар болыпта ... ... және ... ... үшін ... ... ... бірігуі мен ең үздік әлемдік, ғылыми, мәдени жетістіктер негізінде
мемлекеттік ... ... ... толықтай қорын қалыптастыруды
алға қойып отыр. 2006 жылы ... тіл - ... ... ... ... Казахстана», «Сардар» серияларымен ... ... ... бастап Қазақстан Республикасы ТМД елдерінің мерзімді ... ... ... тарату мен баспаханалар аясындағы ... ... ... ... етіп ... Адам баласы жазу мен қағазды
ойлап тауып, одан кітап құрастырып шығарып, өз дамуының жоғарғы ... ... ... ... өзіне дейінгі мыңдаған жыл бұрынғы ашылған
ғылыми жаңалықты игеруге мүмкіндік берсе, өз ... ... ... ... ... болды. Бұрын ауыздан-ауызға ауызша тараған әр
халықтың аңыз ... ... т.б. ... құндылықтары әр
айтушысына байланысты өзгеріп жетіп отырса, енді ... ... ... ... жететін болды. Кітап басып шығару әр елдің жоғары
дамуының көрнісі ... ...... ... әрі ... саласы. Ғылым, көркемөнер, әдебиет қайраткерлерінің айлап, жылдап
толғанып жазған қолжазбаларын ... ... ... ... еңбегі ұшан-теңіз.
Кеңес кезінде Қазақстанда кітап басып шығару мемлекеттік іс еді.
Егемендік ... ... жеке ... ... ... олардың саны 200-ге
жетті. Бірақ та осылардың нағыз жұмыс істеп жатқаны 70-80 ... ... Оның көбі ... ... ... ... ғана ... рухани
құндылыққа көңіл аудармай отыр. Тіпті кейбірі қазақ менталитетіне, рухына
жат кітаптарды басып, жастарға кесірін тигізіп ... ... ... ғана
көздеген ондай баспалар шет елдің атыс-шабыс, төсек қатынасы, секталар,
т.б. қазақ халқына жат пиғылдағы ... ... ... ... ... жат ... тықпалауда. Ал, машақаты көп, ғылыми
негізделген оқулық шығару олардың қолынан келмейді.
Білім және ғылым ... ... ... ... қарағанда,
Қазақстанда оқулықтар шығарумен 20-дай баспа айналысады. Солардың ішіндегі
озашауып ... ... ... ... ... ... Осылардың ішіндегі жасы әрі ірісі және шетелге де белгілі болып
жүргені, ... ... ... кітаптарға ерекше көңіл бөліп жүргені –
«Алматыкітап» баспасы.
1999 жылы Эленора ... ... ... басшылығымен ұйымдасқан
«Алматыкітап» баспасы бірден оқулықтар мен танымдық-тәрбиелік кітаптарды
басудан бастады. «Мектепке дейін» сериясымен шығарған алғашқы кітаптарды 3-
5 ... ... ... ... орыс, ағылшын тілдерінде шығарды. Одан
кейін 6 жастағы ... ... ... ... ... ... «Мектеп
кітапханасы» сериясымен 5-11 сыныптарға арналған «Мектеп оқушылырының
қысқаша анықтамасы», «Ауа ... ... ... ... ... ... ... жеті кітап сериясын
шығарды. Баспа: валеология, экология, математика, ... ... ... 19 ... ... ... ... оқулық-әдістемелік
комплектілерді, тіл және ақыл-ой түзеу мектептеріне ... ... ... ... ... Қазақстанның ұлттық ерекшеліктеріне, салт-
дәстүрлеріне, табиғи-климаттық ... ... ... ... ... ... ... туралы ертегі», «Қазақ
халқының ертегілері», «Тазша бала», ... ... ... ... орыс,
ағылшын тілдерінде шығарды.
«Алматыкітап» баспасы тек оқулықтар ғана ... ... ... ... ... да шығарады. Олардың қатарында «Қазақ
халқының салт-дәстүрлері» (авт. С. Кенжеахметұлы), ... ... (А. А. ... «Қазақ халқының дәстүрлі ... (М. ... ... ... мен ... ... (А. А. ... халқының ұлттық тағамдары», «Қазақ халқының тұрмысы мен ... ... ... ... (құрастырушылар: Б.Тоғысбаев,
А.Сужикова), «Тұңғыштар» (Ш.Күмісбаев), «Әлемнің ұлы кереметтері», ... ... жыры ... «Қобланды батыр», «Алпамыс батыр», «Ер
Тарғын», «Қамбар ... «Қыз ... ... ... ... т.б.
«Алматыкітап» баспасы қазіргі кезге дейін 747 - дей атаумен 10 мил. ... ... ... ... ... ... түрен салып бір кітапты үш тілде,
қазақ-орыс-ағылшын тілдерінде шығарады. Демек, бір ... ... осы ... ... оқып шыға ... ... ... қонақтарға қазақтың
ұлттық құндылықтарын танытуға зор үлес қосуда. Әрі тіл үйренушілерге де
үлкен ... ... ... 12 ... ... беруге көшіруге дайындық үстінде
екені ... ... ... жаңа ... ... міндеті тұр. Бұл
мемлекеттік істен «Алматыкітап» ұжымы да тыс қалған жоқ. 2003 жылдан бастап
ұжым өз ... 12 ... 1-4 ... арналған тәжірибелік
оқулықтарын қазақ, орыс мектептеріне арнап шығарды. Олар ... ... ... ... оқушыларға берілген тапсырмалардың
дұрыстығы, безендірілуі, полиграфиялық сапасы жоғары бағаланды.
Әлемдік тәжірибе, орта білім берудің экономика мен ... ... ... ... ... ... отыр. Қазіргі уақытта әлем тез ... ... ... ... ескі ... оқыта берсе әлемдік
дамуға лесе алмай қалады. Сондықтан оқулықтардың сапасы мен мазмұны да өмір
ағысына лесіп қарқынды дамуы ... Бұны ... ... ... ... ұстайды.
Оқулық шығару – мерейлі әрі жауапты іс. Сондықтан ... ... ... ... ... ... әдістемесіне, мәтіндерінің сапасына зор мән береді.
Осыған байланысты Абай атындағы педагокикалық университетпен тұрақты түрде
байланыс ... ... ... ... ... ... мен
білімділігіне зор ыждахаттылықпен ... ... ... ... оқу ... ... ... ... да ... ... сапасы мен мазмұнына, әрі жоғары ... ... баса ... аударатын «Алматыкітап» баспасы, тұрақты түрде
Халықаралық кітап жәрменкесіне ... ... ... ... ... сол сияқты Ресей-Мәскеу, Германия-Франкфурт Халықаралық кітап
жәрменкелеріне қатысып өнімдері жоғары баға ... әр ... ... «2002 ... ... бойынша «Қазақстандағы №1-ші үш тілді
балалар ... ... ... ... ... ... ... атанды. Сондай-ақ үш тілде шыққан «Алдаркөсе» кітабы
ҚР ... және ... ... ... ... Ал ... ... кітабы Жапонияда 43 мемлекеттің қатысуымен өткен «Конкурс
Нома» деген конкурста қола ... ... ... ... ... ... үлес қосқаны үшін және оқулықтарды жоғары ... әрі ... ... үшін 2003 жылы ... ... ... ... дипломымен марапатталды. «Алматыкітап» ішкі
және сыртқы ... ... зор ... ие. ... ... дамытудағы
еңбегі халықаралық ұйымдарда да елеулі бағаланып, 2002 жылы ... ... ... Алтын медалімен марапатталды. CPI-
өнеркәсіпке жәрдемдесу Ассоциациясының ... ... ... негізін қалаған Э.Н.Баталова ханымға баспа және ... ... ... бейнелік атағы берілді. Сол сияқты бұл ұжым ХХ ... ... ... ... ... елім» номинациясы
бойынша «Саят» (авт. Б. Ғинаят, К. Исабеков), ... ... ... «Қазақ халқының салт-дәстүрлері» (С. Кенжеахметұлы), «Этнография»
номинациясы бойынша «Қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... деген үш кітаптың әрқайсысы ІІІ-і дәрежелі үш диплом алды.
«Алматыкітап» баспасы өзі өмір ... келе ... 10 ... ішінде 40-тай ҚР
Мәдениет министрлігінің, ... ... және ... ... ... ... ... медальдарымен
және дипломдарымен марапатталды. Қазіргі кезде ... ... ... Белоруссияның, Үндістанның баспа
үйлерімен, Латын Америкасы елдерінің Баспагерлер ассоциясымен ... іске ... ... ... ... да ... ... интернаттарға, жағдайы нашар отбасыларына, кітапханалар мен
ауруханаларға, балабақшалар мен кітапханаларға 2000-2008 ... ... ... ... ... ... Биыл Ұлы Наурыз мерекесінің қарсаңында
мәреге жеткен «Жыл мүғалімі» байқауына демеушілік жасады.
Жоғары полиграфиялық деңгейде орындап, өз ... ... және ... ие ... ... ... дайындайтын негізгі оқулықтары
мен әдеби басылымдары: - 5 және 6 жастағы балаларды мектепалды ... ... ... ... оқушыларын дайындауға арналған; -
Жоғары оқу орындарына арналған; - Балалар ... ... ... ... ... ... ... Азия және
Америка елдерімен біріккен басылымдар жобалары ... орыс ... ... ... өндірісіне байланысты кәсіпорындар
бұрын өз беттерінше бытырап жүрген еді. Осы ... ... ... ... үшін ... ... ... мұрындық
болып, Қазақстан Баспагерлері мен Кітаптаратушылар Ассоциясы құрылған еді.
«Алматыкітап» ... ... ... суығына тоңып, қиындығына шыдап,
ұйымдастырып, аяғынан тік тұрғызған Эленора Нығметқызы 2008 ... ... ... мен ... ... басқаруға
ауысты. Ассоциацияның бастамасымен 2001 жылдан бастап «Ұлы Жібек жолымен»
атты халықаралық кітап және ... ... ... ... жәрменкені бұрын ассоциация төрт рет жеке дара ұйымдастырып келсе,
биыл «Атакент-ЭКСПО»-мен бірге, ҚР Мәдениет және ... ... ... қаласы әкімдігінің ресми қолдауымен, 2009 ... 15-17 ... «Ұлы ... ... ... 5-ші ... ... және полиграфия
жәрменкесін ұйымдастырды. Бұл кәсіптік форум қазір дәстүрге айналды.
Жәрменкеге Орта Азия ... ... ... Украинаның, Италияның, АҚШ-
тың, Германияның, Словакияның, Түркияның, Қытайдың баспагерлері ... ... ... ... ... ... ... баспа,
полиграфия, кітап саудасы компаниялары мен фирмалары арасында мәдени және
іскерлік ... ... кең ... ... Бұл ... ... насихаттауға зор мүмкіндік береді. [12].
Баспа ісіндегі менеджерлер мен маркетологтардың ... ... ... ... сабынмен салыстыруға келмейді. Тауардың табиғи
ерешелігі тұрғысынан алғанда, кітап ... ... мен ... ... нарығына ұқсас келеді. Кітап рыногында жүргізілген менеджерлер
жұмысының және маркетингтік ... ... ... боп анық көріне қоймайды. Бұл ... ... ... ... кітап өзгелерге ұқсамайты дара сипатқа ие. ... да ... оны ... мен ... ... ... қарастыру керек».
2. Кітап идеясы жоспарланғаннан ол кітаптың ... ... ... ... үш ... ... ... созылуы мүмкін. Ал баспагер нақты іске
кіріскен уақытта маркетингтік ... ... ... түкке
жарамай қалуы ықтимал. Баспа ісі шығармашылық іс. Оған ... ... ... ... ... қабылданатын болса,
баспагер не басу керектігі, ал ... не жазу ... ... ... ... ... тура келеді. Ондай тәртіп кітап
маркетингіне қол емес.
Бұл шығармашылықпен қабысып ... ... ... ... еркі ... бірінші орында тұруы керек. Онсыз «тауардың»
сапасы, яки бұл жерде ... ... ... ... ... ... сұраныстан шет қалу қаупі төнеді.
3. Кітап ісінде алдын-ала болжауға келмейтін ... ... ... ... ... ... кітақа жазылған рецензия оның бүкіл
тағдырын басқа арнаға бұрып, шешуші ... ... да ... ... дәйектерді басшылыққа алсақ, кітап нарығын зерттеу түк қажетсіз,
әрі еш пайда бермейтін қнімсіз іске ... ... ... ... ... емес. Енді бір пәрменімізбен бұл дәлелдерге ... ... ... ... және ... ... ... кітап
бизнесінің коммерциялық та ұстанымы бар. Бұл саламен айналысушы топ үшін
істің ... ... ... ... тіпті алдыңғы орында тұрады.
Ал коммерция бар жерде маркетологтің үлесі ... ... ... ... ... ... ... бағыттап, тұрмыстық
тауарлар маркетингінен гөріикемді етіп жүргізу керек. Ал ... ... ... ... табиғатын ескерсек, оның ... ... ... Әр ... жеке жүргізілген дәл қорытындыберсе, ол
еңбектің тиражы арқылы да мол қайтарым алуға болады.
Мысалы: «дара сипатты» ... ... ... жж жарық көрген
«Хроники человечества» кітабы жатады. Бұл кітап ... ... ... ... қорытындылар алынғаннан кейін, энциклопедиялық әдебиеттер
нарығына сараптама жасалған соң, соның нәтижелеріне сүйеніп ... ... ... ... да нұсқа жазылған кең ... зәру ... ... ... Ол ... ... 400 рубльден
сатылды. Кітаптың бағасы мен формалық өзгешелігіне қарасақ, оны тез ... деу қиын ... ... жоспарлағандай, кітап шыққан алғашқы айдың өзінде
тек Мәскеу қаласы бойынша 10000 данасы сатылды. ... ... ... өтей ... ол ... мол пайда көріп, артынша толықтырып, неше
қайтара көбейтіп шығарды. Бұл, ресейлік ... ... ... ... елеулі дүмпулердің бірі. [13, 186б].
Кітап – интеллектуалдық тауар. ... ... ... ... оның осы ... ... тиіс.
Кеңес заманында орталық Комитеттің тапсырысымен шыққан кітаптар легінің
ғұмыры қысқа ... сол ... ... ... ... ... ... саясатты сіңдірудің құралына айналдыру, оны интеллектуалдық
болмысына нұқсан келтіріп, нарық тілімен айтқанда «өтімдігін» тежейді.
Кітап ... бұл ... ... ... Кітаптың бәрі шедевр
болуы мүмкін емес. Мысалы, пойызбен алыс жолға ... ... ... ... ... үшін тек ... ... ... ... ... ... ... бұндай
баллетристикалық шығармаларға «бір күндік» ... ... ... ... ... ... ұатарына қоса алмаймыз. Бірақ оқырманы
нарығы «бір ... ... ... ... кітаптарды оқырмандар
сұранысының жалпылама көрсеткішіне қарай шығаруға болады. Ал енді салмақты,
салиқалы ... ... ... ... ол ... ... ету үшін баспа авторларға тек «жолдастқ кеңес» берсе
болады. Әйтпесе, ертеңгі өтімдік патенциалы күмәнді ... ... ... ... [13, ... ТАРАУ. ЖАЛПЫ ЖЕКЕМЕНШІК БАСПАЛАР ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Жеке меншік баспалардың бүгіні
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» атты ... ... ... ақпарат жүйесін жасау» міндеті қойылған.
Әлеуметтік қатынас құралы – кітап, бұл жүйеден лайықты орын алуы ... ... ... ... ... ... ... қағатын да осы ақпарат
асылы – кітап. Белгілі проффессор Ш.Елеукенов айтқандай ... ... ... ... ... – мың ... [4, 25б]. ... ақпарат айдынында
өзіндік тұғыры бар бай мұрамыз кітап бүгін де, ертең де ел көзінен ... ... ... ... ... орталықтандырылған жүйеден босап,
дербес мемлекеттігін алған тұста жеке баспаханасы, ... ... бен ... ... ... өз жекеменшік үйі мен көлігі, өнімін ... ... ... ... дүкені бар тәуелсіз баспа жоқ еді. ... ... мен ... ісі ... баспаның бізде болуын қажет
етті. Жақсы кітап шығарудың бәсекесі онсыз жанданбайтын еді.
Қазақстан баспа ісі саласында қандай айтулы ... ... ... салыстырғанда кітаптардың мазмұндық, сапалық сипатында қандай
өзгерістер бар, жаңа қоғамға экономикамыз бен ... ... ... аяқ ... ... нарықтық қатынастарға бейімделуіміз қалай
жүзеге асты. Міне осы сияқты сауалдар ... ой ... өз ... ... ... ... үшін міндетті түрде әлемдік кітап шығару
тәжірибесіне зер сала қарауға тиіспіз. Әлемдік баспа ісін ... ... ... ... 35-40 жыл ... ... жүзі бойынша кітап
саудасы ұдайы өсу үстінде екен. ... ... өсуі ...... ... ... Ал олардың сұраныс деңгейін қанағаттандыратын
баспагерлер. Бізге белгілі осы үш тағанның бірі ... ... ... арба ... ... қалатыны белгілі. Бірақ бұл үштіктің
арасында сан алуан дәнекерлеуші ... бар. Олар – ... ... ... ... ... ... да игіліктерімізбен қатар кітап шығару
баспагерлік ісі де бүгін-ертең ... қоюы ... ... ... ... ұлттық қадір-қасиетімізді, рухани байлықтарымызды жұтатпау
жағын ойласақ, қағаз қымбатшылығын, қаражат ... алға ... ... ... ... тағы болмайды. Сондықтан жоғарыда ... ... ... ... ... ... кітаптардың
өзіне де шүкіршілік еткендей жағдай болды.
Ал кешегі социализмнен кемелденген коммунизмге беттеген КСРО үшін БАҚ,
оның ... ... ... құрал ретінде таптырмайтын қару болды. Сол
себепті кітап шығарудағы ... ... ... болуын
қатты қадағалады. Қысқа мерзім ішінде, «1970-1986 жылдары құрамында ... және ... ... бар ... ... ... [4, 17б]. ... мекеменің басын біріктірген «Кітап» фабрикасы нарықтық экономикаға
көшу кезінде өзгерістерге ұшырап, әр қайсысы жеке ... ... ... ... цех ... ... бағалы қағаздар цехы
ашылды. Кейіннен нарыққа әбден бейімделген тұста 2001 жылы газет-журналдар
баспасымен бірігу арқылы «Республикалық «Дәуір» ... ... ... ... ... кітап саудасы жүйесін қалыптастырып, облыстық кітап
базасын, типографиясын, сондай-ақ жаңа ... ... ... ... ішінде кітап репертуарын қатты қадағалап, цензураның ине
көзді иелегінен ... ... ... ... ... идеологияға
сәйкес нұсқау, арнайы жоспар беріліп, одан соң тақырыптық жоспардан ... ... ... өзін ... ... ... Әр басылым
мәдениет пен өнер және баспа өнімдерін бақылайтын «Лито» ... ... ... болғаны белгілі. Сонымен қатар мемлекет есебінен
қаржыландырылғандықтан баспалардың тұрақтылығы мен өсуі ... ... ... ... ... ... экономикаға
байланысты баспалар әр түрлі сұрыпты сапалы қағаз, түптеу ... бояу ... ... ... ... ... да
баспалар таршылық көрмей, тек өсіп-өркендеді. Дайын баспа өнімін ... ... жүйе ... ... және коопретивтік кітап саудасы
ұйымдары арқылы жүзеге асырды. Республикалық «Қазкітап» кітап саудасы ... ... ... ... ... ... біріге отырып,
тақырыптық жоспар негізінде құрылған тапсырыстарды қарасытырып, белгілі бір
аталымның тираж санын анық ... ... ... ... ... ... ... кітапханалар жүйесі арқылы
анықтайтын. ... ... ... қай ... қанша тиражы сатылуға
кететінін анық білетін. Осы тәсілдің сызба ... ... ... ... ... ХХІ ... басында Қазақстан кітап ісі
өзгерістерге ұшырады. Көптеген баспалар негізінен өнім ... ... [11, 6б]. ... сапалық жағынан елдің материалдық-техникалық
базасымен қоса полиграфиясы да ... ... ... ... кітап ісі жүйесі нарық жағдайына көшіп, тәуелсіз баспалар дүниеге
келген тұста шашырап кете ... ... ... ... ... ... басу ісі, тіпті баспа ісі тұралап қалды. Осыған байланысты
1992 жылдың 15 ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарын, мемлекеттік кітап шығару
ісін ... ... көшу ... ... ... шаралары туралы»
жарлығы баспагерлер мен осы жүйенің қызметкерлерін бір ... ... ... іске ... барысында 26 ... №556 ... ... ... ... ... 63,5 миллион сомасында дотация бөлінді. «Газеттер ... ... ... бойынша шығатын әдебиетке осындай дотация
берілуі, қосылған құнға түсетін салықтан ... ... ... қуатына
қолданылып жүрген нарықтың 2есе кемітілуі ... ... ... ... ... [14, 6б]./. Алайда дотация
есебінен тұтас ... ... ... ... алынған
полиграфия материалдары үшін сондай-ақ, «Кітап» бірлестігіне полиграфиялық
қызметі үшін төленуге тиіс мерзімі әбден жеткен борышты ғана өтеу ... ... ... ... ... 1992 ... шілде, тамыз
айларынан ғана бастап берілді. Мұның өзінде шикізат пен ... ... ... 15 000 ... ... үнемі
қымбаттай беруі баспагерлерді әлгіндей өнім өндірушілерге мүлдем кіріптар
етті. Осының барлығы ... ... ... ... және
мәдени саясат сананың қалыптасуына салқынын тигізбей қоймады.
Баспагерлердің өз ... ... ... ... ... ... ... Сәрсенбаев: «Ау, жолдастар, сіз бен біз ... емес пе ... ... барыңнан көршіңе көмек көрсетсеңші»
деп өтініш жасасақ, әлгілелер одан әрі шалқайып, «ақша әкел» дейді. Ақша
сұрағанда ... ... ... мұрнын шүйіріп қарап, «конвертация жасап
әкел» дейді. Ал банкілердегі ... ... ... ... мүлдем қолайсыз болып тұр. АҚШ долларын айтпағанның өзінде
Ресейдің кешегі сабан ... ай ... ... ... ... ... ... осындай қиыншылықтарға кез келген баспагерлерге
мемлекеттік көмек ауадай қажет еді.
1992 жылғы 15 сәуірдегі Қазақстан Президенті жарлығының арқасында ... ... ... ... ... өмір ... Нарықтық қатынастар
жағдайында баспа ісі саласын тығырықтан алып шығар ... жол бар, ... ... ... ... ... ғана кітап зәрулігінен құтылуға жол
ашылады» деп ... ... ... ... пен ... атты ... Олар ... Кітапқа қатысты салық мәселесін қайта анықтау;
• Кітап шығарушылар мен таратушыларға ең ... ... ... ақша ... Қосымша құн салығанан босату;
• Кітапқа бұрынғыдай тұрақты баға қою ... ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылып жүрген тарифтік
бағаны арзандату;
• Кітапханалар мен білім ордаларына кітап сатып ... ... ... ... арасында кітап шығару жобаларының ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылған жағдайда мемлекеттік баспа існің
алға басуына ғана емес, ... ... ... жеке кәсіпорындардың
көбеюіне де жол ашылар еді. Баспаларды жекешелендіуру, ... ... емес ... арасындағы бәсекені өрістету демократиялық
үрдістің өрістенуін көрсетеді. «Меншікті мемлекетсізендіріп, халыққа ... ... ... ... өзі ... ... мәдени, саяси өсуіне,
өркениет билігіне қанат қағуына зор серпін береді.
Бірақ «Кеңестік әміршілдік экономика ... ... ... бақылауға тырысты. Соның салдарынан ол көптеген ... ... көп, ... ... ... Қалыпты дамыған елдерде кеңес
мемлекеті ... ... ... ... 80 ... функциясына жатпайды» [13, 206б].деп көрсетті. Демек, кейбір
нысандарды сарабдал сараптау арқылы оңтайлы шешім қабылдап, жекешелендіруді
сатылы 4 ... ... ... асыра бастады. І кезең – ... ... ... ІІ ...... ... ... 1993-1995 жылдар; ІІІ кезең ақшалай жекешелндіру
1996-1998 жылдар; ІҮ ...... ... басқару 1999 жылдан
басталады.
«Жекешелендіру жаңа экономикалық және қоғамдық қатынастар үшін кеңістік
1991 жылы 22 маусымда «Мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... жаңа ... және ... ... кеңістік ашып берді. Мемлекетті түу ... ... ... ... еріп ... және ... белшесінен бастқан
кәсіпорындарды қолдай алмайтынын бірден аңғартты» [15, 6б].Демек, елімізде
осыған дейін қалыптасқан баспаны жекешелендіріп, немесе жаңа ... ... сәті әу ... ... ... Оның ... қарлығаштар боп
қанат қаққан: «Білім», «Жеті ... ... «Ана ... ... ... ... еді. ... жекешелендіру қажет болған өнеркәсіп
орындарының көпшілігі «экономикалық» мешелдік күйде болды. Олардың көбі ... мен жаңа ... ғана ... бұрынғы кеңестік үлгідегі
басшылар қамтамасыз ете алмайтын олардан гөрі мықты – сауатты менеджментті
қажет етті.
Осыншалық ... ... ... ... ... өлшеулі
бюджетінен республикадаға кітап бастыру ісіне тоқсан сайын миллиондаған
теңге ... ... ... ... шығатын әрбір кітапқа бөлінетін
қаржының 60 пайызы – ... ... 60 ... қандай көмек
екендігін түсіну үшін мысал ... ... ... ... ... ... ... бюджетінен бір тиын көмек сұрамайтын,
керісінше, республика бюджетіне миллиондаған сом ... ... ... ... де бар. Арзан қағаз, ... ... ... бәрі ... ... өзінен келетін еді. Салалық министрлік қарауында
«Қазполиграфресурсы» аталатын баспагерлердің кіндік мекемелері де ... ... ... ... ... ... кәсіпорындармен
тікелей байланыс орнатып, кейбір құнды, көлемді деген кітаптарды бастырып
отырған. Шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... бастыруға
қажетті қағаз, мұқаба, қаптама, пленка, бояу секілді т.б. ... ... ... алу ... ... Әрине ол кезде барынша шарықтаған
баға да өз әсерін тигізбей қоймады.
Қазақстан аумағында қағаз жасайтын және техника ... ... ... ... түптеу материалдарының, бояулардың және
басқа да ... ... ... ... ... әкеліп,
бағалары аспандап кетті. «Қағаз 100 есе, бояу 160 есе, ... ... есе ... ... ... ... мен суға ... төлем 40 еседени
астам артты. Осының бәрінің салдарынан 1990 жылы 2 сом болған кітап ... 160 сом ... ал бір ... 10 ... ... 1200 сом ... шыға
келді [16, 59б].
Баспасөз беттерінде Қазақстанда кітап шығаруға қажетті дайын өнімдер
өндіретін ... ... ... ... ... көтеріле бастады. Соның
бірін мысалға келтіре кетейін. «Алматыда салынатын зор ... ... ... ... ... ... мөлшері, оны салып беретін
шетелдік фирма анықталып жатыр-мыс дегенді де ... Одан ... ... Қытай шыңжаң өкіметімен келісімге қол жеткізді, ... ... ... ... ... ... ... қарық қылмақшы дегенді
естідік. Одан кейін-ақ күріштің отаны – Қызылордада да ... ... ... жылтыраған жақсы қағаз жасайтын өндіріс ашылады екен-міс
дегенді естідік. ... да ... ... ... ... ... қағаз
жасап шығаруға болатынын қытайға барғанда өз көзімізбен көргенбіз...
Естідік те, бөркімізді ... атып ... ... күні бүгінге шейін
Қазақстан баспаларына өзімізде өндірілетін қағаз бұйырмай-ақ келеді» [16,
60б].деп өкініші мен ренішін білдіреді.
Қағаздың ... мен ... ... қатты өсуі оның бұрынғы салмағы
мен сапасына жаңа өзгерістер ... ... ... – нақтылықты қалады.
Айталық, кітап өнімі екі сипатқа ие. «Мемлекеттік ... бір ... ... ... ... ретінде танылса, екінші жағынан келгенде,
ол шаруашылық есептегі мекеме» [11, 60б].. Демек, кітап ... үшін ... ... дүние, сондай-ақ ол пайда көзі бола алатын құнды тауар.
Коммерциялық жағы ... ... ... ... ... тұрғанда,
көпшіліктің қызығушылығын тудырған жеңіл-желпі ... ... ... жағы ақсаңқырап қалғаны анық. «Кітап оқырманға қуаныш сыйлауы
тиіс» деген екен Борхес. Бірақ сол ... ... ... ... жатқан қазақ
кітаптары оқырманға қуаныш сыйлай алды деп айта ... ... ... себеп те жоқ емес. Сол кездегі ... ... ... ... ... – коммерцияның тарауы болмауға тиіс,
өркениетті елдердің баршасында оған рухани азық ... ...... ой ... ... Ол үшін ... ... көтеру, аса қажетті
әдебиетті тиімді етіп шығару мәселесі өздігінен пайда болды.
Міне, 1993 жылы Мәдениет және ... ... алқа ... осы ... ... Мұндай шараларсыз көп ұзамай республиканың
бұл түрімен ғылыми-техникалық әдебиеттерсіз, ... мен ... ... ... ... төл ... балалар
әдебиетінсіз, бағдарламаға сай оқулықтарсыз қалатыны белгілі-тін. Осындай
күрделі ... ... ... ... көбін шығарып
үлгерді. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... яғни бұл жылы шығарылған «кітап аталымдарының саны – ... ... 13,4 ... ... жетті.
Десекте қиыншылық мұнымен біткен жоқ. 1993 жылдың 1 шілдесінен бастап
қосымша құн салығы енгізілді. Бұл өз кезегінде ... ... ... Онсыз да тығырыққа тірелген оқырманның қалтасы бұл қымбатшылық көтере
алмады. Әсіресе ... өмір сүре ... ... ... ... ... зейнеткер, ауыл оқырмандары зардап шекті. Ал кітапханалар
кітап алу, кітап қорын молайту мүмкіндігінен айрылды. ... ... ... ... ... жатқызылып келсе, енді ол сауда орындары
категориясына жатқызылды. Кітап ... ... әсер ... ... бірі осы. Қосымша құн салығының енгізілуі әсерінен ... ... ... ... ... Бұдан жеті жыл бұрын кітап дүкендері,
ауылдық жерлерде 200 арнаулы кітап сататын дүкендер ... 1993 жылы ... ... ғана қалды. Алматыдағы 37 дүкеннің 5-уі ғана ... ... ... көп ... ... айналымның өсуі туралы сөз қозғаудың өзі
артық.
«1988 жылға дейін Қазақстанда 10 миллиондай тиражбен қазақ ... ... ... бұл ... 7-8 есе ... Мемлекеттік жүйедегі
12 баспасы бар республикамызда өткен 1993 ... ... ... ... ... ... оның 90 айызы оқулықтар. Салыстырып көріңіз: ... ... ... ... 250 ... ... ... 220 аталым шығарған
екен» [9, 6б].. Мұндай көрсеткішпен ... ... ... ... ба деген сауалдың өзі орынсыз көрінеді.
Көптеген мемлекеттік көмектің берілуін қарамастан ... ... ... ... шығатын әдебиеттер саны азайды. Кітап
аталымы, басылым ... ... ... жағынан төмендегендігі байқалды.
Тіпті салалық баспаларда дайын ... ... өзі ... ... ... ... ... 1991 жылы аталым санын екі есе
төмендетті. Әр жыл сайын екі ... ... ... 1995 жылы 24 аталым шықса,
1999 жылы 11 ғана аталым шығарды. Бұл орта ... 20 есе кем ... ... күй ... да ... ... ... Статистикалық
мәліметтер көрсеткендей «сан жағынан 10 жыл ішінде кітап басу жүйесі ... аса ... ал сапа ... ... ... ... жағымды өзгерістермен ерекшеленді» [17, 6б].
Алғашқы 2-3 жыл ... ... ... көп ... ... қаржыландырылып, біртіндеп өзін-өзі ақтай алмайтын кәсіпорындар
қатарына ауысты. Бұл әлбетте, баспа өнімінің сапасы мен тақырып алуандығына
алып ... ... ... дағдарысқа қарамастан, мемлекеттік қолдаудың
арқасында ескі жүйенің ауасымен тыныстап келе ... ... ... ... ете алатындай, жаңа баспалық жүйе – түрлі
жекеменшік кәсіпорындар, серіктестіктер және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... өндіріс ырғағының бұзылуы, қаржыны
жұмсауда, тауарлырды сатуда бұрын-соңды болмаған тосын толқулардың көбеюі,
бағаның үздіксіз өсуі, ... ... ... ... ... көбеюі, оның кедейлене түсуі сол кезде жалпыға ортақ көрініс
еді. Қысқасы нарыққа икемделмей ... ... анық еді. ... ... тазы боп ... кез келді. Мұны халық та түсіне бастады.
«Иә, бүгін ... қиын ... ... Оңай ... кезі бар ма? Біздің
аталарымыз бен әкелеріміз осы жүз жылда қандай жеңіл ... ... ... ... соғысы, аштық пен жұт, жаппай қуғын-сүргін, Ұлы Отан ... ... ... ... ... оларға оңай тиді дейсіз бе? Өткен
ғасыр мен оның алдындағы ... ... ... па?» деп ... өз ... ... қамшылап, талайғы тығырықтардан оңтайлы шешім тауып,
сүрінбей шығудың жолдарын қарастырды.
«Ауыра-ауыра қожа6 молдадан да ұят болды, енді өлмесем болмас»6 ... ... ... ... бір ... Сол ... ... деп
айта беруден де жұрт жалыға бастады. «Осы тұста халықтың рухани негізін
қалыптастырып ... ... ... ... ... ... ... «Жазушы»
баспасының директоры Д.Исабеков «Жазушы» баспасы осыдан небары 4-5 жыл
бұрын жылына екі жүзден астам ... ... ... ал 1993 жылы – 56 кітап.
Үстіміздегі жылы сол көрсеткішке жете алмай ... ба ... ... ... ...... бен мұқабаның жоқтығы» деп жауап қайтарады. Бұл
жауаптан баспалардың басына түскен жағдай ... аяқ алыс ... ... ... ... айта ... қол қусырып отырмай, іске кірісу қамын ойлап,
баспагерлер тарапынан Баспасөз және ... ... ... шығарған өнімдері үшін «Қазақкітап», «Қазақ тұтынушылар одағы»,
«Союзпечать» сияқты ұйымдардың баспалармен есеп айырысу ... ... ... қажеттігін айтады. Мәселен, алғашқы тоқсанда шығарған
кітаптардың тиесілі ақшасын 6-7 ай кешіктіріп ... /37/. Ол ... ... ескерсек, 6-7 айдан соң қолға тиген ақша мардымсыз сома ... ... ... ... қымбаттауы тағы бар.
Мемлекеттік сұранысқа ие кітаптарға министрлік тарапынан дотация
беріліп тұрды. Ол ақша ... ... ... өтей ... ... ... төмендетуге өз әсерін тигізеді. Оқушы қолына 40-50 ... ... ... ... ... ... 10-12 теңге болып
барады. Оқушы үшін бұл да жеңілдік. Мемлекеттік дотация алдағы 3-4 жылдың
көлемінде ... ... ... өзге ... ... ... бағасы
да босатылады.
Кітап шығару ісіндегі икемділік пен ... ... ... ... ... аталған кедергілер мен қиындықтар сала
еңбеккерлерін ширатты, ... жаңа ... ... пен ... ... ... жылдан-жылға баспаларымыз қай жағынан
болсын ысыла түсті. Мұны 1996 ... ... ... ... еді.
Бұл жыл өткен жылдармен салыстырғанда дотациялық қаржының көбеюі мен мектеп
оқулықтарын шығарудағы ілкімділігіміздің арқасында оң ... ... ... ... ... ... бел ... еңбек ете
отырып, мерейтойлық әдебиеттер мен мектеп оқулықтарын, әлеуметтік маңызы
бар әдебиеттерді уақытылы қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы жылдармен салыстырғанда арта
түсті. Аталым саны 937-ге жетіп, таралымы 20,5 ... ... ... ... әдебиеттер аталым саны жағынан 51 пайыз,
көлемі жағынан 54,2 пайыз, таралымы ... 66 ... ... Әрі қарай
тарата түссек, оқулықтар мен оқу-әдістемелік әдебиеттері – 250 ... ... – 119, ... ... – 57, ... мен ... ... жаратылыстану ғылымы, өндірісжәне экономика тақырыбындағы әдебиеттер ... ... ... басылымдар–27, медицна және басқа ғылымдарға
арналған әдебиеттер – 39 ... ... ... көп ... оқулықтар шығаруға жұмсалды.
Сондықтан жылдық жоспардағы кітаптардың 87-89 пайызын оқулықтар мен ... ... Ал ... 12 ... ... ... ... жағынан байығандығы көңіл қуантарлық жағдай
болды. Баспалардың сырттан тапсырыс іздеп тауып, өз қаражатымен ... ... ... да артты.
Бұл кезде алғашқы жылдардағыдай өнімдерді қоймада шаң ... ... ... уақыт өте келе кітап ... ... ... ... жағдайда пайдалы да тиімді жақтарын қарастырды.
Тікелей өзі сату – ... ... ... ... кітап сататын жеке
адамдар арқылы, коммерциялық жолдармен жүзеге ... Ал бұл өз ... ... ... ... ... оңтайлы шешімін табуға зор
үлесін қосты. Айталық, 1996 жылы ... өз ... ... әлемі»
акционерлік қоғамымен салыстырғанда 6 есе көп кітап сатты. Бұл ... ... ... ... ... ... сата білуінің
нәтижесі.
Мемлекеттік баспалардың қалыптасуы мен тұрақты ... ... ... ... қарамастан, кітап ісін дамытуда түбегейлі
өзгерістерге әкеледі. Осы тұста пайда ... ... ... ... ... баспалардың құрылымдық жүйесі мен құқықтық дәрежесін анықтау
еді. Әрине, нарық жағдайында шетелдік баспагерлердің ... ... ... пен ... жүйесін тыңғылықты ұйымдастыру қажет еді.
«Мұндағы негізгі түйіткілді жағдай ұжым, маман мәселесі болса, ... ... ... ... ... яғни тұтынушылармен қарым-
қатынас жағдайын реттеу. Ал басылымды дайындау тек ... ... ... жағынан тапшылық еткен тағы бір мәселе баспа қызметкерлер санының
нақты атқарылар іспен сәйкес келмейтіндігі. Көптеген қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... көптігі, экономикалық жағынан ұтымсыздығы, көп ретте
қосалқы қызметкерлердің ... ... ...... ықшамдауды, қаржыны үнемдеуді, бір адамның бірнеше қызмет атқаруына
қол жеткізуді, сондай-ақ заманның жаңа талаптарына сәйкес ... ... ... ... тарату секілді мамандықтарды ұстауды талап етті.
Бас редактордың орынбасары, бөлім меңгерушісі, кей ... ... ... жойып, редактордың ролі мен жауапкершілігі күшейді. Бұл
мемлекет тәуелсіздік алғанна кейінгі бәрін ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
бәсекеден туындаған талаптар еді.
Бұл мәселелердің көбі баспа басшыларының жалпы ... ... ... ... ... Ең ... әрі маңыздысы баспаны пайда
әкелетін, жалақысы жоғары, өндірістік-техикалық базасын дамытатын ... ... ... ... ... ... өрлеуімізге белсене ат салысып,
барынша тиімді ... ... ... ... ... ... ішкі құрылымдық өзгерістер мен қатар сапалық сипатына ... ... ... ... туындады. Сондықтан өмірімізге қат,
оқырмандарымыз зәру болып отырған әдебиеттердің жаңа ... ... ... кейін оны ұғына біліп, істің ыңғайын табудың қисынды да
қолайлы қамы жасалды. ... емес ... да ... ... ... мен ... ... алу деген
бастама баспагерлер арасында үрей немесе күмән ... ... ... ... ... болып көрінгенмен, мәдениет ошақтарын жекешелендіру,
акционерлеу деген мәселеге келгенде жүз ойланып, «бір ... екі ... ... ... ... ... ... жалғыз жолы оны
акционерлеу ме екен? Мейлі 49 пайызы ұжымдікі, 51 пайызы мемлекеттікі-ақ
болсын. ... бәрі бір ... ... ... ... ... Сонда
сенің ұлттық бағдарламаға енген, көбіне қазақ тілінде жазған ... ... бола ма, жоқ әлде бас ... ... ... тез тарап
кететін ... ... ... ... ... ... мүдделі бола ма?» деп, ... ... ... ... баспасының директоры Оразбек ... да ... көп ... ... қатынастар жағдайында баспа
жұмысы неғұрлым ... ... ... ... төмен басылымдарға мемлекет
қаражатын орынсыз ... ... ... ... басылымдар кездесіп
қалғанымен негізінен ғылыми, тарихи, әдеби құндылықтарымызыз жарық көрді.
Деректерге сүйенсек, ... ... ... ... ... ... әр ... жүздеген жекеменшік
баспа бар. Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігіне қарасты
салалық баспалардың ... ... ... ... ... Олардың қатарына: көркем әдебиет шығаруға маманданған «Жазушы»
баспасы, көпшілік ғылыми әдебиет ... ... ... заң ... ... ... ... жарғы» баспасы, көркем өнер, өнертану
саласында әдебиеттер шығаратын «Өнер» баспасы, орта ... ... ... ... ... ... ... баспасы,
сондай-ақ, жасөспірімдерге арналған әдебиеттер шығаратын «Жалын», ... ... ... «Балауса» баспасы. Аталған баспалардың
ішінде репертуар алуандығымен ерекшеленетін ... және ... ... құқықтық негізінде шағын және орта бизнесті дамыту
мүмкіншілігі туды. Осыған дейін қалыптасқан баспа қызметімен ... мен ... ... баспалар шағын және орта бизнестің тиімді
саласы болып табылады. 1990 ... ... ... ... ... экономикалық тенденция ... ... ... [1, ... ... 2030» Жолдауында атап өткендей
«бәрінен бұрын азаматтар мен жекеше сектор өздері мен өз ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Бұл
ретте жаңа құндылықтар жүйесін ... ... ... ... жаңаша
көзқарасы бар жас ұрпаққа сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы арқасында
еліміздегі кітап басу ісінде қарқынды дамуына нарық жағдайының кез-келген
өндірістік саласында бәсекеге қабілетті орта ... ХХ ... 90 ... еліміз дербестікке қол жеткізген тұста
барлығы 10 мемлекеттік баспа, жекеменшік баспа деген атымен жоқ болатын. Ал
қазір ... басу ісі ... ... ... нар ... ... жылы 22 ... баспа жұмыс істесе, оның 43-і жекеменшік, 34-і
ЖОО баспасы, 45-і ұйымдық баспа ... ... 144 ... ... ... ... ... түрде баспа қызметтері әр алуан.
Мысалы 2000 ... ... ... ... ... арасындағы
айырмашылық 150 аталымнан 73 аталымға дейін жеткен [18, 6б].. Төмендегі
кестеге назар аударыңыздар:
2001 ... ... ... ... ... саны
|№ |Баспа атауы ... ... саны |
|1 ... |151 |
|2 ... |78 |
|3 ... ... ... білім |74 |
| ... ... ... | |
|4 ... |72 |
|5 ... |59 |
|5 ... ... |50 |
|7 ... |31 |
|8 ... |8 |
|9 ... |3 ... ... |1 ... ... ... 22 ... ... ... 8 ... 789 мың
340 данамен 651 аталым кітап пен кітапшалар шығарды. Аталған алғашқы бес
баспадан жылына 410 ... ... ал ... 17 ... 3\2 ... ... ... Осы орайда жылына 1-8 ... ... ... ... баспалар мемлекетке қажет пе? деген орынды сұрақ ... ... ісі ... онжылдықта көптеген өзгерістерді бастан
кешіреді. Нарық жағдайына бейімделе бастаған өтпелі кезеңде ... ... ... ... 1992 жылдан бастап сол жылдың 15 ... ... ... ... ... 1991 жыл ... ... қарасты 12 баспаның, 10-ы ғана баспа ісімен айналысты. Қазақстан
кітап ісі дамуының бет ... оның ... ... ... жағдайын
толық түсіну үшін төрт кезеңнің өлшемдерімен салыстырып көрелік: 1991-1992,
1999, 2001 жылдар. Бес жылдық ара қатынас та. ... ... 1991 ... жаңа ... қатынастың емес, әлі кете қоймаған социалистік
жүйенің көрсеткіші ... Оның ... ... ... ... 1991 ... ... яғни аяғында жарияланғандығы
белгілі. Ал нарықтық қатынасқа көшу, оның ішінде кітап ісінде екі-үш ... ... ... ... ... әлі ... аяқталған жоқ,
өйткені бүгінгі күннің өзінде жекелеген баспалар құрылымдық өзгерістің ең
тиімді, қолайлы түрін іздестіруде.
Сонымен 1991 жылы ... мың ... аса ... ... ... 924-і ... ... үрдіспен, ал қалғаны республикалық
ведомства, ... және ... ... ... Ал ... ... ... және «Балауса» баспасы Кітап палатасының дерегіне
сүйенсек, 1991 жылы бірде-бір аталым шығармаған. 90 жылдардағы баспалардың
алдына ... ... ... бірі – ... ... ... ... ат салысу. Бізге белгілісі ... ... ... ... тілді басылымдар азайып, қысқарғандығы. Енді өз қолымыз өз
аузымызға жеткенде ... ... ... ... ... ... ... мәселесі болатын. Осы орайда еліміздің баспаларына тұрғылықты
халықтың сұранысын қанағаттандыратын қажетті ... ... ... Сол ... бері оңтайлы шешімін іздеп, оны жүзеге асырып
жатыр, десекте негігі ... ... қол ... жоқ. Салыстырмалы
түрде алғашқы 1991 жыл мен, соңғы 2000 жыл ... ... ... ... 1991 жылы ... 1534 ... ... оның 549-ы қазақ
тілінде, 895-і орыс тілінде басылды. Ал 2000 жылы ... 1777 ... ... ... ... 858-і орыс ... ... Аталым саны жағынан
айтарлықтай өспесе де, тираж ... ... ... ... ... ... алғашқы қадамдар ғана. Өйткені мемлекеттік
тапсырыс концепциясын, әлеуметтік тұрғыдан маңызды әдебиет шығарудың ұлттық
бағдарламалары мен жоспарлары әлі де көп ... ... ... ... ... ... деп есептейтін кітаптардың ... ... ... ... ... және ... алдын ала талықлап алу тиімді. Яғни жалпы пайдалы ғой ... ... жаңа өмір ... ... ... ... үшін жұмыс
істейтін ХІХ ғасырда Онере де ... ... ... ... бағытталған
кітаптың ғана ғұмыры ұзақ болатындығын» ескерсек, ғұмырлы ... күш салу ... ... ... – саналы да ... ... Егер ойын ... айқын
белгіленіп, олардың орындалуы обьективті негізде қамтамасыз етілсе, онда
Қазақстан азаматтарының нарықтық экономикаға тез ... ... ... ... ... өз жолдауында.
Міне, Конституцияда белгіленгендей, еліміз нарықтық экономикалы елге
айналды. Бұл ... жаңа ... мен ... қол ... Шағын
және орта кәсіпкерлікті дамыта білдік. Соның ... жаңа ... ... ... негізделген баспагерлер, нақтырақ айтсақ
кәсіпкерлер қалыптасты. Бұрынғы саусақпен санарлық баспалардың ізін ... ... ... ... ... арқасында бүгінде жекеменшік
баспалардың саны 300-ден асты. ... ... орта ... ... 50-
60 аталым кітап шығарылады.
Баспалардың жекешелендіруі жайында сөз қозғағанда тақырыбымның негізгі
өзегі болып ... ... ... және ... және ... ... ... жағдайының біздің қоғамға енуімен бетпе-бет
келеді. Сондықтан осы ... ... ... ... ... қалыптасу
жағдайын, жеңістері мен жетістігін сөз етемін.
«Жауапкершілігі шектеулі серіктестік ... ... ... ... қарсаңында дүниеге келіп, жас мемлекетімізбен
қатар қалыптасу кезеңін бастан өткерді» [18, 87б7] деп ... мен ... атты ... ... ... Ең ... бұл баспа «Қазақ университеті» деген атпен
ашылады.
«Қазақ университеті» баспасы Қазақ КСР ... ... 1990 ... қыркүйегіндегі №144 қаулысының негізінде Қазақ КСР Халыққа білім беру
министрлігіне қарасты ... ... ... ... ... ... ... жанынан ашылған. ЖОО-ның ішкі қажеттіліктері үшін
әдістемелік брошюралар шығару үшін ... Бұл ... ... баспа
құрылсын деген сөзден басқа материалдық-техникалық базасы, баспахана жайы,
жұмыс орны, кітап шығаруға қажетті ... ... ... тағы ... мемлекеттік тұрғыдан қамтамасыз ету мәселесі түпкілікті
шешілмеген болатын. Нарықтық экономика ... ... ... ... ... жағдайы да қиындықтарға тап болды. Баспаның директоры Серік
Әбдірайымұлының өз сөзімен ... «Бұл ...... және ... ... үшін өгей ... ... баспаларды жабдықтау ісі
«Қазснабпечать» мекемесі арқылы қамтамасыз етіледі. Олар үшін ... ... ... ... ... ... ал ... келгенде қымбат»
деп өкпе-назын білдіреді. Расында да, ... ... ... ... тұспа-тұс болғандықтан мемлекет тарапынан ... ... ... көмек көрсетілмеді. Осындай уақыт тудырған қиыншылыққа
баспа ұжымы ... ... қана ... жоқ, ... ... шығар қолда
бар мүмкіндікті жіберіп алмауға ... Ең ... ел ... ... ұшырап жатса да, рухани жұтатып алмауды ойластырды.
Бұл баспаның ерекшелігі сол – осыған дейін, ... ... сөз ... ... ... жазды. Халықтың рухани сұранысын дөп басып,
қамтамасыз ете білгендігінде.
«Санат» баспасының нарық талабына бейімделуі үшін ... ... ... ... тақырыптарды қамтылуымен ерекшеленуі нәтижесінде аман
қалуы заңдылық шығар. ... ... ... ... ... озып
шығуы екіталай еді.
Келесі «Атамұра» баспасына тоқталар болсақ, Қазақстан Республикасы
тәуелсіздігін ... ... ... бір ... ай ... 1992 жылы ... дүниеге келген.
«Атамұра» республикадағы жалпы білім беретін мектептерге арналған жаңа
буын оқулықтары мен оқу-әдістемелік кешендерін, сондай-ақ ғылыми-көпшілік,
анықтамалық және көркем ... ... ... ... ... ... мен оқу ... құралдар, ғылыми, ғылыми-көпшілік, әдеби-
көркем, энциклопедиялық басылымдар шығаратын әмбебап ... ... ... орыс ... ... ... көлемі 1000 баспа табақ, тарлымы 1,5
миллион данадан астам кітаптар мен кітапшалар, 50 ... ... ... ... ... ... Шағын буклеттен бастап, көлемі 100
баспа табақтан асатын энциклопедиялық басылым шығаратын баспадан, ... ... ... ... дана ... өнім ... [19,
6б].
«Атамұра» баспасы сериялы кітаптар шығаруды дәстүрге айналдырған. Олар
«Атамұра кітапханасы», ... ... ... ... аталады.
Алғашқысында көркем әдебиет саласындағы классик-авторлардың ... етіп ... ... ... бүлдіршіндерге арналған халық
ертегілерін жинақтап, қазақ-орыс екі тілде шығарады.
Ал бүгінде бұл баспа полиграфия, баспа ісі, кітап ... ... ... ... ... ... ... келіп,
сол елдің қиыншылықтарын бірге көріп, отанымыздың гүлденуі мен игілігі үшін
қызмет етіп келе ... ... ... тоқтатқан жоқ, керісінше кеңейді.
«Атамұра корпорациясында «Атамұра» баспасы, осы ... ... ... ... ... «Атамұра-Информ»
транспорт компаниясы», «Атамұракітап» кітап саудасы департаменті сияқты
кәсіпорындардан, Қазақстанның әрбір Облыс орталықтары мен ірі ... ... ... ... Корпорацияның бірқатар шетелдер мен ТМД
елдерінде фелиалдары бар» [19, 26б].
Аталмыш корпорация шағын кәсіпорыннан ... ... ... ... ... ... қоғам, жиырмаға жуық мекемелердің
басын біріктірген алпауыт корпорацияға ... өсу ... ... ... ... мұндай иерархиялық өсу тенденциясы қажырлы еңбек,
ұйымдастырушылық ізденіс пен ... ... ... ... қалыпты
жағдай.
«Қазығұрт» баспасы 2001 жылы сәуір айында ... ... ... ... классиктері мен көрнекті қаламгерлердің таңдаулы туындыларын
топтастырып, көп томдық кітаптар етіп ... ... ... ... мен мен ... ... еңбектері том-томдап
шығарылып, көпшіліктің сұранысын толық қанағаттандырады.
Тұтынушылар сұранысын қанағаттандырып, рухани азықпен сусындату үшін
баспада редакциялық, өндірістік, ... ... мен ... ... ... Өз ... майталман мамандары нарықтың қатал
талабына әбден орнығып, кәсіби қызмет көрсетуге бейімделген.
Небары 6 ... ... бар бұл ... алғашқы өнімі Қазақстан
Мемлекеттік сыйлығының ... ... ... ... ... туындыларының
16 томдығы мен «Жазмыш», «Ғибрат-нәмә» кітаптары. Бүгінгі күнде ... «5000 ... ... ... 518,5 ... ... ... Кейінгілері де осы үрдісті жалғастырып, қазақ кітатары қатарын
көбейтіп, көзі ... ... көз ... ... отыр.
Жекеменшік баспалардың санының артуы жеке мүдде, тың ... ... ... Осы ... ... мен баспаханалар жұмысын
іріктеп, тәжірибе алмасып, тыңғылықты ... ... үшін ... ... ... ... етуде.
1995 жылы Алматыда Кітап шығару, ... ... және ... ... ... келісімге Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 28.08.04. №892 ... ... қол ... ... ... ... достық, тату көршілік ... ... ... мен ... ... халықтарының түпкі
мүдделеріне жауап береді деп шешіп, ынтымақтастыққа келген.
Онда Адам ... ... ... ... ... және ... ... туралы халықаралық пакті сияқты негізгі
құжаттарда ... адам ... ... ... стандарттарды
сақтауға бейілділігін дәлелдеп, гуманитарлық саладағы ынтымақтастық туралы
келісімдерін басшылыққа ала ... ... ... ... және ... ... ... алаңдаушылық білдіре отырып, «Тәуелсіз мемлекеттер
достастығы ... ... ... ... ... және ... ... тиімді әрі тең құқылы ынтымақтастықты дамытады, кітап ісін қолдаудың
келісілген мемлекетаралық ... іске ... және ... ... ... ... қалыптасуына ықпал етеді» [20, 57б].
1997 жылы Қазақстан Баспагерлер мен ... ... ... Ол ... ... мен ... тарту мәселелері бойынша заң
жобаларын әзірлеуге ... ... мен ... ... құқығын
қорғайды. Сондай-ақ Ассоцияция 1998 жылдан бастап жыл сайын Франкфурктте,
Лейпцикте, Мәскеуде ... ... ... ... ... келеді.
Аталмыш Ассоцияцяның ұйымдастыруымен жыл сайын «Ұлы жібек жолымен» атты
халықаралық кітап ... өтіп ... Бұл ... ... шетел
баспагерлерінің, кітап таратушыларының озық тәжірибесімен бөлісіп, іскерлік
шарттар жасасып, жаңа мүмкіндіктер ашады. Ассоцияция құрамына 22 ірі ... ... ... ... Оның ... біз ... алған «Атамұра»,
«Санат», «Жалын» мен «Білім» баспалары да кіреді. Бұл ... ... ... ... Шетел баспагерлерімен қарым-қатынас
орнатуда бұл ... ... орны ... жылдың маусым айында ҚР ақпарат министрлігінің ... ... ... ... Бұл ... ... мен
Германия елдерінің ірі полиграфиялық мекемелерінің қағаз, картон, басқа да
жасау жабдықтарысенполиграфматериалдармен қамтамасыз етушілердің өкілдері
кіретін құрамдағы ... ... ... ... ...... және ... мақсаттарға жету жолында бірлестіру, сондай-
ақ кәсіби этика ... ... және ... ... ... қатынасты орнықтыру. Өз мүдделерін ... ... және ... әрекет ететін ірі, шағын, ... және ... ... ... ... ... ... Бұл
дегеніңіз полиграфия саласында жұмысістейтін жеке кәсіпкерлер ... ... ... ... және аймақ ... ... ... ... жағдайларда олардың
полиграфиялық қызмет көрсету рыногындағы әрекеттерін ... ... ... және ... ... мәдениетін
нығайтуға, жалпы салалық мекемелердің қатысушыларының ... ... ... Одаққа мүшеліктің арқасында полиграфистер бір-
бірін тани түседі. Ақпарат алмасады. Десекте, Одақ ... ... ... бұл әріптестіктің ең басты шарты. Полиграфиялық
қызмет рыногының ... ... даму ... ... ... Бұл нарықтық қатынастарды реттеудің ең тиімді тәсілі, әрдайым
өз өнімің мен қызметіңнің ... ... ... ... ... ... ... бүгінде нағыз кәсіпкерлерге бәлгілі. Сондай-ақ аталмыш
Одақ полиграфия мекемелері қызметкерлерінің біліктілігінің артуына, қазіргі
заманғы технологиялардың артуына, іскерлік ... ... ... полиграфиясы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей мықты
кәсібиленген ассоцияциялар мен одақтар корпаративті қозғалыстың негізгі
тетігі ... ... [21, ... өз ... ... жөнінде
Еуразиялық Полиграфистер Одағы қызметкерлері.
Бұл Одақ ... сөз ... ... ... ... икемделіп,
бәсекеге қабілетті баспа нарығын қалыптастыруда өз қажеттігін нәтижелі
істерімен дәлелдеген осындай ... ... ... Бұл да өз ... ... ... ... құлқынды бет алысының бір көрінісі
іспетті.
Осы Одақтың арқасында ... ... ... ... салыстырып, тәжірибе алмасу мүмкіндігі тумақ. Полиграфистер
алдында тұрған тағы бір ... – жаңа ... ... ... ... ... мамандар даярлау. Ендеше осы Одақ ... ... ... ... дайындауды «Болашақ» бағдарламасы арқылы жүзеге
асыру мәселесін де қолға алу керек.
Үш жылға ... ... ... ... ... бірі – ... ... Бағдарламаны қаржыландыру республикалық
бюджеттің есебінен жүзеге асатын болғандықтан қазақ кітабына ... ... жоқ, ... ... деу ... ... еді. ... Тарих
және этнология, ... және өзге ... ... ... тығыз байланысып, ынтымақтастықта жұмыс жүргізіп
келді. Тақырып бойынша 16 секция жұмыс істейді.
«2004-2006 жылдары "Мәдени мұра" мемлекеттік ... ... үшін оны ... және ... шығаруға ҚР Үкіметінің қаулысымен
жалпы көлемі 1,017.26 млн теңге қаржы бөлінді. ... әр ... 323 ... ... теңге бөлінген, 2005 жылға 339.383 млн. тенге,
2006 жылға 354.655 млн теңге қаржы ... [2, ... 2004 жыл ... үшін ... жалпы дайындық жылы болды.
2004 жылы 29 аталыммен кітап шығарылды. Ал 2005 жылы, ... ... ... ... ... ... ... жатты. Үш жыл ішінде ... ... ... ... ... ... жүз ... кітаптардың
сериялары кейінгі жылдарда жалғасын табар деген сенімдеміз.
«Өткенімізді жандырып, өлгенімізді ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеп отыр. «Кітап – заманалар
толқынында тербеліп, ... ... ... ... ... жатқан ой кемесі» деп ағылшын философы Ф.Бэкон айтқандай адамзат
қоғамы осы құндылықтармен ... ... ... ... ... ... рыноктарда мемлекет ролінің шектеулі болатынына ... ... мен ... ... ... ... ... деген түсінік
тумауға тиіс» [13, 89 б]. ... жыл ... ... ... көмекті де ұмытпағанымыз жөн. Ол атап айтар болсақ 2004 жылдың 1
қаңтарына дейін ... ... ... ... ... қосымша құн салығынан босатылуы. ... ... ... ... шығатын кітаптарға тендер жариялау. Ал оны жеңіп алу
дегеніңіз – түгелдей мемлекет қаржысына кітап ... ... ... Сөз
басында келтіргеніміздей: «Нарық – қатаң қаржылық жауапкершілікке ... ... ... ... екен деп, ... ... сөз емес, керісінше қаржылық жауапкершілікті өз мойныңа
алып, іскерлік мақсатыңды ... ... ... мол ... жауапкершілікті жүзеге асырудың бірден бір тетігі ... Осы ... ... ... ... ... ... және
өнер туындыларын пайдалануға байланысты туындайтын қатынастарды реттейтін
«Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Қазақстан ... ... ... ... ... ... айқындалып, қайта
шығару, жалпы жұрттың назарына ұсыну, туындыны аудару, туындының данасы,
қаламақы жөнінде бірқатар ... ... ... ... шыққан және
шығып жатқан кітаптар бар. Бірақ біздің ... орыс ... ... ... көзіне тура қарайтын ... бұл – ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан көптеген
сәйкессіздіктерге жол берілуде. Бұл – үлкен ... Ал ... ... ... ... бұл ... көне тұруға болғанымен болашақ үшін
тұтас алғанда мемлекеттік тілде ... ... ... ... өндірісте, өміріміздің кез келген тетігіне ... ... ... ... және ... ... құрып
қалыптастыру қажет. Мәселе, «осынау мектептерді кім қаржыландырып, ұстап
тұра ... ... ... ... Бұл міселені өмір қысқа «мәдени мұра»
мемлкеттік ... да жеке ... ... ... ... ... шеше алмайды.КСРО кезінде 133 ... ... ... ... кітаптарының да тақырыптары өміріміздің барлық саласын қамтуға
тырысатын. Сапасы да жоғары. Бір өкініштісі, авторда ... ... ... ... бір ғана баспаның өзі бірнеше саланы қамтитын
монопалист ... ... ... ... көп болғанымен әкімшілік
тарапынан қолдауға ие емес тар шеңберлі мамандықтарға, аз ... ... ... ... ... бойында баспа қоржындары
жата беретін. Тіпті шықпай да қалатын…
Қазір мүлде басқа жағдай. ... ... ... ... ... жоқ.
Біріншіден, қазір не көп баспа көп. 2004 жылы тек ... ... ... ... ... тіркеліпті. Қазақстанда да аз емес. Енді ғой баспалардың
өздері аш бөрілілердей авторларға ... ... ... бұл ... ... ... ... Ал, бәсеке бар жерде баспа өнімдерінің счапасы
артуы керк. Бұл бір. Екіншіден, баспа қызметі ... ... кез ... және қолы ... болуы керек. Өкінішке орай, бұлай болмай тұр.
Әсіресе, бұл ғылыми-техникалық кітап өнімдері ... ... ... ... кітап басу саласында да ерекше сезілуде.Бүгінгі
баспалардың бәрі дерлік ... ... ... ... Олар ... тек ... сауда нүктелері арқылы ғана шығара алады. Жеке
авторлар болса, өзінің кітабын өзі ... ... ... ғой ... ... ... ... сату мекемелері тікелей айналысатын. Сонда
кім ұтты, кім ұытылды? Өткен жүйенің де ... ... ... естен
шығармайық. Кітап тарату ісін ғана алып қарайықшы. Автор басмпадан шыққан
кітабын оқырмандарға ... ... деп ... ... ... ... осы ... айналысатын. Өйткені, оның облкнигторг
бөлімшілерін қосқанда ... ... ... 1500 ден ... ... бар еді. ... ... қалыптасқан жүйенің бүгінгі күні жұрнағы
да қалған жоқ. Олар ...... ...... ... күні Қазақстанда он бес миллион халық тұрады десек, кемі 1500
кітап дүкені қажет!
Коммерциялық жолды таңдаған баспаларда кітаптың өзін-өзі ақтай ... ... – 3000 дана ... ... Ресейде бұл көрсеткіш орташа
6150 данадан айналатын ... ... – 950 ... ... көбейту
үшін шамамен 10 мың адамға бір кітап дүкені келуі керек. Сонда ғана ... ... ... ... жолға қойылмақ.ол үшін сауатты заң актілерін
қалыптастыру қажет.
Кітап басу ісін де үлкен ... ... ... ... Мұны біз ... қарап айтамыз. Өйткені кез келген баспа қалайда ... ... Тіл ... ... ... ... қандай да бір
жүйелерге қосылмаудың вариант-жолдарын іздестіреді. «ҚАЗАҚ ... ... ... алға ... ... таралымын азайтуға да
әрекет жасап бағады. Мұндай қитұрықтылықтың жолын кесуге бола ... ашу ... ... ... жеке адам өзін ... ... Олардың
әрекеттері – жабайылықты білдіреді. ... ... ... ... ... да солай етеді.Әйтпесе бұл салада мәдениетті ісі тындыруға әбден
болады. Мысал үшін бірқатар жетекші ... ... ... назар
салып көрейікші. Оларды мынадай бірнеше топқа бөлейік:Баспа: басты бизнесі
– кітап ... Оның өз ... ... ... дамыған
жүйесі жоқ.Тарату жүйесі бар баспа: негізгі бизнесі –ткітап басу ... мен ... ... ... топ: ... ортақ бірнеше баспа өзара ымыраласып әрекет етеді. Негізіг
бизнесі – кітап шығару және ... ... ... ... бас ... ... ... құрылымдарының іс-әрекеттерінің бақылау
жасап отырады. Негізгі бизнесі – кітап басу және өз ... ... де ... ... ірі ... ... құралдары да алмастыра
алмайды!
Нарық экономикасында ақылы қызметтің үлесі арттып ... ... ... мен оны ... ... да бұл ерекше үстемдік алады. Оның үстінде
ақылы қызмет кқрсету операцияларының ... да ... ... ... де, кітап сатушы да пайда табамын деген үмітке ... бұл ... ... ... ... ... бар ғой. Олар да
сапалы өнім шығаруға ынталы болуы керек.
Баспагер де, ... ... да ... мүддеде ең алдымен өз
қызметкерлерінің материалдық-әлеуметтік жағдайына көңіл ... ... ғана оның ... мен саудасы дамиды. Қызметкер еңбегіне сай жалақы
алса ғана ... ... ... екі сала ... ортақ миссия – мәдени-ағартушылық қызмет
атқарады. Баспа – ... ... ... ... ... – өнімді сатумен,
оқырманға жеткізумен айналасады. Екеуіннің де ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі де жемісті болу үшін арада өзара тығыз
байланыс ... Бір ... ... сал ... ... ... яғни қозғаушы күш қызметін атқармақ. Ал ... ... төрт ... бар: ҰСЫНЫС, СҰРАНЫС, БАҒА және БӘСЕКЕ ... тек – ... ... ғана ... істей алады.
Кітап еңбек насаны болып саналады. Алдымен ол автордың еңбегі, ... ... одан соң ... ... т.б, бір сөзбен –
ұжымдық еңбектің жемісі. Бұл жай айтуға ғана жеңіл. Әйтпесе ... де ... Ол ... ... тұрады. Осынау күрделі де көпқырлы жұмыс
кешенінің түпкі міндеті – кітап өнімін ... ... ... ... осы ... әрі ... ... барысында –
салық төлеу сияқты тағы бір үлкен белес бар. Оның да ... және ... бар. ... ... да өнімді дамытуға емес, процесті кідіртуге
жұмыс істейтін сияқты. Одан ... ... ... ... ... солай емес пе? Ендеше мұның қайсы қауіптірек?
Салық төлеу әркімге де міндеттелген. Одан бас ... ... ... ... ... ... ... – кәсіпорын табысынан,
мүліктен, табиғатты пайдаланудан және басқа әрекеттерден ... ... ... ... ... ... ... көрсетліген қызметтен,
тұтынушыдан алынады. Бұған акциздер, кедендік пошлина, сатудан ... және НДС т.б. ... ... ... төлеушінің әрекетіндегі
соңғы қаржылық нәтижеден тыс алына береді.
Салықтың бұл түрлерін ... ... екі ... ... болады:
Көзі кәсіпорынның пайда табысы болып саналатын салық;
Өндіріс шығындарына ... ... ... мұны ... да ... ... ... салығы, НДС, мүлік
салығы; біртұтас әлеуметтік ... ... ... ... жер салығы,
жарнама салығы.
Осылардың ішіндегі ең қауіптісі – НДС. Бұл ... басу мен ... ... де бар. ... ... бұл салықты – қағаз жасаушылар
да, баспагерлер де, ... де, ... ... да ... ... ... слық саясаты сала қызметкерлерінің аяқ-қолдарына
кісен салумен келеді.
Шыныда да біздің елде кітап басып шығару мен оны тарату ісінде ... ... ... ... ... көп озып ... ... астарына терең үңілгенешкім жоқ.
Біздің сорымызға орай, полиграфия саласында қолданылатын құрал-
жабыдқтар мен қажетті материалдар: ... ... мен ... ... өндірілмейді. Тіпті, көрші Ресейде де қажетті қағаздың кейбір
тұрлері жоқ. Олард ада көп ... өз ... шет ... ... Тек ... ... кәт қағаз үшін 15 пайыздық кедендік
салық алынады. Бұған ... ... ... алып ... ... арзан.
НДС түрінің соншалықты көптігі баспа өнімлерінің сапасына да, кітап
тарату ісіне де кері әсер ... ... Еі ... ол бұл саланың
мәдениетіне кедергі. Мәселен, Грузия мен Молдовада бұл сала НДС-тен мүлде
босатылған. Бұл – ... ... ... дамуына жасыл көше
ашып отыр. Ал Қазақстан болса, «Интеллектуалдық ұлт –2020» ... ғана ... ... Әрине, әрбір мемлкетте салықтың есебінен
мемлекет бюджетіне лайықты ... ... – өз ... тұрмыстық
ахуалын жақсартуға бағытталған әрекет болып саналады. Бұл Қазақстанға да
тән үрдіс. Бірақ мұның екінші қыры да бар ... ... ... ... ... кітап таратушылар мен қағаз өндірушілер НДС-тен
босатылатын болса ... сөз жоқ, ... ... бұл ... онды
өзгерістер болатын анық. Мұнан бөлек инвесторлар экономикамыздың ... да ... ... еді. ... ғана 1997-99 жылдары құрбан болып
кеткен 1500-ден астам ... ... ... ... қйта оралып
келгенмен, бүгінгі рыноктык ... ... ... бере алатын кластерлік-
жүйелік «двойник» өмірімізге енер еді.
Ал мұның негізінде біз жоғарыда айтқан барлық сала мен ... ... ... авторлық және идеялар мен ойлардың
маркетингтік мектебі қалыптасар еді! Бұл үшін – ... ... ... қажет [16, 63б].
2.2 Баспалардың бәсекелестікке қабілеттілігі
Біз Қазақстан жаһандық ... ... ... дамып келе
жатқан елміз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігімізді арттыруға тиістіміз. Біз қатаң
бәсекеге қарсы тұрып, тіпті, ... өз ... сай ... ... Нұрсұлтан Назарбаев 2006 жылдың 1 наурызындағы халыққа
жолдауында «Қазақстан бүгінгі таңда ... ... ... ... жаңа ... ... ... тұр» деп айқын
көрсетті. Тәуелсіздігіміздің 15 жылында тоталитарлық ... ... жаңа ... ... ... мемлекет құрғандығымызды айтты.
Өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның тек қана осы ... ... және бір ғана ... секторының шектеліп қалмайтын ашық нарық
экономикасы бола алатынын аңғартты. «Бұл – жеке ... ... ... қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, қоғамның барлық
мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген ... [13, ... ... ... ІІ ... Қазақстан баспаларының нарықтық
жағдайында бәсекеге қабілеттілік деңгейі, яғни ұйымдастырушылық жағы
жөнінде сөз ... ... ... ... ... ... ... құрылымның өзгеруі заңды деп ойлаймын. Қала берді
Қазақстан баспаларындағы жаңалықтар, менеджмент пен маркетинг, ... ... ... ... сұранысы, кітап саудасы жүйесі туралы
кеңінен тоқталамыз.
Алғашқы жылдардың ... аман ... ... енді ... жаңаша саясатпен іс жүргізді. Осы ... ... жаңа ... жағдайға бейімделе бастауына ерік берді. Ол
негізінен мынадай шарттардан тұрды:
... ... ... ... ... толықтыру;
• өз бетінше арзанға түсетін қағаз көздерін қарастыру;
• кітап сатуды біртіндеп өз қолына ала бастау;
• баспаның ... ... ... ... ... баспалар жанынан кітаптарды таратып сату, коммерциялық негізде
тапсырыспен кітаптар ... ісін ... ... ... ... міндетті атқаруына қол жеткізу; [22, 6б].
Бар мүмкіндіктерді пайдалана отырып, баспаларды ... ... ... ... сақтап қалуға тырыстық. Осы
орайда қазақ кітабының, біздің ... ... ... кетуінен
аман алып қалған мемлекеттік бір көрегендік қадам болыпты. Санап айтар
болсақ, біріншіден, 1992 ... ... ... ... ... ... ... Кезең-кезеңмен жүргізілген жекешелендірудің, шағын және
орта кәсіпкерлікті дамыту саясатының арқасында нарық ... ... ... ... бүгінде сол нарыққа бейімделіп, нағыз маманданған
ұйымға немесе ірі корпорацияға айналып отыр. Осы сөздерімнің дәлелі ... ... ... ... жеке ... ... төңірегінде өрбітіп
көрелік. Олар: «Білім», «Өнер», «Санат», ... және ... ... ... ... ... кітап басу жүйесіндегі дағдылы
басқарудан алғашқыда ешқайсысы ... бас ... ... мемлекет
оларды біртіндеп жылдық қаржыландыруды төмендетіп, баспаларды құрылымдық
жағынан соның ішінде басқару үрдісін де ... ... ... он ... ... ... қызметкерлерді қысқарту
бірнеше дүркін қайталанды. Еліміздегі реформалар баспа ісі ... де ... ... қоймады. Мәселен «Жалын» баспасында бұрын 134 адам жұмыс
істесе, 90 жылдардың басындағы өзгерістерге ... 34 ... ... ... ... біріктірілсе, кейбірі тіптен жабылып қалды, енді
тек жаңа заманға сай бөлімдер ... ... ... Бұл ... ... қалған жоқ, өйткені әлі толық табылған жүйе емес еді. ... ... ... ... жүйесін оңтайландыруда мұқият ... ... ... ізденістер нәтижесінде, шетелдік баспалық фирмалардың
тәжірибелеріне сүйене ... ... ... ... экономикаға
барынша бейімделген өзіндік жүйелерді қалыптастырды.
Ілкі ізденістерге баспа қызметіндегі экономикалық басқару ... ... өзге ... ... ... жасақтаудың да
көздерін қарастырды. Енді баспалар өз баспа ... ... ... өз ... ... ... ... басып шығара
беретін болды. Баспаларға шағын да болса, ... ... ... ... ... ... материалдарын шығарушылармен
тікелей байланыс жасаған ұтымды болатын. Шет елдік және ірі полиграфиялық
кәсіпорындармен бірігіп жұмыс істеу тек ... ... ... ... ғана ... ... ... жағдайында баспа ісін ұйымдастырудың бірнеше үлгісі
бар. Олар ұйымдық түрлеріне байланысты: мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... осы ... бүгінгі нарық
талабында бәсекеге қабілетті тиімді жағын қарастырып, ... ... ... жаһандану дәуірінің басы ... мен ... ... ... ... бар ... ... үлгерді.
Ғылым, білім, өндіріс, сонымен қоса компьютерлік технологиялардағы жаңа
жетістіктер кітап ісінің дамуына, ... ... ... дамуына өз
әсерін тигізбей қоймағаны белгілі. Осыған орай баспа ісін ... ...... ... ... ... ... ілеспеу тек
технологиядан кенжелеп қалу емес, басқаруды ұйымдастырудан ұтылу қаупі де
орасан. Кітап ісіне маманданған ... ... ... ... ... ... кірісуі қажет. Қазіргі таңда бүкіл әлемде әр
саладағы, әр ... ... ... аса ... ... ... бұл ерекше қызмет түрі нағыз білімділік пен біліктілікті талап
етеді. Оның ішінде ... ... ... ... ілгерілеуі үшін жұмыс
әдістерін ұтымды және нәтижелі ету.
Менеджмент дегеніміз – Menege сөзі ... ... ... ... ... ету, ... ... қулық, қутылып кету т.б. осы
тектес сөздердің жиынтық мағынасын білдіреді деуге ... Ал ... сөзі ... ... ... сөзі ... ... синонимі ретінде қарастырылады.
Өйткені, техника-технологиялық және ... ... ... үшін ... реттеу, гоеостаз, қадағалау т.б. ... ... бұл – ... ... ... ... ... әр түрлі қырлары бар.
Бірінші ерекшелік – ұйымдық құрылымы. Негізгі проблема: баспаның
ұйымдастыру формасы мен ... ... ... ... ... қандай ұйымдық
құрылымды таңдайды? Отандық және шет ... ... ... ... ... сай келе ме?
Екніші ерекшелік – атқару қызметі. Баспа менеджменті жалпы да жалқы да
қызмет істейді. Жалпы ...... ... ... (нарық). Яғни,
баспаның жетекшілігінен тәуелсіз қызмет. Бұл дегеніміз – нарықты алдын ... ... ... ... жетекшілік ету, маркетинг,
есептеу және ... ... Ал, ... қызметіне жататындар әр түрлі
жұмыстардың міндеттері мен құқықтары, баспа бөлімдерін ... ... ...... ... басшылық қызметінің синонимі
десек те болады. Бұл жерде ... ... күш ... ... ... ... кәсіптік деңгейіне байланысты. Бүкіл баспа
қызметі өзінің өміршеңдігін көрсете алады. ... ... ... ... ... білгір басшы, психолог,заңгер,
саясаткер, социолог, ... ... ... ғана баспа ісінің
жұмысы ерекше қарқынмен дамиды. Осы жетекші рөлдер ... ... ... ... ... ... ... Басап құрылымы неғұрлым аз
болған сайын, баспа менеджерінің әр саладағы ... арта ... ... ... ... ... бастау алар көзіне қарап отырып
басқаруды ғылым ретінде қалыптасуына мүмкіндік береді.
Төртінші ерекшелік – баспа менеджемнеті – ... ... ... ... ... де ... Бұл дегеніміз – еңбекті
ұйымдастырудың үш түріне – еңбек ... ... ... және ... ... ... Ал ... менеджментінде «Еңбек» ұғымына
қызметкерлерді таңдау, оларды ... ... ... ... жеткші кадрлардың қызметін ұйымдастыруға, ақпарат көздерін
пайдалануға, ... ... және ... ... ақы ... тығыз
байланысты.
Бесінші ерекшелік – баспа менеджменті ... ... де ... ... және ... болып екіге бөлінеді.
Басқару негіздерінің барлық тұрлерінде «адамзат жүйесінде» ақпарт
құралады. Баспа менеджментінің даму ... әр ... ... мен ... ... ... ... отырады. Олар – экономикалық,
өндірістік, қаржылық, ... т.б. ... ... есесптеу, қадағалау,
орындаған тапсырманы тексеру. Баспа менеджменті баспа ұжымдарының мақсатын
белгілеу, тәжірибелік жұмыстарды қадағалау болып табылады.
Алтыншы ...... ... ... да, ... де қатысты.
Әрбір ғылым негізінің алғы шарты әдістеме немесе ... ... ... ... ... ... ... құралдары (анализ, синтез,
индукция, дедукция т.б.) басқару менеджментінің ... мен ... ... ... зерттеуде қолданылып отырады. Басқару
ғылымының тағы бір ... ... бір ... жиынтығы немес теорияс ... ... ... ... Ал, бір топтың тәжірибесіне сүйене отырып
шығарған теория-макротеория деп аталады.
Баспа менеджментінің тағы бір ... ...... ... Ол
ғылыми білімнің құралдарын, ғылыми ақпарттарды қолдана ... ... ... ... ... теориясы (ақпарт теориясы, қызмет
көздері, ұйымдастыру, басқару шешімдері т.б.) және ... ... ... ретінде қарсытрады. Бұл ғылымның құрамдас бөлігі,
белгілі тәжірибе жиынтықтарының үлгілері болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... мұндай әдебиеттер «жетістік
кітабы» деп аталады[23].
Мемлекеттік баспалар менеджмент саласында бірқатар ізденістер ... ... ... ... бар ... ... ... басқаратын
басшылар қызметі. Соның салдарынан болу керек нарыққа енген алғашқы
онжылдығымызда мемлекеттік ... ... ... тап ... қазынасынан дотация бөлінгенмен, біртіндеп қаржыландыруды азайта
бастады. Бұл өз кезегінде нарық қатынасына ... ... ... ... жаңаша жолдарын өз беттерінше қарастырып, «тірі» қалуын
қамтамасыз етті.
Кітап ісі, ... ... ... деп бет ... ... ... ... оңтайлы әдісін таппағанда дағдарыс алдында тұр ... ... ... ... шешу ... оған ... ... жасалу керек. Ал біздің жағдайда баспа ісін ... ... ... ... ... ... бар еді. Бүгінде әлемде
басқарушылардың атап ... ... ... мен ... ... ... іске асыруға бағыттайтын нағыз маман дайындау қажеттілігі
туып отыр. Елімізге де бұл ... өгей емес ... ... ... ... бар болғанмен, баспа ісінің менеджерлерін маманданған
адамдар бастап отыр деп айта ... ... да ... ... ... ... ... көзге
ұрғандай анық көрінеді. «Бүгінгі күні баспа ісінде қызмет істеп жүрген
менеджерлер ... мен ... оқып ... мамандар, өз
түлектеріміз қашан жұмыс істер екен» деп мәселе көтереді кітантану саласын
жіті зерттеп жүрген жас ... бірі ... ... – дегеніміз өндіріс процесінің тиімді жолдары
арқылы, бүкіл баспалық, жекелеп алғанда ... ... ... ... қамтитын тұтас жүйе. «Баспа менеджменті ... ... ... басқарудың түріне жатады» [19, ... ... ... ... ... ... ... азаюы
салдарынан өздері жолдарын қарастыра бастады. Кез-келген нарықтық
экономикаға бет ... ... ел ... ... ... ... қаржылық
тапшылықтарды басқарушылық – менеджмент арқылы шеше білу ... ... ... ішкі ... тиімді пайдалану үшін штаттағы қызметтер
санын шегерді. Бұрынғы көптеген бөлім, бірнеше жетекші ... ... ... басшының мойнына жүктелді. Бұрынғы директор нарық талабына
сай, енді ұйымдастырушы, басшы, ... ... ... ... ... ... ... болуына тура келетін. Баспаның басшысына
ғана емес, кез-келген ... ... ... және ... ... ... басшысында бұл қасиеттердің болуы баспа ... әрі ... етіп ... үшін ... қажет. Түсінікті болу ... атап ... ... ... ... ұйымдастыру үшін:
• мамандарды таңдау, оларды бөлімдерге дұрыс бөлу;
• әр ... ... ... ... ... ... баспа өндірісінде жаңа технологияларды қолдану;
• бүкіл ұжымның еңбек қатынасын реттеу керек.
Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, теория негізінде ... ... ... менеджмент жүйеснінің бірнеше үлгісі бар. Баспаға
қатысты мемлекеттік және мемлекеттік баспалардың арнайы сызба ... бар. Бұл ... ... ісі ... ... ... қоса ... жеке қызметінің техникасы көрсетілген. Осы жобаларға
сәйкес баспа ісін ұйымдастыруда төмендегі ... бар. ... ... мақстат пен міндет;
• басқарушылық шешім;
• ұйымдастыру құрылымы мен ... ... ...... ... ... кері ... – есеп, бақылау
кез келген істе адамзат ойлап ... ... ... ... ... ұйымдастырудың тиімді тәсілі. Сол себептен диплом жұмысымның
негізгі мәселелерінің ... ... ... ... ... ... ... жөн. Осы ақпарат негізінде анықтамалар айқындалып, шешімдер
қабылданатындығы белгілі. Бізде қандай ақпарат бар, одан ... ... ... басу ... әр ... ... ... көзіне, мақсат-міндеттеріне байланысты өзіне тиімді тәсілмен
басқарып келеді. Тағы айта ... ... ... өзі ... бір ережелер мен қағидалар бар. Осыны берік ұстанғандары бәсекеге
төтеп бере алады.
Ағылшын баспагері Пол Д.Доблер өз тәжірибесімен ... ... ... орын алып ... ... ... ... ауысу
кітап саудасының әдісі мен тәсілдерін өзгертті. Оны ... ... ... ... ... шығудың жолын «ата» баспалар бұрынғы
үрдіспен шешіп келе жатса, жас «бала» ... жаңа ... ... ... ... ... түсуде. Осыған дейін кітап сатылымы
азайғанмен, баспалар мен ... ... ... аталым саны артуда. Бұл
жерден аңғаратынымыз – маркетингтің шұғыл дамып, ... ... ... ... ... ... қоса, ақпарат өнімінің сан түрі кітап
сөрелерінен өз орынын еркін иемденгендігін айтады. «Соған ... ... ... ... ... ... ескі әдіс-тәсілінен арылып,
баспаның жаңа технологиясына, маркетингтің өзгеше түріне кенелдік-ау» деп
өзінің зерттеу нәтижелерінің ... ... ... өз зерттеу
жұмысымның барысында мен де осындай тоқтамға келдім. Мұны үш баспа негізіне
қарастырып көрелік.
2. 3 ... ... және ... құны – ... шығ. / ... ... Әр кәсіпкер өз іс-
әрекетін бастағанда болашақта қажет болатын қаржылық, материалдық, ... ... ... мен ... табу көздерін анық түсіну және
фирманың іс-әрекеті барысында ... ... ... алу ... ... ... өз іс-әрекеттерін нақты әрі тиімді
жоспарлауынсыз, мақсатты нарықтар, бәсекелестер жағдайы және ... мен ... ... ... жинау және өңдеусіз,
тұрақты табысқа қол жеткізе ... ... ... ... фирмалардың коммерциялық іс-әрекеттерінде қолданылатын
негізгі нұсқалар бар. Олар алға қойылған мақсаттарға жетудегі ... үшін ... ... пен ... ... өту және дер кезінде
оған дайындалу үшін ... ... ... ... мен
тактикасын құрастыру кәсіпкердің басты мақсаты ... ... ... тактиканы құрастырудың жалпыға танымал түрі болып ... ... алу ... және ... ... ... шаруашылық іс-әрекетін болашақ кезеңдерге жоспарлау-бизнес-
жоспарды құрастырудың негізгі мақсаты.
Бизнес-жоспар кәсіпкерге келесі ... ... ... ... ... ... ... мақсатты нарықтарды және баспаның
сол нарықтардағы өз орнын анықтау;
* Баспаның қысқа және ұзақ ... ... ... жету ... тактикасын құрастыру және әр стратегияның іске асырылуына жауапты
тұлғаларды анықтау;
* Тұтынушыларғы ұсынылатын тауарлар мен ... ... ... және ... ... ... ... мен қызметтерді
өндіру мен өткізуге кеткен ... жэне сату ... ... Қойылған мақсаттарға жетудегі баспа персоналының және олардың еңбегін
ынталандыру ... ... ... ... ... жарнама, сатуды уәждемелеу, бағаның қалыптасуы, өткізу
жарналары және т.б. бойыншы баспаның маркетингтік шараларының кұрамын
анықтау;
* Баспаның ... және ... ... ... мақсаттарға
жетудегі материалдық және қаржылық жағдайдың сәйкестігін анықтау;
* Бизнес-жоспардың орындалуына кедергі жасайтын қиыншылықтарды ... ... ... ... ...... дамуының
перспективаларын көрсету, яғни соңында бизнес-жоспар кәсіпкерлердің басты
сұрағына ... ... осы іске ... құю ... па және жұмсалған күш пен
қаражаттарды өтейтін табыс алып келе ала ма?
Бизнес-жоспарға деген қажеттілік төмендегі өзекті мәселелерді ... ... ... ... алу үшін мәлімдемелер дайындау;
2. Мемлекеттік мекемелерді ... ... ... Жаңа істі ашу және ... ... ... коммерциялық іс-
әрекеттерінің негізгі бағыттарын анықтау;
4. Бар ... ... ... мен ... және коммерциялық іс-
әрекеттің жаңа түрлері мен оларды жүзеге асыру ... ... ... нарыққа шығу және шетелдік инвестицияларды тарту;
Бизнес-жоспар перспективті құжат болып табылады және оны 3-5 ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштер
тоқсандық мерзімде, ал үшінші жылдан бастап жылдық мерзімде көрсетіледі.
Ал қарқынды ... келе ... ... ... ... ... ... салаларында, нарық жағдайындағы бәсекелестік күресте
белсенді шаруашылық іс-әрекет ету және тұтынушыларды сақтап қалу мен өзіне
тарту шараларын ... әрі ... ... мен жүзеге асыру құралдырының
бірі ретінде бизнес-жоспарды айтуға болады.
Қазақстанның Дүниежүзілік Сауда Ұйымына және әлемдегі 50 ... ... ... енуі экономикалық дамуының негізгі мақсаты
мен бағыт-бағдары екендігін ескерсек, онда бизнес-жоспар бүгінгі таңда қай
салада болмасын, ... ... ... ... ... нұсқаларына қажетті ішкі басқару құралы және сыртқы
орта өзгерістеріне тез ... мен ... беру ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы өзекті мәселердің бірі болып келеді.
Баспа маркетингінің құрылымы мен ерекшеліктері.Тәуелсіз Қазақстанда
жаңа нарықтық экономикалық қатынстар қалыптасып, қоғамның ... ... ... ... ... ... әрбір экономикалық
субъектінің, соның ішінде баспа ісінің де өз ... ... ... ... үшін жаңашыл шаралар мен іс-әрекетке көшетіні айдан анық.
Нарықтық экономика енген уақыттан бастап бәсекелестік белең ала ... ... ... сауатты маркетингті талап етеді. Маркетинг
неден тұрады? Еі алдымен, нарықты сигменттеуден. Бұл тек баспа ісіне ... ... ... ... ... ... ... орналасуына , жас
мөлшеріне қарай бөліп, оқырманды зерттеу. Шықпаған ... ... ... ... Жарнама түрлері мен бағыттарын тиімді пайдалану. Маркетинг –
кең ... ... ... ... ... ... енді біреулер нарықты зерттеу мен нақты ... ... ... ... ...... ... қажеттіліктерін
бәсекелестерге қарағанда жетік біліп, сұранысты ... ... ... ... ең ... ... ие болу болып табылады.
Бұл «өндірістік жүйе өзін қоршаған ортада ... ... ... ғана өзін ... ... іске ... /[21, 6б].
Маркетинг өндіруші, яғни баспа жұмыснда кітапты тарату ісін қалай
ұйымдастыру керек, жаңа ... ... ... ... ... стратегиясын қалай құру керектігін, өзге де мәселелердің жүзеге
асырылуын ... ... ... ... мен ... ... ... үнемдеудің түрлі амалдарын, өнімнің қай түрі қандай ... ... ... ... сатылғанда өндіріске салынған және
тауарды тасымалдау мен ... ... ... ... ... ... деген іскерлік тетігі де қамти алады.
Ал баспа ісінде кітап маркетингі кітаптың идеясынан ... ... ... ... ... ... Біздіңше, кітап маркетингін
мынадай 3 кезеңде қарастыруға болады:
1. Идеялық тоқтамға келу үшін нарықты зерттеу;
2. ... ... ... ... ... ... ... жіктеу бұрыннан-ақ жүйеленген үлгіде, көптеген оқулықтарда жазылған
маркетингтің айқын принциптеріне сүйеніп жүзеге асырылған. Бұл ... ... ... ... ... ... бұл ... жалпыға ортақ әдістер мен ұғымдардан ары
аспайды. Әр салада, ... ... ... бағамының өзіне ғана тән
белгілермен ... ... ... мен ... ... ... ... абзал.
Баспа маркетингін жүргізуде кітап шығару ісінің басты өзгешілігі –
кітаптың басылуы ұзақ процесс екенін ... алу ... ... аз күш
жұмсайтын (мәселен, жұмсақ мұқабалы «Транспортное чтиво» секілді кітап),
әрі делінге кітаптарды шығарудың ... ... үш ай ... салмақты,
сапалы кітаптың шығарылуы бірнеше жылға созылуы ғажап емес.
Кітап шығару ісінің келесі бір ...... ... кейін,
яғни беттелген соң, болашақ кітаптың құрылымына еш өзгеріс енгізуге
болмайды.өйткені бұл ... ... ... ... ... бір ... бүтіндей процесті қайтадан бастауға тура келеді. Бұл әрекет артық
шығын мен қосымша уақытты қажет етеді.
Атап ... ... ... ... қорытындыларын
уақытқа шақтап жіктеу керектігін көрсетеді. Жоспарланған кітап шығару ісін
жүзеге асыру кезеңдерін бьелгілеуде қаншалық алыс болашаққа құлаш ... мен ... ... ... ... Бұл енді бір қыры ... енді екнші қыры «баспа процесі машинасының» жұмыс жылдамдығы ... ойға ... ... ... негізді дәл шақтап жасау қажет.
Сонымен қатар, кітапқа тек полиграфиялық өнім ретінде қарауды тоқтату
керек. Ал маркетингтік ... оны ... алу» ... деп ... ... ... не ... ол не ұшін ақша төлеп отыр?» дегенге
үйреншікті жауап: «ол кітаптағы мәтін не ... ... ... ақпарат,
жаңа білім сатып алады». Әлбетте, бүгінде ақпаратты өзге де ақпараттық-
байланыс ... ... ... ... ... ... болады.
Ақпарат газеттер мен журналдарда басылады, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бүкіләлемдік
ақпарат торы Интернет арқыл тасымалданады.
Келесі мысал. Кітаптар белгілі бір мақстатта отбасылық кітапхана құру
үшін ... ... ... ... мұражайларындағы картиналардың
репродукциялары қамтылған альбомдар жинауы мүмкін. Оны жинаушыда ... ... ... ұлы ... ... алу, ... ... деген сезім болумен қатар, ол кісі өзін ... ... деп ... алады.
Сондай сипаттамаларды түрлі кітап жинап жүрген маркетингнемес
менеджмент ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдағы орыс классикасы туралы кітаптары бар ... да ... ... ... ... бір ... ақша ... екінші жағынан, ол нені
сатып алып отыр? 200 беттік суреті бар мәтінді ме? ... ол үшін ... мен ... ... ... кітапта қамтылған «кітап мазмұны». Сол
себепті, кітапты әрі қарай да ... ... ... үшін ... ... ... ... мазмұны – тұтынушыға беретін ... және ... – сол ... ... ... деп ...... ішкі (cанаткерлік, рухани,
материалдық, арнайы) қажеттілігін өздігінше өтеуіне мүмкіндік ... ... ... қайсысы басымдық сипатта болса, сол фактор белгілі
бір кітаптың қажеттілік деңгейін анықтайды. Кітап маркетологінің міндеті ... ... ... мүдделі топқа дер кезінде қажет атуарын жеткізу.
Баспадағы маркетинг ісінің мәні ... ... ... ... ... ... ... қолына ... ... ... ... ... ... ... бірқатар
өзіндік артықшылықтарына да ие. Кітапты ... ... ... ... ... ... ... Кітап, қашан да оның кәсіби немесе рухани тұтынушысы ... ... бір ... ... ... ... ... бұқараның демократшыл ақпарат құралы. Оған баршаның қолы
жетеді. Әдетте оның тиражы ... ... ... ... ... реет қайта басылып шыққан басылымдар да бар. ... ... ... ... ... – ұзақ ... зат. Кітапхана құрған жағдайда, ... ... ... Кітапты неше қайтара пайдалануға болады. Бір ғана ... ... сан реет ... оқи ... Кітап компьютер, модем секілді шұбырған желілері жоқ, жинақы құрал.
Бұларды топтастырып отырған ... ... ... ... ... ... осы ... ескеріп, таңдауын ... ... сол ... баспа маркетингтік қызметтің мақсатты шараларын
жүзеге асуына себепші болады. Баспа ісінде:
-нарықтағы жағдайды зерттеу;
-жаңа шығармаларды баспаға әзірлеу мен ... ... ... ... ... басылымдардың реттілігін белгілеу.
Ұйымдастыру ісінде:
-патенциалды оқырманды қызықтыртын басылымдар жөніндегі ... ... ... ... қол ... ... ... сұранысын жүйелеу.
Маркетинг пікірі бойынша нарық жағдайындғы баспа жұмысының сәттлігі,
оның ішкі (дәстүрлі) құрылымының дұрыстығын ғана ... ... ... ... ... да ... Баспаның сыртқы ортамен байланысы
деп – ... ... ... ұтымды пайдалану, іскерлік таныту,
түрлі аймақтық нарықтардың ... қалт ... ... ... дұрыс таңдау мен ілгерлеу тактикасын тиісінше шұғыл ... ... ... ... сыртқы ортамен байланыс реттілігін түптеп
келгенде, ... ... ... ... ... өзгерістеріне
қарамастан, толастамауын қамтамасыз ететін кепілдеме ... ... ... ... мәні деп ... ... бизнесін қалай ұйымдастырылғаны дұрыс деген сауалдың нақты ... ... ... ... ... ... ... қасы бірін жүзеге асыру үшін баспа өз әрекеттерін аса бір
гүлденген ... ... ... ... мына ... сай етіп ... керек:
1. Өнімнің бір эксклюзивті үлгісін мақсатты түрде шығарып, тым
болмаса белгілі бір уақыт аясында «танымал автор» секілді, ... до ... ... ететін) факторға сүйену;
2. Баспа бизнесінде кітапты ... ... көре ... ... кеңеюіне қарай кірістің артуы таратудан түскен
пайдадан асып түсетіндей етіп құру ... ... ... 20%-ға өскенде, таза пайда өсімі 50%-дан кем болмауы
қажет;
3. Баспа ... ... ... ... ... ету арқылы (елдегі) экономикалық жағдайға тәуелді
болмайтындай етіп құру керек;
4. Өз ... ... ... ... ... ... арту арқылы белгілі бір қаржылық әлеуметті ... ... ... өзге ... қанағаттандырумен қатар,
келесі кітаптарды басып шығаруға да жеткізуге тырысу ... ... ... ... мен аймақты нарықтарды зерттеуде кітап
сату ісін ұйымдастыратын менеджердің кәсіпқойлығы ... ... ... [24, 49 ... сату ... баспагер, кітап таратушы немесе алып сатушы ... ... ... ... болып отырады. Яғни мұны мынадай
формула іспеттес жүйемен беруге болады. Баспагер –Кітап ...... ... ... деп танимыз. Тағы бір өзара байланыс: кітап
таратушы баспагерден ... ... ... ал ... ... ... Кітап сатып алушы – Диллер – кітап сатып алушы – Оқырман . ... ... ... ... ... ... әлсіз болады деп шешсе, оны сатып
алмайды және оқырман қолына да тимейді. Сондықтан да баспагер кітап сатудың
стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... сапалы да қызықты екендігіне ... ... ... ... ... өнімді қарызға белгілі бір мөлшерде ғана алады.
Ал егер кітап өтімі нашар болып жатса, екінші реет ... ... ... ... да ... ... іс оқырмандарға бағытталған жарнамаық
шараларды ұйымдастырады. [24, 60 б].
Бизнес-жоспардың мақсаты, міндеті және түрлері. Қазіргі ... ... ішкі ... ... ретінде қолданылады. Бизнес-жоспар сыртқы
инвестицияларды тартумен байланыссыз фирманың ... ... ... ... қажетті құрал деп танылады. Бұл сұрақтарға жаңа істі ашу,
фирма профилі мен коммерциялық іс-әрекетінің негізгі бағыттарын анықтау;
істегі фирмаларды ... ... ... қызметтің жаңа түрлері мен
оларды жүзеге асырудың жаңа әдістерін таңдауды жатқызуға болады.
Бизнес күрделі емес, сонымен ... ... ала не ... ... ... ... және жаңа сұрақтар пайда болуы мүмкін. Ал
бұл сұрақтарды ненің негізінде шешу керек? Бизнес-жоспар соңғы ... ... ... ... және ... таңдауға мүмкіндік
береді. Сондықтан бизес-жоспар бұйрық бермейді, ал талдау негізінде дұрыс
шешім ... өз ... ... Ал ... ... ... ... – баспаның қызмет ету үрдісін сипаттын ... ... ... ... ... басшылары келесі мәселелерді шешуге мүмкіндік
алады:
1. Қызмет табыстылығын жоғарлату;
2. Баспаның нақты бағыттары мен қызмет ету аясын анықтау;
3. Мақсатты ... мен ... сол ... орнын анықтау;
4. тауар мен көрсетілетін қызметтердің құрамын және ... ... ... ... ... ... ... мен өткізуге байланысты өндірістік және ... ... алға ... ... ... ... баспа кадрлары мен
олардың еңбегін ынталандыру ... ... ... ... баға ... ... ... жарнама мен өткізу арналарын
зерттеуге байланысты маркетингтік шараларының құрамын анықтау;
8. баспаның ... және ... ... ... және ... жету үшін ... және ... жағдайлардың
сәйкестігін бағалау.
Бизнес-жоспар – басқарудың арнайы құралы. Бизнес-жоспар ... ... ... барлық аяларында (облыстарында) кәсіпорынның
қызмет ету аясында, көлеміне, масштабына және меншік түріне тәуелсіз
кеңінен ... ...... ... ... ... баға беру. Бұл тұрғыдан қарағанда, бизнес-жоспар баспаның
іскерлік белсенділігінің жоғарылығын қамтамасыз ететін ірі және ... ... ала ... ... ... Ал кіші ... өндірістік және бизнес жобаларға қатысты
толық нәтижелерін көрсететін құжат болады.
Бизнес-жоспар келесі жағдайларда ... ... ... ... мақсаттарға жету барысындағы баспа тап болатын қиыншылықтар
тобын анықтау үшін;
* тауар мен қызметтердің бар және жаңа нарықтардағы ... ... мен ... ... ... бағалау;
- осы проблемаларды шешуді қамтамасыз ету.
Әлеуетті инвестор және серіктермен:
* баспа ... ... ... ... ... ... бағалау;
* жобаға тартылған қаражаттардың инвесторларға қайтару дәрежесін анықтау
үшін.
Бизнес-жоспарды құрастырудың бірнеше мақсаттары бар. Сол мақсаттарға
сәйкес бизнес-жоспарлардың келесі ... ... ... ... Инвестициялық жобаның немесе коммерциялық ойдың толық бизнес-жоспары –
элеуметті инвестор немесе серіктерге ... ... ... ... ... негіздеу, күтілетін қаржылық
нәтижелерді мазмұндау, ұсыну.
2. Инвестициялық жобаның немесе коммерциялық ойдың ...... ... ... ... ... тарту дәрежесін
немесе жобаға қызығушылығының дәрежесін анықтау үшін ... ... ... ...... ... ... акционерлер
жиналысына компанияның жобаланған уақыт аралығына даму перспективасын
инвестициялық және т.б. ... ... ... үшін ... және бюджеттік көрсеткіштерді көрсету арқылы ұсыну.
4. Құрылымдық бөлімшенің бизнес-жоспары – ... ... ... ... іс-әрекетінің даму жоспарын
орталықтан бөлінетін ресурстар ... мен ... ... ... ... ... ... өсімшесінің мөлшерін
негіздеу үшін ұсыну.
5. Кредитор-ұйымнан коммерциялық негізде ... алу үшін ... ... ... бюджеттен немесе қайырылымдылық қорлардан әлеуметтік-саяси
проблемаларды шешу үшін қаражаттарды алу ... ... ... осы ... ... ... мен ... болу
аймақ немесе қоғамға тура және жанама пайдаларын ... ... ... даму ... – бюджеттік өкілеттіліктері бар органдарға
аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуы перспективасы мен ... ... ... негіздеу.
Бизнес-жоспар не үшін қажет? Бизнес жоспарлаудың мақсаты не? ... нені ... ... Л.Ф. ... ... ... над ... авторы» Бизес-жоспар - бизнес табыстылығының дэлелдерінің жүйесі
деп айтқан [24, 54 б].
Нарық және жоспар Кәсіпкерлік қызметті жоспарлау керек па, жоқ ... ... ... қолы ... өз орнына қояды ма? ... ... ... нарық пен жоспардың үйлестірілген жүйесі арқылы дамитынын
көрсетуде. Жоспарлау – адам қоғамның тарихи ... ең ... ... ... мен ... іздестіру нәтижесі. Бұл құбылыс әр
адамға, жанұяға, кезкелген кәсіпорындарға, қоғамдық-экономикалық ... ... ... Адам ... ... ... жету үшін бағытталған іс-
әрекетті керек етеді, бұл ... де тән. Сол ... ... ... ... құралы ретінде қарастыруға болады.
Ал бизнесті қарастырсақ, өндірістік және коммерциялық іс-әрекетті
жоспарлау тек қана ... ... ... ... өте ... ... ... өзін-өзі жоспарлаумен қатар, әр бөлім мен жұмыс
орны бойынша ... ... ... ... асырылады. Календарлық
жоспарларда (айлық, тоқсандық, жарты жылдық) перспективті және орта
мерзімді ... ... ... ... мен міндеттер айқындалады.
Календарлық жоспарлар тапсырыс, сол тапсырыстардың материалдық ресурстармен
қамтамасыз етілгендігі, өндірістік ... ... ... ... мәліметтерді қамтиды. Сонымен қатар бар қуаттарды қайта
құрастыру, құрал-жабдықтарды ауыстыру, қызметкерлерді оқыту және ... ... ... экономика әр кәсіпорын жоспарлаудың
артықшылықтарын бәсекелестік күресте ... ... Сол ... ... кәсіпкерлікпен айналысатын және табыс алуды көздейтін әрбір
адам ойластырылған әрі көптарапты негізделген жоспары болуы керек. ... ... ... ... мен стратегиясы, мақсатты, техниканы,
технологияны, өндірісті ұйымдастыру мен өнімді ... ... ... ... ... құрастырылған жоспар кәсіпкерлікті белсенді дамыту,
инвесторларды, серіктерді, несие ресурстарын тартуға мүмкіндік ... ... ... мүмкіншіліктерді береді:
* Қойылған мақсаттарға жету жолдары мен әдістерін анықтау;
* Баспаның ... ... ... ... ... ... алу ;
* ... техника мен технологиялардағы бетбұрыстарды анықтау және
оларды өз іс-әрекетінде қолдану;
* Жобаның іске ... ... ... мен ... ... ... ... әлсіз жақтарының әсерін азайту;
* Капитал мен ақша қаражаттарына деген ... ... ... ... мен ... ... ... шақыру;
* өз іс-әрекеттерінде инновацияны толығырақ қолдану;
* кәсіпорынның өндірістік және коммерциялық іс-әрекетінің нәтижесін
объективті бағалау;
* кәсіпорынның даму ... ... ... дәлелдеу
(жоба стратегиясы). Сөзсіз, жақсы құрастырылған бизнес-жоспар жобаны
жоспарлаудың барлық күрделі сұрақтарын шешуге ... ... ... ... ... жоба бойынша жағдайлардың дамуын
болжау керек:
* өндіріс қалай дамиды;
* тауар немесе қызмет ... ... ... түпнұсқалар болашақта не алып келеді;
* күтпеген жағдайларда және ... ... ... ... ... ... ... керек.
Сонымен қатар жоспар іс-әрекет пен орындау үшін жетімшілік құралы
болып ... ... ... ... ... ... баспаны басқару
тиімділігін жоғарылату жэне қызмет ... ... үшін ... ... және ... өзгеруіне байланысты жоспардың ... ... ... ... ... өзгеріп отырған жағдайларда сәйкестендіру баспаның
жұмысы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бизнесті жоспарлаудың негізгі бағыттарына тоқталатын болсақ, бизнес-
жоспар – ... ... және ... ... негізгі
аспектілерін баяндайтын, болашақта пайда болатын проблемаларды талдайтын
және қаржылық-шаруашылық ... шешу ... ... ... жоспарлay құжаты.
Бизнес-жоспарды құрастыру мақсаты – нарық қажеттіліктері мен керекті
ресурстарды алу ... ... ... ... ... және алыстағы уақыт аралығына жоспарлау.
Бизнес-жоспар келесі проблемаларды шешуге көмектеседі:
1. баспа іс-әрекеттерінің нақты бағыттарын, мақсатты нарықтарды және ... ... ... ... ... жэне үзақ ... мақсаттарын, сол мақсаттарға жету
стратегия мен тактикасын қалыптастыру; жауапты ... ... ... ... ... мен қызметтердің құрамын және
көрсеткіштерін таңдау. Сол ... мен ... ... мен өткізуге
байланысты өндірістік және сату шығындарын бағалау;
4. баспа кадрларының сәйкестігін анықтау;
5. керекті маркетингтік шаралар қүрамын анықтау;
6. баспаның қаржылық жағдайын бағалау және ... ... жету ... мен ... материалдық және қаржылық ресурстардың
сәйкестігін бағалау;
7. бизнес-жоспардың іске асырлуына кедергі болатын проблемалардың ... ... ... ... ... несие алу үшін ... ... ... ... ... тапсырыстарын дайындау;
* мемлекеттік ... ... ... ... ... жаңа фирмаларды құру жобаларын дайындау;
* фирмалардың оңды қаржылық нәтижелерге жету тәсілдерін ... ... ... ... ... ... қағаздарының эмиссиясы жобаларын қүрастыру;
- кәсіпорынның дамуына оңды ықпал ететін инвестицияларды тарту;
Бизнес-жоспар кімге керек? Бизнес жоспардың екі топ ... ішкі – ... ... жэне ... сыртқы – инвесторлар мен
серіктерді.
Бизнес-жоспардың формуласы: ақша – ...... ... бизнес-
жоспардың мақсаты болып инвесторлардың ақша немесе ... ... одан ... ... табысқа алып келу мүмкіншілігін көрсету керек. Басқаша
айтқанда, инвестор ... ... ... ... емес, жоба алдында көру
керек. Ал кәсіпкер өз ... ... ... ... барынша жобаның
сәтті нәтижесіне сендіру тиіс. Сәтті бизнес жоспардың ерекшеліктері:
1. «Бизнес-жоспар неғұрлым ... ... ... ... оны ... қиын ... Бизнес қарапайым және оны болжау мүмкіншілігі
болу керек. Сәйкесінше бизнес-жоспар кем дегенде шындыққа сай болу
тиіс.
2. Жобаның шығындар бөлімін қатал ұстау. ... ... ... ... сәтсіз етеді. Кез-келген нұсқасында шығын болып
қалады.
3. «Сырғанайтын жоспарлау» түсінігін қолдану. Мұны ... ... ... ... түзеп отыру деп түсіндіруге болады. Нарық
жағдайлары, бағалар, басымдылықтар, тіпті ... ... де ... Сол ... ... өлі, жансыз болмау керек, керісінше,
тірі ағза ретінде саналу керек. Басқа сөзбен ... ... бір ... ... ... емес, үздіксіз және жүйелі
сипатта болу керек.
4. ... ... ең ... ... – ақша қаражаттары ағымын үнемі,
үздіксіз, бағыттап отыру.
5. Басқарушылардың тұтас тобы болса, кез ... ... аса ... ... олардың біліктілігі де қарастырылады. Өйткені ойды
қолмен ұстап көруге ... ... ... құүрал болып адам
келеді. Сонымен қатар дұрыс тағайындалған ... ... өз оң ... ... ... Сондықтан да басшылар
бизнес-жоспарларды құрастыру кезінде басшылар өз ықпалын тигізу керек.
Жоғарыда айтылғандарға қоса, қазіргі заманғы ... ... айту ... ... ... бірыңғай форматының жоқтығы. Бұл өз кезегінде
тараптардың келіспеушілігі мен ... алып ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі.
3. Әлеуетті инвесторлардың кепілдігі.
4. Бизнес-жоспардың құрастырудың қымбаттығы. Бизнес-жоспарды сырттан
құрастыру ... ... ... ... ... ... кемелдігі мен кадрлардың дұрыстығына қарамастан қаржыландырудың
бизнес-жоспардың кепіліне алу.
Бірақ бұған қарамастан, бизнес-жоспар нарықтың, экономиканың ... бірі ... ... ... да ... қаншалықты болса,
бизнес-жоспарлау да соншалықты болады.
Көптеген әдебиеттерде ... ... ... ... ... корсетеді:
1. Түйін (резюме);
2. Баспа мүмкіншіліктері;
3. Тауарлар мен ... ... ... мен ... ... ... Өткізу нарықтарындағы бәсекелестік;
6. Өндіріс жоспары;
7. Маркетинг жоспары;
8. Ұйымдастырушылық жоспар;
9. Баспа қызметін қүқықтық қамтамасыз ету;
10. Тәуекел мен ... ... ... жоспар;
12. Қаржыландыру жоспары. Бизнес-жоспар қүрылымының эр бөліміне,
тоқтала ... ... 2-3 ... ... бизнес-жоспардың қысқаша мазмұны
түйін деп аталады. Бұл бөлімді әлеуетті инвесторлар мен серіктер оқығанды
ұнатады. ... бұл ... ... ... ... ... көруге болады және уақытты толық бизнес жоспарды оқығанда
шығындау керек пе деген сауалға жауап алуға болады. Сол ... ... ... сәтті жүзеге асырылуы нәтижесінде не ... Және ... ... ... ... ... ... нақтылы жауап
берілуі керек.
Сонымен қатар түйінде ... ... ... ету ... ... оларға жету стратегиясы мен тактикасы, шаралары мен мерзімдері,
жауапты тұлғалар мен ... ... ... ... түйін баспа туралы негізгі мәліметтерді қамтиды: баспаның
құрылу күні, тіркелу күні, меншік ... ... ... ... ету ... қысқаша сипаттамасы.
Түйіннің соңғы бетінде жобаны ... ... ... қаржылық
нәтижелерге бөліну керек. Түйін бизнес-жоспар құрылып ... ... ... ... жағдайларында әр баспаның басшылығы өз
алдына келесі сұрақтарды қою керек:
* Баспа ерекшеліктері қандай?
* Тауарлар мен қызметтердің сатып алушылары ... ... ... ... ... ... мен қызметтердегі басты құндылықтар
қандай?
* Болашақта баспа қандай болады?
* Болашақта қандай болуы керек?
Бұл ... ... ... беру ... өйткені жауаптар жиынтығы
баспаның іс-әрекетінің ... ... ... ... мен ... ету ... дәл ... керек. Фирманың даму
бағдарламасын құрастыру сратегиялық жоспарлаудың ... ... ... ... ...... мақсаттары, мүмкіншіліктері мен
маркетинг саласындағы сәттіліктері арасындағы стратегиялық сәйкестікті құру
мен қолдау бойынша басқарушылық іс-әрекет.
Баспа басшылығының міндеті – ... орта ... ... ... шаруашылық механизмін құру. Бұл ... ... ... ... ету, ... ... тәуекел
мен анықталмағандықты азайтуға мүмкіншілік береді.
Баспа стратегиясы баспаның ... ... мен ... жету
жолдарын баспа қызметкерлерінің жүмысын толық қамту арқылы қамтамасыз
етеді. ... ... ... ... ... төмендегідей:
1. Ұзақ мерзімді мақсаттарға жету үшін басшылықтың максималды табысқа
жету ұмтылысын шектеу;
2. Басшыларды болып жатқан өзгерістерге ... ... ... ... жолдарын іздестіруге бағыттау;
3. Қойылған нақты мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... жасау.
Стратегиялық жоспарлаудың басты факторларының бірі – ... ... орта және ... ... өз қолдауын табуы.
Сонымен қатар ұзақ жэне орта мерзімді мақсаттарға жету үшін ... ... ... қамтылуы керек.
Мақсаттардың толық әрі нақтылы қалыптастырусыз ... ... қол ... ... ... Ал ... жоспарлаудың екінші
сатысы – фирма мақсаттары мен міндеттерін анықтау.
Мақсаттарды анықтау барысында сандық көрсеткіштермен ... ... сату ... ... ... ... ... сапалық көрсеткіштерді
де (жаңа нарықтады игеру, өкілдіктерді ашу, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... мақсаттары болып келесілер
табылады:
1. Сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті неғұрлым тез әрі максималды бейімдеу;
1. Баспадағы басшылар мен мамандарды сақтап ... ... сала мен ... ... ... әрі ... және ... ресурстармен қамсыздандыру;
3. Жаңа технологияларды енгізу үшін табысты көбейту. Сонымен қатар
келесі сұрақтарды ... ... ... ... аралығында баспа немен айналысады?
* Қандай ресурстар керек және ... ... ... болады?
* Баспа ұсынатын ... мен ... ... Жоспарланған сату көлемі қандай?
* Жоспарланған түсім көлемі?
* Күтілетін таза табыс?
* Істі инвестицалаудың табыстылық деңгейі қандай?
* Қаншалықты ... ... ... ... ... ... болады?
Келесі факторларды да ұмытпау жөн:
* Баспаның іскерлік белсенділігі циклы;
* Нарық жағдайының өзгеруі;
* Жұмыс күшінің бар болуы;
* ... және ... ... ... Саладағы фирмалармен және мемлекеттік органдармен қарым-қатынас;
* Баспаның басты бәсекелестері.
Тауарлар мен ... ... ... таңда ең сәтті ... пен ... аз ... ... ... ... тез ... тауарлар мен қызмет түрін таңдауға ұмтылады. Баспа менеджментінің
басты ... ... ... Бұл жерде ең алдымен өндірістік,
материалдық, қаржылық ресурстар, өнімді ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері ескерілуі керек. Қосымша нарық
қажеттіліктері, тұтынушылардың ... ... ... ... ... мен ... ... туралы ақпараттарды талдау
негізінде баспа қажетті ... құру және оны ... ... ... ... ... Сол ... әр тауар (кітап,
брошюра, анықтамалықтар, т.б.) нарықтағы тауар-аналог пен ... ... ... ... ... ... ... ассортименттің санасын
түтынушылардың талаптарына сәйкестендіру үшін жоғарлатуға ұмтылады. Сапа
дәрежесіне ... ... 4 ... ... болады: жоғары (мұқабасы
супер, қағазы борланған, бояуы сапалы, түрлі-түсті, переплет – ... ...... ... ... ... тапсырыстағы
кітаптар, балаларға арналаған ... ... ... жоғары сапалы, №4переплет, тақырыбы – ... ... ... ... киноиндустрия т.б. ), төмен
(мұқабасы №4переплет, тұрлі-түсті, кітап блогі ... ... ... ... тест ... ... ... т.б.), бәсекеге
қабілеттілігі төмен (мұқабасы жұмсақ, блок қабы ... ... ... – кез ... ... бағасы – өте арзан).
Сапасы жоғары тауарлар ұқсас тауар-бәсекелестіктерді өзінің техника-
экономикалық көрсеткіштері арқылы басымдылық етеді. Көп ... ... жаңа өнім түрі ... ... Осындай тауарларды өндірушілер
өз табысын жоғары баға орнату немесе нарықтағы үлесін кеңейту ... ... ... тауар, өзін бөлек алсақ, сапасы жоғары өнім ... ... ... ... тауар-аналогтар арасында ортаңғы болуы да
ықтимал. Мұндай ... ... ... қабілеттілігі тиімді
маркетингтік және сауданы ... ... ... ... ... ... ... кейінгі қызмет корсету, жарнама және т.б.
факторларды ескеру керек [22, 107 ... ... ... ... ... ... ... тән. Баспа өз жағдайын тұрақты қалдыру үшін бағаны төмендету
стратегиясына жүгінуге болады.
Ассортимент ... ... ... ... байланысты маркетингтік зерттеулер өте маңызды ... ... ... – өнім ... ... ... өткізу (сату) және
нарықтан алып тастау уақыты аралығы. Тауардың өмірлік циклының ... атап ... ... ...... ... өсуі мен бәсеңдеуі;
1. бум – сұраныстың күрт өсуі және оның ... ... ... ... қызығу – сұраныстың күрт өсуі мен күрт төмендеуі;
2. маусымдық – жыл мезгіліне ... ... ... мен ... ... циклдарына қарамастан, кез-келген тауар
өтетін келесі сатылар бар:
* құрастыру;
* енгізу;
* ... ... ... ... ... ... бір ... басқа сатыға ауысқанда баспаның өнімді сату көлемі
мен табысында өзгерістер болатыны ... Әр ... ... ... сол сатыны сипаттайтын көрсеткіштер тән
Жоғарыдағыны қорытындылай келе, баспаның тауарлық саясаты төмендегідей
болуы ... ... дер ... ... ... ... Жаңа тауар жасау мен оны нарықта шығару;
3. Сұранысы жоқ тауардың өндірісін тоқтату.
Модификацияның негізгі қоздырушылары ... ... ... ... ... ... тұрғындардың әлеуметтік-мәдени деңгейі,
жөндеуші және қызмет көрсетуші ұйымдардың мүмкіншіліктері, жүмыс ... ... салу ... ... және т.б. айтуға болады. ... ... бұл ... ... ... ... мен күтпеген
шығындарды да есте сақтау керек.
Тауар-жаңалық – белгілі қажеттіліктерді ... ... ... ... ... жаңа ... қанағаттандыратын өнім.
Баспа сәтті тауар саясатын арқылы бәсекелестері алдында бэсекелестік
басымдылықтарға ... қол ... ... ... ... ... үш түрін бөлуге болады:
1. төмен шығындар;
2. диферанцация;
3. фокустендіру.
Бәсекелестіктік стратегияны ... ... ... ... Демек, баспа иелігіндегі құрал-жабдықтар, персонал ... ... ... және т.б. ... айтуға болады.
Айтылғандардың бәрін ескере келе, кэсіпкер барлық «иә» мен «қарсы»
тараптарын қорытындылай, бизнес пәні ... ... ... ... ... ... сақтап қалу мақсатында фирма әр-түрлі
өмірлік циклындағы бірнеше тауарларды өткізумен айналысады. Бұл ... ... «Boston ... Group» ... ... Бұл матрица фирманың нарықтағы орны және берілген тауар ... ... өсу ... ... ... ... тұрпаттауға
мүмкіндік береді.
Баспа тауарларын топтарға болу арқылы келесі стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... «Кітаптар» тобынан айырылу немесе оларға кететін шығындарды азайту
арқылы сақтап қалу;
* «буклеттер» тобына капитал құнды қатал ... жэне ақша ... ... жэне «плакаттар» тобын қаржыландыруға жүмсау;
* Белгілі мөлшерде капитал құю арқылы «плакаттар» тобын ... ... ... ... ... ... ... ең алуымен нарықтағы орны, үлесі
және бизнестің өсу қарқыны тура әсер етеді. ... ... ... ... ... өнім ... ... теңгермелі бөлу.
Тауарлар мен қызметтерді өткізу нарықтары. ... ... бірі – әр ... ... ... тауарға (қызмет) сиымдылығын
анықтау. Бүл көрсеткіштер мүмкінді сату көлемдерін ... Олар ... ... аралығындағы өткізілген немесе әлеуетті өткізілетін тауарлардың
натуралды немесе құндылық көрсеткіштерімен анықталады. Сонымен ... ... ... барысында келесілерді бағалауды ескеру керек:
1. Нарықтық әлеуетті сиымдылығы, ... ... ... ... ... сатып алушылары сатып ала алатын тауар мөлшері;
2. Әлеуетті сату көлемі, яғни, кәсіпкер ... ала ... ... ... ... мүмкіншілігі бар максималды тауар саны;
3. Нақты сату көлемі, ... бар ... ... ... табыс табу мүмкіншілігі. Бүл жерде мүмкінді
шығындар көлемі, баға деңгейі және олардың уақыт өте өзгеруі де ескерілу
керек.
Нарықты зерттеу ... эр ... мен ... ... ... ... ... керек. Сол себепті нарықтың келесі тұрпатталуы ұсынылады:
1. Ұрықсыз, яғни, ... ... ... мен ... ... ... ... Тауар мен қызметтердің негізгі бөлігі өткізілетін негізгі нарық;
2. Тауардың (қызмет) бір бөлігін алатын ... ... ... ... ... ... ... көлемін ұлғайту мүмкіншілігі бар
нарық;
5. Әлеуметті нарық, яғни, белгілі бір ... ... ... ... бар ... Таңдамалы нарық, өткізу мүмкіншілігін анықтау үшін таңдалатын ... ... емес ... ... белсенді ету белгілі бір шартарды жүзеге
асыру арқылы мүмкін болады, ... бұл ... ... ... да ... мінезін талдау арқылы нарықтың келесі түрлерін бөліп көрсетеді:
1. Әскери ... ... ... ... ... ... тауарлары өнімнің жоғары сапасы және шикізатқа қол
жеткізудің оңайлығымен ерекшеледі, өнеркәсіптік, нарықтық ... ... ... ... ... және сатудан кейінгі қызмет етуі саналады.
Ал тұтынушылық нарық қол ... баға және ... ... кез ... ... ... – нарық жағдайын бағалау ... даму ... ... Нарықты зерттеу ең негізгі 7 сауалға жауап алуға
мүмкіншілік береді [13, 319 б].:
1. Нені ... ... ... бағамен?
3. Кім сатып алады?
4. Неге сатып алады?
5. Сатып алу қалай жүзеге асырылады?
6. Қашан сатып алады?
7. Қайдан ... ... ... ... ... – сатып алушы (тұтынушы). Нарық дамуын
зертеудің тәсілдерінің бірі тауар мен ... даму торы ... ... ... нарықтарға бөлу барысында
келесі ... ... ... ... ... ... ... бағыттау, сатуды уәждемелеудің
тиімді жолдары, ... ... және т.б. ... ... бар
тауарлармен тереңірек ену;
2. Бар тауарлардың ... ... жаңа ... (демографиялық,
географиялық және т.б.) шығу;
3. Істегі нарықты жаңа тауарлар құрастыру және модификация арқылы игеру;
4. ... жаңа ... ... ... Қарастырылған
көзқарас баспа басшылығы мен кәсіпкерге нарықтар мен тауарларды
кешенді түрде ... және ... ... ең тиімді, ұтымды
стратегияны таңдауға мүмкіншілік береді.
Өткізу нарықтарындағы бәсекелестік. Бұл ... ... ... ... ... мен тактикасына көңіл бөлінеді.
Бәсекелестің іс-әрекетіне байланысты ... ... ... беру ... Баспаның қызмет аясы жаңа ма және тез өзгере ме, әлде бұрыннан бар әрі
тез ... ... ... ... ... ... ... баспалар көп пе немесе бәсекелестік күресте
шектеулі қатысушылар бар ма? Бұл ... ... ... құру ... Неге берілген бапаны бәсекелес деп санау керек?
4. Нарықтың қай бөлігін ірі баспалар ... Осы ... ... ... ... ... баспаларда қандай ... ... ... ... ... жаңа ... ... мөлшері және
т.б. қандай?
7. Нарық пен сегменттегі тауардың бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... қалай ұлғайту не
қысқарту керек?
9. Тауардың қай өмірлік циклында нарыққа шығу керек?
10. Қай нарықтарга жаңа тауарларды ... ... ... жэне неге?
11.Қай тауарларды өндірістен алу керек жәәне неге?
12.Ғылыми зерттеулерді жүргізу сәттіліктің негізгі бола ала ма?
ІЗ.Бәсекелестік күрестің ең қатал пәні ... сапа т.б.) не ... ... қаншалықты шығындалады?
15.Бәсекелестер өнімнің ... сапа ... ... көрсеткіштер т.б. қандай?
16.Бәсекелестер тауарының баға деңгейі? Баға ... ... ... ... қандай?
Өзінің салыстырмалы артықшылықтарын айтылған сұрақтардан көру үшін
нарықты ... ... ... ... ... Бұл тәсіл фирманың
және оның басты бәсекелестерінің бәсекеге қабілеттігі ... ... ... ... Бұл ... келесі кестеде көрсеткен
ыңғайлы болады.
Кестедегі ұпайлар саны ... 0 және ... 10 ... ... 0-ең ... ал 10-ең жоғарғы максималды көрсеткіш. Қандай да бір
ақпарат жоқ ... оны ... алып ... керек. Кестеге Груббс
критерийі арқылы ... ... орта мәні ... ... ... ... ... үшін өте маңызды болып келеді. Салыстыру кезінде сома
ауытқулары 20% асса, баспаның бәсекелестік ... ... ... ал 40% ... ... ... кету немесе стратегияны түбегейлі
өзгерту керектігін көрсетеді. Бәсекелестерді ... ... ... ... ... Бәсекелестердің жоспары қандай?
2. Бәсекелестердің нарық стратегиясы қандай?
3. Оның жүзеге асырылуын қалай қамтамасыз етеді?
4. Олардың ... және ... ... ... ... бәсекелестерден нені күтуге болады?
баспаның бәсекелестік күрестегі әлсіз және күшті жақтарын келесі
кестеде жүйелендіруге болады.
2-Кесте - ... ... ... ... факторы |Біздің ... ... |
| | |А |В |С |
| | || | | ... ... ... Сапа | | | | ... ... ... ... | | | | ... Қап ... ... | | | | ... ... кейінгі қызмет деңгейі | | | | ... 1.5 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... көп нұсқалығы | | | | ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... Баға |
|1 2.1 ... 2.2.Бағадан жеңілдік % | | | | ... ... ... | | | | ... Несие беру жағдайлары | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... ... |Ры |
|1 3.1 ... түрі | | | | ... тура ... | | | | ... ... ... | | | | ... Өндіруші кәсіпкерлер | | | | ... ... ... | | | | ... ... мен комиссионерлер | | | | ... ... | | | | ... ... игеру дәрежесі | | | | ... ... ... мен ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... | | | | ... тауарладың қозғалысы |
|1 4.1 ... | | | | ... ... үшін | | | | ... ... делдалдар үшін | | | | ... Жеке ... | | | | ... Тұтынушыларды ынталандыру | | | | ... ... ... | | | | ... ... үлгісін корсету | | | | ... ... ... ... ... | | | | ... ... арналарымен тауарды өткізу | | | | ... ... ... сату | | | | ... Сауда делдалдарға сыйлық-ақы | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... Б.А.Қ. арқылы сату | | | | ... ... саны | | | | ... | | | | ...... ... және күшті жақтары | | | | | ... ТОБЫ ... ... |
| |~п |II |ш |IV |V |
| | |1 | | | ... |TJ |3 |4 |5 |6 |
| ... ... ... ... | | | | | ... Тұтынушылық несие | | | | | ... ... ... | | | | | ... Ақша ... қозғаласы | | | | | ... Сату ... ... құнына қатынасы | | | | | ... ... және ... капиталының қатынасы | | | | | ... ... ... жүргізу туралы тұжырым | | | | | |
|1 1.8 ... ... ... тиімділігі | | | | | ... ... ... ... қуатты қолдану | | | | | ... Жаңа ... ... көшу ... | | | | | ... ... күші мөлшері | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... қоры | | | | | ... Бір ... ... сату ... | | | | | ... ... құю ... ... сату ... | | | | | ... Технологиялық құрал-жабдықтың жасы | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... МЕН ... ... ... ... мен жұмыскерлер санының | | | | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... Басқару аппаратындағы функциялар мен | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... сапасы | | | | | ... ... ... ... беру жылдамдығы | | | | | ... ... ... саны | | | | | ... ... ... ... ... ... ... үлесі | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... Сауда маркасының беделі | | | | | ... ... ... шығындары | | | | | ... ... ... ... ... деңгейі | | | | | ... ... мен ... ... | | | | | ... ... мен ... ... саны | | | | | ... Нарық туралы түскен ақпарат мөлшері | | | | | ... ... ~ ... ... ... ... саны | | | | | ... Өндірістік персонал | | | | | ... ... және ... ... | | | | | ... ... мен ... | | | | | ... ... | | | | | ... Орта буын ... | | | | | ... Жоғарғы буын менеджерлері | | | | | |
|1 5.8 ... ... мен ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... сол ... бойынша белгісін қою керек.
Нарықтағы орнын анықтау үшін 5 графа қолданылады: 1-саладағы көшбасшы; 2-
орташадан ... ... сала ... толығымен сәйкес келу; ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Бұл кесте арқылы баспа бөлімшелерінің де жағдайын анықтауға болады.
Көрсеткіштер ... ... ... мүмкін. Бұған қоса негізгі
бәсекелестердің ... ... ... және ... ... керек. Сәйкес мәліметтерді келесі кесте ... ... - ... ... ТОБЫ ... ... || |
| |А |В |С ... ... ... ... | | | ... ... ену ... | | | ... ... құю ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ӨНІМ ... Өнімді өндіруді игеру | | | ... ... ... ... | | | ... Өнім ... | | | ... Өнім ... | | | ... Өнім ... мен ... | | | ... Жаңа ... | | | ... Орындалған өнім ассортименте қайта қарастыру | | | ... |
|1 3.1 Жаңа ... 3.2 ... өнім | | | ... ... ЖЫЛЖЫТУ |
|1 4.1 ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... көмектесу | | | ... ... ЖӘНЕ ... ... |ГА ... |РУ |
|5.1 Өткізу арналарының құрылымы | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... дамыту | | | |
|1 5.4 ... ... ... | | | ... ... келе ... бәсекелестердің нарықтық стратегияларын,
бизнесті жүргізу логикасын түсінуге және оған жауап беруге, шараларды
анықтауға ... ... ... ... ... ... қолданылады: 1. Нарықтың
қанығуында, яғни, ұсыныс сұраныстан асқанда;
2. Өткір бәсекелестікте, сатып алушы үшін күрес күшейгенде;
3. Еркін ... ... ... әкімшілік шектеулерсіз өткізу нарығын
таңдау, бағаны орнату, коммерциялық саясатты жүргізу және т.б. еркін
таңдау;
Баспаның толық ... ... ... ... ... өз ... ... Маркетинг жоспарын іске асырғанда келесі
қағидаларын ұстану керек:
1. Тұтынушыларды ұғу қағидасы;
2. ... үшін ... ... ... ... ... бейімделу» қағидасы.
Маркетинг стратегиясын таңдағанда маркетингтік ... ... ... ... ... болады:
1. Өндірісті жетілдіру концепциясы (өндірістік);
2. Тауарды жетілдіру концепциясы;
3. Коммерциялық жігерді жиелендіру, күшейту; (өткізушілік)
4. Маркетинг концепциясы (тұтынушылық);
5. Әлеуметтік-этикалық маркетинг концепциясы ... ... ... ... ... ... 8 түрі
маркетингті бөлуге болады:
1. Конверсиялық маркетинг;
2. Уәждемеушілік маркетинг;
3. Дамытушы маркетинг;
4. Ремаркетинг;
5. Синхромаркетинг;
6. Қолдаушы маркетинг;
7. Демаркетинг;
1. ... ... ... ... шаралар кешеніне эдетте
кіретіндер:
* Тұтынушыларды және олардың нарықтағы іс-әрекетін зерттеу;
* Баспаның нарықтық мүмкіндіктерін ... ... мен ... және олардың даму перспективаларын бағалау;
* Қолданылатын өткізу түрлерін және ... ... Баға ... ... ... ... нарықта жылжыту шараларын талдау;
* Бәсекелестерді зеттеу;
* Ең оңтайлы нарық сегментін таңдау.
Баспаның нарықтағы үлесі баспаның маркетингтік ... ... ... тікелей байланысты.
Нарықты сегменттеу – тұтынушыларды ұқсас талаптары мен ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік
күрестегі сәттілігі анықталады. Сегменттеу іс жүзінде тауарды стандарттау
мен диференциация үрдістерінің оңтайлы ... ... ... ... ... сай ... ... өйткені
баспа сәттілігі сегменттерге тура пропорционал:
әр қарастырылған сегмент ... ... ... ... ... керекті табыстылықты алып келу керек;
сегменттер өткізудің тиімді тәсілдерін қолдануға ыңғайлы болуы керек;
сегменттер маңызды болуы ... ... ... ... ... ету тәжірибесіне сәйкес болуы
керек;
таңдалған сегменттер бәсекелестіктен максималды қорғалган болуы керек.
Сегментті таңдаганда аталган критерийлер жүйелі түрде ... ... ... ... ... бага ... Баға ... және оның тауарының сипаты мен келбеті сияқты
маркетингтік функциялары мен ... ... ... Тауарлық өмір
циклының барысында баға үнемі өзгерісте болады:
өнімнің өзіндік құны;
ұқсас тауарлар багасы;
тауар ... ... ... ... ... ... ... құны арқылы мүмкінді ең ... баға ... ... ... негізінде саладагы орта баға деңгейін
көруге болады. Ал тауар қасиеттерінің бірегейлі мен сұраныс негіздегі бага
максималдыдан минималды аралығында ауытқуы ... ... ... өз ... ... қалыптастыру маңызды
болып келеді. Сәтті бага саясатының мақсаты-табыстың максималды көлеміне
алып келетін бағаны орнату және оны ... ... ... ... ... ... келесі жағдайларды ескеру керек:
1. Нарыққа шығу;
2. Жаңа тауарды енгізу;
3. Позицияны қорғау;
Кез келген баспа кем дегенде нарықтагы өз орны мен ... ... орны мен ... ... ... тырысады. Бэсекелестік кезінде ескерілетін
негізгі факторлар:
* баға;
* техникалық деңгей;
* жеткізу ... ... ... ... ... мен ... ... кейінгі қызмет көрсету көлемі мен сапасы;
* жарнама;
* қоғаммен жүмыс және ... ... ... ... жылжу;
5. Шығындардың орнын тез толтыру;
6. Шығындардың орнын толтыруга қанагаттану;
7. Кешенді сатуды уәждемелеу;
Маркетингтік келесі маңызды сатысы – ... ... ... тауардың жылжу жолы.
Өткізу арналарының қатысушылары келесі негізгі функцияларды жүзеге
асырады:
* Зерттеу жұмыстары;
* ... ... ... ... сату ... ... ... жүргізу;
* Тауар қозғалысын үйымдастыру;
* Қаржыландыру;
* Тәуекелді қабылдау;
Өткізуарналары маманданған қатысушылармен ... ... ... ... деңгей деп атайды.
Тағы да бір басты көрсеткіш – қандай да бір ... ... ... ... ең ... ... ... негізгі қозғаушы күші – жарнама. Жарнама тұтынушылардың
тауарды тану, ақпарат алу мүмкіншілігін ұлғайтады.
Жарнама құрылымында ... 5 ... ... Назарды (көңілді) өзіне тарту қабілеті;
2. Эмоционалды әсер ету күш;
3. Факторлы мінез ... әсер ету ... ... жарнаманың аяғына дейін оқу тілегін тудыру қабілеті. Айтылғаннан
жарнаманы ... ... 5 ... ... ... ... түсінілетін нәрсе, есте көбірек сақталады;
* Хабарлама басындағы және соңындағы айтылғандар есте оңай сақталады;
* Мәліметтер өзгеше болса, есте қалады;
* Егер де ... ... ... ... қарсы келмесе, есте оңай
қалады;
* Қоғамдық өмірдің негізгі тенденцияларының ... ұғу, ... ... ... Ақпараттық жарнама;
2. Таңдамалы жарнама;
3. Салыстырмалы жарнама;
4. Демеуші жарнама.
Маркетингтік ... ... ...... мен тауар туралы
әлеуметтік көзқарасты қалыптастыру. Бүл жерге баспа ... ... ... маркасы туралы қоғамдық көзқарастың ең жақсы ойын қалыптастыру
қарастырылады.
Өндіріс жоспары. Негізгі ...... ... көлемі мен
сапасын өндіре алу мүмкіндігіне элеуетті серіктер мен ... 2-3 жыл ... ... ... ... ... ... құрастыру жоспалаудың тиімді элементі болып келеді.
Бұл схемада ненің қайдан, қай жаққа, қаншалықты ... ... өнім ... қалай және қайда жеткізілетіні көрсетілуі
керек.
Сыртқы пайдаланушылар бүл схеманың растығына, дұрыстығына, шығындардың
оңтайлы қысқартылуына, өзгерістерге тез бейімделу деңгейіне ... ... ... ... ... ... онда қолданылатын да ескерілуі
керек. Өйткені техналогиялық үрдіс өнім сапасын қамтамасыз етеді. ... ... қай ... қай ... сапаны бақылау жүзеге
асырылатындығы көрсетілу керек.
Ұйымдастырушылық ... ... ... кім ... ... ... қалай қатынасатыны, олардың іс-әрекетін қалай
бағыттау жэне бақылау ... ... ... ... ... схемасында көрсетілу керек. Әдетте, бұл келесідей
сипатталады:
1. Баспаның ... ... ... ... ... құрылымы;
3. Бөлімшелер жэне олардың Функциялар құрамы;
4. Кездейсоқ және күтпеген жағдайларда бөлімшелердің қызметі мен
өзара байланысын ... ... ... және ... ... маңызды
фактерлардың бірі болып келеді. Баспа өз қатарына мамандарды алғанда қай
маман, қай жалақыға, қай білім мен ... ... ... анық ... Сол себеппен ең бастапқы қадамдардан-ақ біліктілік ... ... ... ... алу, қолдану және жүмыстан ... ) ... ... ... дайындалу керек. Кейде персоналды
дайындау және қайта даярлау жүйелерін дайындаған жөн.
Осы тарауда мамандарды өз қатарына тарту тәсілдерін ... ... ... өзі ... ... ... ... жүзеге асыратыны да
көрсетілуі тиіс.
Баспа менеджментінің кәсіби ... ... ... жетудегі
қызығушылықты ынталандыру (табыстан пайыздар, акцияларды ұстау) ... ... ... ... Ал ... ... басқарушылық персоналға
қысқаша мінездеме (біліктілік, еңбек тәжірибесі, баспаға пайдалылығы)
беріледі.
Қорыта келе, бизнес-жоспардың бұл бөлімі баспаны ... ... ... ... шолу ... ... күші, оны басқарумен байланысы:
1. Мамандық бойынша кадрлардағы қажеттілігі;
2. Оларға деген біліктілік талаптары;
3. Жұмысқа тарту тәсілі (тұрақты жұмыс, үйдегі ... ... ... ... ... ... орналасқан жердегі білікті және білікті емес жұмыс күшінің бар
болуы;
6. Баспаның қызметкерлеріне керекті арнайы дайындық түрлері;
1.7 ... ... ... ... ... ... Еңбек тәртібі және жұмыс күшінің алмасуы;
2. Менеджмент:
2.1 Басқару және ... ... ... ... ақпарат;
1. Жас мөлшері;
2. Білімі;
3. Баспа акцияларын иеленуі;
4. Функционалдық міндеттері;
5. Құқықтар мен өкілеттіліктері;
6. Жұмыс тәжірибесі;
7. Күшті және ... ... ... ... бойынша үсыныстар.
2.2. Менеджмент еңбегін уәждемелеу жүйесі:
2.2.1 Материалдық стимулдар;
2. Моральдық;
3. ... ... ... іріктеу қағидалары;
* Жұмысқа алу қағидалары (еңбек келісім-шарты, сынақтан өткізу мерзімі,
контракт жүйесі);
* Біліктілікті жоғарылату, кәсіби дайындау, кадрларды ... ... ... ... ... ... мен аттестациялау тәсілдерін таңдау;
* Қызметкерлерді еңбек бабы бойынша жылжыту жүйесі.
Баспа қызметін хұқықтық қамтамасыз ету. Бұл бөлім жаңадан ... үшін аса ... ... ... ... ұйымдастырушылық-
құқықтық құрылымын негіздеуге бөлу керек. Іс ... ... ... ... мен ... ... жеке меншік, коператив, мемлекеттік
меншік, ашық ... ... ... ... ... кәсіпорын және т.е.с
байланысты қарастырылады. Әр меншік түрінің өзіндік ерекшеліктері,
кемшіліктері мен ... бар, бұл ... ... сәттілігіне
ықпал етуі мүмкін. Бүған қарамастан кәсіпкер таңдаған меншік ... неге оны ... және ... ... үздіктігін
түсіндіре отырып негіздеу керек.
Негіздемелермен қатар баспа іс-әрекетін реттейтін заңнамалық және
нормативтік актілер жиынтығы үсынылу ... ... ... ... ... және ... күні;
2. кім және қашан тіркеген;
3. құрылтайшылық қүжаттар;
4. заңдық мекен жайы;
5. меншік түрі;
6. ең маңызды акционерлер;
7. акционерлік қоғам үшін:
* шығаруға рұқсатетілген ... ... ... ... акциялар саны;
* бір акция құны.
8. Мемлекеттік реттелетін баспа іс-әрекеті аспектілері;
9. Бизнес-жосщрда қарастырылатын лицензиялар ... ... ... ... іс-әрекетіне эсер ететін заңнамалықтағы ... заң ... ... ... ... ... ортаны қорғау заңы;
* патенттік қорғау;
* еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасы;
* тұтынушылар қүқығын қорғау.
Тәуекел мен сақтандыруды бағалау. Тәуекел, оны бағалау, ... ... ... өте ... ... ... ... қандай
қиыншылықтарға тап болады жэне оларды қандай шеіну ... ... Іс ... ... ... ... ... түріне және жоба
көлеміне байланысты болады. Ірі жобалар үшін талдау ... ... ... ... пайдалану керек. Қарапайым жобалар
үшін эксперттік ... ... ... ... болуы мүмкін.
Бірақ мәселе нақты есептеулер мен сандар емес, сол ... ... ала ... пайда болу көздерін жэне уақытын болжай алу мүмкіншілігі болып келеді.
Келесі кезекте сол ... ... жэне ... алып келетін
шығындарды қысқарту ... ... ... ... ... болу көздері мен сол ... ... да әр ... ... ... Сол себепті кәсіпкер кем дегенде жуық
шамамен мүмкінді тәуекел мен шығындарды болжай алу керек. Сол үшін ... ... ... керек:
* мүмкінді тәуекелдердің тізімін анықтау;
* әр тәуекелдің пайда болу ықтималдығын анықтау;
* мүмкіндігі шығындар көлемін бағалау;
* пайда болу ... ... ... ... ... ... белгілеу және пайда болу ықтималдылығы томен
тәуекелдерді түсіру.
Тәуекелдерді талдаудан кейін мүмкін болар тәуекелдердің ... ... ... ... ... ... ... біздің елімізде төменгі дәрежеде
болып отыр. Бұл жерде қандай сомаларды сақтандыру және қай ... ... ... ... мен ... ... жоспар. Бұл бөлімде баспа иелігіндегі ақша қаражаттарын
тиімді пайдалану жэне ... ... ... ... ... ... ... мен ағымдағы қаржылық ақпараттар негізінде
бағаланады. Ақпараттарды ұсынудың ең тиімді жолы ретінде оларды ... тік ... ... ... болып табылады.
Төменде айтылған құжат фирма менеджерлеріне қаржылық коэфиценттер
тәсілі ... ... ... өзін-өзі өтеуін талдауға және капитал
құюдағы ... ... ... ... жоспар (есеп). Бұл жоспар белгілі уақыт аралығында фирманың
және әр тауар мен қызметті өткізудің мақсатты нарықтары арасындағы ... ... ... көрсетеді. Бұл құжатты маркетинг
бөлімі қүрастырады.
Табыс пен шығын есебі (жоспары). Жоспар ... эр ... ... ... пайданы корсетеді. Бұл құжатты баспаның экономика бөлімі құрастыру
керек.
Баланстық есеп. Бұл құжатта баспаның ... ... ... және ... нәтижелерін көрсетеді. Әдетте бухгалтерия бөлімі
(бас бухгалтер)жасақтайды.
Айтылған жоспар-есеп құжаттарында есепті мерзімдегі жоспарланған ... ... ... мөлшері көрсетіледі. Жоспар-есеп мерзімдегі
нақты ... ... ай, ... ... жыл, жыл ... ... Ал ... қызметі тұрақты болғанда мерзім ұзартылуы ... ... ... ... ... ... мерзім аралығын азайту, бір ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, есептеу және ... ... ... ... кестеде келтірілген мәліметтер арқылы әр тауар, қызмет түріне
байланысты көрсеткіштер беріледі, ал ... ... ... ... экономикалық тиімділігін анықтауға, өзара салыстыруға
болады. Кесте қорытындылары негізінде ... ... ... үлесін жэне
оны үлғайту мүмкіншілігін біле алады. Әдетте мұндай жоспарда 3 жылга болжам
жасалады. 1-ші және 2-ші ... ... ... ... ал ... ... мерзімде болжам жасалады. Кесте негізіндегі анықталған
фирманың ... ... сату ... нарықтағы сұраныс пен фирманың өндірістік
мүмкіндіктерінің өзара байланысын көрсетеді. Өйткені сатылган тауарлар
көлемі, ... ... ... жэне фирманың өндірістік
мүмкіншіліктері мен ... Әр ... ... ... ... ... зерттеу негізінде жасалады. Нарықты талдау құрал-
жабдықтарды сатып алу, жарнамаға кететін шығындар, ... ... ... ... және ... ... ... есептеуге әсер
етеді.
5-Кесте - Оперативті жоспар (есеп)
|№ |Көрсеткіш ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |Нақтылы |
|1 |Тауарды сатудан түскен түсім | | | | |
|2 ... ... мен | | | | |
| ... қатысты өндірістік | | | | |
| ... | | | | |
|3 ... ... шығындар | | | | |
|4 ... мен ... | | | | |
|5 ... ... | | | | |
|6 ... ... ... | | | | |
| ... ... қалатын түсім | | | | ... ... ... арқылы берілген тауар баспаға алып келетін
табыс мөлшері және тауарларды өзара салыстыра, олардың болашағын анықтауға
мүмкіндік береді. Бұл ... ...... ... ... әр ... қалыптасатынын корсету. Сол себепті табыс пен шығындар ... ... ... әр түрлі бағыттардағы іс-әрекетінің ... Есеп ... ... ... тиімділігін анықтайды. Сонымен
қатар, бұл құжат салық деклорацияларын толтыру үшін және ... ... ... үшін керек болады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы жоспар есеп баспа ... ақша ... ... көмектеседі. Жоспарлы көрсеткіштер
жоспарлаудың нәтижесі, ал нақты көрсеткіштерді есепті ... ... ... ... есепті көрсеткіштер құрайды. Есеп фирманың
барлықтауарлары мен ... ... ... ... ... нәтижесі
ретінде құрастырылады.
Баспа іс-әрекетіне есепті мерзімде капитал құюдың жоспарлы және ... ... ... Егер де ... құю ... ... ал ... табыс мөлшері жеткілікті дәрежеде болмаса, онда баланстың активті
бөлігіне қосылатын шама теріс болуы мүмкін. Бүл жағдайда ... ... ақша ... ... мүмкін, сол себепті баспаның іс-әрекеті жүзеге
асыру үшін заемдық қүжаттарды тарту ... ... Ал ... мерзімдердегі
алып келетін табыс көлемі, ағымдағы дефициттің көлемін жабуы бүл әрекеттің
нәтижесі ретінде танылады.
Ал қорытынды құжат болып ... есеп ... Сол ... ... ... және ... ... тізімі көрсеттіледі. Бұл
құжатта фирманың таза қүнын немесе фирма ликвидность көрініс табады. Мұндай
ақпаратты кредиторлар талaп ... – Ақша ... ... ... ... |Ай ... мерзім |
| | | ... |
| | ... ... ... ... |
|1 |Тауар мен қызметті сатудан | | | | |
| ... ... | | | | |
|2 ... мен ... ... | | | | |
| ... ақша ... | | | | |
|3 ... | | | | |
|4 ... | | | | |
|5 ... | | | | |
|6 |Бар ... инвестициялар | | | | |
|7 ... ... ... | | | | |
| ... инвестициялар | | | | |
|8 ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... алу | | | | |
|9 ... ... | | | | ... |Өнім сапасын көтеруге, | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... ... | | | | ... |Ақша қаражаттарының | | | | |
| ... ... | | | | ... ... активті жағына қосу | | | | |
| | | | | | ... ... ... мен ... ... ету ... ... тұжырымдамасын таңдау үшін, көптеген фирмалардың
тәжірибелеріне ... ... мына ... да басшылыққа
алған жөн:
1. баспа бизенсінің түпкі мақсаты – өз тұтынушысын табу болса, табысты
маркетинг дегеніміз – өнім ... ... ... ... ... қажеттілігін өтеуге қабілетті ме, ол тұтынушы қолына тиісті
уақытында түсті ме ... ... ... айғақтау;
2. нарықты зерттеу барысында, нақты бір кітаптар өз тұтынушысын
таппайтындай ... ... ... ол ... ... шығармау керек;
3. жаңашылдық іздеу – маркетингтік кәсіптің өзге маңыздысы қайткенде тағы
бір жаңа кітапты басып шығару емес, ол кітап арқылы ... жаңа ... ... ... ... ... өзге де бақталастарынан
қызмет көрсету әдістері мен кітапты шығарудың мерзімдік аспектісіндегі
ұқыптылығымен ерекшелене білгені дұрыс;
4. қолда бар ресурстарды пайдалана отырп, өз ... ... ... ... ... керек. Жарнама кітапқа деген сұранысты көбейту үшін,
тұтынушыны табу үшін, тұтынушы ... ... ... ... мен бекемдеу үшін қажет;
5. «Сахнаның» қақ ортасынан ойып орын алу ... ... ... ... көрсетудің ерекше үлгілерін жасау ... ... ... дәлелдеп, өзге әріптестерден оңтайлы
оқшауланудың жолын қарау керек;
6. Баспа жұмысының ауқымдығын ескере ... ... ... ... ... оны кеңінен қолдану керек. Бұл жағдайда кіріс
көлемінің тез өсуі тұтынушылардың алдында ерен беделге ие, мақсатты
түрде жарнамаланған ... бір ... пен ... дұрыс таңдаудың
нәтижесі ретінде қарастырылады. Аймақтармен байланыс жасауды жеделдету
мақсатында телефон мен байланыс тораптарын қолданған жөн;
7. Баспагер мен тұтынушы арасында ... кері ... ... ... тұруы керек. Себебі, маркетинг міндеті – тұтынушы сұранысының
кез келген өзгерісіне баспаның ... ... ... ... ... ... отыруы қажет.
Жарнамалық компанияға жалпы тұтынушылар тобымен қатар көтерме саудагерлер
де қосылған кезде, баспа мақсатты түрде екі сатылы ... ... ... ... қуат пен ... ... бір ... таратушы
дәнекерге жұмсалады, себебі, оның қызметі мен баспаның түпкі мақсаты ... ... ... ... инновациялар
Кітап – рухани, мәдени өмір қайнары. Білім ... ... ... ... ой мен ... ми мен миды ... ... қоғамдық
қатынас құралы.
Кітап – жасампаз күш.
Ғылым тілі де, білім нәрі де күн сайын том-том ... ... ... ұшы ... ... тең – ... ұзақ ... аясында, яғни бес жүз жылдан аса уақыт өтсе де кітап
қоғамдық ақпараттық коммуникация құралы қызметін ... ... ... Осы
бес ғасырдыњ ішінде баспа кітаппен бәсекелес жаңа ... ... ... ... Және олар өзара бәсекелестікте.
XVI ғасырда дүниеге алғаш мерзімді баспасөз ... ... ... жол ... ... жоқ ... ... бір шетінде болған уақиғаны
екіншісі құлақтанғанша жылжып айлар, жылдар өтсе, енді ... ... тез, әрі ... ... Халық сауатын ашып қана қоймай, қоғам
өмірінен, оның ішкі-сыртқы ... ... бола ... Осы ... ... ... жетеді деген пікірлер туған еді. Бірақ, олай болып
шықпады. Кітапқа деген құмарлық арта түспесе, еш ... ... орта ... ... ... ... ... қоғамдық
санада жарылыс туғызған теледидар пайда болды. Теледидардың сиқырлы күшін,
қалың бұқаралық ... ... ... ... ... ол ... бұқаралық
ақпарат құралдарының, соның ішінде, ең алдымен, кітаптың ... ... еді. ... аты ... ... американдық ғалым Маршал Маклюэн 1962
жылы жарыққа ... ... ... деген еңбегінде: "Кітап ... ... ... оның ... ... ... ... деп жазған
Маршал бұл пікірін айткднда сол кезеңде жалпақ әлемге жаңалық
болып тез тараған кинематография мен теледидар ... ... ... Бірақ, шындығында олай болып шыкпады. Кітап басу ісі одан
бергі уақытта кейін ... ... ... ... алға ... дамыды. Кітаптың қадірі артпаса, бір мыскал да кеміген жоқ. Ол
өзінің ... ... ... ... ... ие ... ... Тіпті
соңғы уақытта басқа бұқаралық ақпарат құралдарымен жарыста ... ... ... технология жетістігінің арқасында кітап жаңа формада
көрініс тауьш ... ... ... яғни ... электронды нұсқасы
пайда болды.
Электронды кітаптың дәстүрлі баспа кітаптан айырмашылығы компьютер
және ... ... ... Таратып айтар ... ... ... ... ... электронды нұсқалары
жасалып, арнайы компьютерлік ... ... ... ... ... бұрышына жеткізу мүмкіндігі тууда. Оны ... ... ... компьютеріңізге салып пайдаланатын компакт-
дискілеріңіз болса, үйіңізде отырып-ақ игілігіңізге ... ... ... ... ... шығарып алып, үйіңіздегі жеке кітапханаңызда
ұстауға жағдай жасалынған. Жаңа ... ... ... дербес
компьютер құрайтындықтан, осы мәселеге айрықша тоқталып өтсек.
Компьютерлер бірнеше даму сатысынан өтіп, ... күні ... ... ењ ... ... ... айналып отыр.
Компьютер-электронды есептеу машинасы және оның есептеу қуаты кез-
келген операцияны бағдарламалар арқылы жүзеге асыратыны белгілі. Ал ... ... ... ... ... бағдарламалардың
саны жетіп артылады. Олар қарапайым мәтін теруден бастап, автоматты ... ... ... ... бір ... ... ... аудару,
безендіру, фотосуреттермен көркемдеу, ... ... бөлу ... күрделі
міндеттерді оңай, әрі көп уақытқа созылатын ... ... ... ... ... бір ескерте кететін жәйт, ол барлығын атқарып, ... тек ... ... ... ... реттеп отыратын
адам. Оның басқарушысы да, жетекшісі де адам, яғни білікті маман.
"Осы компьютердің ... ... ... ... та туындап жатады.
Компьютер бұқаралық ақпарат құралдарын ... мен ... не ... пайдасынан әлде зияны басым ба дегенде, бірінші, бұқаралық ... ... ... деп айтамыз. Журналистиканың
инфрақұрылымын ... ... В.В. ... ... ... ... ... радиотелехабарларын таратуды жүзеге
асыратын байланыс кәсіпорындары.
2. Ақпараттық-баспасөз, телеграф, аудивизуальды ақпарат агенттіктері,
баспасөз қызметтері, ... ... ... жарнама мекемелері.
3. ұйымдастырушьшық басқару-бұқаралық қызметін реттейтін, тіркейтін,
лицензия ... ... ... мемлекеттік құрылымдар.
4. Оку және ғылыми орталықтары-мамандар даярлайтын, ғылыми зерттеулер
жүргізетін, қоғамдық пікірді зерттейтін ұйымдар.
Ал енді осы ... ... ... ... ... ... Интернет желісіне қосылуыңыз арқылы
сіздің орасан зор ... ... ... ... ... ... ... ортада ғаламат төңкеріс жасады. Ол арқылы тараған
ақпаратты дүниенің кез-келген нүктесінде отырып оқуға болады, яғни ... ... ... ... ... сан ... тақырыбы
жағынан да, сапасы жағынан да, өзіңе қәжетті кез-келген ақпаратты іріктеп
ала аласың. "Он-лайн" ... ... ... сөйлесуге, көруге, ақпарат
алмасуға, пікірлесуге болады. Мультимедиалық тасқын, яғни мәтін, сурет,
бейне, саз бен ... бір ... ... және де өте ... ... ... ... болуы интерактивтілікке жол ашады.
Интернет мүмкіндіктерін пайдалану үшін қандай ... ... ... тиісті бағдарламалары бар компьютер, байланыс желісіне қосатын
модем және ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарына жедел ақпарат алу мен таратудың
кең мүмкіндіктерін ашып қана қоймай, ... ... өзі де жаңа ... құрады-желілік медиа дүниеге келді. Яғни оның ... ... ... компьютерлік желісі ... ... ... басылымдардың катары жыл сайын өсуде. Олардың ішінде
газет-журналдардың электронды нұсқаларымен ... ... ... ... тек ... ғана бейімделген кітаптардың электронды
нұсқалары бар.
Компьютердің ... ... ... ұқсас боләаннан кейін, оны
көпшілігі тележурналистиканың соңәы жетістікгерінің бірі деп ... бұл ... ... үлкен айырмашылық бар. Теледидар о ... ... пен ... ... ... ... акдаратты жазба сөз
арқылы таратуда. ... ... ... ... дүниені бақылауға
мүмкіндік туғызған шарайна десек, компьютер экранын таңғажайып әлемге ... ... ... ... кітап беттері деп бағалауға болады."[ 25
12б.].
Интернеттің бұкаралық ақпарат ... ... ... ... тағы ... ... де айтылуда. Интернет жазып-сызуға, окуға
негізделген әлемдік ақпараттық коммуникация құралы. Оны ... ... ... ... ... қоса ... ... жылдам оқуды меңгеруің
керек. Кітап жазып-сызып, оқу арқылы пайдаға асатын ... ... ... Ал ... мен ... ... бір дәрежеде тыңдарман мен
көрерменді ... ... ... ... ... ... ... Мінекей,
бұл қырынан келгенде де Интернетті кітаптың компьютерге түсірілген нұсқасы
деуге болады.
Электронды ... ... не? Осы ... ... ... ... ... кітаптың немесе оның бір ... ... ... ... тікелей, не болмаса принтерден шығарып алып
окуға болады.
Электронды кітап-индустриалды цивилизацияны постиндустриалдыға
аиналдыратын ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттің компьютерленуін қамтамасыз етеді.
"Техника – молодежи" журналында жарияланған мақаласында ... ... ... жаңа ... ... ыңғайлы
ақпарат құралдары пайда болды. Мысалы, диаметрі 12см лазерлік дискіге ... ... ... ... сияды. Ал бұл өзіңізге белгілі кез-келген
үйдің кітапханасымен салыстыруға келмейді. ... ... ... ... тіпті керек бөлімін автор атымен, кітап атымен, негізгі
сөз не болмаса кейіпкер аты арқылы тез ... ... Жай ... мүмкіншілік жоқ." – деп жазады. Шындығында да электронды кітап –
кітаптың кітабы. ... ... ол ... ... мен ... ... ... жүйрік, сөзі дуалы, қоғамдық пікірге ыкпалы күшті журналистер
ретінде ауызға әуелі американдықтар ілігеді. "Ең ... ол ... ... ... жарақтануы өте жоғары деңгейде.
Телевизиясы да, радиосы да, газет-журналдары да ... ... ... Әрі оны ... де өте ... ... ... Бұл ең басты
жетістік," – ... ... ... ... ... ... ЮНЕСКО
профессоры Н. Омашұлы.
Электронды кітаптар алғаш қайда пайда болды, бұл ғаламат құралды кім
ойлап ... ... ... тағы американдықтар ілігеді.
"Гутенберг" жобасы Иллионой университетінде 1971 жылы дүниеге кедді,
яғни университеттің ... ... ... ... С. ... сол
жердегі ЭВМ-нің бірін пайдалану мүмкіндігін беріп, жеке шот ашқаннан бастау
алады. ... ... ... сол ... ... 100 млн. АКШ
доллары тұратын компьютерді қолдану уақытын беріп, бұл ... ... өтей ... жаңалық ойлап табуды ұсынды. Бұл ұсыныска профессор
Харт 1 сағат 47 минут ... ... ... Ол ... уақыт
ақысын қағаз әдебиеттің барлығын компьютер арқылы электронды пішінге
аударып, кітаптың электронды нұскасын ... ғана ... ... ... кетеді". [26, 46б]
Ал қазіргі күні ағылшын тілді әдебиетті компьютерлік ... ... қызу ... ... ... ... жасаушылар 2000 жылдың
өзінде 10.000 классикалық және казіргі жаңа әдебиеттің электронды нұсқасын
жарыққа шығарған.
Электронды форматка ... ... ... ол – АКШ тәуелсіздік
деклорациясы. Оны компъютерге ... Харт ... ... ... жүзіне
таратты. Ол кезде Интернет аз аймаққа тарайтындықтан көп ... ... ... 1973 жылы АКШ конституциясының электронды нұсқасы ... ... ... пъесаларының да электронды нұсқалары ... 360 ... ... ... ... жобасын
жасаушылар "Қиял әлеміндегі Алиса" ("Алиса в стране чудес") мен ... тере ... ... ... ... мен ... нұскалары жарықка шықты.
Қазір стандарттық көлемі 1,44 мб. дискеталар дүниеге келді. Фил Кацтың
2ІР форматымен біріккен "Гутенберг" жобасының файл ... ... 3 ... Енді кез-келген компьютерді қолданушыларға архиваторға жол ашық,
яғни жеңіл көлемін сығымдап, азайтуға болады. Онда ... ... ... 40 пайызға дейінгі кішірейтілген күйде сақталған дүниелерді оқуға
болады. Электронды формадағы мәтінді тұтынушылардың 99,9 ... ... ... ... ... ... ... 7 биттік мәтін, ол
А88ІІ коды арқылы кез-келген компьютер таблицасының алғашқы 128 ... ... ... ... ... ... сан-алуан.
Олардың авторлары: Честертон, Конан Дойл, Стивенсон, ... ... ... ... ... ... Лев ... Уэллс, Джозеф
Конрад, Генри Джеймс, Л. Френк Баум, Мильтон және ... ... ... ... Джером К. Джером, ... ... ... ... ... тіпті Алла Тағаланың қасиетті кітабы да бар. Осы жерде айта
кететін бір жай, XIX ... ... ... ... ... тапқанда
алғашқы басып шығарған кітабы "В 4-2" деп аталатын " Інжіл " ... ... ... бастап адамзат мәдени ... күрт өрге ... ... ... ... ... көктей қаулады. Ол еңбектер қалың ел
игілігіне айналды.
Гутенбергтің тарихи ерлігін жалғастырушылар Мәскеу ... ... ... ... діни ... болған Иван Федоров
пен көмекшісі Петр Мстиславецпен қосылып ... атты ... ... ... "Часовник", "Учительное евангелия", «Псалтырь» кітаптарын
дүниеге әкелген ... ... ... ... ... де ... ... – Құранның
ұлылығына байланысты хадисте мынандай қағида түзілген: "Алланың сөзінен
артық кітап жоқ" ... ... ... ... діни ... құны оның тура жол ... бағаланатындығы байқалады. Бұл
біздің күллі кітап атаулы туралы түсінігімізге қайшы келмейді, ... ... ... ... ... енді жаңа ... жетістіктерінің
аркдсында Алла Тағаланың қасиетті ... ... ... ... ... электронды басылымының ...... ... және Ресей Ғылым Академиясының мүшесі Максим ... 1997 ... ... ... ... 140 мбт. 4430 ... бар екен.
Бұл соңғы жылдары жедел ауқымы кеңейіп келе жаткан "Гутенберг"жобасының
халыкаралық ... де көп. Орыс ... ... ... ... еш
артта қалмай, тіпті кей жерде алдыңғы шепте ... ... бұл ... ... ... ... көп, ... орыс өкіметі
интелектуалды пираттықка карсы еш шара ... ... ... төрт ірі ... ... ... арналған
өзіндік үлгілерін жасап, нарыкқа шығарды.
Электронды кітаптардың ішіндегі ең ... ... 1600 АҚШ ... ол ... ... ... басқа да техникалық
құндылықтары жағынан өз бәсекелестерінен әлдеқайда алда келеді. ... ... ... ол қос бетті. Дегенмен, оны жасаушылардың өзі
де, тұтынушылардың басым бөлігі мұндай ақша ... ... ... ... ... ... ... ауыстырылуы туралы айту
ерте, алайда, жыл сайын әдеби кітап, энциклопедия, сөздік және газет ... ... ... ... құралдарының Интернеттең, компакт дискі,
не болмаса экраннан тікелей окуға болатын мәтінді файл ... ... ... ... өз ... мен ... де
жеткілікті. Орынсыз көшіруден сақтандыру үшін, оны ... ... ... тек бір ғана ... оқуға болады. Шын мәнінде
мұндай сақтандыру соншалыкты сенімді ... ... ... ... ... ... оған ... кіруге жұмсалатын шығынның
мөлшері ондағы мәтіннің құнынан әлдеқайда жоғары екен. Сонымен ... ... ... мен графика түріндегі 40000 беттік акпарат сыйып ... ... ... 20 сағатка дейін жеткілікті. Интернеттен акпарат
алу үшін пайдаланылатын компьютерге ... ... ... ... Процессері 486 немесе одан жоғары, жедел ... ... ... ал ... бос ... 10 мбт. ... ... жүйесі 95.
Электронды кітаптарды қаншама жерден тартымды десек те, тәжірибеде
көптеген нәрселер бұқаралық ... ... ... Оның ... ... ... ... және оны қандай да бір түсініксіз құралға
айырбастағысы келмейді.
Электронды кітаптардың ... ... қызу ... ... таңқаларлық құбылыс емес. Жаңа құралдар олардың ... ... ... ... қабілетті. Интернетте өз сайтыңызды ашып немесе ... ... ... ... ... ... сата ... болады.
Мұндай жағдайда кітап басудың және оны дүкендерге ... ... ... ... ... ақпаратты өзі-ақ тауып, тиісті ақшасын төлеген соң
өзінің электронды кітабына көшіріп алады. ... ... ... ... ... ... ... осы салада электронды кітаптарцың
мүмкіншілігі орасан.
Дәстүрлі газет-журналдардың қоғам алдындағы ... ... ... ... ... алады, оқиды, маңызды ақпараттарды игерген соң, оның
мүлдем қажеті болмай қалады. Ал, оқырманға қажетті ... ... ... ... ... небары 20 пайызы ғана кетеді, қалған 80 пайызын
қағазға, полиграфиялық және ... ... ... ... ... кітаптарды енгізу журналистер табысын көбейтуге мүмкіншілік
беріп, әлемнің акпараттар рыногын түбірімен ... еді. ... ... ... "Тһе Тіmes" ... оқығысы І келсе 170 млн.рубль төлеуге
мәжбүр. Сондай-ақ, басылымның өзі кешігіп барып ... ... ... ... арқылы тарату және электронды кітаптар арқылы оқу оның бағасын едәуір
арзандатады. Нәтижесінде сол орыс азаматы аталған ... ... ... ... оқи ... Өз ... шығару үшін ондаған мың ... ... ... де болмай қалады. Алайда, рынокты негізінен ірі
ақпараттық ... ... ... болады, ал мұндай ... ... ... ... ... ... ... енуі, әсіресе, ... ... ие ... Әлемдегі ағаш өнімдерінің 70 пайызға
жуығы ... ... ... ... Егер ... бұл көрсеткішті төмендететін болса, онда саясаткерлер "жасылдар"
тарапынан үлкен қолдау таппақ.
Сонымен, элекгронды ... ... ... келтіріп көрейік:
- ескірмейді, мәңгілік десе болады;
- көлемді орын алмайды, ... ... ... ... түседі;
- өзің түсіндірме, комментарий жаза аласың, ішіндегі керекті жерін өз
еңбегіңе жаратуға болады;
- электронды кітапты өзің тілді білмесең де, ... ... ... ... ... болады;
- егер электронды кітап анықтамалық ретінде болса, керек мәліметті тез
табуға болады;
- ... ... ... қол ... ... ... ... шифр орнатуға болады;
- керексіз электронды кітапты жоюға болады;
- өзіңіз де сыншылар мен баспагерлерден қорықпай-ақ өз ... ... ... Ал, ... ... олар да айтарлықгай :
Біріншіден, компьютер көп емес және ... ... ... ... ... ... бар. Оған қоса дисплейден оқығаннан гөрі,
қалыптасқан баспа ... ... ... ыңғайлы көріп, көпшілік соған
жүгінеді.
Екіншіден, мұндай мәтіндік файлдардың тарауын бақылау мүмкін емес, ал
бұл халыкдралық авторлық ... ... ... ... ... ... ... электронды кітап тандап аларлықгай көлемде көп емес.
Қорыта келгенде, ... ... екі ... ... ... яғни ... ... қайшы келуі және техника жетіспеушілігі.
Сонымен қатар, денсаулыққа зияндылығы, ауыл ... жете ... ... Бүл мәселелер болашақга өз шешімін табар деген үміттемін.
Мәтін, иллюстрация көрінісінің дыбыс және ... қоса ... ... ... ... ... : қалталы және столдағы
компьютерлерге арналған бағдарламалар ... ... ... ... ... ... және видеоақпаратпен сүйемелдеуге әлі мүмкіндік
жоқ. Мәтіннің ... ... ... ... ... ... ... компьютерлердің бағдарламалары электронды ... ... іске ... ... ... 200 АҚШ ... 1500 долларға дейін.
Қазіргі таңда бүл ... тек ... ... ... ғана кең ... ... ... мәтіндерді Интернеттің арнайы сайттарынан
тегін және ақьшы толықгыруларымен алады. Әр электронды кітап бір ... ... ... ... Столдагы компьютерлерде электронды
кітаптарды ұсыну үшін көптеген бағдарламалар қажет. Экраннан мәтінді оқып,
келесі бағдарлама ... ... жоне өте ... ... ... Оған қосымша оқу процессі ... ... ... ... ... видеобейнені көрсету мүмкіндігі жасалған.
Электронды кітапты жасаудағы негізгі ... – бұл ... ... және ... Мысалы, мың кітапты дайындау бағасы жүз мың АКДІ ... оқу үшін ... ... ... кейбір баспа авторлардың
кезкелген кітаптарын ... ... ... ... ... ... CD – ... немесе Интернет сайттарында
орналасқан.
Ақпарат қабылдаушы ... CD - ... мың том ... ... ... немесе бірнеше мың иллюстрациялар, 200 сағатқа дейінгі
сөз, тіпті 11 сағатқа ... ... ... ... нс екі ... ... жазуға болады. Электронды кітаптың баспа кітаптан айырмашылығы,
қосымша мүмкіндіктері мол. Яғни, жылдам іздеу, энциклопедия, ... ... алу, ... ... ... ... ... қосымша материалдар алу және басылым кезіндегі ... ... бар. ... ... мәтінді "сөйлегіш тышқан"
бағдарламасының көмегімен оқи ... және ... ... кез- ... кітапты өндеуге мүмкіндік береді. Оқырман ... ... ... өз ... ... ... иллюстрациялармен,
комментариялармен толықтыра алады.
Электронды кітаптың таралуының басты қиындығы ... ... ... ... А.П.Чехов
шығармаларының бағасы 5 мың АҚШ доллары.
Бұя қолжазба бірнеше адамның қолынан өтеді. Ал ... ... ... ... ... Осы кезде досы электронды жүйеге қосылған
болса, автордың қолжазбасы екі- үш күнде ... ... ... шығады.
Автормен редактор келісімге келіп екі-үш айдан кейін кітап дүкендерінің
сөрелеріне жаңа кітап түсті. ... ... орай ол ... ешкім алмайды
өйткені көпшілігі кітаптың мазмүнын Интернет желісі арқылы оқып, танысып
алған. ... ... ... мен кемшіліктерін де біліп алған. Бүл
жағдайда жазушы материалды шығынмен қатар, моральды шығын шегеді. Осы кезде
желіге ... ... ... түскенін дәлелдей алмайсың және
оқырмандар да алғашқы нүсқасын компьютерден оқып алғаннан кейін шығармаңды
дүрыс ... Яғни бұл ... ... 1996 ... 10 ... "Авторлық қүқық және сабақтас ... ... ... ... рұқсатынсыз шығарманы басуға тиым салынады" деген бабына қайшы
келеді.
Мұндай жағдайда редакция мен типографияда ... ... ... де ... Кітап жарыққа шыққан бойда ... ... ... ... ... үш жүз ... ... мәтінді
электронды түрге бір күнде көшіресің. Тағы екі күн ... ... ... ... ... күтіп, шыққан бойда өзге қаладағы
достарымен бұл жөнінде пікірлесіп, ой бөлісетін ... ... ... және олар уақыты мен күшін аямауға дайын. Сонымен кітап баспадан
шыққаннан кейін 4 күн ... ... ... ... да ... болды.
Міне осының барлыгы авторлық қүқықкд қайшы келеді.
Бізде желі абоненттері аса көп емес. Ал батыста ең алыс ... ... ... қосылған. Ресей де бұл жағдайдан қалмауға тырысады.
Мәскеу, Питер, Новосибирск т.б. ірі ... ... ... ... бір ғана АКШ конгресі серверіндегі немесе ... ... ... сайттардан аз келеді. Бірақ санының көптігі
маңызды емес. Мүңда коммерциялық емес Фидо ... бар: Фидо ... ... жаңа шығармалар өтеді. Ал авторлар шығармаларының осыншама
тиражбен шығып жатқанынан мүлде хабарсыз. Егер де білсе не ... ... ... Тек ... жасалумен шектеледі.
Электронды кітаптарды таратудың арзанырақ түрі СО - Кот ... ... ... ... ... ... сұрақтар
жетерлік, Мысалы, авторларды пираттардан ... ... ... ... еңбегі үшін ақыны қалай жинауға болады?
Қазір кез келген кітаптың (ксерокстан) ... ... ... өзін
сатып алғаннан қымбат. Пираттық жолмен, яғни автор келісімінсіз және ... ... ... да ... ... оған көп ... кетеді. Қаламақы
бөлінген ақы шығынды өтей алмайды. Лазерлік дискі бұл жерде өте ... ... ... ... ... мындаған мәтіні сияды. Олардың бәріне
заңды түрде қаламаьды төлеу үшін қомақгы қаржы керек. Ал сол ... ... ... ... ... ... оны ... алмайды. 8 мың мәтіні бар
компакт дискі 2-3 кітап құнындай-ақ түрады (4-6 АКДІ доллар). Ол да ... ... ... ... ^ ... дискілерін лицензиялы түрде
шығару "табыссыз" іс, ал ... ... ... өте ... Ал ... "шабыт ешқашан сатылмайды" (не продается вдохновение).
Таза лицензиялы "кітап" дискісі жақын арада шықпас, ... ... ... ... ... ... ... кез-келген бұрышта ашық сатылуда. Ал
жазушылардың қолынан келер шара ... ... ... үш жолы ... көшіріп алу, үрлап алу
немесе ауыстырып алу. Дәл қазіргі аукытта жағдай керісінше: тауар ... ақша жоқ. ... да 10 мың ... ... ... ... жолмен көшірмесін 4-6 АКШ долларға өткізетіндер де кездеседі.
Әрине, бұл сатып алушыларға тиімді, арзан, әрі тез қолға түседі. ... ... ... ... еш ... ... атқаруда. Ал
заң қызметкерлері бұл жерде ешкандай шара қолдана алмайды. Тек дүңгіршектер
мен базарларды тексерумен шектеледі.
Авторлық қүқық ... заң ... да, ол ... ... ... қоса ... да пираттықгы сынға алмайды.
Авторлық құқықты қорғау бүрыннан қиын іс еді, электронды кітап пайда
болумен бүл ... одан әрі ... ... Кез ... ... ... ... заңды жағынан бәрін шиеленістіріп жіберді. Мәтінді
цифрлы баламасына аудару жеңіл үрлық және ... ... көзі ... жай ... өзі ... кетті. Заңды түрде өз авторлығыңды
дәлелдеу өте қиын.
Электронды ... ... ... ... ... ... - әдеби
жанрға байланысты. Компьютер экраны ешқашан қағаз парақгы ауыстыра алмайды.
Мұнда қозы ... ... ... ... ... бар. ... ... баспа кітаптың айырмашылығы жермен көктей, бүл ... ... ... ... ... ... баспа кітаптан айырмашылығының тағы бір белгісі
әріпті басып, шрифтінің өзгеруінде ... ... мен ... құрьшымында.
Қазірдің өзінде тамаша электронды кітаптардың саны өсуде. Бүл жерде үшінші
мыңжылдықтың керемет ... ... серб ... ... ... ерекшелігі.Тәуелсіз Қазақстанда
елді жаппай компьютерлендіру үрдісі енді басталды. Республика Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың "Қазақстан-2030" ... ... ... кең ... ... іске ... ... [27]. Бұл тапсырма күшіне ... өз ... ... ... игіліктеріне жарататынына ешқандай күмән тумайды. Бірақ,
біраз уақыт керек-ақ.
Қазақ журналистикасын ... БАҚ ... ... ... ... ... ... шын мәнінде, бүкіл әлемге
ашылған терезе екендігіне көзіміз жетті. ... кдй ... ... ... саясат пен экономиканың, өнер мен білімнің қандай саласынан
болмасын керекті мағлүматты жайып салады. Бар ... ... ... ... ... ... ... үйреншікті одетіміздей олар күш-
жігерін ... ... ... ... үйымдастыруға, тортіпке шақыруға,
қадағалауға жүмсамайды. Мысалы, біз факультеттің бүкіл оку процесін бір
ғана адамның компьютер ... ... ... ... [26, 41б.] –
деп компьютердің техникалық күш-қуаты мен мүмкіндігінің зор екендігін
тамсана жазады.
Интернет ... ... ... ... ... Қазақ басылымдары
интернет материалдарына ден қоя бермейді. Кейбір басылымдар мынадай қарама-
қайшылықка жол береді. Әлі де әлемде болып жатқан қызықгы ... ... ... ... ... ... ... Ал ақпарат алуда
алғашқы көздер пайдаланылып, жеделдік танытса, орыс ... ... ... ... ... еді. Әрине біз бүл жерде интернет ресурстары
туралы сөз ... ... ... ... ... алып келген
жаңалықгары жөнінде алғашқы тарауда айтып өткенбіз. Осы арада Кдзақстандағы
интернет қызметінің құны туралы занды ... ... ... ол ... ... ... ... алу көздерімен салыстырғанда өте
тиімді, әрі икемді. Ал бағасының жоғары болуы ... ... ... ... ... көп ... жұмсалып жаткднымен
түсіндіруге болады. Қазіргі сапасыз телефон желілерінің барлығы болашақга
ауыстырылып, жаңа сүраныстарға жауап береді ... ... Бұл ... ... ... өсіп, қызмет сапасы жоғарылап, ... ... ... ... интернетпен қатар соңғы кезде жаңа
тұрпаттағы мультимедиа өнімдерімен толықты.
Мультимедиа – мәтін, сурет, бейне және ... пен ... ... ... білдіреді және компьютер арқылы ғана арнайы ... ... ... Ол үшін ... ... тілі гипертекст
тәрізді арнайы құралдарды пайдаланып, гиперсілтемелерден, өзара байланысқан
мағлұматтардан түрады. Осының бәрі жинақгалып бір ... ... ... ... ... безендіру элементтерінен түрса,
мультимедиа оған қозғалысты, музыкалық басқа да көркемдеуді ... ... ... ... ... ... пайда болып, табысты жүмыс істей бастады.
Елімізде түңғыш Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханаасында ... 3 ... ... ... залы ашылды. Бүл электронды
басылымдар залы АҚШ-тың ... ... ... ... қаржылай демеушілігімен ашылды. ЮСИС-тің ... ... ... және ... сатылып алынды.
Еліміздегі кітаптың алғашқы ... ... осы ... электронды басылымдар залында жасалынды."Қазақтың музыкалық
мұрасы" (Музыкальное ... ... – деп ... ... бай музыкалық мұрасымен таныстыратын көп тілді, аса бағалы дүниені
жарыққа шығарды.
Қазақстанда полиграфия өндірісінің дамуы ... ... ... негізгі технологиялар мен материалдар осы жақтан келеді. ... ... саны мен ... жағынан біздің өнімдерімізбен
бәсекелесте, бір дүңгіршекте қатар сатылады, ал сапасы мен ... ... ... үлгі де ... ... нарықгы жаулап алған ресейлік
өнімдерді ығыстырудың бірден-бір жолы, сол сияқгы, бірақ мазмүны жергілікті
өнім шығару ... деп ... ... бүл қиын іс ... ... ... ... асыруға болады. Қазақстан қағазды көп
көлемде қолданатынына қарамастан оны шығаратын өндірістің жоқ ... ... сол ... де ... шығындары мен салықтар қосылып,
кітаптардың бағасын шарықтатып жіберді.
Кітап — жалғыз автордың еңбегі емес. Ол ... ... тиіп ... бөлегенге дейін оның қаншама мақсаты бар ... ... ... ... ... келіп түсуінен, кітап болып шығуына дейінгі
бүкіл процесті игеретін баспагер мамандар. Баспа кітаптың жарыққа ... де ... ... ... ... ... Интернет әлемімен кірігуі жаңа шешімдерге жол , ашты:
электронды кітаптарды компьютер экранынан аламыз, арнайы ... ... ... ... ... ... болсын оқуға мүмкіндік берді. Кітап
шығарушылар үшін Интернет арзан да ... жаңа ... ... ... ... ... шығарғанда автор жай кітапта кездеспейтіндей,
ерекше ... ... ... ... ... және дыбыстық
иллюстрация, ал кейде, тіпті оқырманның өзі ... ... ... ... бүл
әдістерді қоя түрып классикалық элекгронды кітап үлгісін қарастырайық. Айта
кететін бір жәйт, электронды кітап тек ... ... ... ... ғана
болып қоймайды, еш жерде жарияланбаған кітаптар да кездеседі. Электронды
кітаптың ... ... деп айта ... тек ... ... ... жаза ... ақпараттық технологиялар аз ғана уақыт ішінде дүниежүзілік үлкен
өзгерістер алып келді. Жаңа технология ешқандай ... өз ... ... ... ... ... ... тәуелсіздікке
қол жеткізіп, егемендігін нығайтуға кіріскен Қазақстан әлемдік ... ... кең жол ... жаңа ... баспалардың дамуына игі әсерін ... ... да ... мәнге ие болар деген сенімдеміз.
Бүрындары баспада бірнеше адам жүзеге ... ... ... отырған бір ғана маман атқара алады. Яғни ... ... ... ... дизайнер, стилист, редактор міндеттерін
компьютер маманы бір өзі ... ... ... ... ... ... ... алмасу кеңістігіне жол ашылды, Интернет пен цифрлық
байланыс ... ... ... ... бәсекелесі дүниеге келді. Электронды кітаптар
алғашқы қадамдарын енді ... ... ... бері жаңбырдан кейінгі
саңырауқұлақгардай саны арта түсуде. Электронды кітапқа ... ... ... ... ... ... алмайды.
Несін жасырайық, Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында сліміз нарықтық
жүйеге ене ... ... ... өндірісі де біраз қиыншылықга басынан
өткізді. Кітапқа деген көзқарас ... ... ... ... ... ... ... шешуге азды- көпті ыкдалы барлардың ... ... ... ... ... ... ... Кітаптың керектігіне ешкім
кдрсы емес. Бірақ, кітаптың ... ... ... киіп ... ... ... емес ... бағасын күн сайын құбылтып үстінен пайдасын
көріп отыратын қымбат дүние емес екенін ... ішкі ... ... ... ... желбуаздығымен таң қалдырады"./20/ - деп кітап
ісінің жанашыры Жақау Дәуренбеков ішкі ой - ... өз ... ... ... ... ... бастыру да қиындап кеткет кездер болды.
Ол заман енді ... ... ... бар ... ... ... күні
еш қиыңдықсыз өз кітабіңнің электронды нүсқасын жасап, арнайы компьютерлік
бағдарламалар ... ... ... кез- ... ... ... ... көңідді қүлазытар жай бар. Көзі соқырдан көңілі соқыр ... атам ... ... озық ... ... жатқан осындай
жаңалықтан ауыл халқы бейхабар ... Бүл, ... ... ... ... ... ... бар елемеспіз бе, жүртшылықты көштен ... ... ... ... ... ... ... әсер етпеді деп
айта алмаймыз. Бірақ та, қалай ... ... ... ... ең ... киелісі кітап қой. Мейлі, ол баспа кітап күйіңде болсын,
электронды нүскдда болсын, ол - адам мен ... ... ... ... ... қала ... "Кітап – білім бұлағы, білім – өмір шырағы" деп
қазақ бекер айтпаған болар.
Не болса да ... ... ... өзі ... ... ... ... жүзеге асып жатса баспа ісіне мол пайда әкелмек. Оның ... ... ... ... ... өз ... табатын болады.
Электронды ақпаратпен өскен келесі ұрпақтың әдебиетке, жалпы ... ... ... ... ... ... ... арқылы ғана оятуға болатын сияқгы. Біз қағаз кітапсыз ... ... ... ... ауыз ... ... әдебиеттен әлде
қайда ерте пайда болғанын үмытпайық. Жазуды білмеген қоғамда фольклор, ... ... ... ... ... ... роль ... – әдебиеттің өмір сүруінің бір түрі ғана. Бұл оның орнын ... баса ... ... ... Мысалы – электронды кітап.
Телевидение театр мен кинематографияны ... ... ... ... да өз орнын "виртуалды" түрде де, баспа кітап күйінде де ... ... ... ... баспалары нарықтық экономика жағдайында жемісті
нәтижелерінің арқасында тіршілік ете алатындығын дәлелдеді. Сұранысты өтеп,
қажеттілігін қанағаттандыратын әр ... әр ... ... ... ... ... шығарудан бөлек полиграфиялық қызметтің алуан түрін көрсетіп,
әмбебап кәсіпорын құра ... ... ... ... ... ... бастап, ірі көлемді анықтамалық энциклопедиялар шығарды. Бұл
өз кезегінде тұтынушылар санының көбеюіне әсер етті. Пайда көзін табу ... ... ... басшылыққа ала отырып, басшылар кәсіпкерлік
қызметтін қалыптастырды. Ал шағын баспалардың шығынға ұшырап, жабылып қалуы
басқарудың ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз Қазақстанның баспа ісіндегі
өзгерістер мемлекеттің жүргізіп отырған саясатына, отандық ... ... және ... ... пайда болуына байланысты
кітап нарығында бәсекелестік пайда болуына әсер етті.
Нарық сұранысын қанағаттандыру мақсатында баспалар өз ... ... ... ... емес, оқырман сұранысына бағыттады.
Сондай-ақ полиграфиялық жаңа қондырғыларды ... ... ... ... ... басу ... дамуына әсер еткен тағы бір нәрсе мемлекетіміздің
тілге қатысты жүргізіп ... ... ... ... кітаптарға
сұраныс артқандықтан, кітап өнімі ұлғайды.
«Қазақстан болашағы бекем, елдік үміттері ақталмай ... ... ... ... дәуірінің жарқын мұраттарының бірі –азат
реңді, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, жаһандану
заманынан алар өз орнын, енші-үлесін айқындау болып отырғаны шындық. Әрине,
бұл ... ... оң ... ... дұрыс бағыттан ауытқымауы ақпарат
кеңістігіміздің ... де ... ... ... күннің
толассыз ақиқаты – осы» дейді белгілі публицист, ғалым Намазалы Омашев.
Зерттеу жұмысымның тоқетерінде ... ... ... ... ... ... құралына жататын – кітап баспалар саны
көбейіп келеді. Әркім ... ... ... оны қаржы табу ... да бар. ... ... көзі ... ... ... емес.
Сөйтіп, «өз күніңді өзің ... ... ... кітаптың ішкі байлығын,
рухани азық жасаушы ақын-жазушылар бір бөлек, ... ... бір ... ... ... ... ... десе де, құнын қаншаға көтерем десе де
ешкімнің дауы жоқ. ... ... ... ... орын алып ... ... ... мамандар Қазақстандағы жалпы кітап саудасының бір
жалдық көлемін 125 миллион долларға бағалап отыр. Соның Отандық өнімге ... ... ғана ... ... ... ... сөрелеріндегілердің 65 пайызы
ресейліктер, 35 пайызы отандық кітаптар. Яғни, тәуелсіз кітап ... ... ... ... ... ... алдымен, кітап шығаруға қажет шикізат дайындайтын ... ... ... полиграфия бояулары т.б. Сондықтан да қазір ... ... ... Австрия, Германия, Финляндия, Қытай болып
отыр. Іс жүргізуге Германия мен ... ал ... ... жасауға
Ресейден қағаз аламыз. Монополистер қағаз құнын қымбаттатып, өнімнің
өзіндік құнын ... үшін ... жан ... ... ... ... жоқ дегенде бір қағаз шығаратын кәсіпорын болса, кітап шығарудағы
негізгі мәселенің басы ашылар еді.
Екіншіден, қағаз шығаратын кәсіпорынды ... ... ... мәселе
маман дайындайтын арнаулы курс немес оқу орын ашу. Ал оған ең алдымен,
жастарды сол ... ... ... ... ... ... ... өзін оқытқан шикізат шығаратын орында жұмыс жасаса, екі
жақ та ұтпаса, ұтылмас ... ... ... ... ... ... ... үрейден аз
таралыммен шығарады. Ал, аз таралыммен шығарылған кітаптың өзіндік құны
жоғары болады емес пе? Одан ... ... ... тағы бар. Кейбір баспалар
шығаруындай-ақ шығарғанмен, тарату ... ... сәл ... ... он мыңнан астам кітапхана жұмыс істейді. Әрбір кітапханаға ... ... ... ... ... 20-30 ғана ... ... Сөйтіп, қазақ кітаптары оқырман түгелі ... да ... ... ... ... ... ... де жетпей қалып жатыр.
Тіпті, олар мүлдем хабарсыз. Осы ... тағы бір айта ... сол ... ... ... ... үшін ... кітапхана, кітап дүкендерінің
жоқтығы.
Төртіншіден, қаламақы мәселесі, ақын-жазушылардың әлеуметтік жағдайы.
Әсерлі де әдемі мазмұнды ... ... ол ... ... тағы ... авторлардың өзіне аздаған қаржысына басады да қолына ұстата ... оны ... ... ... онымен жұмысы жоқ. Жалғыздың күйін кешкен
автор өз шығармасын қайда ... ... Ары ... ... ... ... ... болса, соларға өткізер немесе
жоғары оқу орындаға ақшасы жоқ студенттерге мәжбүрлеп сатар, одан ... ... ... ... ... ... тағы да жазушының өз міндеті. Шығармашылық
адамның қаламына әмір жүрмейді. Шабыт пен жүрек ... ... бар ... ... ... ... әлбетте, кітабыңызды шығармашылық өрісі
төмен болар анық. Сөйтіп, жазушылар тіршілік қамын ... ... ... ... ... Досанов ағамыз айтпақшы, Қазақстанда айлық алмайтын
бірден-бір категория – жазушылар. ... ... ... ... қайдан
сұраныс артсын? Мысалы, Испанияда Делибес деген мықты жазушы ... ... ... ... Бұл ... ... бір ғана баспа
шығарады. Келісім-шарт бойынша, әлеуметтік, экономикалық ... ... өз ... ... Және ... екі жақ та пайда табуда.
Бізге осындай бір жүйе керек. ... ғана әрлі де ... ... ... ... ... ... баспалар бәсекелесе отырып күшееді.
Бесіншіден, жалпы, бүгінде ... көп ... ... ... ... тағы бір ... – оның ... Ал оның бағасын
шығару үшін қағаз, қатырма сапасы, қаламақы көлемі, ... ... ... ... қойма орны және тиражына байланысты
есептеледі.
Мұндай мәселелерді алдын алу үшін кітапты дайындау, ... ... ... ... азайту, тіпті уақытша тоқтата тұруы керек сияқты.
Яғни ... ... ... ісі мен сату ісі бір ... ... ... да еі алдымен кітапты шығармас тарылымы мен тарату мүмкіндіктерін
айқындау керек, ал ол үшін ... ... ... ... олардың сұранысын білген жөн. Дұрыс шешім қабылдауға қажет сапалы
ақпарат алу үшін, басшылар ... ... ... ... ... керек. Оның үстіне, басшылардың маркетингтік зертттеу технологиясын
жетік біліп, жоспарлап ... ... ... білу ... ... дүниеге келген адамдардың көпшілігі ... ... ... бойынша қазақстандық авторлар жазған оқу
құралдарды ... ... ... ... ... ... баспалар үшін мамандырылған ... ... ... ... боларына көзімізді жеткіздік.
Баспалардың негізгі күн көрісі өнім ... мен ... ... ... ... ... өткізетін ірі жүйелермен,
ал қәзіргі кезде интернет-дүкендермен байланыс орнату тіптен ... ... ... тіпті барлығында әлі күнге дейін ... ... ... жоқ. Ал, ... ... ... ... нарықты жаулап алған баспалардың барлығында сауатты жасалған Веб-
сайттар бар. Веб сайт арқылы келелі ... ... ... ... әлем ... ұсынуға болады. Сонымен қатар ... ... кез ... ... ... сіздің баспаның шығарған кітабына
қызыққан оқырман сатып ала ... Егер әр ... өзі ... ... веб-сайт арқылы жарнамалап, тізімін жасап отыратын болса, кітап
нарығын зерттеп жүрген адамға статистика жасап ... қай ... ... ... ... ... ... жасап отыруына оңтайлы ықпал
етер еді. ... ... ... ... бәсекелестері не шығарып
жатқандығын оңай ... ... ... одан оза түсу үшін жаңа ... ... Сөйтіп, бәсекелестік артқан жерде сапа көтеріле бастар еді деп
ойлаймыз.
Сонымен қатар, бөлек баспа ісі туралы Заң ... ... ... жүйесінің нақты схемасы көрсетіліп, жалпыға бірдей ортақ ережелер
қарастырылу қажет екені даусыз.
Баспа ісі мамандығы ... ... үміт ... ... ісі ... дамып, әлемдік нарықты жаулаған баспалары бар ... не ... ... жіберу орынды. Себебі, кітап беттерімен
ғаламтордан оқу бөлек те, ... ... іс ... ... ... нәтижелі
болар еді. Осындай жолмен біздер маркетинг пен ... ... ... да ... жас кадрларды дайындайтын едік.
Қазіргі уақытта мемлекеттік тапсырыстарды орындау арқылы, ... ... ... алу ... тұрақты табысқа ие ... ... ... ... ісін ... бір жолға қойып, дамыту үшін
мынадай мәселелерді ... ... ... ... ісі ... Заң ... Осы ... аясында кітап тарату ісін жолға қою;
3. Кітапқа ... ... ... ісін ... ... мүмкіндіктерін
кеңінен пайдалану;
4. Тақырыптық жоспарды бекітуде сұрансты ескеру;
5. Кітапты жарнамалайтын танымдық теле проекттер ашу;
6. Менеджмент, маркетинг, экономика, орта және ... ... ... ... ... Бұл тек Қазақстандық авторлардың осы
тақырыптарға жазған ... ... ... қана ... ... дамуына да айтарлық үлес қосады. Сондықтан да ... ... ... ... ... арасында бәйге
ұйымдастыруларына болады;
7. Өз баспаханалары бар баспалар тек кітап қана емес, өз ... ... ... ... ... ... ... кеткен
қаражатты үнемдер еді;
8. Әлеуметтік мәні бар кітаптарға салықты азайту ... ... ... НДС-ті тек кейбір өнімдерге салу;
10. Баспа технологиясының үлкен ... ... ... әлемдік дәрежеге
көтерілу. Әлем кітап жәрмеікелерінің ... ... ... Шикізатты елде дайындау;
12. Мемлекеттік тапсырыспен шағарылған кітаптардың электронды нұсқасын
дайындау;
13. Білімді де білікті мамандар даярлау;
14. Білі ордаларында менеджмент пен ... ... ... ... ... шәкірттерді Мәскеу және басқа да ... ... ... ... ... ... ... Мықты авторларды тарту;
17. Қаламақы көлемін жоғарылату;
18. Маркетингтік жоспарды жүрзізу;
19. Кітап дүкендері мен кітапханаларды ашу, әсіресе ауылдық жерлерде;
20. ... ... ... ... қара ... ... ғана
емес, қонақ үй, демалыс орындарында, аэропорт (ұшақтар ішінде),
ауруханалар, балабақшалар, ... оқу ... ... ... (баспасөз беттерінде, теледидар, интернет, радио желісі
арқылы, сонымен қатар, қоғамдық көліктердің сыртына, ішіне және
аялдамаларға, көше ... ... ... ... Н. Қазақстан – 2030. Ел президентінің ... ... – А.: ... ... Р. Мәдени мұра «Қазақ әдебиеті» газеті 2005ж
3. Сағынова Н. Кітапхана ісін ... ... ... ... ... ... Ш. ... кітабының тарихы. – А.: Cанат баспасы 1999ж.
5. Сейфулмәлік Сапаров Е. ҚазҰУ Хабаршысы 2007ж
6. Субханбердина Ү., Сейфуллина ... ... ... ... ... ... ... Қазақ кітабының тарихы. – А.: Қазақстан, 1971ж.
8. Шалғынбаева Ж.Революцияға дейінгі қазақ ...... ... ... ... Қазақстан» газеті, «Кітаптарымыздың көсегесі қашан көгереді?»
1993 ж.IV.
10. ... ... ... «Кітап қолымызға тигенше» Айнаш Есалиева
26.06.1996ж.
11. «Қазақ әдебиеті» газеті ... ... ... ... ... ... ... Ф. Книжный маркетинг – М.:Эксмо,1996ж.
14. Ш.Омарова Жарнамалық ақпарат ҚазҰУ Хабаршы – 1998-№2
15. Журнал «Книжный бизнес» Алматы. №1-22с.
16. «Мәдениет» ... №12 ... ... Ж. ... кітап тарату ісінің күрделі ... – 2003 ... ... М., ... Ж. Книгоиздательское дело.Казахстан А.:1992ж
19. Cейітбекова Л. Қазақстан баспалары дамуындағы ... ... ролі А.: ... Cатыбалдыұлы С. Маркетинг – нарықтану. Алматы. Білім 1999ж.
22. Грэм Г.Книжный бизнес.М1999ж.
23. Андерсен К., Керр К. менеджмент, ... на ... 2003. ... ... Л.Ф. Бизнес план. Работа над ошибками.2005ж.
25. Сақ Қ. Интернет – кітаптың жаңа өрісі // ҚазҰУ хабаршысы, N10, ... ... ... Н. Жол ... ... ... Атамұра, 1999. 48-6.
27. Назарбаев Н.Ә. "Қазақстан - 2030" -Алматы: ... 1998, ... ... Ш.Р. ... ... ... Санат, 1997, 17-бет.
29. Алдаберген Қ., Ф.Оразай, Ж.Нұсқабаев. Қазак журналистикасының
тарихы. - ... ... 1996, ... ... В.В. Журналистика. Санкт-Петербург, 1996. С.206.
31. Бейсенқұлов А. Қазақстандаѓы БАҚ - ақпараттық ... ... // ... хабаршысы, N11, 2001 ж. 25-бет.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 118 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
Орта ғасыр мәдениеті5 бет
"баспасөздегі ақпараттық соғыс"7 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
«TSC Group» корпорациясының даму тарихы және бүгіні44 бет
«Білгенге маржан» баспасының бизнес- жоспары8 бет
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет
«Үш қиян» баспасынан жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптар ерекшелігі51 бет
«Өнер» баспасы өнімдерінің ерекшеліктері70 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь