Белоктар биохимиясы

1.Кіріспе.
2.Негізгі бөлім:
‒Белоктар құрамына кіретін амин қышқылдары;
‒Амин қышқылдарының классификациясы:
• Бірінші топ. Бейтарап, полярсыз (гидрофобты) амин қышқылдары;
• Екінші топ. Бейтарап, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары;
• Үшінші топ. Қышқыл, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары;
• Төртінші топ. Негізді, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары.
‒Белок молекуласының құрылымы:
• Біріншілік құрылым;
• Екіншілік құрылым;
• Үшіншілік құрылым;
• Төртіншілік құрылым.
3.Қорытынды:
Белоктардың қызметі.
Барлық тірі организмдер бір-бірімен тығыз байланысқан мыңдаған әр түрлі клеткалардан тұрады. Олар неше түрлі биологиялық қызметтер атқарады. Қай клетка болмасын белоктардан, липидтерден, көмірсулар, нуклеин қышқылдарынан, минералдық заттардан, судан тұрады.Соның ішінде сан жағынан көбі ‒ белоктар (суды есептемегенде). Белок тікелей ген арқылы түзіледі және организмнің барлық белгісін анықтайды. Қазіргі уақытта адам организмінде 50 000 әр түрлі белок бар деп болжайды.
Белоктар амин қышқылдарынан құралған. Яғни амин қышқылдары белок молекуласы (полимердің) құрамының бөлігі (мономері) болып табылады.
1. З. Сейітов «Биологиялық химия»,
Алматы, 1992.
2. З. Сейітов «Биологиялық химия»,
Алматы, 2008
3. Т.Т. Березов, Б.Ф. Коровкин «Биологическая химия»,
Москва, «Медицина» 1998.
        
        Тақырыбы: Белоктар биохимиясы
ЖОСПАР:
1.Кіріспе.
2.Негізгі бөлім:
‒Белоктар құрамына кіретін амин қышқылдары;
‒Амин қышқылдарының классификациясы:
• Бірінші топ. Бейтарап, полярсыз (гидрофобты) амин ... ... топ. ... ... (гидрофильді) амин қышқылдары;
• Үшінші топ. Қышқыл, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары;
... топ. ... ... ... амин ... молекуласының құрылымы:
• Біріншілік құрылым;
• Екіншілік құрылым;
• Үшіншілік құрылым;
• Төртіншілік ... ... тірі ... ... тығыз байланысқан мыңдаған әр
түрлі клеткалардан тұрады. Олар неше түрлі биологиялық қызметтер ... ... ... ... ... ... ... минералдық заттардан, судан тұрады.Соның ішінде сан жағынан
көбі ‒ белоктар ... ... ... ... ген ... түзіледі
және организмнің барлық белгісін анықтайды. Қазіргі уақытта ... 50 000 әр ... ... бар деп болжайды.
Белоктар амин қышқылдарынан құралған. Яғни амин қышқылдары белок
молекуласы (полимердің) құрамының ... ... ... табылады.
Белоктар құрамына кіретін амин қышқылдары
1820 жылы А.Бракконо екі амин қышқылын ашты, желатиннен ‒ глицинді, ал
бұлшық еттерден ‒ лейцинді.
Белоктар құрамына кіретін ... амин ... ... үшін 100 ... болды. 1925 жылы ең соңғы амин ... ... ... ... ... тапты.
Табиғатта 80-нен артық амин қышқылдары бар. ... ... тек ... ... ... ... Барлық тірі организмдердің, бактериядан бастап
адамға шейін, белоктары 20 амин ... ... Олар ... ... жалғасып неше түрлі белок молекуласын құрайды.
Амин қышқылы дегеніміз ‒ молекуласында карбоксил (‒СООН) және амин (-
NH2) топтары бар органикалық ... ... ... амин тобы α-, β-, ɣ- ... да ... ... тек α- амин қышқылы табылған. Ондай қышқылда амин тобы
(NH2) карбоксил тобынан ... ... ... атомымен байланысқан
болады.
α- амин қышқылының жалпы формуласын мынадай түрде көрсетуге ... R- ... ... ... ... амин ... өзіне тән бүйірлік топ болады. Амин қышқылдарының
физико-химиялық және биологиялық ... ... ... ... ... ... классификациясы
Химиялық құрамына және бүйірлік топтардың құрылымына байланысты амин
қышқылдары полярлы ... және ... ... деп ... бейтарап, қышқылдық, және негіздік амин қышқылдары деп ... ... ... ... және ауыстырылмайтын деп
екі топқа бөлінеді. Ауыстырылмайтын амин ... адам мен ... ... ... ... Олар тағаммен күнде организмге
енуі керек.
Полярлы амин қышқылдары ‒ зарядталған бөлшектер ... ... және ... ... ... ... алатындар, мысалы, су молекуласын қосып алады.
Полярсыз бейтарап амин қышқылдары ‒ заряды жоқ, су ... ... ... ... ... полярсыз молекуламен байланыса алады.
Гидрофильді амин қышқылдары ‒ су сүйерлер, су молекуласын қосып алатын
қасиеті бар.
Гидрофобты амин қышқылдары ‒ полярлы ... кері ... ... ... ... ал басқа полярсыз қосылыстармен әрекеттесе
алады.
Бүйірлік топтардың құрылымының ерекшелігіне қарай амин қышқылдарын
төрт топқа бөлуге болады:
1.Бейтарап, полрсыз ... амин ... ... ... амин ... ... (гидрофильді) амин қышқылдары.
4.Негізді, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары.
Енді амин қышқылдарының топтарына байланысты құрылымдық формулаларын
қарастырайық.
Бірінші топ. Бейтарап, ... ... амин ... ... органикалық радикалдардың протон қабылдайтын,
тне беретін икемдігі жоқ, сумен әрекеттесе алмайды. Олар ...... ... осы амин ... бар ... суда ... ериді. Бұл топқа
мына 8 амин қышқылдары жатады.
1. Глицин, аминосірке ... ең ... ... ... кристалды зат. Көп мөлшерде жібектің
фиброиінде, әсіресе коллаген ... ... амин ... Аланин, α-аминопропион қышқылы, табиғатта көп
таралған. Ауыстырылатын амин ... ... ... ... ... ... кіреді. Адам мен жануарлар
ұлпасында түзілмейді, ауыстырылмайтын амин қышқылы.
Ол жетіспегенде жүйке жүйесінің қызметі нашарлайды.
4. Лейцин, ... ... Адам ... ... ... Өте ... амин
қышқылы.
5. Изолейцин, α-амино-β-метилвалериан қышқылы. Адам
мен жануарлар ұлпасында түзілмейді. Өте ... амин ... ... ... ... Адам ... ұлпасында түзілмейтін, ауыстырылмайтын,
өте маңызды амин ... ... ... ... ... тобы бар. Тағамда аз болса ... өсуі ... ... ... ... α-амино-β-фенилпропион қышқылы. Адам
мен жануарлар ұлпасында түзілмейтін, ... амин ... ... ... ... ... пирролидин-α-карбон қышқылы.
Молекуласында амин (-NH2) тобы бар, амин ... ... ... амин қышқылы. Көп
мөлшерде ... ұлпа ... ... ... Пролин сақинасы белок
молекуласының құрылымына үлкен әсер етеді.
Екінші топ. Бейтарап, полярлы (гидрофильді) амин ... ... 7 амин ... ... Бұл топ ... ... ... қасиет көрсетеді. Молекулада полярлы амин қышқылдары көп
болса, белоктың суда ... ... ... ... ... әсер ... маңызды роль атқарады, активтік орталыққа кіреді
және де басқа белоктардың биологиялық қызметі осы ... ... ... ... ... ... құрылымына жауапкер зат.
9. Серин, α-амино-β-гидроксипропион қышқылы.
Құрамында гидроксил (-OH) тобы бар. ... ... ... ... ... Адам ... ұлпасында түзілмейді, ... амин ... ... (-OH) тобы бар. Май ... ... және ... ... маңызды роль
атқарады.
11. Цистеин, α-амино-β-тиопропион ... амин ... ... сульфгидрил (-
SН) тобы бар. Тірі клеткада цистеин екі сутек атомын
бөліп шығарып, жаңа ... амин ...... ... екі ... ... (-S-S-) байланыс пайда болады. Цистеин,
цистин, метионин органикалық күкірттің көзі, күкірт
зат алмасуында маңызды роль ... ... ... ... ... ... гидроксифенил тобы бар.
Құрылымы бойынша фенилаланинге жақын, ... ... ... ... α-амино-β-индолилпропион қышқылы. Өте
маңызды ауыстырылмайтын амин ... адам ... ... ... ... ... аз мөлшерде кездеседі. ... ... бар. ... жетіспесе
жыныс бездерінің қызметі нашарлайды.
14. Аспарагин, аспарагин қышқылының ... амид (-CONH2) тобы бар. ... ... ... ... ... амиді.
Ауыстырылатын амин қышқылы, молекуласында амид (-
CONH2) тобы бар. Аспарагин мен ... ... азот ... ... заттар синтезіне
маңызды роль атқарады.
Үшінші топ. ... ... ... амин ... ... екі амин ... бар. ... радикалда екінші карбоксил
(‒СООН) тобы бар, ол қасиетке себепші болады. Екінші ... топ ... ... ... және ... ... ферменттің әсер
етуінде үлкен роль атқарады.
16. Аспарагин қышқылы (аспартат), ауыстырылатын амин
қышқылы, молекуласында екінші ... тобы ... ... ... ... ... қышқылы (глутамат) α-аминоглутар
қышқылы. Ауыстырылатын амин қышқылы, молекуласында
екінші карбоксил тобы бар, ... ... ... көп ... ... ... ... топ. Негізді, полярлы (гидрофильді) амин қышқылдары
Олар үшеу. ... ... ... амин (-NH2) тобы бар, ол ... ... ... Бұл функционалдық топ ... ... ... ... ... ... әсер ... болады.
18. Лизин, α-,-ε-диаминокапрон ... амин ... адам мен ... ... ... ... екінші амин тобы белокқа сілтілік
қасиет береді. Лизин тағамда аз ... ... бойы ... ... мал ... ... ... α-амино-δ-гуанидиновалериан қышқылы.
Біршама ауыстырылатын амин қышқылы, адам ... ... тек аз ... ғана ... NO ... ... ... гуанидин
тобы бар.
20. Гистидин, α-амино-β-имидазолилпропион қышқылы.
Біршама ... амин ... адам ... ұлпасында аз мөлшерде ғана түзіледі.
Молекуласында ... ... бар, ол ... орталығына кіреді. Белокқа сілтілік қасиет
береді.
Белок тіршіліктің негізі
Белок болмаса жер бетінде тіршілік те ... еді. ... ... ... ... ... ... болмайтыны және өздеріне ... ... ... атқаруы осының дәлелі.
Адам, жануарлар, өсімдіктер құрамындағы заттардың ішіндегі өте күрделі
қосылыстар ‒ олар белоктар. Олармен организмдегі барлық тіршілік процестері
тығыз ... ... ... ... бос түрде немесе басқа
молекулалармен ... ... ... түзейді, осылай ұлпалардың,
мүшелердің негізін құрап, организмнің қалыптасқан материалдың негізі ...... ... азотты қосылыстар, α- амин қышқылдарынан
(мономерден) түзілетін биополимерлер.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ‒ молекулалық массасы
5000 Да шамасынан артық, кеңістік құрылымы бар және организмде белгілі ... ... ... ең ... ... ... элементтер кіреді (%
есебімен) : ... 50-54; ... ... сутегі 6.5-7.3; азот 15.0-
17.6; күкірт 0.3-2.5.
Белок молекуласының құрылымы
Құрылым дегеніміз ‒ молекулада әр ... ... ... ... және ... арасындағы байланыс түрі.
Тірі организмдегі белок молекуласының әрқайсысының өзіне ғана тән
белгілі бір ... ... ... ... ... ... деп ... пішініне сәйкес кеі топқа бөлінеді:
1. Глобулярлы белоктар;
2. Фибриллярлы белоктар.
Глобулярлы белоктардың құрылымы шағын ғана, олардың ... ... ... ... сияқты тығыздала бүктелген болады. Белок
глобуласының бетіне ... амин ... ... тобы және
зарядталған атомдары жинақталады. Олар сумен әрекеттесуге қабілетті ... ... ... суда және су ерітінділерінде ериді. Мұндай
белоктарға барлық ферменттер, қанның, сүттің ... ... және ... ... ... ішкі ... полярсыз ортаға жатады, ол гидрофобты
және амин қышқылдарының полярсыз қалдықтарынан құралған. Гидрофобты ... су ... ... ... жоқ, тығыз құндақталған.
Фибриллярлы белоктар тұрақты келеді. Суда және ... ... ... ... полипептидтік тізбектер белдік (ось)
бойында өзара параллель орналасады, сөйтіп ұзын ... ... ... ... ... созылған жіп сияқты, өздері екі және
одан да көп полипептидтік тізбектерден тұрады.
К.Линдерстрем ‒ Лангенің ұсынысы ... ... ... ... ... бөледі.
• Біріншілік құрылым ‒ бұл белок молекуласының химиялық формуласы,
яғни полипептидтік тізбекте амин ... ... ... ... ... ... ... ‒ полипептид тізбектің спираль тектес
орналасуы.
• Үшіншілік құрылым ‒ ... ... амин ... ... ... ... ... ‒ молекулада суббөлшектердің орналасуы.
Біріншілік құрылым
Белоктың біріншілік құрылымы дегеніміз ‒ оның полипептидтік тізбегінде
амин қышқылдарының белгілі бір ... ... ... Бұл ... аса ... ... Осы ... генетикалық негізде
детерминденген және белок молекуласының басқа үш ... ... ... ... ... ... молекуласының химиялық формуласы деп
есептеледі. Төменде біріншілік құрылым туралы мысал келтірілген.
Вал-Лей-Сер-Про-Ала-Асп-Лиз-Тре-Асн-Вал-Ала-…
Полипептид молекуласында амин қышқылдарының ... ... ... ... ... ... мысал.
1-суретте. Лизоцимнің 129 амин қышқылдарынан құралған толық біріншілік
құрылымы.
Екіншілік құрылым
Белок молекуласындағы полипептидтік тізбек түзу емес, спираль тектес.
Спиральдың бір ... 3.6 ... амин ... қалдығы келеді,
спиральдың әр қадамы 0.54 нм. Белоктың осындай белок тектес түрін ... ... деп ... құрылым
(α-спираль құрылымы)
Үшіншілік құрылым
Белоктың екінші реттік құрылымын түзетін ... да түзу ... ол ... ... ... ... бұралу кейде өте күрделі ... Бір ... ... ... атомдардың кеңістікте шап-
шағын глобула жасап ... ... ... ... деп ... ... бұлшық ет миоглобинінің үшінші реттік құрылымының моделі
берілген. 153 амин қышқылдарының ... ... ... ... ... моделі)
Төртіншілік құрылым
Екі немесе одан да көп полипептидтік тізбектен тұратын белоктар
олигомерлер деп, ал полипептидтік ... ... ... ... ... ... кеңістікте өзара орналасуы белоктың төртіншілік
құрылымы болып табылады. Белоктың төртінші реттік ... ... ... ... ... Әр суббөліктің өзіне сәйкес екінші немесе
үшінші реттік құрылымы бар. Бір ғана ... ... ... ... ... күрделі қызмет атқарады.
Мұндай күрделі қызмет атқаратын белокқа қан гемоглобині ... ... ... моделі)
Белоктардың қызметі
Белоктар тірі организмде алуан түрлі және өздеріне ғана тән қызмет
атқарады. Организмде ... ... ... ... ... қызметімен
байланысты. Енді белок атқаратын қызметтердің аса маңыздыларымен танысамыз.
1. Катализдік қызметті ... ... ... ... Олар ... ... ... реттейді және тездетеді.
2. Транспорттық қызмет деп молекулалық оттегін, липидтерді, әр түрлі
төменгі молекулалы ... ... ... иондарын ауыстырып,
жеткізіп беру қызметін атайды. Бұл ... қан ... ... ... Олар ... оттегін (O2), липопротеидтерді,
металлопротеидтерді және басқа да белоктарды тасымалдап жеткізеді.
3. Механикалық (жиырылып-созылу) қызметі. Белоктар жиырыла және ... ... ... ... ... ... белоктарға бұлшық етте
және басқа да тканьдерде ... ... ... ... ... Қорғаныс қызметі ‒ генетикалық тұрғыдан ... ... ... зиянсыздандырады, организмдерді вирус және ... ... ... ... ... ... ... Фибриноген және тромбин сияқты белоктар
қан ұюытуға қатысады, ... қан ... ... ... ... ... сақтайды.
5. Реттегіш қызметі ‒ жеке клеткалардағы және ... ... ... ... оның ... жағдай жасайды. Мұндай
белоктарға инсулин гармоны, ... ... және ... ... ... ...... мембраналарының, жалғастырып тұратын
тканьдердің орналасуын реттейді. Мұндай белоктардың құрамына: сүйектің
және сіңірдің құрылымдық белогы ‒ ... ... тұяқ пен ... ... ... ... белок ‒ кератин; буын байланыстары
құрылымында екі өлшемдік ... ... ... ... ... ... қызметті клетка мембранасына орналасқан әртүрлі ... Ол ... ... мембранасының беткі жағында белгілі бір
қосылыстармен әрекеттескеннен кейін ... ... ... беріп
тұрады.
8. Қоректік қызметті қоректік белоктар ... Оған ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктердегі альбумин,
глобулин, казеин, глиадин, гордеин, зеин және ... ... ... ... ... ДНҚ ... гендердің белсенділігін реттейді,
ДНҚ молекуласының жеке учаскелеріндегі күшейту және ... ... ... белоктарға хромосомадағы гистондар,
қышқыл белоктар жатады. Олар хабар беруші РНҚ-ның ... ... ... З. ... «Биологиялық химия»,
Алматы, 1992.
2. З. Сейітов «Биологиялық химия»,
Алматы, 2008
3. Т.Т. Березов, Б.Ф. Коровкин «Биологическая химия»,
Москва, ... 1998.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Глютиноздық күріштің Отандық формалары мен линияларын жасау үшін қазақстандық және ресейлік күріш сорттарын белоктық паспортизациялау40 бет
Органдар биохимиясы І10 бет
Әртүрлі аймақтарда өсетін топинамбур өсімдігінің (жапырағы, сабағы, жемісі) құрамындағы белоктар мен аминқышқылдарының таралу заңдылықтарын анықтау69 бет
«Тамақ өнімдерінің және шикізаттың сапасын бақылау және бағалау» Дәннің биохимиялық бағасы5 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Астық массасының құрамы11 бет
Ақуыздың маңызы мен қасиеттері7 бет
Балықтардың эритроциттерінің осмостық тұрақтылығына 1,1-диметилгидразиннің әсері30 бет
Белок өндірісін арттырудағы дәнді бұршақ дақылдарының алатын орны9 бет
Гольджи аппараты3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь