Ақшалай қаражаттардың кәсіпорынның жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызын анықтау және оларды басқару стратегиясын жетілдіру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. КӘСІПОРЫН АҚШАЛАЙ ҚАРАЖАТТАРЫН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорынның айналым қаражаттарын басқарудың мәні ... ... ... ...5
1.2 Кәсіпорынның ақшалай қаражаттарының кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызы ... ... ... ..18
1.3 Ақша ағымдарын басқарудың әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

2. КӘСІПОРЫННЫҢ АҚШАЛАЙ ҚАРАЖАТТАРЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ («Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы филиалы мысалында)
2.1 Кәсіпорынның қаржы.шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ...28
2.2 Кәсіпорынның мүлкінің құрамы мен құрылымын талдау ... ... ... ... .33
2.3 Кәсіпорынның өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
2.4 Ақша қаражаттарын басқаруды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42

3. КӘСІПОРЫННЫҢ АҚШАЛАЙ ҚАРАЖАТТАРЫН БАСҚАРУ СТРАТЕГИЯСЫН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Ақшалай ағымдарды басқаруды болжамдау модельдері ... ... ... ... ...52
3.2 Қаржылық менеджменттің стратегиясын, тактикасын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
Қоғамымыз “Қазақстан – 2030” стратегиясында ұзақ мерзімді мақсат ретінде нарықтық экономиканы дамытуға негізделген экономикалық өсу, денсаулық сақтау, білім беру, халықтың әл-ауқаты мен жағдайын көтеру салаларын дамытуды алдына қойған. Қазақстан әлемдік тауарлар, қызметтер, еңбек ресурстары, капитал, осы заманғы идеялар мен технологиялар рыногынын шын мәнінде ажырағысыз да серпінді бөлігіне айналуы үшін біз бірнеше міндеттерді шешуіміз тиіспіз. Ол міндеттерді бірі-экономиканың тұрлаулы дамуын жай қамтамасыз етіп , ұстап тұру емес, оның өсуін басқару. Экономиканың тұрақты дамуы бізге реформалардың әлеуметтік бағытталығын күшейтуге мүмкіндік береді.»-деп айтып кеткен еді Республикамыздың Президенті Н.Ә.Назарбаев 2007ж. Қазақстан халқына арналған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауында. /1, 4-5 б/
«Қоғамдағы келісім-шарттық қатынастарды дамыту мен жеке меншік институтын нығайту үшін қосымша заңнамалық және әкімшілік шаралар, сондай-ақ даулар мен төрелік ету рәсімдерін тәуелсіз тұрғыда қарау жүйесін дамыту қажет. Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры халықтың кәсіпкерлік әлеуеті мен бастамашылығын іске асыруға тырысқан түрлі топтары үшін қаржы ресурстары мен сараптама жасаудың нақты қайнарына айналуға тиіс.» - деп Елбасы өзінің 2007ж. Қазақстан халқына арналған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауында айтып кеткен. /2, 6-8 б/
Еліміз тәуелсіздігін алғаннан бергі уақыттарда, әсіресе соңғы жылдары экономикалық өсім жоғары қарқын ала бастады. Алғашқы кездегі қиындықтар біртіндеп артта қалды. Қоғам өмірінің барлық салаларын дамыту арқылы халқымыздың өркениет жүйесіндегі өмір сүріп жатқан басқа елдер тірлігімен бірдей дәрежеге қол жеткізуге болатынын соңғы жылдар жемісінің нәтижелерін байқатып отыр. Өмір сапасын және деңгейін көтеру экономикалық өсудің нәтижесіне және оның жалпы жағдайына тәуелді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық экономикада бизнесті басқару көптеген белгілермен ерекшелікшеленеді. Біріншіден, кәсіпорынның жиынтық ресурстарының ішінде ең маңызды ресурс ретінде қаржылық ресурстар қолданылады. Екіншіден, қаржылық бейнедегі басқарушылық шешімдерді қабылдау белгісіздік жағдайында жүргізіледі. Үшіншіден, кәсіпорынның нақтылы тәуелсіздігі нәтижесінде негізгі мәселе ретінде қаржылық ресурстарды анықтау және инвестициялық саясатты ықтималды жүргізу болып табылады. Төртіншіден айналым капиталын тиімді пайдалану арқылы қаржылық жағдайды жақсарту қажет болады, ақшалай қаражаттардың ролі де жоғары мәнге ие. Кәсіпорында міндетті түрде ақшалай қаражаттар мен олардың эквиваленттерінің болуы шарт. Ақшалай қаражаттарды тиімді басқару жүйесі қаржы менеджметінде қаржылық циклды есептеумен, ақшалай қаражаттардың қозғалысын талдаудан, ақшалай қаражаттарды болжамдаудан құралады. Осы себептерге байланысты нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын қаржыны басқаруда ақшалай қаржаттарды басқарудың мәселелері өзекті болады.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». Астана, 2007ж. 28 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 наурыз 2007ж
2. Жүйриков К.К.: Финансы предприятий в условиях рынка.-Алматы, 2002, 64-65б.
3. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. –Алматы: Экономика. 2001– 230 б.
4. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами: Пер. с англ. /Гл. ред. серии Я.В. Соколов. - М.: Финансы и статистика, 1997.- 800 б.
5. Верещака В.В. Привлечение оборотных средств // Главбух. - 1998. - N 21. - б.19-26.
6. Ефимова О. В. Анализ оборотных активов организации. // Бухгалтерский учет – 2000г. - №10 – б.47-53.
7. Ефимова О.В. Финансовый анализ.- М.: Бух. учет, 1996 -208б.
8. Козлова Е.П., Галинина Е.Н. Финансовый анализ и аудит. –М.: Финансы и статистика, 2004.– 432б.
9. www.astanatradeinternational.kz
10. Литвин.И.И Как определять плановую потребность предприятия в оборотных средствах // Финансы. - 1997. - N 10. - б.10-13.
11. Нестеров В.О. , Карпенко С.Н. Финансовый анализ и учет.-М.: Финансы и статистика, 2005.- 180б
12. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Анализ отчетности.-М.: Финансы и статистика, 2003.– б34 - 38.
13. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в предприятиях и коммерческих организациях. Управление денежным оборотом. - М.: ИНФРА-М, 2002. – 392б
14. Парамонов А. В. Учет и анализ предпринимательского капитала // Аудит и финансовый анализ. – 2001г. - №1 –б 88.
15. Рубченко М., Агеев С. и др. Искусство управлять деньгами // Эксперт. - 1995г - N6 - б 17 - 29.
16. Стоянова Е.С., Быков Е.В., Бланк А.И. Управление оборотным капиталом. - М.: Изд-во "Перспектива", 1998. - 128с.
17. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент. -М.: Перспектива, 1994 – 193б
18. Уткин Э.А. Финансовое управление. - М.: Финансы и статистика, 1996. – 307б
19. Фащевский В.М. Об анализе оборотных средств //Бухгалтерский учет. - 1997г - N2 – б 80 - 81.
20. Финансы в управлении предприятием /Под ред. Ковалевой - М.: Финансы и статистика, 1995 – 160б
21. Хомидов А. У. Анализ бухгалтерского баланса // Аудит и финансовый анализ. – 2001г. – №1 – б5-24.
22. Чурилов С. В. Анализ собственного оборотного капитала // Бухгалтерский учет. – 2000г. - №11 – б76-78
23. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа.- М.: ИНФРА-М, 1997. – 196б
Ковалев В.В.. Финансовый анализ: методы и процедуры. –М.: финансы и статистика, 2005.-343-349б
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...................................................................
...........................................3
1. Кәсіпорын аҚШАЛАЙ қаражаттарын басқарудың теориялық негіздері
1. ... ... ... басқарудың мәні……………5
2. Кәсіпорынның ақшалай қаражаттарының кәсіпорынның қаржылық
жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызы..............18
3. Ақша ағымдарын басқарудың
әдістері................................................24
2. КӘСІПОРЫННЫҢ АҚШАЛАЙ ҚАРАЖАТТАРЫН БАСҚАРУДЫ ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметін
талдау.......................28
2. Кәсіпорынның мүлкінің құрамы мен құрылымын
талдау.................33
3. Кәсіпорынның өтімділігін
талдау.........................................................39
4. Ақша қаражаттарын басқаруды
талдау................................................42
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... Ақшалай ағымдарды басқаруды болжамдау модельдері...................52
2. Қаржылық менеджменттің стратегиясын, тактикасын жетілдіру
жолдары.............................................................
.....................................56
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................
.................................61
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................67
КІРІСПЕ
Қоғамымыз “Қазақстан – 2030” стратегиясында ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... өсу, денсаулық
сақтау, білім беру, халықтың әл-ауқаты мен ... ... ... алдына қойған. Қазақстан әлемдік тауарлар, қызметтер, ... ... осы ... ... мен ... ... шын
мәнінде ажырағысыз да серпінді бөлігіне айналуы үшін біз ... ... ... Ол ... ... ... жай ... етіп , ұстап тұру емес, оның ... ... ... ... бізге реформалардың әлеуметтік бағытталығын
күшейтуге мүмкіндік береді.»-деп айтып ... еді ... ... 2007ж. ... халқына арналған «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты Жолдауында. /1, 4-5 ... ... ... ... мен жеке ... ... үшін ... заңнамалық және әкімшілік шаралар, сондай-ақ даулар
мен төрелік ету рәсімдерін тәуелсіз тұрғыда ... ... ... ... ... дамыту қоры халықтың кәсіпкерлік әлеуеті мен
бастамашылығын іске ... ... ... ... үшін қаржы ресурстары
мен сараптама жасаудың нақты қайнарына айналуға тиіс.» - деп Елбасы ... ... ... ... ... ... жаңа ... атты
Жолдауында айтып кеткен. /2, 6-8 б/
Еліміз тәуелсіздігін алғаннан бергі уақыттарда, ... ... ... өсім ... ... ала ... ... кездегі қиындықтар
біртіндеп артта қалды. Қоғам өмірінің барлық салаларын дамыту ... ... ... өмір ... ... ... ... тірлігімен
бірдей дәрежеге қол жеткізуге болатынын соңғы жылдар жемісінің нәтижелерін
байқатып отыр. Өмір сапасын және ... ... ... ... және оның жалпы жағдайына тәуелді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық экономикада бизнесті ... ... ... Біріншіден, кәсіпорынның жиынтық
ресурстарының ішінде ең маңызды ... ... ... ... ... қаржылық бейнедегі басқарушылық шешімдерді қабылдау
белгісіздік жағдайында жүргізіледі. Үшіншіден, ... ... ... ... мәселе ретінде қаржылық ресурстарды
анықтау және инвестициялық саясатты ықтималды ... ... ... айналым капиталын тиімді пайдалану арқылы қаржылық жағдайды
жақсарту қажет болады, ақшалай ... ролі де ... ... ... міндетті түрде ақшалай ... мен ... ... ... ... қаражаттарды тиімді басқару жүйесі
қаржы менеджметінде ... ... ... ... ... талдаудан, ақшалай қаражаттарды болжамдаудан ... ... ... ... экономика жағдайында кәсіпорын қаржыны
басқаруда ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - ақшалай қаражаттардың кәсіпорынның
жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызын ... және ... ... ... ... алға ... мақсатына жету үшін келесідей
міндеттерді шешу көзделеді:
- айналым капиталын ... ... ... басқарудың ролін және
оларды басқару әдістерін анықтау;
- «Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы филиалы мысалында кәсіпорында
ақшалай қаражаттарды ... ... ... ... ақшалай қаражаттарының қозғалысының динамикасын, қаржылық
цикл ұзақтығын анықтау;
- ақшалай ағымдарды басқаруды болжамдау модельдерін пайдаланып, ... ... ... ... ... жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі. Бұл жұмысты жазу
барысында ... М.И., ... А.Д., ... Р.С., ... ... Е.В. ... Е.С., ... К.Ш. және т.б. ғалымдардың
еңбектері әдістемелік ... ... ... ... жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыс 3 негізгі
бөлімнен, кіріспе, қорытынды, қолданған ... ... ... құралған, жалпы беттер саны- .
Жұмыстың бірінші бөлімінде кәсіпорынның айналым ... ... ... басқарудың маңызы, ақшалай қаржаттарды
тиімді басқарудың қаржылық жағдайға әсері, ... ... ... ... ... бөлімде «Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы
филиалы мысалында ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарының қозғалысының динамикасы,
қаржылық цикл ұзақтығы анықталған. Үшінші бөлімде ақшалай ... ... ... ... ... стратегияның әр
нұсқауы бойынша әр бап ... ... ... бағалау және олардың
кәсіпорын балансына әсер ... ... ... кәсіпорын көрсеткіштерінің
болжамды мәндері есептелген, қаржылық менеджменттің стратегиясын жетілдіру
жолдары ұсынылған.
1. Кәсіпорын аҚШАЛАЙ ... ... ... ... ... айналым қаражаттарын басқарудың мәні
Айналым қаражаттары кәсіпорын мүлкінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Оларды ... ... мен ... ... ... қызметінің
негізгі шарты болады. Нарықтық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... және басқа да дағдарыстық құбылыстар кәсіпорындарды
айналыс қаражаттарына қатысты өз саясатын өзгертуге, толықтырудың жаңа
қайнар көздерін ... ... ... тиімділік мәселесін зерттеуге
мәжбүр етеді. Өндірістің материалдық негізі ... ... ... ретіндегі
өндірістік қорлар табылады. Қызмет көрсету процесі барысында еңбек өнімдері
мен еңбек құралдары әрқалай және әртүрлі ... ... өнім ... ... тасымалдайды. Осының арқасында өндірістік қорлардың негізгі және
айналыс қорларына бөлінуі дәлелденеді. ... ... ... ... ... ... және бір ... цикл процесінде бастапқы
түрін өзгертіп, дайын өнім құнына өз құнын тасымалдайды. Өз ... ... ... ... ... және ... ... бұл олардың өндірістік қорлар мен айналыстағы қорларға бөлінуіне
сәйкес келеді. /1/
Айналымдағы өндірістік қорлар ... ... ... қорлары, негізгі
және қосымша материалдар, стаып алынатын ... ... мен ... ... жөндеу жұмыстары үшін керекті бөлшектер, аз құнды және
тез тозатын бұйымдар, аяқталмаған өндіріс ретінде болады. /2/
Айналым қорларына мыналар ... ... ... ... ... ... қарыздар.
Әрдайым қозғалыста бола тұра, айналымдағы ... ... ... ... ... ... айналымын қамтамасыз етеді.
Кәсіпорындар қорларының ... ... ... ... басқа да өндіріс құралдарын алуға ақша түрінде құнның авансталуынан
басталады- бұл айналымның бірінші кезеңі. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... отырып, өндірістік
қорлардың түрін иеленеді. Сонымен қатар бұл жерде құн шығындалмайды,
авансталады, ... ... ... ол қайтадан қалпына келеді. Айналымның
екінші кезеңі өндіріс ... ... ... яғни ... күші,
құрамында тасымалданған және жаңа қалыптасқан құны бар жаңа өнімді жасап,
өндіріс құралдарын өндірістік ... ... ... ... ... өзінің түрін өзгертеді - өндірістіктен ... ... ... ... өндірілген дайын өнімді (жұмысты, қызметті)
өткізіледі және ақшалай қаражаттар алынады. Бұл кезеңде айналым ... ... ... ... сферасына көшеді. Үзілген тауарлық айналым
жаңғыртылады, құн тауарлық түрден ... ... ... Өнімді
жұмыстарды, қызметтерді) дайындау мен ... ... және ... ... қызметтерді) жүзеге асырудан алынған ақшалай
қаражаттар соммасының айырмасы кәсіпорынның ақшалай ... ... ... ... ... ... соң, ... қаражаттары жаңасына
көшеді. Айналым қаражаттарының тұрақты қозғалысы өндіріс пен айналымның
үздіксіз процесінің негізі болып ... Бұл ... ... ... ... ... табылады- өндірістік.
Айналым қаражаттарына талдау жасау ... ... ... ... әсер ... ... ... атап өту қажет.
Олардың негізгі факторлары 1 ... ... 1. ... ... айналымына факторлар әсері
Айналым қаражаттары өндіріс саласына, ... ... ... есеп ... соныменен мемлекеттегі ақша айналысына
маңызды әсерін тигізетін негізгі қаржылық категориялардың бірі ... олар ... ... атқарады – есеп-төлемдік./2/
Жасалатын айналымдағы өндірістік қорлардың және айналыстағы қорларының
қорларына ... ... ... ... ... ... бұл категорияның толық экономикалық ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың белгілі бір соммасын аванстаумен
бірге өндіріс процесінде жасалатын қосымша өнім құнын бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда қорлардың
айналымы аяқталғаннан кейін авансталған айналым қаражаттарының соммасы
алынған ... ... бір ... ... ... ... ... қаражаттарының сомасы қорлардың айналымы
аяқталғаннан кейін шығындарға байланысты ... ... ... ... ... ... есептерді уақытылы орындауды жүзеге асыратын қажетті ... ... ... ... мен ... қорларының жоспарлы
түзілуі үшін ақшалай түрдще ... құн ... ... ... ... және ... ресурстарды қамтитындықтан, олардың
ұйымдастырылуы мен пайдалану тиімділігінен материалдық өндіріс процесі ғана
емес, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы да тәуелді ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарлату мәселелері
кешенінде басты болып табылады. Айналым қаражаттарын ұйымдастыру мыналарды
қарастырады:
• Айналым қаражаттарының құрылымы мен құрамын ұйымдастыру;
• Айналым қаражаттарына ... ... ... ... Айналым қаражаттарын қалыптастыру көздерін анықтау;
• Айналым қаражаттарын пайдалану мен ... ... ... ... ... ... ... мен ақталуына
жауапкершілік. /3/
Айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... мен
айналым қорларын құрайтын элементтердің жиынтығы болады.
Айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... мен сатып алынатын жартылай фабрикаттар, қосымша
материалдар, жағармай, жөндеу ... ... ... ... ... инвентарь және тағы басқа аз құнды және тез ... ... ... және ... ... ... ... кезеңдегі шығыстар, дайын өнім, ... ... ... ... және тағы басқасы.
Жоспарлау, есептеу және талдау тәжірибесінде айналым капиталы келесі
ерекшеліктер бойынша сыныпталады:
1) Өндіріс процесіндегі ... ... ...... қорлар және айналым қорлары;
2) Бақылау, жоспарлау және басқару тәжірибесіне байланысты – ... және ... ... ... ... ... ... қалыптасу көздеріне байланысты – меншікті
капитал және қарыздық айналым капитал;
4) Өтімділігіне ... ... ... жылдамдығына) байланысты –
жоғары өтімді қаражаттар, тез өтімді айналым қаражаттары және ... ... ... ... салу тәуекелінің дәрежесіне байланысты – ... ... бар ... ... ... аз ... ... қаражаттары, салымдардың орташа тәуекелі бар айналым қаражаттары,
салымдардың жоғары тәуекелі бар ... ... Есеп ... мен ... ... ... байланысты –
қорлардағы айналым қаражаттары, дебиторлық қарыз, қысқа мерзімді қаржылық
салымдар, ақшалай қаражаттар, тағы басқа айналым ... ... ... байланысты – еңбек құралдары, дайын өнім
мен тауарлар, ақшалай қаражаттар, шоттардағы қаражаттар. /4/
Айналым қаражаттарының ... деп ... ... ... ... арасындағы қатынасты атайды./2/
Айналым қаражаттарының құрылымы мен құрамы ... әр ... ... емес. Олар өндірістік, экономикалық ... ... ... ... ... өнеркәсіптік кәсіпорындарға қатысты негізгі ерекшелік олардың
айналым қаражаттарында тауарлы-материалдық ... ... ... қарыздың көн бөлікті алатыны болады./5/
Айналым қаражаттарын ұйымдастырудың негізгі қағидаларының бірі болып
нормалау ... Бұл ... ... ... ... ... қажетті көлемін экономикалық дәлдікпен анықтауға және соның
арқасында өндірістік және төлем-есептік қызметтерді ... ... ... ... туғызуға мүмкіндік береді. Айналым ... бас ... ... ... ... қате ......
есептік тәртіптің дағдарыстық жағдайының себептерінің бірі.
Айналым қаражаттарын дұрыс ұйымдастырудың маңызды қағидасы ... ... ... ... ... болып табылады. Шығындарды,
шаруашылықсыз негіздегі шығыстарды жабу, ссудалар бойынша жоғарғы ... ... ... ... ... ... үшін ... авансталған айналым қаражаттарын бөліп алу арқылы бұл қағиданың
бұзылуы төлем-есептік тәртіптің ... ... ... ... ... ақы ... ... мен қызметкерлер алдындағы,
жеткізілетін дайын өнім мен ... үшін ... ... өсуіне әкелді.
Айналым қаражаттарын ұйымдастырудың негізгі қағидасы ... ... ету, ... ... мен ... ... болып
табылады. Кәсіпорынның айналым қаражаттарын ұйымдастыру статистикалық
мәліметтер, ... және ... есеп ... зерттеулер мен ревизия
арқылы қолдану тиімділігі мен ... ... ... қамтиды.
Көптеген кәсіпорындардағы айналым қаражаттарына деген жеткіліксіздік
себептерінің бірі шикізат келіп түсуінің ... ... ... табылады.
Бұл шикізатты тұтынудың тәуліктік нормасынан кейде 30-50 есе көп сатып
алуына әкеп ... Яғни ... ... орын ... ... көп ... ... мәселесі мерзімі өткен кредиторлық қарыздардың мерзімдері
бойынша, қазіргі кезде кімге төлеу ... ... кім күте ... кімге
төлемдерді жүзеге асырмау мүмкін ... ... ... ... ... ... Бұл ... бірінші орында
коммерциялық банктерге несие мен пайыздар және республикалық ... ... ... ... ... ... асырылмаған төлемдер
кәсіпорынды банкроттыққа әкелу мүмкін деңгейге ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде
осындай қауіп салыстырмалы шартты болып келетінін атап өту қажет. Қазіргі
кезде банкроттық мүмкіндік ... ... кері ... ... ... ... болған кәсіпорындарға бұл кері тәуелділік одан әрі
көрініс табады./7/
Кәсіпорынға өндірістік және ... ... ... ... ... ... пен ... күшін өтеуге мүмкіндік беретін жеткілікті
айналым капиталын қамтамасыз ету тәжірибеде бірнеше ... ... ... әкеп соғады.
Кәсіпорынның айналым капиталын мәнді ... ... ... бірі – ... басқару. Қаржы менеджментінің батыс оқу-
құралдарының дәлелдемелері негізінде ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығынан басқа ешбір
фактор маңызды болып табылмайды. /8/
Қазақстанды бұл фактордың әсерін анықтау үшін қорлардың бар болуы ... ... алу және ... қолдану нормативтерін есептеу қажет. Яғни
барлығы бухгалтерлік есеп мәселесінен ... ... ... ... ... қажеттігіне күмән жоқ.
Кәсіпорын жиі бір шикізат түрін әртүрлі бағамен сатып ... ... ... ... ... жазылып тұрады ( өйткені әртүрлі
бағаны иеленеді ). Бухгалтерия бұл ... ... бір ... жазу ... ... олар ... карточкалардан шығынға
жазылатындықтан, шығынға жазудың жаңа әдісі – ... ... ... Бұл ... негізінде қаржыны басқару, әрине, мүмкін емес./9/
Біздің мемлекетімізде қазіргі кезеңге дейін дайындамалардың ... ... ... ... бағалау әдісі болған. Бірақ оны қолдану ... ... тән ... ұзақ ... сақтау жағдайында,
біріншіден, өнімнің өзіндік құны ... ... ... құны ... ... яғни ... ... жасанды
жолмен ұлғаяды.
Соңғы сатып алулардың құны бойынша материалдарды бағалау ... ... ... ... ... олардың төмендеу жағына
бұрмалаушылыққа әкеледі, соның нәтижесінде, айналым коэффициентінің ... ... ... ... алулардың құны бойынша тауарлы-материалдық
құндылықтар қорларын бағалау (ФИФО) ... ... ... ... ... одан әрі ... бағалар негізінде қалыптасуына әкеп
соғады, ал олардың қалдығы максималды құны бойынша бағаланады. Сондықтан
ағымдағы ... ... ... ... ... ... қарастырылған әдістерді пайдалану кездегіден ... ... ... Одан шығу жолы ...... және ... орташа
құн бойынша есепті енгізу./10/
Айналым қаражаттарының ұлғаю мәселесінің екінші аспектісі – есеп жүйесін
жетілдіру. ... ... үшін ... ... ... білу
қажет – келісімдік соммалар, мерзімдер және төлемдердің түсуімен байланысты
басқа көрсеткіштерді қамтитын реестр ... ... ... кім қарызды
төлеуді кешіктіретінін және қандай мерзімге, кім ... ... ... ... өту ... ... кәсіпорындарда айналым
қаражаттарының жағдайы жергілікті себептерден ғана ... ... ... ... нашарлады: бірыңғай экономикалық кеңістіктің бұзылуы,
өндіріс деңгейінің төмендеуі, бағалардың өсуі және тағы басқасы. ... ... жаңа ... тексерілген және кәсіпорындармен
ерікті түрде ... болу ... Бұл ... бойынша жұмыстар жүргізіліп
жатыр.
Бизнесті жүргізу процесінде инвестициялық және қаржылық шешімдерді
қабылдау ... ... ... ... ... ... оның жағдайының белгілі бір мөлшері мен динамикасының ... ... ... ... ... маңызды критерийлердің бірі болып
табылады. ... ... ... ... кезеңдерінде: бизнесті құру
немесе кеңейту үшін ... ... ... ... қайта ұйымдастыру
уақытына дейін – капитал ... ... ... ... атрибуты
болып табылады. Казіргі кезде кәсіпорынмен ресурстарды тартудың тиімділігін
анықтау мақсатында қаржылық талдау мен ақша ... ... ... Бұл ... ... ... ... тиімді амал бола
бермейді./11/
Кәсіпорынмен ресурстарды тарту – екі бағыт ... ... ... ... инвестор жағынан – инвестиция ретінде, ал кәсіпорын ... оның ... ... ... ... ретінде. Белгіленген мәселелерді
шешу үшін инвестор жағынан салынған қаражаттардың қайтарылу ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін
қаржылық әдістерді қолдану жеткілікті болады. Капиталдың қалыптасуы ... ... ... ... оның ... ... деңгейін анықтау
үшін бір қаржылық әдісті талдау жеткілікті болмайды. Сондықтан ... ... мен ... ... ... бағалаудың басқа да
әдістері мен әдістемелерін қолдану қажеттілігі туындайды.
Айта ... ... ... кезеңде шетелде де, ... да ... ... ... жеке ... мен олардың
қалыптасу көздерін басқару бойынша мәселелерді шешуге негізделген және
капиталды ... ... ... жол ... орын ... ... ... кешенді және жүйелі амалды 30 ... ... ... ... және қазіргі кезге дейін кәсіпорынның
айналым қаражаттарына талдау жасауда кеңінен пайдаланылып келе жатыр./11/
Кейбір авторлар, соның ішінде Погостинская Н.Н және ... ... ... ... амалында жүйелік пен кешенділік
тепе-теңдігінен алшақтайды деп ... Осы ... ... ... ... деп айтуға болады. Кешенді талдауда бір-бірімен
байланысы және ... ( ... ... ... ... )
көрсеткіштер жүйесінің қолданылуы көзделеді.
Профессор А.Д.Шеремет жүйелі талдауда алты негізгі кезеңді атап өткен:
1. Белгілі бір мақсаты және оның ... ету ... бар жүйе ... ... ... ... және синтетикалық көрсеткіштердің жүйесін жасау.
3. Жүйенің схема түріндегі бейнеленуі.
4. Факторлар мен көрсеткіштер сыныптамасын жүргізу және олар
арасындағы байланысты анықтау.
5. Алдыңғы кезеңдер ... ... ... қалыптастыру.
6. Жасалған үлгіні пайдалану арқылы зерттеулерді жүргізу.
Айналым қаражаттарын талдау үшін кешенді амал олардың ... ... мен ... зерттеу қажеттілігімен анықталады.
Кәсіпорын қызметін кешенді экономикалық талдау жүйесінде ... ... мен ... ... ... ... ұсынған кешенді экономикалық талдау схемасында көруге болады (
2 сурет )./4/
Бұнымен байланысты капитал талдамасы кезінде оның қалыптасу ... ... бір ... ал ... ету ... ... жағынан
қарастыру қажет. Айналым қаражаттарының ... ... ... үшін 3 ... ... ... ... болады.
Кәсіпорын айналым қаражаттарын талдау жүйесінде негізгі орынды олардың
ағымдық жағдайын және ... ... мен ... ... ... ... кезінде әсіресе талдаудың баланстық ... ... ... олар баланс статьяларының қатынасын кәсіпорынның бухгалтерлік
балансының құрамдас бөліктері мен берілген қатынастың ... ... ... ... ... көрсеткіштерін есептеу мен
теңдеулерді пайдалану жолымен зерттеуге мүмкіндік туғызады. Кәсіпорын
балансының бұл ... ... ... ... деп атайды./14/
Сурет 2. Кешенді экономикалық талдау жүйесінің схемасы
Сурет 3. Айналым капиталын талдау
Капитал жағдайын, қозғалысын және оның ... ... ... ... ... ... ... әдістер қаржылық
бухгалтерлік есеп мәліметтеріне негізделеді. Бұл жағдай ... ... ... маңызды болып келеді, өйткені кәсіпорынның
бухгалтерлік есебінде оның ... ... ... мен ... ... ... бойынша мәліметтер құқықтық және шоттық
позициясынан жүйелі және ... ... ... ... алу тек есеп және ... ... пайдалану
арқылы мүмкін. Берілген жағдай, өз алдында, капиталды талдау мен бағалауды
жүзеге асыру кезінде, жағдайын, қозғалысын және ... ... ... ... жүйесінің қолданылуы мен жасалуда қажеттілікті
қайта анықтайды.
Капиталдың қалыптасу көздерін бейнелейтін маңызды көрсеткіштерге алдымен
мыналар жатады: капиталдың ... ... мен ... жеке ... ... мен көлемі.
Қызмет етуші капитал басқа тәртіптегі ... ... ... ... ... ... бағасы мен
құрылымымен./15/
Сонымен қатар, қызмет ететін капитал көрсеткіштеріне ағымдық активтердің
көлемді көрсеткіштер және ағымдық капитал құрылымы ... ... ... ... ... ішінде
келесілерді бөліп көрсету қажет.
1. Жеке көздер құрылымы мен кезең ішінде олардың ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарының көлемі;
• Қысқа мерзімді қарыз қаражаттарының көлемі.
1. Капитал көздерінің құны, салыстырмалы құны және құн ... ... ... ... ... көрсеткіші.
3. Қаржы тетігінің тиімділік көрсеткіші капитал көздерінің құрылымдық
көрсеткіш ретінде ғана емес, ... ... ... ... де
қарастырылады.
Капиталды пайдаланудың тиімділік көрсеткіштеріне жататындар: ... ... ... ... ... рентабельділік, капитал
сыйымдылық, амортизациялық аударымдарды ... ... ... ... ... ... ... жасау кезінде көрсеткіштер жүйесін
пайдалануда қамтылатын жүйелік амал қолданылған. Ол үшін ... ... ... мен көрсеткіштер анықталған.
Кәсіпорынның өзінің капиталын қалыптастыру мен пайдаланудағы негізгі
тенденцияларды анықтау үшін бейнеленген ұсынылатын ( 3-5 ) ... ... ... ... ... трендтік талдау жасау қажет.
Әдістемені қолдану кешенді пайдалануды көздейді, бірақ ... ... ... ... яғни ... жасау мақсатына байланысты
кәсіпорын капитал жүйесінің белгілі бір элементтерді зерттеу үшін оның жеке
бөліктерін қолдану мүмкін./16/ Әдістеме өзіне мынадай бөліктерді ... ... ... ... ... құрылымы мен құнын талдау.
Бұның мақсатында кәсіпорынның капитал көздерінің көрсеткіштері, капиталдың
меншікті және ... ... ... ... ... анықталады. Жүргізілген көрсеткіштер динамикасы зерттеледі.
Капитал жеке ... құны мен ... құны ... ... етуші капиталды, оның құрылымын және құнын, осы шамада негізгі
және ... ... ... ... ... ... ... нақты өмір сүру
формалары зерттеледі. Капиталдың материалды және материалды емес ... ... және ... ... белгілі бір коэффициенттердің есебі
арқылы динамика көрсеткіштері зерттеледі. Айналым капиталын ... ... және оның ... құрылымы мен динамикасына сыртқы
және ішкі ... ... ... ... ... ... ... Ағымдық капиталға факторлық талдау
жасау әдістемесінің мәні кәсіпорынның ағымдық капитал мөлшеріне сыртқы және
ішкі факторлардың әсерін анықтауда жатыр. Кәсіпорын ... ... және ... ... нақты орналасуына ағымдық капитал
мөлшерінің барабарлығы анықталады.
Капитал өмір сүруінің белсенді ... ... мен ... ... ... көздеріне сәйкестілігі талданады.
Кәсіпорын қызметінің шаруашылығында ағымдық ... ... ... ... кәсіпорынмен тікелей тұтынылмайды, ал
орнына тауарлар мен қызметтер алуға болады. Қысқа мерзімді қаржы ... ... ... және ... ... ... еркін ақшалай қаражаттар болып табылады. ... ... ... ... ... бірақ ақшалай қаражаттарды
басқаруға қатысты болады. ... ... ... ... мен ... ... ... соммасына азайтып, операциялық менеджмент
компетенциясына жататын активтер бөлігін көрсететін таза ағымдық ... ... ... пассивтерді (АП) қысқа мерзімді несиелер мен
қарыздар (ҚҚ) мөлшеріне азайтады және таза ... ... ... ... пайда болады.
АП – ҚҚ = ЖҰМЫС КАПИТАЛЫ ( 1 ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
несиелер мен қарыздар несие позициясында ескеріледі. Несиелік позиция ... ... ... үшін қолданылатын тартылған несиелердің
нақты соммасын көрсететін мөлшер.
4. Капиталды ... ... ... Ол ... ... ... нәтижелерді анықтау арқылы ... ... ... емес ... мен бұл ... қолданылатын кәсіпкерлік
капитал арасындағы қатынасты ... ... пен ... ... ... ... кәсіпорынның іскерлік белсенділік,
төлемқабілеттілік, өтімділік, қаржылық тұрақтылық және кейінгі даму
мүмкіндігі ... ... ... нәтижелерінің әсері
зерттеледі.
Капиталды ... ... ... ... ... ... құрылымы мен динамикасы зерттеледі, капиталдың жеке көздерінің
арасындағы баланстық қатынас бағаланады.
Айналым капиталын пайдалану тиімділігі белгілі бір көрсеткіштерді есептеу
арқылы ... ... ... ... ... ... ... толықтығы, айналымның жылдамдауы эффектісі.
Айналым капиталын пайдалану тиімділігінің жоғарлауы, алдыменен, ... ... ... және ол ... ... үшін ... туғызатын айналым капиталының көлемін сақтау барысында капитал
қайтарымдылығын жоғарлатуды байқалады.
Қаржы менеджментінде қаражаттардың айналымы ақшалай қаражаттардың айналым
циклі ... ... Осы амал ... ... ... ... ... негізделеді. ( 4 сурет )
1. Қорлар айналымының периоды ( тауарлы-материалдық қорлар ... ... цикл ) – ... ... ... ... ... сату үшін қажетті уақыттың орташа периоды. Қорлардың бір айналым
периоды жиі қорларды сақтау ... деп ... ... ... ... ... ... қорлар, қоймалардағы дайын
өнімдер. Егер шикізаттар мен материалдардың өндірістік қорларын сақтау
периоды ... ... яғни ... көлемі уақытында жоғарласа, бұл
қорлардың нормадан асып кеткенін білдіреді.
Өндірістік цикл
Дебиторлық қарыз
айналымының периоды
Кредиторлық қарыз
айналым ... ... 4. ... ... ... ... өз кезегінде ақшалай қаражаттардың жоғалуына әкеледі:
• Мүлікті сақтандырумен және тауарлы-материалдық құндылықтардың
орын ауыстыруына байланысты сақтауға ... ... ... ... ... бұзылуы мен
ұрлануынан;
• Төленетін салық соммасының ... ... ... ... алудан.
Өндірістің өзгермеген көлемі кезінде дайын өнімді сақтау периоды ұлғайса,
бұл кәсіпорын тауарларының артылып, сатылмай жатып қалуын білдіреді ... ... ... ... ... ... қажеттілігі
туралы ескерту болып табылады.
2. Дебиторлық қарыз (өтеу) ... ...... қарыздың
қолма-қол ақша қаражаттарына айналу үшін, яғни сатудан ақша алу ... ... ... периоды.
Дебиторлық қарызды өтеу мерзімін қысқарту үшін оны қолдану тәсілдерінің
келесілерін ... ... ... ... ... ... ... алушылармен есептесу жағдайларын
бақылау. Мерзімі өткен қарыздардың болуы және оның ұлғаюы қаражаттардың
айналымын баяулатады, ал ... ... ... ... ... Төлемеу тәуекелін әртараптандыру, яғни бір немесе ... ... ... ... қысқарту мақсатында сатып алушылардың,
мүмкіндігінше, а санына бет бұру.
3. Мерзімнен бұрын ... ... ... ... ... Дебиторлық және кредиторлық қарыздар қатынасын бақылау.
Егер дебиторлық қарыз кредиторлық қарыздан жоғары болса, онда ... пен ... ... ... ... ... мұндай
жағдайларда кәсіпорын қарыз қаражаттарын қосымша тартуға мәжбүр болады.
Егер кредиторлық қарыз дебиторлық ... ... ... ... ... ... және ... болу үшін кредиторлық және дебиторлық қарыздар тең
болу қажет.
3. Кредиторлық ... ... ... ... ... ... )
шикізатты сатып алу мен оған қолма-қол ақша төлеу арасындағы уақыттың
орташа периоды ... ... ... еңбек күші мен материалдарды өтеу
үшін ... ... ... 30 күн ... мүмкін.
4. Қаржылық цикл (ақшалай қаражаттардың айналым периоды) алдында айтылып
кеткен үш периодты біріктіреді және ... ... ... ... компанияның нақты ақшалай шығыстарынан дайын өнімді ... ... ... ... (яғни еңбек күшін және / немесе шикізатты
өтеу күнінен дебиторлық қарыз алуға дейін) ... ... тең. ... ақша ... ... ... капиталға салған қаражаттарды
компанияның иелену периодына тең.
Тауарлық-
материалдық
қорлардың ... ... + ...... ... ... ... өтеу ... ... ... циклы
Ақшалай қаражаттардың айналым циклын келесі іс-шаралар арқылы ... ... ... ... ... ... яғни өндіріс пен
тауарларды сатуды жеделдету жолымен;
2. Сатып алушылар қарыздарын алуды жеделдету арқылы ... ... ... ... жолымен;
3. Өзінің меншікті төлемдерін баяулату арқылы ... ... ... ... ... ... ... және сату көлемін төмендетпей қолдана алса, онда бұл
шараларды пайдалану қажет.
Айналым қаражаттарының айналымын жылдамдату олардың өндірістік циклінің
барлық ... ... ... ... болады. Айналымның
жылдамдауының маңызды резервтері қоймаларда іріктелетін өндірістік қорларды
сақтау кезеңінде жинақталған.
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... қаржылық жағдайының
тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызы
Айналым қаражаттардың айналымдылығы ... ... ... ... және ... пен өнімді өткізу көлемдерінің өсуіне әкеледі. Бірақ
инфляция айналым ... ... ... ... көп ... ... пен ... ресурстарды сатып алуға жұмсайды,
сатып алушыларды төлемеуі қаражаттардың маңызды бөлігін ... ... ... капталы ретінде ағымдағы активтер қолданылады.
Айналым капитал ретінде қолданылатын қорлар ... ... ... ... дайын өнімге айналдырылатын алғашқы материалдарды сатып алуға
жіберіледі; өнім несиеге сатылады, ал бұл ... ... ... ... ... ... олар ... активтерге
айналады.
Айналым капитал қажеттіліктеріне пайдаланылмайтын кез келген ... ... ... ... басқа, олар негізгі капитал ... ... ... ... ... ... ретінде төленілуі мүмкін.
Айналым капиталын үнемдеу әдістерінің бірі, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Кәсіпорын өндірістік қорларды жасауға қаражаттар бөлетіндіктен, сақтау
шығындары тек қойма ... ғана ... ... ... ... бүліну немесе ескіру тәуекелімен, капиталдың уақытша құнымен,
яғни тәуекелдің эквивалентті деңгейіндегі басқа инвестициялық ... ... ... ... нормасымен байланысты.
Кез келген көлемде, белгілі бір түрде ағымдағы ... ... және ... ... берілген актив
түрі үшін арнайы сипатқа ие. Дайын өнімнің ... қоры ... ... жағдайында өнім жеткіліксіздігі мүмкіндігін төмендетеді.
Шикізат пен материалдардың үлкен қоры кәсіпорынды өндіріс процесінің
тоқталуымен ... ... ... ... ... ... материал-ауыстырушыларды сатып алудан құтқарады. Шикізат ... ... ... ... ... болуы үлкен қорлардың пайда
болуына әкелумен бірге, жабдықтаушылырдың бағасын ... ... ... Сол ... ... ... дайын өнімнің жеткілікті қорының
бар болуын қалайды, ол өндірісті экономды басқару мүмкіншілігін тудырады.
Осының нәтижесінде кәсіпорын өзі өз ... ... ... ... қаражаттарының айналымдылығын жоғарылату қорларды сақтаумен
байланысты шығындар мен ... ... және ... ... ... балансына әкеледі. Айналым қаражаттарының айналымдылығын
жылдамдату үшін кәсіпорында ... ... ... ... материалдарды сатып алуды жоспарлау;
- қатаң өндірістік жүйелерді жүргізу;
- қазіргі кезеңгі қоймаларды пайдалану;
- сұранысты болжауды жетілдіру;
- шикізат пен материалдарды тез ... ... ... ... ... жолы дебиторлар
шотын төмендетуге негізделеді.
Дебиторлық қарыз деңгейі көптеген факторлармен анықталады: өнім ... ... ... ... ... тарау деңгейі, кәсіпорында
қабылданған есептесу жүйесі және т.б. Дебиторлық қарызды басқару ең алдымен
есептесулердегі қаражаттардың айналымдылығын бақылауды ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады.
Потенциалды сатып ... ... мен ... ... үшін ... шарттарын анықтау маңызды мәнге ие.
Таңдау формальды критерийлер көмегімен жүргізіледі: өткен кезде төлем
тәртібін ... ... ... ... ... көлемі үшін төлем бойынша оның
болжамды қаржылық мүмкіндіктері, ағымдағы төлемқабілеттілік деңгейі,
қаржылық ... ... ... ... экономикалық және қаржылық
жағдайы (тауарларының бар болуы, ақшалай ... ... ... ... ... ... үшін ... жиі несие бойынша жүргізіледі,
несие шарттары көптеген факторларға байланысты болады. Экономикалық ... «2/10 ... 30» ... кең ... Оның ... ... алушы алынған тауар үшін несиелеу кезеңінің басынан он ... ... ... екі ... ... алады;
- несиелік кезеңнің 11-ші күнінен 30-шы күніне ... ... ... ... ... толық құнын төлейді;
- бір ай ішінде тауар үшін төлем жүргізілмесе, ... ... ... ... тиіс ... оның мөлшері төлем ... ... ... өтеу ... ... әсер ... ең ... әдістері
хаттар жіберу, телефондық қоңыраулар, персоналды ресми сапарлар, арнайы
ұйымдарға қарыздарды сату ... ... ... ... ... ... ... жолы қолда бар ақшаны
жақсы қолдануға негізделеді. Экономиканы ... ... ... ақша ... мен ... қаржылық менджментте жаңа бағыт
болып табылады. Шетел кәсіпорындарында ақша қаражат ағындарын басқару ... ... ... ... ... ... бағыты болып
келеді.
Кәсіпорындағы қаражат қозғалысын жүйелі есепке алу, ... ... ... ... ... және ағымдағы қаржылық тұрақтылық пен
төлем қабілеттілік маңызды болып саналады.
Ақша ... ... ... ... түскен және
төленетін ақша қаражат көлемін баланстау ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалау үшін келесі
көрсеткіштер маңызды болып ... ... ... ... ... ... табыс;
- табыс;
- ақша қаражаттар ағыны.
Бұл көрсеткіштердің ... бір жыл ... ... оның
белгілі бір уақыт (жыл, ... ай) ... ... ... ... Егер, төлемсіздік орын алған жағдайда кәсіпорынның әр
түрлі қызметтерден түсетін ақша қаражаты ... ... ... ақша ... түсуі шығыннан жоғарыласа, онда кәсіпорын ағындағы және
перспективасының дамуына әсер ететін бәсекелестік қабілетке ие ... ... ... бос ақша ... бизнес салаларына сала отырып пайда
табу. Ал егер фирма пайда табатын болса, онда оның ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
1. тауарды (өнімді, жұмысты, қызметті) сатудан түсетін табыс;
2. сатудан түсетін ... әр ... ... ... ... ... ... жұмысты,
қызыметті) және басқа мүлікті сатудан түсетін табыс; несие,
қарыздар және алынатын ... ... ... ... ... ... қаржыландыру.
4. ағымдағы және инвестициялық шығындарды жабуда ... ... ... ... емес ... ... ... бойынша дивидендтер мен проценттер төлеу және т.б.
5. ақша қаражаттарының таза ағыны – барлық түскен және ... ... ... ... ... бұл фирманың жоспарланған немесе есеп беру период
аралығында жинақталатын және ... ... ... ... ... ... ... басқару келесі аспектілерді қосады:
- Қаражат қозғалысын есепке алу;
- Барлық ... ... ... Ақша ... қозғалысын бюджеттік құру;
- Ақша қаражат қозғалысын бюджетін қолдануға бақылау.
Келесі суретте кәсіпорындағы ақшалай қаражаттың қозғалысы көрсетілген.
Сурет 5. ... ... ... қозғалысы
Жалпы қаржылық ағын және олардың элементтері қаржылық ... ... ... ... қаражат ағынының классификациясы келесі
кестеде көрсетілген.
Кесте 1.
Кәсіпорынның ақшалай қаражат ағынының ... ... ... ... ағынының атауы |
|1 | 2 | 3 |
|1 ... ... ... қаражат ағыны |
| ... ... ... ... қаражат ағыны |
| | ... ... ... ... | ... ... ... ағыны |
|2 |Қаржы- шаруашылық үрдістерге |2.1 ... ... ... |
| ... көрсету көлемі бойынша |2.2 Құрылымдық бөлімшенің қаражат |
| | ... |
|3 ... ... ... |3.1 Түсетін қаражат ағыны |
| | |3.2 ... ... ... |
|4 ... ... бойынша |4.1 ... ... ... ... |
| | |4.2 ... қол ... ... |
|5 ... ... ... |5.1Сыртқы ... ... |
| | |5.2 Ішкі ... ... |
1 ... ... |2 |3 |
|6 ... түрі бойынша |6.1 ... ... ... ... |
| | |6.2 ... ... ақша ағыны |
|7 ... ... |7.1 ... ... ... |
| | |7.2 ... ... ... |
|8 ... үздіксіздігі |8.1 Жүйелі қаражат ағыны |
| ... |8.2 ... ... ... |
|9 ... бойынша бағалау |9.1 ... ... ... |
| | |9.2 ... қаражат ағыны |
|10 |Қозғалыс ... ... |10.1 ... ... ... |
| | |10.2 Таза ... ағыны ... ... ... ... |11.1 Бір қалыпты уақыт интервалымен |
| |интервалымен. ... ... ... |
| | |11.2 Бір ... емес ... |
| | ... ... қаражат ағыны |
Ақша ағыны келесідей бөлінеді: нақты инвестициялау жобасын жүзеге асыру,
капиталдық салымды қолдану нәтижесінде шығарылады.
Қызмет жасап тұрған ... ... ... және ... ... Ағымдағы қызмет кәсіпорынның өндірістік- коммерциялық
қызметін орындауын ... ... ... және қолданатын ақша
қаражатттарын өзіне қосады. Ағымдығы қызмет ... ... ... ... ол ... ақша ... ағынын шығарады.
Инвестициялық қызмет инвестициялардан шығындарды (капиталдық
салымдар) және ... ... тыс ... сатып алумен және
сатумен байланысты түсетін және ... ақша ... ... ... ... займ ... пайыздар төлеу, алынған қысқа
мерзімді қарыздар мен несие ... ... өтеу және ... ... бағалы
қағаздар эмиссиясы немесе қысқа мерзімді қарыздар мен несие алу нәтижесінде
түсетін ақшалай қаражаттар ... ... ... ... ақша ... ақша ... ... түсетін және шығарылатын. Түсетін ақша ағыны (ақша түсімі) фирманың
анықталған уақыт аралығында ... ... ... ... ақша ... ... шығарылымы) белгілі бір период (жыл, тоқсан)
аралығында ақша қаражатын қоданумен (төлеумен) сипатталады.
Орындау формасы бойынша қолма қол және қолма ... ақша ... ... ... есеп шотына жазу арқылы орындалады. Ал қолма
қолсыз- ақша қаражатты алу мен ... ... ... ... ... ақша ағыны ішкі және сыртқы болуы
мүмкін. Сыртқы ақша ағыны- фирмаға түсетін және ... ... ... болып табылады. Бұл операциялар кәсіпорын шотындағы ақша
қаражат қалдығын ... ... ... ... Ішкі ақша ... ... ... құрайтын болғандықтан, ақша қаражат қалдығына ... ... ... ... материалдарды қайтару).
Кәсіпорынның ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметі
арасындағы ... ... 6 ... ... болады.
Сурет 6. - Кәсіпорынның ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметі
арасындағы байланыс.
Сурет 6. Кәсіпорынның ағымдық, инвестициялық және ... ... ... ... қаражаттың түсуі мен жұмсауда ақша ағынының дефицитін
және оптималдылығын, артықшылығын көрсетеді. Артық ақша ағыны- ... ... ... ақша ... ... және шаруашылықта өз
қолданысын таппаған қаражаттар болып табылады.
Оптималды ақша ағыны- ағымдағы ... ... ... ... ... ... болатын және түсім мен ... ... ақша ... Ал ... ... артуы ақша
қаражатының жетіспеушілігін, яғни дефицитті туғызады.
Жоспарланатын ақша ағыны алдын ала ... ... ... ... ... ... жүйесіз пайда болатын ақша қаражат
айналымы жоспарланбайтын ақша ... ... ... ақша ... жүйелі және дискретті
болып бөлінеді. Жүйелі ақша ағыны қаралатын ... ... әр ... түсетін және шығарылатын ақша қаражаттары. Ал дискретті ... ... ... яғни ... бір қаржылық операциялар жасауда
туындайды.
Уақыт ... ... ... ... және ... ақша
ағынына бөлінеді. Қазіргі ақша ағыны ағымдағы уақыт мезетіне бағасы бойынша
келтірілген және сәйкес ... ... ... ... ... ... кестеден алынған ... ... ... өсіру
(компаундингті), не болмасыа алдағы уақытқа болжау арқылы жасалады.
Есептеу әдісі бойынша жалпы және таза ақша ... ... ... ақша ... ... ... аралығында ақша қаражатының
түсуі мен шығынының ... ... Ал таза ақша ... ... ... ақша қаражатының түсімі мен шығыны
арасындағы айырма болып табылады. Ақша ағынының таза көлемі ... ... ... ... ЧДП- ... ... таза ақша ... есепті мерзімдегі ақша қаражатының түсім сомасы;
ВДС- есепті мерзімдегі ақша ... ... ... / ... Ақша ... ... ... ағынын тиімді басқару үшін кәсіпорында олар бойынша келесі
мәліметтердің мәні зор:
- анықталған уақыт (ай, тоқсан, жыл) аралығындағы ақшалай ... ақша ... ... ... ақша ағынын басқаратын қызмет түрлері;
- қарастырылған мерзімде жеке интервалдар бойынша ақша ағынының ... және ... ... ... ... ... әсер ... басты факторлар - ішкі
және сыртқы сипаттағы факторлар.
Практикада ақша ағынын есептеудің екі әдісі қолданылады – тікелей және
жанама.
Тікелей әдіс – бұл ... және ... - ... ... ... процедурасы болып табылады. Ол ақша қаражаттарының
түсуі мен шығынын бақылауға және ... ... ... ... ... есеп (бас ... ордер-журналмен, және басқа)
тіркемелерімен байланысты. «Кәсіпорынның ақшалай қаражаттары ... ... және ... есеп ... ... әдіс ... жасалады.
Кәсіпорын түсімінің төлемдерден жоғары ... ақша ... ... ... ... ... ақша ... шығынын білдіреді. Ақша
қаражат қозғалысына талдау жүргізуде ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... формасы келтірілген. Бұл кесте аналаитикалық есеп мәліметтерін,
журнал-ордер және бас кітапты ... ... ... ... ... ай сайын
жасалуы мүмкін. Берілген форма ... ... ... ақша ... басқаруға мүмкіндік береді.
Кесте 2.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы аналитикалық есеп
|№ ... ... жыл ... беру жылы |
|1 | 2 |3 |4 ... |Период басына қалған қаражаттар |= |= |
|I ... ... ... | | |
| ... | | |
|1 ... (ақшалай және ақшалай емес| | |
| ... ... ... ... |+ |+ |
|2 ... сатудан түсетін |+ |+ |
|3 ... ... ... |- |- |
|4 ... ... |- |- |
|5 ... және ... |- |- |
| ... ... тыс ... | | |
|6 ... ... |- |- |
|7 ... ... ... |- |- |
| ... ... | | |
|8 ... ... мен төлемдер |+,- |+,- |
|9 ... ... ... |= |= |
| ... ... | | ... ... қызметтегі | | |
| ... ... | | |
|1 ... ... ... |+ |+ |
| ... | | |
|2 ... ... ... алу |- |- |
|1 |2 |3 |4 |
|3 ... да баптар |+,- |+,- |
|4 ... ... ... |=(+,-) |=(+,-) |
| ... ... | | ... ... қызметтегі қаражат | | |
| ... | | |
|1 ... ... |+ |+ |
|2 ... ... |+ |+ |
|3 ... өтеу |- |- |
|4 ... ... |+ |+ |
|5 ... мерзімді қаржыландыру |+ |+ |
|6 ... да ... |+,- |+,- |
|7 ... ... нәтижесі (ағын+,|=(+,-) |=(+,-) |
| ... | | ... ... ... ... БАРЛЫҒЫ |= |= |
|V ... ... ... ... |= |= ... ... қаражат АҒЫНЫ (+), ШЫҒЫНЫ |= |= |
| |(-) ... | | ... ... ... ... ... тікелей әдіс фирманың
өтімділік деңгейін анықтауға ... ... ... басқаруда
тікелей әдісті қаражаттың жеткіліктілігіне қатысты қаржылық міндеттемелер
бойынша төлемдер, өнімді сатудан түсетін табысты құру ... ... ... ... ... ... ақша ... абсолютті көлемінің өзгеруі мен
алынатын қаржылық ... ... ара ... ... ... болып
табылады.
Жанама әдіс ақша қаражаттарының өзгеруімен алынатын ... ... ... Ақша қаражатының жанама әдіспен есептеу, таза
табыстың көрсеткішімен жүргізіледі. Жанама әдіс ... түрі ... ... ... анлизіне негізделіп, нақты фирма табысының затқа
айналдыруын және «ақша» қайда салынғандығын көрсетеді. ... әдіс ... ... ... ... төменнен жоғары зерттеуде құралады, сондықтан оны
кейде « ... ... Ал ... әдісте «табыс пен шығын туралы есеп»
жоғарыдан төмен талдау ... оны ... деп ... ... ... ... есеп » жанама әдіс арқылы құралатын болғандықтан,
ол бухгалтерлік баланстың есепті ... басы мен аяғы ... ... ... табылады.
Түзетулер енгізу арқылы таза табыс көрсеткішін өсіруге немесе төмендетуге
болады. Кәсіпорынның таза табысын өсіретін түзетулер мына көрсеткіштер:
- ... ... және ... емес ... ... бір ... аударылған амортизация;
- тауарлық- материалдық қор қалдығын төмендету;
- дебиторлық қарызды ... ... ... ... ... ... ... кредиторлық қарызды өсіру;
- бюджет және мемлекеттік бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерді өсіру;
- алынған материалдық құндылықтар бойынша ҚҚС төмендету;
Таза ... ... ... ... ... қайта бағалау;
-қордың ұлғаюы;
-дебиторлық қарызды өсіру;
-кредиторлық қарызды өсіру;
-басқа қысқа мерзімді ... ... ... ... ... қолдану;
-резервтік қор қаражатын қолдану;
-келешек период шығынын ұлғайту;
-алынған бағалықтар бойынша ҚҚС ... ... ... кезең нәтижесінде кәсіпорын шығынға ұшыраса, онда
жанама ... ... оның ... ... ... Келесі түзетулер
шығын сомасын өсіріп және ағымдағы ... ... ... ... таза нәтижесі болымды болуы мүмкін. Жанама әдістің артықшылығы
меншікті айналым ... мен ... ... ... сәйкестілік
орнатуға мүмкінділік береді. Ол ... ... ... ... ... және кризистік жағдайдан шығуға ... Бұл ... ... ... аналитикалық есептеме жасауда көп
еңбек сіңіруді қажет етеді; ... ... ішкі ... ... (бас ... ... кестелік үрдістерді пайдалануда
ғана мақсатты қолдану.
Жалпы алғанда аналитикалық жұмысты жүргізуде екі әдіс те (тікелей және
жанама) бір ... ... ... ... ... ... ... түсінік береді /№1 232б./
2. КӘСІПОРЫННЫҢ АҚШАЛАЙ ҚАРАЖАТТАРЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ
(«Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы филиалы мысалында)
2.1 Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін ... АҚ ... ... ... – 18 га ... ... жылы кәсіпорынның аумағында:
1) келесі ұзақтықтағы жол бар: №1 жол- 245,0 м, №2 жол- 450,0 м, №3 ... № 4-494,0 м, ... м, ... м, №6 жол- 383,0 м, №6а жол- ... №7 жол- 450,0м, №8 жол- 171,0 м. Жалпы ұзақтығы 3720,0 ... ... 179,2 ... ... ... ... бөлім-53,0 м2;
5) тұрмыстық корпус (вагон)- 12м2;
6) гараж-530,0м2 бар. Сонымен ... 4 ... ... ЗиЛ ММЗ 441510 ... АН -1991ж, ЗиЛ ММЗ 4502 Е 371 ВД ... ВАЗ 21070 Е 415- ... Газель Е 120 ВС -2003 ж., ГАЗ – 31105 Е 313 ВС – 2004 ж. ... ... ... ... 3 ... көрсетілген.
Кесте 3.
Жолдар құрамы, 01.01.2007ж.
|№ |Бағыттық |Жол ... ... ... ... |
| ... ... | |
| | | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 |227 ... |Р43, Р50 |Гравийлы ... |
| |сол жақ | | | | |
|2 |227 ... |Р/43 ... ... |
| |сол жақ | | | | |
|3 ... |Р/43 ... ... |
| |сол жақ | | | | |
|4 |227 ... |Р43 ... ... |
| |сол жақ | | | | |
|5 |227 ... |Р/43 ... |Ағаш |
| |сол жақ | | | | |
|6 ... ... ... ... |
| |Оң жақ | | | | |
|7 |с/п 231 ... ... ... |Ағаш |
| |Р/50 | | | | |
|8 |с/п 231 ... |Р/50 ... ... |
| |Р/50 | | | | |
|9 |с/п 217 |397,41 |Р/65 ... |Ағаш |
| |1/11 Р/50 | | | | |
| |сол жақ | | | | ... |с/п 215 ... |Р/50 ... |Ағаш |
| |Р/50 оң жақ| | | | ... |с/п 219 ... |Р/50 ... ... |
| |Р/50 оң жақ| | | | |
3 ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |с/п 221 1 |135,0 |Р/50 ... ... |
| |/9 Р/50 оң | | | | |
| |жақ | | | | ... |с/п 223 1/9|130,5 |Р/50 ... ... |
| |Р/ 50 сол | | | | |
| |жақ | | | | ... 2006 ... ... АҚ Атырау қаласындағы
филиалының шаруашылық-қаржылық есептемесінен алынды.
Атырау аймақтық филиалы бойынша 2004 ж. 165632 ... 2005ж. ... 2006ж. 268802 ... жүк ... 2006 жылы ... ... 23 %- 1261 ... инертті жүк, 33%-1820 вагон ауыр салмақты жүк ... %- 2441 ... ... жүк ... ... 2006 жылы 4116 ... 41147 тонна жүк
тасымалдаған. Оның ішінде 60 % ірі тонналық және 4 %- орташа тонналық жүк.
2005 ... ... ... саны 7%-ға ... 2005 ... саны 4416 дана ... 2006 жылы 4116 ... құраған. Авто
қызметтер бойынша кәсіпорын орташа ... ... ғана ... ... ... төменгі пайызының негізгі ... ... ... елді ... ... алшақтығы әсер еткен.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалы бойынша табыстың
орындалуы ... ... ... ... АҚ ... ... филиалы
бойынша табыстың орындалуы, мың теңге
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж. |2006ж. ... % |
| | | ... | |% |2004ж |2005ж |
| | | | ... | |
| | | | | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |111012 |120909 |102648 |100829 |98 |91 |83 ... қызметтен |111012 |120909 |102648 |100829 |98 |91 |83 ... ... | | | | | | | ... ... алу |26369 |19906 |22982 |17205 |75 |65 |86 ... ... | | | | | | | ... ... ... |11058 |8683 |11040 |9414 |85 |85 |108 ... Сорттау |112 |55 |100 |155 |155 |138 |- ... ... |10946 |8628 |10940 |9264 |85 |85 |107 ... ... |15311 |11223 |11942 |7791 |65 |51 |69 ... ... | | | | | | | |
4 ... жалғасы
|4.Автокөлік |4078 |4343 |4088 |3823 |94 |94 |88 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |4078 |4343 |4088 |3823 |94 |94 |88 ... | | | | | | | ... табыс |-946 |3140 |4220 |9102 |216 |- |290 ... ... |64970 |72213 |44618 |54344 |122 |84 |75 ... |4922 |4360 |2036 |4829 |237 |98 |111 ... ... | | | | | | | ... ... |12118 |7295 |11520 |158 |142 |95 ... | | | | | | | ... ... |13953 |40374 |27487 |27282 |99 |196 |68 ... жалға беру |38008 |15361 |7800 |10713 |137 |28 |70 ... |148 |510 |82 |49 |60 |33 |10 ... ... | | | | | | | ... ... |34 |196 |20 |6 |30 |18 |3 ... ... |- |- |- |4108 |- |- |- ... ... | | | | | | | ...... ... аралығында «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
2006 жылы нақтылы 100829 мың теңге сомада ... ... ... бойынша
жоспар 98 %-ға орындалған. Кәсіпорын шығындары 103138 мыңтеңге сома
құраған. Кәсіпорын 2309 мың ... ... ... ... ... ... ... түскен табыс 9414 мың теңге құраған,
жоспар 85 %-ға ... ... ... жұмыстарунан 7791 мың теңге
табыс алынған немесе 35 %-ға ... ... ... болған. Тиеу-алу
жұмыстарынан түскен табыстың көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 14 ... ... ... ... ... бұзылуы әсер еткен және 20
тоннадан ... жүк ... ... ... ... әсер ... қызметі бойынша меншікті автокөліктермен тасымалдаудан
3823 мың теңге табыс алынған. 2006 жылы 577 ... ... ... төртінше контейнер тасымалданған. Сырттан тартылған автокөліктермен
1818 контейнер ... оның ... 290 ... тонналық, қалғаны ірі
тонналық. Ірі ... ... ... ... АҚ ... ... ... филиалы орындайды. Орташа
тонналық және ірі тонналық контейнерлерді тасымалдау үшін ... ... ... ... ... жоғарылатуға мүмкіндік
береді.
«Қазақстан Темір жолы» ҰК қызметімен ... ... ... нақтылы
21300 мыңтеңге құраған, оның ішінде вагондарды беру-алу кезінде жолдарды
қолданудан 10515,0 мың ... ... ... алымдар-7156,0 мыңтеңге,
қозғалмалы құрылымдарды пайдаланудан шығындарды ... ... ... ... ... ... ... ҰК қызметімен байланысты
жұмыстардан ... ... ... 9102 ... құраған. 2006 жылы өзге
қызметтерден 54344 ... ... ... ... Оның ішінде қоймаларды
жалға беруден және ашық аумақтарды жалға ... ... ... табыс
алынған. Клиенттерге жол торабын вагондардан жүктерді алу үшін ... ... ... ... ... ... тәулік бойына сақтау
қызметінен ... ... ... ... дәл сол күні ... ... Аумақты жалға беру кезінде жалға беру келісімдері алдын-ала
беріледі. Бұл фактор жүк ... ... ... әсер ... ... көрсетуге келісімдер қайта құрылған, яғни корпоративтік
клиенттермен жүктерді сақтау үшін ашық аумақтарды жалға беру келісімі ... ... ... 2006 жылы 103138 ... ... 2005 ... ... 17956 мыңтеңге жоғарылаған.
Кесте 5.
«Кедентранссервис»АҚ Атырау филиалының
шығындар жоспарының орындалуы, мың.теңге
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж. |2006ж. |2006ж. % |
| | | ... ... |% |2004ж. |2005ж. |
| | | | | ... | | ... |58455 |95112 |85238 |103138 |121 |108 |176 ... ақы қоры |15742 |20977 |31964 |26469 |83 |126 |168 ... |2612 |3694 |5764 |4297 |75 |116 |165 ... | | | | | | | ... |4103 |4368 |6309 |18792 |298 |430 |458 ... |2256 |2511 |3537 |2598 |73 |103 |115 ... |1485 |1763 |2034 |1840 |90 |104 |124 ... | | | | | | | ... |3052 |4298 |3426 |5101 |149 |118 |167 ... ... | | | | | | ... мен |10588 |50575 |13507 |34170 |253 |323 |68 ... үшін | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |15325 |3885 |16353 |2785 |17 |72 |18 ... |2381 |2727 |2344 |2944 |126 |108 |124 ... |797 |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | | ... ... |114 |314 |- |34 |- |29 |11 ... | | | | | | | ... |- |- |- |4108 |- |- |- ... өткізу| | | | | | | ... | | | | | | | ...... ... ... ... АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Филиал бойынша шығындар жоспраы 103138мыңтеңгеге орындалған. 2005 ... ... 8026 ... ... Еңбекақы қоры мен
әлеметтік салық бойынша шығындар нақтылы 83 %-ға және 75%-ға ... екі ... ... деңгейлерінің орындалмауы бос ... ... ... ... бойынша шығындар 12483
мың.теңгеге нақтылы жоғарылаған. Материалдардың жоғарылауы машиналарға және
механизмдерге босалқы қорларды ... алу ... ... «Электр
энергия» бабы бойынша ... 194 ... ... ол ... мен ... келіп- түсуінің азаюымен байланысты болған.
«Тозу» бабы бойынша 1675 мыңтеңгеге ... ... бұл ... ... ... байланысты болған. «Тозу» бойынша 2005 ... ... өсуі 50 ... жүк ... ... ... ... алумен
түсіндіріледі.
Жұмыстарды, қызметтерді және басқа қызметтерді төлеумен 34170мыңтеңге
шығындалған. «Жұмыстарды және қызметтерді төлеу» бабы ... ... ... ... - Тех ПД-12198 мыңтеңге; - клиенттерді тарту
бойынша сыйақы-5718 мың теңге; - ... ... ... ... - ... электр двигательдерін күрделі жөндеу шығындары-801мың
теңге; - жүк терминалының электр желілерін ... ... ... теңге; - жолдар мен құрылғыларды ағымдағы жөндеу ... ... ... мың теңге; - автокөліктердің ағымдағы
жөндеу шығындары-363 мың теңге; - ... мен ... ... – 1265 мың ... ... ішінде 1015 мың теңге кранның құрылғыларын
жөндеу; 70 мың теңге – кранды жөндеу) шығындарын құрайды.
2006 жылы ... ... ... саны ... ... ... ... АҚ Атырау қаласындағы
филиалының жұмыскерлерінің саны, еңбек ақы қоры
|жылдар ... ... ақы ... |
| ... адам |мың ... ... ... |57 |31964 |
| ... |51 |26469 ... ... |58 |21574 |
| ... |49 |20977 ... ... |76 |25196 |
| ... |71 |24911 ...... ... ... ... АҚ Атырау
қаласындағы филиалының шаруашылық-қаржылық есептемесінен алынды.
2006 жылы жоспарлы жұмыскерлер саны 57 ... ... ақы қоры 31964 ... ... ... ... еңбек ақы қоры -26469 мың теңге. Еңбек ... ... ... ... ... құраған. 2005 жылы 2004 жылға ... 71 ... 49 ... ... ... Жұмыскерлер санының
азаюы күзетші қызметкерлердің «АИСТ» ... 2005 ... ... ... ... ... қорғау және қауіпсіздік техникасы тәртібін сақтамау жағдайлары
болмаған. Қауіпсіздік техникасы, еңбекті ... және ... ... ... және бас ... әр ... күнінде инструктаж жүргізеді.
Филиалдың жұмысын жақсарту үшін ... ... ... Бұл іс-
шаралар бойынша жолдардың жағдайын жақсарту ... және ... ... ... бойынша, көтергіш- көлік механизмдері мен
сауықтыру жұмыстары бойынша, құрылғыларды және ... ... ... ... ... жұмыскерлері жүргізеді.
2.2 Кәсіпорынның мүлкінің құрамы мен құрылымын талдау
Баланс активтерінің ... мен ... ... ... ... ... мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік ... ... ... элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты қолда бары ... ... ... және оның жеке ... ... ... ... таратылуын
талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның ... ... ... ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Алайда, кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, жоғары деңгейі
баланстық ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет.
Отандық тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек ... ... ... құру ... жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, дайын өнім
және тауарларды қайта ... ... ... да олардың құнының
өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының баланс ... ... ... мен ... ... талдау жасау үшін келесі
7,8,9,10 аналитикалық кестелері құрылады.
Кесте 7.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының
активтерінің құрамы мен құрылымы, 2004 ... ... ... |Ауытқулар |
| |Мың ... |Мың ... |(+,-) |% |
| | ... |үле- |мың ... | | | |сі ... | |
|1.Ұзақ ... ... |37505 |62,3 |48628 |31,8 |+11123 ... Ағымдағы активтер |22669 |37,7 |103881 |68,2 |+81212 ... ... және ... |7,7 |147 |0,1 |-4531 |3,1 ... | | | | | | ... ... |12829 |21,4 |100892 |66,2 |+88063 ... |5162 |8,6 |2842 |1,9 |-2320 |55,1 ... | | | | | | ... ... |60174 |100 |152509 |100 |+92335 ... – 2004 жылдағы аралығында «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы
филиалының ... ... ... ... ... ... құнын көрсететін баланс
валютасының 01.01.2005жылы 01.01.2004жылға қарағанда 92335 мың ... 2,534 есе ... ... ... Бұл кәсіпорынның әрі қарай
дамуын көрсететіндіктен, оның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Кесте 8.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының
активтерінің ... мен ... 2005 ... ... ... ... |
| |Мың ... ... |(+,-) |% |
| | |і | ... |мың ... |
| | | | | ... | |
|1.Ұзақ мерзімді активтер |48628 |31,8 |48186 |68,5 |-442 |99,1 ... ... ... |103881 |68,2 |22207 |31,5 |-81674 |21,4 ... ... және ... |0,1 |3648 |5,2 |+3501 ... | | | | | | ... ... |100892 |66,2 |5843 |8,3 |-95049 |5,8 ... |2842 |1,9 |12716 |18,0 |+9874 |447,4 ... | | | | | | ... активтер |152509 |100 |70393 |100 ... ... – 2005 ... «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы
филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Кесте мәліметтерінен «Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы флиалындағы
активтердің ... ... ... баланс валютасының 01.01.2006 жылы
01.01.2005жылға қарағанда -152509мың теңгеге немесе 46,2 ... ... ... Бұл ... ағымдағы активтерінің сомаының 21,4
пайызға төмендеуінен ... ... АҚ ... қаласындағы филиалының
активтерінің құрамы мен құрылымы, 2006 ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |Мың теңге|% үле-|(+,-) |% |
| | ... |сі |мың ... |
| | | | | ... | ... ... ... |48186 |68,5 |79156 |84,1 |+30970 |164,3 ... ... ... |22207 |31,5 |14941 |15,9 |-7266 |67,3 ... ... және ... |5,2 |893 |0,9 |-2755 |24,5 ... | | | | | | ... ... |5843 |8,3 |9082 |9,7 |+3239 |155,4 ... |12716 |18,0 |4966 |5,3 |-7750 |39,1 ... | | | | | | ... ... |70393 |100 |94097 |100 |+23704 |133,7 ... – 2006 ... ... АҚ Атырау қаласындағы филиалының
қаржылық есептемесінен алынды.
Кесте мәліметтерінен «Кедентранссервис» АҚ ... ... ... ... ... ... баланс валютасының
01.01.2007жылы 01.01.2006 жылға қарағанда 23704 мың теңгеге ... ... ... ... болады. Бұл кәсіпорынның әрі ... ... оның ... оң ... ... ... АҚ активтерінің Атырау қаласындағы
филиалының активтерінің құрамының 2004-2006 жылдардағы өзгерісі
|Көрсеткіштер |2004ж |2005ж |2006ж. |2006 ж. |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | |2004ж |2005ж ... ... ... |48628 |48186 |79156 |162,8 |164,3 |
|2. Ағымдағы активтер |103881 |22207 |14941 |14,4 |67,3 ... ... және ... |3648 |893 |607,5 |24,5 ... | | | | | ... ... |100892 |5843 |9082 |9,0 |155,4 ... |2842 |12716 |4966 |174,7 |39,1 ... | | | | | ... ... |152509 |70393 |94097 |61,7 |133,7 ...... ... аралығында «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Бұл ... ... АҚ ... қаласындағы филиалындағы
активтердің нақты құнын ... ... ... 2004-2006 жылдар
аралығында активтердің құнының өзгерісін көреміз. 2006 жылы барлық активтер
құны 2004 жылғы ... 58412 мың ... ... Бұл төмендеу
ағымдағы активтердің сомасының 88940 мың теңгеге азаюы себебінен ... ... ... 2 ... төмендеуі дебиторлық қарыздар
сомасының төмендеуінен ... ... ... ... ... төмендеуіне қарамастан ұзақ мерзімді активтер ... 1,643 ... Бұл ... әрі ... ... көрсететіндіктен, оның
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды және өндірістік потенциалының жоғарылауын
көрсетеді.
Сонымен кәсіпорынның балансында талданушы ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтер сомасының төмендеуін
көреміз. «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының ... ... әсер ... ... ... ... анықтауға болады.
2006 жылы «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының ағымдағы
активтерінің 7266 мың теңге ... ... таза ... -28106 мың
теңгеге төмендеуі, амортизациялық аударымдар сомасының 3114 мың ... ... ... ... 28022 мың ... ... ... тигізген. 2005 жылы «Кедентранссервис» АҚ Атырау ... ... ... 81674 мың ... сомасында төмендеуіне таза
табыстың -60349 мың теңгеге төмендеуі, негізгі құралдардардың сомасының
3856 мың теңгеге ... ... ... 21767 мың теңгеге
төмендеуі кері әсерін тигізген.
Кесте 11.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау ... ... ... ... әсер ... факторлар
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж |2006ж. |
| |Мың ... |Мың ... |мың |% |
| | ... | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |+54989 |+67,7 |-60349 |-73,9 |-28106 ... ... |-48,4 |+4298 |+5,3 |-3114 |-42,9 ... ... |- |- |- |- |- |- ... ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | |
11 ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |+37346 |+45,9 |-21767 |-26,7 |+5180 ... емес активтер|+1246 |+1,5 |- |- |+166 |-2,3 ... ... |+26036 |+32,1 |-3856 |-4,7 |-28022 ... ұзақ ... |+913 |+1,2 |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- ... өсім ... |+12530 |+148,4|+4298 |+5,3 |51976 |715,3 ... ... |-39318 |-48,4 |-85972 ... ... | | | | | | ... ... |81212 |100 |-81674 |100 |-7266 |100 ... | | | | | | ...... ... ... «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
2004 жылы «Кедентранссервис» АҚ Атырау ... ... ... 81212 мың ... ... жоғарылауына таза табыстың 54989
мың теңгеге жоғарылауы, несиелік ... ... 37346 мың ... оң ... ... ... құрылымын зерттеу оларға кәсіпорын қызметінің
кеңейген немесе қысқарғаны жайлы ақпарат ... ... ... ... ... және ... капиталдың өсуі кәсіпорын
қызметінің қысқарғанын көрсетеді. Бірақ бірыңғай мұндай қорытынды жасауға
болмайды, себебі бұл ... ... ... ... ... үшін және
дивидендке пайыздық мөлшерлемелермен әсерінен болуы мүмкін. Егер несие
үшін пайыздық мөлшерлемелер ... ... ... ... ... қаражатты өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, онда
меншікті капиталды ... ... ... ... ... ... қарастырылған жағдайларға тәуелді болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің ... ... ... үшін ... 12,13,14 ... ... ... 12.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының қаржы ресурстарының
құралу көздерінің динамикасы мен құрылымы, 2004 ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... ... |(+,-) |% |
| | |і | ... |мың ... |
| | | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... капитал |31157 |51,8 |86146 |56,5 |+54989 ... ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |29017 |48,2 |66363 |43,5 |+37346 ... | | | | | | ... пассивтер |60174 |100 |152509 |100 |+92335 ... – 2004 ... ... АҚ ... ... ... ... алынды.
Кесте деректері бойынша кәсіпорынның жалпы капиталы 2004 жылы ішінде
60174 мың ... 152509 мың ... ... өскен, яғни 2004 жылы 92335 мың
теңгеге өскен, ал ... ... ... 253,4 ... ... ... құрамында меншікті капитал үлес салмағы 51,8 пайыздан 56,5
пайызға дейін жоғарылаған. Ұзақ ... ... ... жоқ. ... ... үлесі 48,2 пайыздан 43,5 пайызға дейін төмендеген.
2004 жылдың ... ... ... ... сомасы 37346 мың теңгеге
жоғарылауына қарамастан олардың пассивтегі үлесі төмендеген.
Кесте 13.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының қаржы ресурстарының
құралу көздерінің ... мен ... 2005 ... |01.01.2005ж. ... ... |
| |Мың ... |Мың теңге|% үле-|(+,-) |% |
| | ... |сі |мың ... |
| | | | | ... | ... капитал |86146 |56,5 |25797 |36,6 |-60349 |29,9 ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |66363 |43,5 |44596 |63,4 |-21767 |67,2 ... | | | | | | ... ... |152509 |100 |70393 |100 |-82116 |46,2 ... – 2005 ... ... АҚ Атырау қаласындағы
филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Кесте ... ... ... ... ... 2005 жылы ішінде
пассивтер 152509 мың теңгеден 70393 мың ... ... ... яғни ... ... ... 82116 мың ... азайған, ал өткен жылмен
салыстырғанда 46,2 ... ... ... Жалпы капитал құрамында
меншікті капитал үлес салмағы 56,5 ... 36,6 ... ... ... Ұзақ мерзімді қарыздар кәсіпорында жоқ. ... ... ... 43,5 ... 63,4 ... ... жоғарылаған. 2005
жылдың басындағы қысқа мерзімді міндеттемелер сомасы 21767 мың теңгеге
төмендеуіне қарамастан олардың ... ... ... 14.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының қаржы ресурстарының
құралу көздерінің динамикасы мен құрылымы, 2006 ж.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| |Мың ... |Мың теңге|% үле-|(+,-) |% |
| | ... |сі |мың ... |
| | | | | ... | ... ... |25797 |36,6 |-2309 |-2,5 |-28106 |-82,5 ... мерзімді |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... |44596 |63,4 |96406 |102,5 |+51810 ... | | | | | | ... ... |70393 |100 |94097 |100 |23704 |133,7 ... 2006 ... ... АҚ ... ... қаржылық есептемесінен алынды.
Кесте деректері бойынша кәсіпорынның жалпы капиталы 2006 жылы ішінде
70393 мың ... 94097 мың ... ... ... яғни 2006 жылы 23704 мың
теңгеге өскен, ал өткен жылмен салыстырғанда 133,7 пайызға жоғарылаған.
Жалпы ... ... ... ... үлес ... 36,6 ... ... дейін төмендеген. Меншікті капиатлдың төмендеуі 2006 жылығы алынғын
2309 мың теңге залал сомасына байланысты ... Ұзақ ... ... жоқ. ... ... ... ... 63,4 пайыздан 102,5
пайызға дейін жоғарылаған. Қысқа мерзімді міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың соңында
қысқа мерзімді міндеттемелер сомасы 51810 мың теңгеге ... ... ... ... ... ... тек қана бөлінбеген таза табыс сомасы көрсетіледі.
Филиал жұмысы бас кәсіпорынның өнідірістік саясатына сәйкес ... ... ... ішінде қысқа мерзімді міндеттемелердің көп болуы, ... ... ... көп ... да осымен түсіндіріледі. Жалпы
кәсіпорынның активтеріне талдау жүргігенде оның өндірісітік потенциалының
жоғары ... ... ... ... ... ... ... мәселесін қарастырар алдында жалпы активтердің,
баланстың және кәсіпорынның өтімділігін анықтап алу керек. Өтімділіктің екі
тұжырымдамасы ... ... ... ... өтімділік кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу қабілеттілігі ... ... ... – ол оның ... ... ... ... бейнелейді. Төлемдерді тез өтеу ... ... ... егер ... өзінің ағымдағы активтерін өткізіп, яғни
оларды ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерін
орындауға шамасы бар болса, онда ол өтімді және төлем ... ... Егер ... қысқа мерзімді міндеттемелерін орындауға шамасы бар
болса, онда ол өтімділігі жоғары кәсіпорын ... ... ... ... ... 15 ... ... 15.
«Кедентранссервис» АҚ-ның Атырау қаласындағы филиалының өтімділік
көрсеткіштерінің динамикасы
|Көрсеткіштер |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. ... Ақша және оның ... |147 |3648 |893 ... ... | | | ... Ссудалық және басқа дебиторлық |100892 |5843 |9082 ... | | | ... ... ... |2842 |12716 |4966 ... Ағымдағы міндеттемелер |66363 |44596 |96406 ... ... ... |0,002 |0,081 |0,009 ... (Каө = ... | | | ... | | | ... ... | | | ... өтімділік коэффициенті |1,523 |0,212 |0,103 |
|(Карө = (Ақшалай қаражаттар+Бағалы| | | ... ... | | ... активтер) | | | ... ... ... ... |1,565 |0,498 |0,155 ... = ... ... | | | ... | | | ...... ... ... «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының ... ... ... ... ... ... қарыздардың қай бөлігі
бухгалтерлік балансты құру күніне немесе алдағы жақын ... ... ... ... оның ... мәні Каө ≥ 0,2-0,5. ... абсолютті
өтімділік коэффициенті талданушы жылдарда қалыпты мәніне сәйкес келмейді.
Аралық өтімділік коэффициенті ағымдағы міндеттемелердің қай ... ... ... ... ғана ... ... ... жүктелген өнім үшін
күтілетін түсім ... ... ... ... ... оның ... ... ≥ 1 болса, қарастырылып отырған кәсіпорынның жағдайының тек 2004 ... ... ... ал ... ... бұл ... мәні мүлдем
төмен. Жалпы өтімділік ... ... ... ағымдағы активтердің
барлық төлем міндеттемелерінің сомасына қатынасы, оның қалыпты мәні Кжө ... бұл ... ... да «кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы
филиалының ... ... ... ... мәні ... сәйкес келмейді, тек қана 2004 жылы ғана ... ... бар ... ... ... төлем қабілеттілігін білдіреді және
активтер мен ... ... ... ... ... да, келіп
түсу уақыты бойынша да әрдайым теңдікті ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан кәсіпорынның төлем
қабілеттілігін бағалау үшін бухгалтерлік баланстың көрсеткіштерін ... ... ... яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына
байланысты кәсіпорын активтері ... ... ... өте ... ... – ақшалай қаражаттар және қысқа мерзімді салымдар
( қысқа мерзімді ... ... тез ... активтер – дебиторлық қарыздаржәне басқа айшалым активтер.
А3: баяу өтімді активтер – тауарлы-материалды қорлар.
А4: қиын өтімді активтер – негізгі ... және ... ... тыс
активтер.
Баланс пассивтері олардың төлену ... ... ... неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер – несиелік қарыздар
және ... ... ... ... ... ... ... – қысқа мерзімді несиелер мен қарыздар.
П3: ұзақ мерзімді пассивтер – ұзақ ... ... мен ... ... ... - ... бірінші бөлімінің «меншікті капитал»
баптары.
Баланс өтімділігін ... үшін ... пен ... ... ... жиындарын салыстыру керек. Баланс ... ... деп ... саналады:
А1 ≥ П1
А2 ≥ П2
А3 ≥ П3
А4 ≤ П4
Басқа сөзбен айтқанда, сол ... үш ... ... ... ... ... ... жапса немесе оған тең болса баланс
өтімді болады, кері жағдайда баланс өтімді емес.
Кәсіпорын балансының өтімділігін анықтау 16 кестеде ... ... А1 < П1, А2 > П2, А3 >П3, А4 < ... жылы: А1 < П1, А2 > П2, А3 >П3, А4 < П4;
2006 жылы: А1 < П1, А2 > П2, А3 > П3, А4 < П4 ... ... ... ... ... кәсіпорын бойынша өтімділіктің төмен ... ... ... қабілеттілігінің төмендігін білдіреді.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының өтімділігін талдау шын
мәнінде баланстың ... емес ... ... ... АҚ ... ... филиалының балансының
өтімділігін анықтау, мың теңге
|Актив |2004ж |2005ж |2006ж ... Өте ... ... А1 |147 |3648 |893 ... Тез ... ... А2 |100892 |5843 |9082 ... Баяу ... ... А3 |2842 |12716 |4966 ... Қиын өтімді активтер А4 |48628 |48186 |79156 ... |2004ж |2005ж |2006ж |
|1 |2 |3 |4 ... ... жедел міндетемелер П1|66363 |44596 |96406 ... ... ... ... П2 |- |- |- ... Ұзақ ... пассивтер П3 |- |- |- ... ... ... П4 |86146 |25797 |-2309 ...... жылдар аралығында «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
2.4 Ақша ... ... ... капиталының шығындарын төмендетудің бірден-бір жолы қолда бар
ақшаны ... ... ... ... ... ... ... өзімен бірге тауарлы-материалық құндылықтарға
инвестициялаудың жеке ... ... ... ... ... ... ... Біріншіден, ағымдағы есептесулерді жүргізу үшін
ақшалай қаражаттардың базалық қоры ... ... ... өтеу үшін ... бір ... ... қажет. Үшіншіден,
қызметті мүмкін және болжамды кеңейтуді қамтамасыз ету үшін белгілі ... бос ... ... болған дұрыс.
Сонымен, ақшалай қаражаттарға қорларды басқару теориясында жасалған және
ақшалай қаражаттар көлемін ... ... ... ... мүмкін. Ол келесілерді бағалау болып табылады:
- ақшалай қаражаттар және оларды эквиваленттердің жалпы көлемін;
- есептесу шотында ақшалай қаражаттардың қай ... ... ал қай ... ... ... ... ... үстау қажет екенін;
- қашан және қай мөлшерде ақшалай ... және тез ... ... ... ... ... екенін.
Фирмалар өз өтімді активтерін ұстайтын банктік шоттар бойынша пайыздар
төленбейді. Бірақ басқа өтімді активтер ... ... ... ... ... сертификаттар, сатылатын келісім деп ... ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Батыс елдер тәжірибесінде Баумоль, Миллер-Орр, Монте-Карло, ... кең ... ... ... күшті инфляция кезінде, есептік
мөлшерлемелер, бағалы ... ... ... ... ... тікелей қолдану қиын. Сондықтан төменде берілген модельдердің
қысқаша теориялық сиапттамасы берілген.
Баумоль моделі. Кәсіпорын ақшалай қаражаттардың максималды деңгейіне ... ... ... жасай бастайды деп болжанады және ... ... ... ... оларды әрқашан шығындайды. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... мерзімді бағалы қағаздарға
салады. Ақшалай қаражаттар қоры біте бастағанда, яғни нөлге тең ... ... ... бір ... ... кезде, кәсіпорын бағалы
қағаздардың белгілі бір бөлігін сатады және осылай ақшалай қаражаттар қорын
алғашқы мөлшеріне дейін толықтырады. Сонымен, ... ... ... динамикасы өзімен бірге келесі графикті ұсынады (сурет 7).
Баумоль моделі бойынша
Q = √(2*V*C)/r, ... V – ... ... ... ...... ... ақшалай қаражаттарды конвертациялау бойынша шығындар;
r – кәсіпорын үшін мүмкін қысқа мерзімді қаржылық салымдар бойынша ... ... Q/2 – ... ... ... қоры.
Баумоль моделі ақшалай шығындары тұрақты және болжамды кәсіпорындар үшін
қарапайым және жеткілікті деңгейде қолданбалы ... ... Іс ... жағдай сирек кездеседі; есептесу ... ... ... бейнеде өзгереді.
Миллер мен Орр жасаған модель өзімен бірге қарапайымдылық пен нақтылық
арасындағы компромиссті ұсынады. Ол келесі ... ... ... ... ... ... мен ... алдын-ала білу мүмкін болмаған
жағдайда ақшалай қаражаттарды қалай басқару қажет.
Есептесу шотындағы қаражаттар ... ... ... қызметтердің
логикасы 8 суретте көрсетілген.
Есептесу шотындағы қаражаттар қалдығы жоғарғы шекке жеткенше өзгереді.
Бұл ... ... ... ... ақшалай қаражаттар қорын қалыпты
қайтару нүктесіне ... ... ... ... ... ... ала бастайды. Егер ақшалай қаражаттар қоры төменгі шекке жетсе, онда
бұл жағдайда кәсіпорын өз ... ... ... және ... ... ... ... қалыпты шекке дейін толықтырады.
Вариация қадамы (жоғарғы және ... ... ... ... ... ... келесі саясатқа негізделу ұсынылады: ақшалай
қаражаттар ... ... ... ... және бағалы қағаздарды сату
мен сатып алумен байланысты тұрақты шығындар жоғары болса, онда ... ... ... ... ... егер бағалы қағаздар бойынша жоғары
пайыздық ... ... ... алу ... бар ... ... ... ұсынылады.
Стоун моделі. Миллер-Орр моделінің дамыған түрі ... ... ... ...... ... ... операциялар
көлемін төмендету. Миллер-Орр моделі ақшалай қаражаттардың жоғарғы шегіне
жеткендегі уақытта өте өтімді активтерге немесе активтерді сатуға ... ... ... ... ... күндердегі ақшалай
қаражаттардың қозғалысын болжамдауға тәуелді болады. Мұнда тағы да бір ... және (Qв – Q*), (Qн + Q*) ... ... Стоун моделінің
графигі 9 суретте берілген.
Миллер-Орр моделі бойынша фирма А нүктесінде бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... қаражаттарды трансформациялану өлшемі
жақын күндердегі болжамды ... ... ... Ақша ... 3 ... ... Қалдықтардың кейінгі өсімі және (t + 7) мерзімінде Д ... ... Осы ... t ... (Qв – Q*) ... ... сатып алу ұсынылады.
2. (Qв – Q*) өлшемінде С нүктесінен аспайтын деңгейге дейін қалдықтарды
төмендету қажет. Мұнда ... ... ... ... қолданылмайды. t
уақытында бағалы қағаздар сатып алынбайды.
3. (t + 7) мерзімінде В ... ... ақша ... ... ... ... бағалы қағаздарды Q* өлшемінде В нүктесінде
сатып алуды ұсынады. Q ... ... ... ... ... ... 9. Стоун моделі
Монте-Карло моделі. Бұл модельді 1980 жылы Лернер ... Бұл ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың
қалдықтарының оптималды өлшемін бағалау үшін ... ... ... қалдығы екі көрсеткіштің функциясы ретінде қарастырылады: өткізу
көлемі мен ақшалай қаражаттар түсімі. Ақшалай ... ... ... ... келесі реттілікті анықтаған:
1. Ай сайынғы өнімді өткізу көлемдері және өнімді өткізуден түскен табыс
болжамданады.
2. Әр бір ай ... ... ... ... ... ... кездейсоқ өлшем
ретінде алынады. Өйткені өткізу көлемі математикалық ... ... Кез ... айға ... ... ... ... енгізіледі.
Мұнда оның шамасы жуықтап 0,1 алынады.
4. Өткізу көлемдерінің стандарттық ауытқулары есептелінеді.
5. ... ... ... ... ... ... ... өткізу
көлемдернің ақшалай түрдегі 60% алынады.
6. Мүмкін өткізу көлемдерінің ай сайынғы ... ... ... салыстырылады.
7. Ай сайынғы ақшалай қаражатқа қажеттілік анықталады. Әрбір ай ... ... ...... ... ... және ... шек
Qн өлшемінің 10%-на дейін төмен болмайды.
Ақшалай қаражаттарды тиімді ... ... ... капиталының
құрылымына тікелей тәуелді. Капитал қрылымы кәсіпорынның активтерінің
жоғарылауына жағымды немесе жағымсыз әсер етуі ... Ол ... ... ... ... әсер ... өйткені қарыздық міндеттемелер бойынша
төленетін тұрақты пайыздарынан табыс ... ... ... ... ... ... Егер фирмада қарыздық
төлемдердің ... ... бар ... ... ... ... қиындықтар
болуы мүмкін.
Капитал құрылымы компанияның қызмет түрі мен талаптарына сәйкес болуы
тиіс екені ... деп ... ... ... мен ... ... ... акционерлерге инвестициялардан қанағаттандырушы
табысты қамтамасыз ететіндей болуы тиіс. Капитал құрылымының өзгерістерінде
икемділік сәттіліктің қажетті элементі ... ... Орта және ... ... қарағанда, жиі қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... бар қаражат ағымының күтілетін не күтілмейтін
өзгерістерін қамтамасыз етуі ... ал ... ұзақ ... капитал
негізінен ұзақ жобалар үшін талап етіледі (мысалы, шет елдік экспансия
бағдарламасы).
Батыс елдерде ... ... ... ... ... ұстаушыларының күтулері үлкен әсер етеді. Бұл фактор акцияларды
ұстаушыларға табысты қамтамасыз ететін кәсіпорынның ... ұзақ ... ... ... етеді және келесі кездерді назарына ... ... және ... ... ... ... тәуекел элементі; акция ұстаушылары басқа жерден салыстырмалы
тәуекелді инвестициялардан ала алатын табыс мөлшері.
Акция ... ... өз ... ... ... кездесетін
ағымдағы және потенциалды мәселелер туралы білмегендіктен, табыс бойынша
олардың сенімі әрқашан нақты емес және өте ... ... Егер ... олар ... сата алады.
Сала қаншалықты бәсекелесті болса, соншалықты оның акция ұстаушылырына
жабдықтар мен ғимараттарды жаңарту және ... ... ... ... ... көп болады. Бұл бағыттар
бойынша бір жыл не одан ... ... соң ... тез ... ... басқа, тұтынушылардың мінез-құлқы, ... ... ... ... ... ... жиі ... анықтау процесімен бірге жүреді.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы ... таза ... ... ... ... ... 17 ... көрсетілген.
Кесте 17.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының таза табысы мен ақша
қаражатының динамикасы, мың теңге
|жылдар ... ... құн ... табыс |Есепті шоттағы|
| |өткізуден | | ... |
| ... ... | | ... ... |174772 |69227 |105545 |147 ... |120909 |76876 |44033 |3648 ... |100829 |78628 |22201 |893 ...... ... ... ... АҚ ... филиалының қаржылық есептемесінен алынды
Бұл кестеден кәсіпорын негізгі ... ... ... көреміз., бірақ
есеп шоттағы қаражат ... ... ... үшін ... ... қаражаттарды басқаруда қаржылық цикл ұзақтығын ... орын ... ... ... ... ... ... циклы деп ақшалай
қаражаттың айналымнан бос болатын уақытын айтамыз. «Кедентранссервис» АҚ
Атырау ... ... ... және ... цикл ... ... 18 кестеде көрсетілген.
Кесте18.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының операциялық және
қаржылық цикл ұзақтығының динамикасы
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж. |2006ж. |
|1 |2 |3 |4 ... ... |12716 |4966 ... (ТМҚ), мың | | | ... | | | ... ... |5843 |9082 ... ... | | | ... ... |66363 |44596 |96406 ... ... | | | ... Өнімнің өзіндік |69227 |76876 |78628 ... мың ... | | | ... Өнімді өткізуден |174772 |120909 |100829 ... ... мың | | | ... | | | ... ТМҚ ... |15 |60 |23 ... ... | | | ... ... |210 |18 |33 ... ... | | | ... | | | |
18 ... ... |2 |3 |4 ... қарыздың |350 |212 |448 ... ... | | | ... | | | ... цикл |225 |24 |56 ... ... | | | ... цикл |-125 |-188 |-392 ... ... | | | ... – 2004-2006 жылдар аралығында «Кедентранссервис» АҚ ... ... ... ... ... АҚ ... қаласындағы филиалының қаржылық циклға
несиелік қарыздың айналым ұзақтығының ұлғаюы тікелей әсер еткен. ... ... - ... ... баяулауы, үзілісін береді.
Мерзімінде, уақытылы несиелік қарыздарды төлемеу ... ... ... көзі ... ... ... АҚ
Атырау қаласындағы филиалының 2004-2206 жж. аралығында қысқа мерзімді
міндеттемелер ... ... ... ... Операциялық цикл
ұзақтығы тым үлкен емес, яғни өндірістік ... мен ... ... бір ... ... ... ал несиелік қарыздың айналымының
жоғары болуына байланысты қаржылық цикл теріс таңбалы ... ... ... ... ... ... бойынша оларды үш
бағытты жүргізуді талап етеді:
1) операциялық қызметтен ақша ... ... ... ақша ... ... қызметтен ақша қаражаты.
Ақшалай қаражаттар қозғалысы – ... және ... ... ... ... қаражаттың қозғалысы туралы есеп берудің заңды
тұлғалардан түсетін және ... етіп ... ақша ... ... ... ... ... заңды тұлғаның табысты алуы бойынша
және басқа да қызметтері бойынша инвестициялық және ... ... ... қызметі. Инвестициялық қызмет- ұзақ мерзімді активтерді
тарту мен ... ... ... беру мен алу ... табылады. Қаржылық
қызмет- жеке ақша қаражаттарының қозғалысы: ақша қаражаттарының акциялары
және басқа да ... ... ... банктік несиелерді алу мен
өтеуден пайда болады.
Ақшалай қаражаттардың өзгеруіне талдау жүргізуде «Кедентранссервис» АҚ
Атырау ... ... ... ... қозғалысының
динамикасын анықтау 19 кестеде көрсетілген.
Операциялық қызметтен 2004 жылы 237015 мың теңге, 2005 жылы 327607 ... 2006 жылы 348169 мың ... ... ... ... ... 239 мың теңге ақшалай қаражат 2006 жылы алынған. ... ... ... ... ... ... алынбаған.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының ақшалай қаражаттарының
қозғалысының динамикасы 2004 жылы 4531 мың теңгеге ақшалай ... ... жылы 2755 мың ... азайған, тек қана 2005 жылы 3501 мың теңгеге
ақшалай қаражаттар ұлғайған. Есепті кезең 2004 ... ... ... мың ... 2005 жылы 3648 мың ... 2006 жылы 893 мың ... ... қаражаттар құраған.
Кесте 19.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының ақшалай
қаражаттарының қозғалысының ... (мың ... |2004ж. |2005ж |2006ж ... |
| | | | ... өсімі |
| | | | |2004ж |2005ж |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ақша ... ... ... |237015 |327607 |348169 |146,9 |106,3 ... сату |88334 |128432 |107634 |121,8 |83,8 ... ... |54989 |3222 |1683 |3,1 |52,2 ... |93692 |- |- |- |- ... ... |- |195953 |238852 |- |121,9 ... шығуы-барлығы | | | | | ... мен ... |17775 |66225 |29193 |164,2 |44,1 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |- |1239 |4510 |- |364,0 ... ... ... |17556 |22103 |105,7 |125,9 ... ... |- |- |- |- |- ... | | | | | ... басқа төлемдер|28051 |16733 |21983 |78,4 |131,4 ... ... |174810 |222353 |272896 |156,1 |122,7 ... қызметтен | | | | | ... ақша ... | | | | | ... ... ақша ... ... түсуі-барлығы |- |- |- |- |- ... ... |- |- |- |- |- ... ... |- |- |239 |- |- ... | | | | | ... ... |- |- |239 |- |- ... ақша ... | | | | | ... қызметтен ақша сомасы ... ... ... |- |- |- |- | |
19 ... ... |2 |3 |4 |5 |6 ... шығуы-барлығы |- |- |- |- |- ... ... таза |- |- |- |- |- ... ... | | | | | ... ... |-4531 |3501 |-2755 |60,8 |-78,7 ... | | | | | ... ... ... |4678 |147 |3648 |77,9 ... ... | | | | | ... ... соңындағы |147 |3648 |893 |607,5 |24,5 ... ... | | | | | ... – 2004-2006 жылдар аралығында «Кедентранссервис» АҚ Атырау
қаласындағы филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Өтімді ақша ...... ... ... ... ... бірі ... табылады. Ол белгілі бір ... ... ... таза ... ... ... ... несиелік позиция фирмамен алынған несие соммасы мен ол иеленетін
ақша қаражат көлемі арасындағы айырмашылықты білдіреді.
Кәсіпорынның банк ... ... ... жақсаруын білдіретін,
шекті көрсететін, өтімді ақша ... ... ... ... мен ... ... болады.
Қаржылық леверидж- меншікті капиталға (оның рентабельділігін жоғарылатуға
көмектеседі) қосымша табыс алуға көмектесетін, ... ... ... ... ... пайда болуымен туындайтын объективті фактор
болып табылады.
Қаржылық рычаг тиімділігі оң ... ... ... ... несие үшін орташа пайыздық мөлшерлемесінен ... ғана ... ... ... ... қосымша табыс алады.
Қаржылық рычаг тиімділігі теріс мәнді болғанда, фирманың меншікті капитал
табыстылығынан шегеру ... яғни ... банк ... ... ... көлемін тікелей және жанама әдіспен ... ... таза ақша ... оперативті есептеуге көмектесетін әдіс бар.
Өтімді ақша қаражаты немесе таза ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді толық жабу жағдайында туындайтын
ақша қаражаттарының дефицитті немесе ... ... ... ... ... ақша ... ағынын есептеу формуласы келесідей:
ЛДП=(ДК1+КК1-ДС1)-(ДК0+КК0-ДС0) ... ... ақша ... ... ДК0 ... ... басы мен аяғына ұзақ ... ... ... КК0- ... ... басы мен ... қысқа мерзімді несиелер мен
қарыздар;
ДС1, ДС0- ... ... басы мен ... ақша ... ақша ... ... «Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы
филиалында 2004-2006 жылдардағы мөлшері ... 20 ... ... 20.
«Кедентранссервис»АҚ Атырау қаласындағы филиалында 2004-2006 жылдардағы
өтімді ақша қаражат ағынын мөлшері, мың теңге
|Жылдар |ДК1 |КК1 |
| | | ... ... ... |348169 |417802 ... ... |107634 |129160 ... ... |240535 |288642 ... ... шығуы |350924 |366482 ... ... өтеу |77789 |93347 ... ... |273135 |273135 ... ... |-2755 |+51320 ... | | ... – 2006 ... ... АҚ Атырау қаласындағы
филиалының қаржылық есептемесінен алынды.
Қаржылық менеджменттің ... және ұзақ ... ... ... ... ең ашық нысанда берілген. Қаржылық
болжамдаудың бастапқы нүктесі – сату болжамы және оған ... ... ... ... ... мен мақсаты сыртқы қаржыландыруда
қажеттілікті есептеу болып табылады.
Қаржыландыру қажеттіліктерін болжамдаудың негізгі ... ... ... ... ... әдістер арқылы сату болжамын құру.
2. Ауыспалы шығындар болжамын құру
3. Сатудың қажетті көлеміне жету үшін ... ... және ... ... ... ... Сыртқы қаржыландыру қажеттілігін есептеу және қаражаттар көздерінің
рационалды құрылымының қалыптасу ... ... ... ... ... қадамды маркетологтар жасайды. Екінші, үшінші және ... ... ... ... екі ... әдістері бар. Олардың бірі – бюджеттік,
ол ақша ағымдарының концепциясына және бизнес жоспардың ... ... ... ... әдіс бұл – ... ... әдісі»
(бірінші модификация) және «формула әдісі» (екінші модификация).
Сонымен, барлық есептеулер үш ... ... ... Белгілі бір пайызға сату көлемінің өсуі кезінде ауыспалы шығыстар,
ағымдағы активтер және ағымдағы міндеттемелер соншалықты пайызға өседі. ... ... де, ... ... де ... ... ... түсімнен бұрынғы пайызды құрады.
2. Негізгі құралдар құнының өсу пайызы болжамдау кезеңінің ... ... ... ... ... ала ... және ... жағдайларына сәйкес айналымды өсірудің берілген пайызы арқылы
және өндірістің ... бар ... ... және ... тозу ... ... Ұзақ ... міндеттемелер және акционерлік ... ... ... ... ... таза ... дивидендтерге және
өткізілген өнімнің таза рентабельділікке бөлу нормасын есепке ала отырып
болжамдалады: негізгі ... ... ... болжамданатын таза табыс
(болжамданған өткізілген өнімнен түскен табысты өткізілген өнімнің ... ... ... ... ... (таза табысты
дивидендтерге бөлу нормасына ... ... таза ... ... бәрін есептегеннен кейін қажетті активтерді пассивтермен жабуға
жеткіліксіз пассивтерді анықтайды, бұл ... ... ... ... Сонымен қатар бұл соманы келесі формула арқылы есептеуге ... ... СҚ – ... ... ... қажеттелігі;
Афакт. – есепті баланстың өзгеретін активтері;
Пфакт. – есепті баланстың өзгеретін пассивтері.
Формула есепті ... ... ӨӨТТ ... қарқыны және таза
табысты ... бөлу ... ... жоғары болады, қосымша
сыртқы қаржыландыру қажеттелігі соншалықты жоғары болады, және есепті кезең
пассивтері және ... ... таза ... ... ... ... сыртқы қаржыландыру қажеттелігі соншалықты төмен ... ... ... АҚ ... қаласындағы филиалының
2004-2006 жылдары бойынша өнімді өткізуден түскен табыс өсімі 20 пайыз
деп орташа аламыз.
Өнімді өткізуден түскен ... 2007 ... ... ... 120,0% құрайды.
Өнімді өткізуден түскен табыс 2007 жылы болжамды ... 120994,8 мың ... ... ... ... ... әдісі» бойынша есепті 2006
жылғы баланс негізінде келесі кестеде көрсетуге болады (22 кесте).
Кесте 22.
«Кедентранссервис» АҚ ... ... ... болжамды баланс (мың
теңге)
|Көрсеткіштер ... ... ... ... |
| |2006ж. |2007ж |
| | | ... ... ... ... |14941 ... ... ... ... |79156 ... |
|Баланс |94097 |112916 ... ... ... |96406 ... ... | | ... ... |- |- ... | | ... ... |- |- ... ... |-2309 |- ... |94097 |115687 ... – 2006 ... ... АҚ ... ... қаржылық есептемесінен алынды.
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының 2007 жылға болжамды
сыртқы қаржыландыру қажеттілгі сомасы= 112916мың теңге – 115687 мың ... ... ... ... сату ... ... ету үшін кәсіпорын
болжамды мерзімде сыртқы қаржыландыру көздерін ... ... 2771 ... ... ақшалай қаражаттар сомасы ұзақ мерзімді активтерді
қаржыландыруда артық болады.
Кәсіпорын қаржыгерлері 2771 мың теңге сомада тағы да ұзақ ... ... ... ... менеджменттің стратегиясын, тактикасын жетілдіру жолдары
Қаржылық стратегия – бұл ... ... ... қамтамасыз ету
бойынша әрекеттердің басты жоспары. Ол қаржылардың құрылу теориясы ... ... және ... ... ... ... ... жоспарлау мен қамтамасыз ету сұрақтарын қамтиды.
Қаржылық стратегия теориясы ... ... ... ... объективті
заңнаманы зерттейді, жаңа жағдайларда өмір сүрудің, стратегиялық қаржылы
операцияларды дайындау мен ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорынға қаржылық менеджменттің ұлы
дилеммасын шешуге тура келеді: ... ... ... және
динамикалық дамуды ақша қаражаттарының жеткілікті ... және ... ... ... ... ... ... екеуінің біреуін
құрбан етуге жиі мәжбүр болады. Кейде ағымдағы ... ... ... ... ... және ... ... емес,
кәсіпорынның қарқынды дамуын, ... ... және ... ... ... ... ... үшін оперативті басқаруды негізгі қаржылық
стратегиямен үйлестіру қажет. Мұнда 2 ... ... ... ... тұрақты және өзгермелі шығындар- ағымдағы қаржылық
қажеттіліктер- капитал құрылымы.
2. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... рентабельділік- қаржылық
коэффициенттер.
Бұл ... ... ... ... мен ... ... нақты практикалық көрінісі қаржылық стратегия матрицалары болып
табылады. ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық-
шаруашылық жағдайын болжамын жасауға, ... ... мен ... болады. Ол үшін келесі көрсеткіштер қолданылады:
1. Шаруашылық ... ... ... инвестицияны пайдаланудың брутто-
нәтижесі - ағымдағы қаржылық қажеттіліктер өзгерісі - ... + ... жай ... ... ... ... және ... өнім қорлары +
клиенттерге қарыздық құқықтар (дебиторлық ...... ... ... ... ... ... (РФД)= қарыз қаражаттарының ... ...... дивидендтер + акциялар эмиссиясынына ...... ... қорларына салымдар және басқа ұзақ мерзімді
салымдар + құрылған ... ... ... және ... ... ... табыс.
РФД көрсеткішінде кәсіпорынның қаржылық саясаты көрсетіледі: қарыз
қаражаттарын тарту ... оның мәні оң, ал ... ... ...
теріс болады. РФД-нің шұғыл теріс мәні тек РХД-нің оң ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижесі (РФХД) оның
қаржылық қызмет нәтижесі және шаруашылық ... ... ... РХД + РФД ... РФД және ... РФХД-нің талдануы кәсіпорынның шаруашылық-
инвестициялық және қаржылық қызмет нәтижесіндегі ақша ... және ... ... ... және ... төлеу,
негізгі құралдарға инвестициялар жасау, ағымдағы қаржылық қажеттіліктерді
жабу, яғни оң ақша ... ие болу ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалау үшін қажет. Тепе-
теңдікті ... кең ... ... ... ... итерациялар
әдісімен РХД және РФД-ні комбинирлеп, олардың соммасын ... ... ... Әдетте тепе-теңдік РХД және РФД 0% және + - 10 % ... ... ... ... ... идеалды мәнін орнату қиын және барлық жағдайда ... ... ... ... ... ... ... тырысу керек. Осыған
байланысты қаржылық менеджер әдетте мүмкін (допустимый) тәуекелділік
деңгейінде РХД және ... ең ... ... табу ... ... қояды.
Осы міндетті орындауда қаржылық стратегия ... ... ... ... Матрицалар жақындағы жылдарға кәсіпорынның «критикалық
жолын», тәуекелділік шектерін және мүмкіндіктер шегін болжауға ... сан ... ... РФХД-нің мәні РХД мен РФД-нің әр түрлі
мәндерімен комбинирлене ... ... ғана ... және мұның бәрі-
кәсіпорын айналымының өсу ... ... ... ... 10. ... ... ... диагоналі бойынша 2 негізгі аймақ арасында шекара өтеді:
... ... ... ... ... ... ... аймағы;
• диагональдан төмен- тапшылықтар аймағы- талдау көрсеткіштерінің теріс
мәндерінің аймағы .
«Кедентранссервис» АҚ-ның Атырау қаласындағы филиалы үшін РХД мен ... ... ... ... ( ... 20).
Кесте 23.
«Кедентранссервис» АҚ-ның Атырау қаласындағы филиалының қаржылық
көрсеткіштерінің ... |2004ж. |2005ж. |2006ж. |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... нәтижесі (РХД) |86146 |25797 |-2309 ... ... ... ... (РФД) |- |- |239 |
23 ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... ... |86146 |25797 |-2070 ... – 2006 жылдағы «Кедентранссервис» АҚ ... ... ... ... ... отырған кәсіпорын 2004-2005 жылдардағы РФХД мәндері оң ... ... ол ... ... ... ... ... Ал 2006 жылы
диагональдан төмен – тапшылықтар аймағына кіреді.
2004-2005 жылдары РФХД «Рантье» 4 ... ... ... ... ... айналымының қалыпты қарқынымен қанағаттанады
және қарыздарды бейтарап деңгейде ұстап отыр. Бұл ... ... ... ... және ... тәуелді
• Экономикалық рентабельділіктің жоғары емес және өзгеріссіз мәнінде
тетік әсері таңбасының өзгеру тәуекелділігі (пайыздық ставкалар
өзгерісі салдарынан) және ... ... 1 ... 7 ... ... рентабельділіктің жоғары және (немесе) өсетін мәнінде
кәсіпорын өндірісті диверсификациялау немесе айналымды ... ... ... ... көп мөлшерде дивиденд төлейді-
шаршы 2. (Сурет 11)
Сурет 11. «Рантье» 4 шаршысы
РФХД шаршы 6-ға «Бас ... ... АҚ ... ... ... болып, еншілес қоғамдарды қарыз қаражаттарын арттыру арқылы
қаржыландырады.
• Егер қарыз қаражаттары/ меншікті қаражаттар ара қатынасы тым ... ... 4-ке өту ... ... (4.3.3-сурет)
• Егер аналық қоғамның өткізу нарығы «ескірсе», , шаршы 5-ке өту
тенденциясы туады ... ... 12. ... ... ... ... арақатынасындағы шаршы
Біздің жағдайда «Кедентранссервис» АҚ Атырау ... ... ... Сондықтан Бас қоғам болмай отырып өтті. Оны меншікті
капиталдың құрамымен түсіндіруге болады. Бұл өте тұрақсыз жағдай, және ... ... ... тұру ... көп күш салу ... ал сол ... 2007 ... 28 ақпанындағы “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты
Қазақстан халқына Жолдауында: ... ... ... әлемдік
экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да ... ... біз ... ... ... ... оны іске ... алған болатынбыз. Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу
елінің қоғамдастығына қарай жедел жылжуымыздың және оның ... ... ... ... нығайту» деген /1, 5-6 б/. Осы орайда
кәсіпорындардың бәсеке қабілеттілігін ... ... ... айналым
қаражаттарын қолданудың, басқарудың тиімділігін жоғарылату мәселесімен
тығыз байланыстылығына көз ... ... ... ... ... ... жетілдіру отандық
экономика дамуының қазіргі сатысында өндірістің экономикалық ... ... ... бірі ... ... ... тұрақсыздық және нарықтық инфраструктураның өзгермелілігі
жағдайында қаржылық менеджердің ағымдық ... ... ... ... ... ... ... себебі осыдан кәсіпорынның
сәтті және ... ... ... себебін байқауға
болады. Ақшалай қаражаттарының жеткіліксіздігі жағдайында үнемді қолдану
қазіргі кезде әрбір кәсіпорын ... ... ... бірі ... ... ... үнемі қозғалысы өндіріс пен айналыс
үрдісінің үздіксіздігінің негізі болып ... ... ... ... ... ... тауарлы- материалдық
қорлар ақшалай қаражаттар және дебиторлық қарыздар.
Берілген жұмыста мен арнайы әдебиет көздерін ... ... ... ... экономикалық мәні анықталған.
Қаржы менеджментінде қаражаттардың айналымы ақшалай қаражаттардың айналым
циклі моделімен бейнеленеді. Осы амал ... ... ... ақша
қозғалысына көшіруге негізделеді. Қаржылық цикл (ақшалай қаражаттардың
айналым периоды) үш ... ... және ... ресурстарға
(шикізат, еңбек күші) компанияның нақты ... ... ... өнімді
сатудан ақшалай қаражаттардың түсуіне дейінгі ... ... ... және ... ... өтеу ... ... қарыз алуға дейін) уақыт периодына
тең. Сонымен, қолма-қол ақша айналымының периоды айналым капиталға салған
қаражаттарды компанияның ... ... тең. ... ... ... ... алу, бақылау және талдау жүргізу, алдағы периодта
және ағымдағы қаржылық тұрақтылық пен ... ... ... болып
саналады.
Ақша ағындарын басқарудың негізгі мақсаты-келіп түскен және
төленетін ақша қаражат көлемін ... ... ... қаржылық
тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау үшін ... ... ... ... ... ... қызмет, өнім)
сатудан табыс; табыс; ақша қаражаттар ағыны. Бұл ... бір жыл ... ... оның ... бір уақыт (жыл,
тоқсан, ай) аралығындағы жұмысының нәтижесіне байланысты болады. ... орын ... ... ... әр түрлі қызметтерден түсетін
ақша қаражаты бірінші маңыздылықты иеленеді. Егер ақша ағынының ... ... онда ... ағындағы және перспективасының дамуына
әсер ететін бәсекелестік ... ие ... Бұл ... ... ... ... бизнес салаларына сала отырып пайда табу. Ал егер кәсіпорын
пайда табатын болса, онда оның ... ... ... деңгейде болады.
Ақша қаражат ағыны- бұл кәсіпорынның жоспарланған немесе есеп беру период
аралығында жинақталатын және ... ... ... ... ... ... ... басқару келесі аспектілерді қосады:
- Қаражат қозғалысын есепке ... ... ... ... талдау;
- Ақша қаражат қозғалысын бюджеттік құру;
- Ақша қаражат қозғалысын бюджетін қолдануға бақылау
Практикада ақша ағынын есептеудің екі әдісі ...... ... ... әдіс – бұл ... және ... - экономистерге
таныс, қарапайым есептеу процедурасы болып табылады. ... ... ... өзгеруімен алынатын қатынасын анықтауға мүмкіндік
береді.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі - «Кедентранссервис» АҚ ... ... ... ... ... ... Атырау қаласындағы филиалының негізгі қызметі: жүк тиеу- алу жұмыстары,
кранмен жұмыс, ... және ... ... ... ... алу ... ... және қолмен орындау, автокөлік қызметтерін көрсету,
вагондарды беру-жинау.
Атырау ... ... ... 2004 ж. 165632 ... 2005ж. ... 2006ж. 268802 ... жүк тасымалданған. 2006 жылы жалпы вагондар
санының 23 %- 1261 вагон инертті жүк, 33%-1820 ... ауыр ... жүк ... %- 2441 ... ... жүк тасымалдаған.
Контейнерлермен тасымалдауда 2006 жылы 4116 контейнер 41147 тонна жүк
тасымалдаған. Оның ішінде 60 % ірі ... және 4 %- ... ... жүк.
2005 жылмен салыстырғанда контейнерлер саны 7%-ға азайған. 2005 ... саны 4416 дана ... 2006 жылы 4116 ... ... ... ... кәсіпорын орташа тонналық контейнерлермен ғана жүк
тасымалданған. ... ... ... ... ... себебі
автокөліктердің бұзылуы немесе елді мекен- жайдың алшақтығы әсер еткен.
2006 жылы нақтылы 100829 мың теңге сомада табыс алынған. ... ... 98 %-ға ... ... ... 103138 мыңтеңге сома
құраған. Кәсіпорын 2309 мың ... ... ... алған.
«Кран қолдану» әдісін пайдаланудан түскен табыс 9414 мың теңге құраған,
жоспар 85 %-ға орындалған. Вагондардың тиеу-алу жұмыстарунан 7791 мың ... ... ... 35 %-ға ... ... ... болған. Тиеу-алу
жұмыстарынан түскен табыстың көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 14 %-ға
төмен. Табыс ... ... ... ... әсер ... және ... артық жүк көтергіш крандардың істен кетуі әсер еткен.
Автокөліктердің қызметі бойынша меншікті автокөліктермен тасымалдаудан
3823 мың ... ... ... 2006 жылы 577 ... ... немесе
әрбір төртінше контейнер тасымалданған. Сырттан тартылған автокөліктермен
1818 ... ... оның ... 290 ... тонналық, қалғаны ірі
тонналық. Ірі ... ... ... тасымалдауды
«Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы «Батыс» филиалы ... ... және ірі ... ... ... үшін ... тарту қызметінен түскен табысты жоғарылатуға ... ... ... ҰК ... ... алынған табыс нақтылы
21300 мыңтеңге құраған, оның ішінде ... ... ... ... 10515,0 мың ... алынған, қосымша алымдар-7156,0 мыңтеңге,
қозғалмалы ... ... ... ... ... 3629,0
мыңтеңге құраған. «Қазақстан Темір ... ҰК ... ... алынған есептік табыс 9102 мыңтеңге құраған. 2006 жылы ... 54344 ... ... ... ... Оның ішінде қоймаларды
жалға беруден және ашық аумақтарды жалға беруден 10713мыңтеңге сомада табыс
алынған.
Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылы барлық
активтер құны 2004 ... ... 58412 мың ... ... ... ... ... сомасының 88940 мың теңгеге азаюы себебінен
туындаған. Ағымдағы актвитердің соңғы 2 ... ... ... ... ... ... ... жалпы капиталы 2006 жылы ішінде 70393 мың теңгеден ... ... ... ... яғни 2006 жылы 23704 мың теңгеге өскен, ал өткен
жылмен салыстырғанда 133,7 ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 36,6 пайыздан 2,5 пайызға дейін төмендеген.
Меншікті ... ... 2006 ... ... 2309 мың ... ... байланысты болған.
2006 жылы «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы ... ... 7266 мың ... ... ... таза ... -28106 мың
теңгеге төмендеуі, амортизациялық аударымдар ... 3114 мың ... ... ... сомасының 28022 мың теңгеге жоғарылауы кері
әсерін тигізген. 2005 жылы ... АҚ ... ... ... активтерінің 81674 мың теңге сомасында төмендеуіне таза
табыстың -60349 мың ... ... ... ... ... мың теңгеге жоғарылауы, несиелік ... 21767 мың ... кері ... тигізген.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында жалпы активтердің,
баланстың және ... ... ... алу керек. Өтімділіктің екі
тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдама бойынша өтімділік кәсіпорынның
өзінің ... ... ... өтеу ... ұсынылады.
Шаруашылық субъектінің өтімділігі – ол оның ... ... ... мүмкіндігін бейнелейді. «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы
филиалының 2005-2006 жылдар ... ... мәні ... сәйкес келмейді, тек қана 2004 жылы ғана ... ... бар ... 2006 ... А1 < П1, А2 > П2, А3 > П3, А4 < ... ... ... емес. Қарастырылып отырған кәсіпорын бойынша
өтімділіктің төмен екенін көреміз, ... ... ... ... «Кедентранссервис» АҚ Атырау қаласындағы филиалының
өтімділігін талдау шын ... ... ... емес екеін көрсетеді
Ақшалай қаражаттарды тиімді басқару жүйесі қаржы менеджметінде қаржылық
циклды ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттарды болжамдаудан құралады.
Ақшалай қаражаттарға қорларды басқару теориясында жасалған және ақшалай
қаражаттар көлемін оптимизациялауға мүмкіндік беретін модельдер ... Ол ... ... болып табылады:
- ақшалай қаражаттар және оларды эквиваленттердің жалпы көлемін;
- есептесу ... ... ... қай ... ... ал қай ... өтімді бағалы қағаздар түрінде үстау қажет екенін;
- қашан және қай мөлшерде ақшалай қаражаттар және тез ... ... ... ... ... ... елдер тәжірибесінде Баумоль, Миллер-Орр, Монте-Карло, Стоун
модельдері кең тараған. Отандық тәжірибеде күшті инфляция кезінде, ... ... ... ... ... жағдайында бұл
модельдерді тікелей қолдану қиын.
Ақшалай қаражаттарды басқаруда қаржылық цикл ұзақтығын анықтау маңызды
орын ... ... ... ... ... қаражаттың айналым циклы деп
ақшалай қаражаттың айналымнан бос болатын ... ... АҚ ... ... ... ... циклға
несиелік қарыздың айналым ұзақтығының ұлғаюы тікелей әсер ... ... ... - ... жасаудың баяулауы, үзілісін береді.
Мерзімінде, уақытылы несиелік қарыздарды ... ... ... қосымша көзі ретінде пайдаланылады. «Кедентранссервис» АҚ
Атырау қаласындағы филиалының 2004-2206 жж. ... ... ... ... ... ... құралған. Операциялық цикл
ұзақтығы тым үлкен емес, яғни ... ... мен ... ... бір жылда жылдам жүргізіледі, ал несиелік қарыздың айналымының
жоғары болуына байланысты ... цикл ... ... ... ... ... ... елдеріндегі практика бойынша
оларды үш бағытты жүргізуді талап етеді:
4) операциялық қызметтен ақша қаражаты,
5) инвестициялық қызметтен ақша қаражаты,
6) ... ... ақша ... ... ... ... және жанама әдіспен есептеуден басқа
фирманың таза ақша ағынын оперативті есептеуге ... әдіс ... ақша ... немесе таза несиелік позициядағы өзгерістер қарыз
қаражаты бойынша барлық міндеттемелерді ... жабу ... ... қаражаттарының дефицитті немесе профицитті сальдо көрсеткіштері
ретінде қызмет етеді. «Кедентранссервис»АҚ Атырау ... ... ... ... ақша қаражат ағынын мөлшері 2004 жылы ... ... және 2006 жылы 54565 мың ... ... ал 2005 ... ақша ... ағыны 252568 мың теңге сомада жоғарылаған. Өтімді ақша
қаражат ағыны өнімді өндіру және өткізумен ... ... ... ... ... ақша ... абсолютті көлемін сипаттайды.
Сондықтан да ол фирманың тиімді жұмысын білдіретіндіктен ішкі көрсеткіш
болып табылады.
Қаржылық ...... ... негізгі элементі. ... ... ... есептеу негізін құрады. Кәсіпорынның
қаржылық стратегиясының ... ... ... қаржылық есептемені
құру талдантын ... ... ... ... ... негізінде
жасалады. Қаржылық стратегияның әр ... ... әр бап ... сандық бағалау және олардың кәсіпорын балансына әсер ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Қаржылық болжамдаудың екі негізгі әдістері бар. Олардың бірі – бюджеттік,
ол ақша ағымдарының концепциясына және ... ... ... бөлімін
есептеуге негізделеді. Екінші әдіс бұл – «сатулардан ... ... ... және ... ... ... ... АҚ Атырау қаласындағы филиалының 2007 жылға болжамды
сыртқы қаржыландыру қажеттілгі сомасы= 112916мың теңге – 115687 мың теңге ... ... ... сату ... ... ету үшін кәсіпорын
болжамды мерзімде сыртқы қаржыландыру көздерін қажет етпейді, 2771 ... ... ... ... сомасы ұзақ ... ... ... ... Кәсіпорын қаржыгерлері 2771 мың теңге сомада
тағы да ұзақ мерзімді активтерді жоғарылатуы мүмкін.
Қаржылық ... – бұл ... ... ... қамтамасыз ету
бойынша әрекеттердің басты жоспары. Ол қаржылардың құрылу теориясы мен
тәжірибесі, олардың және ... ... ... ... ... ... мен ... ету сұрақтарын қамтиды.
Қаржылық стратегия теориясы шаруашылық етудің нарықтық шарттарда объективті
заңнаманы зерттейді, жаңа ... өмір ... ... ... ... мен жүргізудің әдістері мен нысандарын құрады.
Сәттілікке талпыну ... ... ... ... ... ... тура келеді: рентабельділік немесе өтімділік- ... ... ақша ... жеткілікті деңгейімен және жоғары
төлем қабілеттілікпен үйлестіруге тырысу барысында олардың екеуінің біреуін
құрбан етуге жиі мәжбүр ... ... ... ... ... ... қаржылық құлдырауды және төлем қабілетсіздіті ... ... ... ... ... және нарықты тез
игергенін көрсетеді.
Бұл мәселе шеңберінде ... ... мен ... комплексті
басқарудың нақты практикалық көрінісі қаржылық стратегия матрицалары болып
табылады. Оларды қарастыра ... ... ... ... ... жағдайын болжамын жасауға, жағымсыз факторлар мен құбылыстарды
анықтауға болады. ... ... ... - ... ... ... ... 2004-2005 жылдардағы қаржылық- шаруашылық
қызмет нәтижесі - РФХД мәндері оң ... ... ... ол ... жоғары-
сәттілік аймағына кіреді. Ал 2006 жылы диагональдан ...... ... 2004-2005 жылдары РФХД «Рантье» 4 шаршысына ... өз ... ... ... ... ... және ... бейтарап деңгейде ұстап отыр. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... болсақ, кәсіпорынның ақшалай қаражаттарын басқару бойынша
жағдайы нашар емес, ... де осы ... ... ... ... басқарудың тиімділігін жоғарылату – кәсіпорын үшін өте маңызды
болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Н.Ә. ... ... ... ... әлемдегі жаңа
Қазақстан». Астана, 2007ж. 28 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 ... ... К.К.: ... ... в ... ... 2002, ... Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау / Оқу ... ... ... 2001– ... Ван Хорн Дж.К. ... управления финансами: Пер. с англ. /Гл. ред.
серии Я.В. Соколов. - М.: ... и ... 1997.- 800 ... Верещака В.В. Привлечение оборотных средств // Главбух. - 1998. -
N 21. - б.19-26.
6. ... О. В. ... ... ... организации. // Бухгалтерский
учет – 2000г. - №10 – б.47-53.
7. Ефимова О.В. Финансовый анализ.- М.: Бух. ... 1996 ... ... Е.П., ... Е.Н. ... анализ и аудит. –М.: Финансы и
статистика, 2004.– ... ... ... Как определять плановую потребность предприятия в оборотных
средствах // Финансы. - 1997. - N 10. - ... ... В.О. , ... С.Н. ... ... и ... ... и
статистика, 2005.- 180б
12. Ковалев В.В. Финансовый анализ. ... ... ... ... и ... 2003.– б34 - 38.
13. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в ... и ... ... ... ... - М.: ... 2002. ... Парамонов А. В. Учет и анализ предпринимательского капитала // Аудит и
финансовый ... – 2001г. - №1 –б ... ... М., ... С. и др. ... управлять деньгами //
Эксперт. - 1995г - N6 - б 17 - 29.
16. Стоянова Е.С., ... Е.В., ... А.И. ... оборотным
капиталом. - М.: Изд-во "Перспектива", 1998. - 128с.
17. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент. -М.: Перспектива, 1994 – 193б
18. Уткин Э.А. ... ... - М.: ... и ... 1996. ... ... В.М. Об анализе оборотных средств //Бухгалтерский учет. -
1997г - N2 – б 80 - 81.
20. Финансы в ... ... /Под ред. ... - М.: ... ... 1995 – ... Хомидов А. У. Анализ бухгалтерского баланса // Аудит и финансовый
анализ. – 2001г. – №1 – ... ... С. В. ... ... оборотного капитала // Бухгалтерский
учет. – 2000г. - №11 – б76-78
23. Шеремет А.Д., ... Р.С. ... ... ... М.: ИНФРА-
М, 1997. – 196б
Ковалев В.В.. Финансовый анализ: методы и ... –М.: ... ... ... ... тыс ... капитал
Материалды-өндіріс қоры
Несие және займдар
Дебиторлық қарыз
Кредиторлық қарыз
Капиталдық активтерді алуға ... ... ... ... ... ... қызмет
Несие мен займдар бойынша дивидендтер және проценттер, негізгі қарыз
сомасын өтеуге қолданылатын ақшалай қаражаттар
Капиталдық салымға ... ... ... ... ... ... ... жағдай
Қызмет масшта-
бы
Нарық коньюнктурасы
Ішкі факторлар
Айналым қаражаттарының айналымы
Сыртқы факторлар
Блок 1. Жалпылауыш көрсеткіштердің бастапқы көрінісі
Блок 2. Өндірістің сыртқыэкономикалық, табиғи, әлеуметтік жағдайларын,
ұйымдық – ... ... ... ... ... ... ... 4. Материалдық ресурстардың қолданылуын
талдау
Блок 7. Өнімнің өзіндік құнын талдау
Блок 8. Авансталған капитал құрылымы мен ... ... 5. ... ақы мен ... күшін қолдануды талдау
Блок 10. Өнімнің рентабельділігі мен табыстылығын талдау
Блок 9. Өндірістік құралдар немесе активтердің айналымын талдау
Блок 6. Өнімнің сапасы, ... мен ... ... 11. ... ... ... талдау
Блок 13. Экономикалық ынталандыру қорлар жұмыстарының тиімділігіне жалпы
баға беру және ... 12. ... ... мен төлемқабілеттілігін талдау
Өндіріс саласында
Айналымдылықты, рентабельділікті талдау
Құрылымды, динамиканы
және ағымдық құнды бағалау
Айналыс саласында
Айналым капиталын талдау
Шикізаттың түсуі
Дайын өнімді жеткізу
Сатып алушыдан ... ... ... ... ... ... 7. Есептесу шотында қаражаттар қалдығы өзгерісінің
графигі(Баумоль моделі)
Ақшалай қаражаттар артығының ... ... ... ... ... ... шек
Қайту нүктесі
Төменггі шек
Сурет 8. Миллер – Орр ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет
Салық салу ісі - кәсіпорындардың бюджетпен қатынасы ретінде69 бет
Кәсіпорынның қаржылық айналымдары мен қаржылық ағымдарының экономикалық сипаттамасы22 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
«Ақшат 1» әктас кенорнының өнеркәсіптік маңызын айқындап, С1 және С2 категориялары бойынша қор есептеу52 бет
І. ММ «Зайсан аудандық жер қатынастар бөлімі»-нің қаржылық жағдайының мазмұны мен әдістерін талдау30 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері17 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері жайлы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь