Қазақстан Республикасында түсіктің алдын алу мәселелері

КІРІСПЕ 3
1 ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМА РЕТІНДЕ
1.1 Түсік әлеуметтік проблема реттінде 5
1.2 Ғалымдардың түсіктің алдын алу туралы зерттеулері 9
1.3 Түсіктің алдын алудағы шеттелдік тәжірбие 14
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ ТӘЖІРИБЕСІ
2.1 Қазақстан Республикасындағы түсіктің сиптамасы және қоғамдық қауіптілігі
19
2.2 Қазақстан Республикасындағы аборттың статистикалық сипаты 27
2.3 Қазақстан Республикасындағы түсіктің алдын алудағы жүргізілеттін әлеуметтік.медициналық жұмыстар
43
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ҚОЛДАУ
3.1 Репродуктивті денсаулықты сақтау стратегиясы 54
3.2 Түсікттің алдын алудағы жүргізілетін әлеуметтік шараларды дамыту 58
ҚОРЫТЫНДЫ 66
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 69
Тақырыптың өзектілігі: Дүниежүзілік қауымдастықта лайықты орын алуды мұрат ете отырып, Қазақстан Республикасы өзінің ең қымбат қазынасы ретінде адамды, оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын айтады, ол өз азаматтарының туа біткен ажырамас құқықтары мен бостандықтарын танып, белгілі бір кепілдіктер береді. Адамды, оның өмірі мен денсаулығын, басқа да игіліктер мен заңды мүдделерін қауіпті қол сұғушылықтардан қорғау міндеті қылмыстық құқықтың мойнына жүктелген. Бұл міндетті жүзеге асыру жолында қылмыстық заң адамның маңызды деген игіліктеріне нұқсан келтіретін іс-әрекеттерді қылмыс деп танып, қылмыскерлерге қатаң жаза қолдану мүмкіндігін көздейді. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 117- бабында көзделген норма әйел денсаулығын заңсыз аборттың зардаптарынан қорғауды мақсат тұтады. Аталған қылмыстық құқықтық нормалардың қолданылуы мемлекеттің жалпы әйелдерінің репродуктивтік денсаулығын қорғау мәселесінде ұстанған позициясына, сондай-ақ аборттың құқықтық реттелу деңгейіне көп тәуелді.
Ерлі-зайыптылардың ұрпақ сүю құқығын жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге және тууды реттеуге бағытталған құқықтық шаралар демографиялық саясаттың бір тармағын құрайды. Босануды ынталандыруға немесе шектеуге бағытталған құқықтық шаралар ішінде аборт, жүктіліктің алдын алу, ұрықсыздандыру туралы заңдардың, неке мен ажырасу туралы заңдардың алатын орны ерекше.Мемлекет аборт проблемасын оны ақтап немесе сынап айтушылардың бос сөз жарысына саймай, бұл мәселеде ақылға қонымды ымыраға келуге ұмтылады. Сондықтан мемлекет аборттың “қатардағы медициналық процедураға” айналып шектен тыс тарап кетуіне қалай тосқауыл қоюға болатыны, абортты құқықтық реттеудің тиімді жолдарын, қандай дәстүрлі моральдық құндылықтарды қалайша жаңғыртуға болады деген өзекті сауалдар көбірек толғандырады.
Қазіргі заманғы өркениетті елдерде аборт мәселесі демократия, әлеуметтік-әділеттілік, адам құқықтары контексінде қарастырылады. Демократиялық қоғамда адамның өз бетімен өз қажеттіліктерін ескере отырып шешім қабылдау бостандығын құрметеу принципіне сай аборт мәселесінде де жеке бас мүдделер қоғамдық мақсат-мұраттардан басым қойылады.
Қазіргі кездегі ең өзекті мәселелердің бірі болып табылады және шешу жолында көптеген қиындықтарға тап болады.
Зерттеу жұмыстың мақсаты түсіктің алдын алудағы әлеуметтік жұмыстың технологиясын және түсіктің алдын алудағы негізгі мәселелерді шешу жолдарын қарастыру болып табылады.
Зерттеу жұмыстың міндеттері:
- түсікті әлеуметтік проблема ретінде қарастыру;
- түсіктің алдын алу туралы зерттеулерге тоқталу;
- түсіктің алдын алудағы шетелдік тәжірибені қарастыру;
- Қазақстан Республикасындағы түсіктің алдын алу бойынша мемлекеттік саясатына тоқталып өту;
- түсіктің алдын алудағы статистикалық көрсеткіштерді талдау;
- Қазақстан Республикасындағы түсіктің алдын алудағы жүргізілетін әлеуметтік-медициналық жұмыстарға сипаттама беру;
- репродуктивті денсаулықты сақтау стратегиясына тоқталу;
- түсіктің алдын алудағы жүргізілетін әлеуметтік шараларды дамыту жолдарын қарастыру.
1 Шетелдерде аборт мәселесін құқықтық реттеудің қазіргі кездегі жағдайы /Гуманитарные науки: Сб. научных статей аспирантов. -Караганда, Изд-во КарГУ, 2000.
2 Патологиялық анотомия терминдерінің, орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе.
3 О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл.
4 Қазақ ұлттық энциклопедиясы
5 Г. Хамит -Жасанды түсік жасатқан қыздың обалы кімге?-qogam.kz қоғамдық-саяси ақпараттық интернет порталы
6 www.kyzdar-alippesy.kz
7 www.kyzdaralemi.kz
8 Д. Жанысов - Түсік – ең ауыр қылмыс екенін білесің бе?, «Қазақ үні» Республикалық қоғамдық саяси апталық 8.8.2011ж
9 www.kinfo.kz/news
10 Ж. САТҚҰЛОВА Жасанды түсік қыз өмірінe аса қауіпті «Заман», 23 мамыр 2011
11 Шетелдерде аборт мәселесін құқықтық реттеудің қазіргі кездегі жағдайы /Гуманитарные науки: Сб. научных статей аспирантов. -Караганда, Изд-во КарГУ, 2000.
12 Аборт мәселесінің әлеуметтік қырлары «Қазақстан қоғамын тран-сформациялау контекстіндегі гендер мәселелері» халықаралық дөңгелек стол материалдары. — Алматы: ҚазМемҚПИ, 2011.
13 Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050»: Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 2012, 14 Желтоқсан
14 Оразбаев Ы.А. Түсік салдарынан көз жұмғандардың 14 пайызы – жасөспірімдер - «Оңтүстік рабат», 2012.06.18
15 Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігінің мәліметтері, 2013 жыл
16 Уголовный закон: традиции и современность /Личнюсть и социум: современный контекст взаимоотношений. Сб. научных статей аспирантов. - Караганда: Изд-во КарГУ, 1997.
17 Құлмағамбетов, Iльяс Райханович. Клиникалық фармакологиядан таңдаулы дәрiстер:Оқу құралы/КГМА; I.Р.Құлмагамбетов, Т.М.Мәжитов, А.Н.Ихамбаева.-Қарағанды:Б.и.,2007.-90б.
18 Қазақстандағы мыңжылдық алдындағы даму мақсаттары, 5 қадам Аналарды қорғауды жақсарту
19 Жәбірленушінің келісімі және криминалдық аборт үшін қылмыстық жауаптылықтың кейбір мәселелері //Қарағанды университетінің хабаршысы. 2000. Хо 4 (20).
20 Адам құқтары және аборт туралы қылмыстық зандарды жетілдіру жолдары /Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған «Адам құқықтарының халықаралық стандарттары және ұлттық заңдарды дамыту мәселелері» халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Алматы, 2001.
21 Некоторые вопросы законодательной регламентации утоловной отве-тственности за аборты /Уголовный кодекс РК: проблемы и перспекгивы. Сб. научных трудов. - Караганда: КВШ КНБ РК.
22 Айламазян Э.Г. Акушерство – учебник для студентов мед.ВУЗов. Санкт-Петербург. – 2005 г.
23 Дуда В.И. Гинекология 2002 г. 77 экз.
24 Чернуха Е. А. Родовой блок:Руководство для врачей.-М.:Триада-Х,2005
25 Бодяжина В.И., Жмакин К.Н., Кирющенков А.П. Акушерство – учебник для студентов мед. ВУЗов. М., 2001 г.
26 Гестационный процесс у подростков, страдающих пиелонефритом. Караганда, 2001 г., Мустафина Г.Г.
27 Сметник В.П. Тумилович Л.Г. Неоперативная гинекология,-3-е изд., стереотип.-М. Медицинское информационное агентство,2002.
28 Учебно-методическое пособие - «ВИЧ/СПИД и беременность» - И.А.Евгеньева, И.Л.Копобаева, Л.В.Цой, Караганда, 2006.
29 Каюпова Л. С. Прогнозирование перинатальных исходов у первородящих старшего возраста.-Алматы: 2006.
30 Н.Ә. Назарбаевтың «Жас отан» жастар бағытының съезінде сөйлеген сөзі. Астана, 2008 жылғы 14 мамыр. ҚР Президентінің ресми сайты. www.akorda.kz
31 2005 жылы әлемдегі тұрғын халық. ЮНФПА. Тұрғын халық саласындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоры, 2005. – 140 бет.
32 П.Н. Кротин, А.М. Куликов, Т.Ю. Кожуховская. Жастарға қамқор клиникалары (Жасөспірім мен жастардың ұрпақ жаңғырту денсаулығын сақтау орталықтары) Дәрігерлер мен денсаулық сақтау саласының ұйымдастырушыларына нұсқау. СПб: Санкт-Петербургтік дипломнан кейінгі білім беру академиясы; РФ-дағы БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ), 2006. – 55 бет.
33 Д.П. Коновалов. Ұрпақ жаңғырту денсаулығын сақтау. Инновациялық білім беру бағдарламасы. М.: МГМСУ, 2007. Саламатты өмір салты мен әлеуметті елеулі аурулардың алдын алу. http://www.msmsu.ru/zob/spec/spec_1. htm
34 Қବ¬зақстан Республикасындағы 2011-2015 жы묬¬ғы “Саламатты Қазақстан” денсаулық сақтау¬ды дамыту мемлекеттік бағдарла¬ма¬сы
35 Ұрпақ жалғастыруға қабілетті әйелдің денсаулығын жақсарту шаралары, Алматы 2012ж.
36 Отбасын жоспарлау және ер мен әйелдің репродуктивті денсаулығын қорғауға негізделген ақпараттық компаниясы, Алматы 2012ж.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... АЛУ ... ... ... | ... әлеуметтік проблема реттінде |5 ... ... ... алу туралы зерттеулері |9 ... ... ... ... ... |14 |
|2 ... ... ... ... АЛУ ТӘЖІРИБЕСІ | ... ... ... сиптамасы және қоғамдық | |
| ... |19 ... ... аборттың статистикалық сипаты |27 ... ... ... ... ... жүргізілеттін | |
| |әлеуметтік-медициналық жұмыстар |43 |
|3 ... ... ... ... АЛУ ... ... | |
| ... ҚОЛДАУ | ... ... ... ... |54 ... ... ... жүргізілетін әлеуметтік шараларды дамыту |58 |
| |ҚОРЫТЫНДЫ |66 |
| ... ... |69 ... ... ... қауымдастықта лайықты орын алуды
мұрат ете отырып, Қазақстан Республикасы ... ең ... ... ... оның өмірін, құқықтары мен ... ... ол ... туа ... ... ... мен ... танып,
белгілі бір кепілдіктер береді. Адамды, оның өмірі мен ... ... ... мен ... ... қауіпті қол сұғушылықтардан қорғау
міндеті қылмыстық құқықтың мойнына жүктелген. Бұл ... ... ... ... заң ... ... ... игіліктеріне нұқсан келтіретін
іс-әрекеттерді қылмыс деп танып, қылмыскерлерге қатаң жаза ... ... ... ... ... кодексінің 117-
бабында көзделген норма әйел денсаулығын заңсыз аборттың зардаптарынан
қорғауды мақсат тұтады. Аталған ... ... ... ... жалпы әйелдерінің репродуктивтік денсаулығын қорғау мәселесінде
ұстанған позициясына, сондай-ақ аборттың құқықтық реттелу деңгейіне ... ... сүю ... жүзеге асыру мүмкіндігін
қамтамасыз етуге және тууды реттеуге ... ... ... ... бір ... ... ... ынталандыруға немесе
шектеуге бағытталған құқықтық шаралар ішінде аборт, жүктіліктің алдын ... ... ... неке мен ... ... ... ... ерекше.Мемлекет аборт проблемасын оны ақтап немесе сынап айтушылардың
бос сөз жарысына саймай, бұл ... ... ... ... ... ... ... аборттың “қатардағы медициналық процедураға”
айналып шектен тыс ... ... ... ... қоюға болатыны, абортты
құқықтық реттеудің тиімді жолдарын, ... ... ... ... жаңғыртуға болады деген өзекті сауалдар көбірек толғандырады.
Қазіргі заманғы өркениетті елдерде аборт мәселесі ... адам ... ... қарастырылады.
Демократиялық қоғамда адамның өз бетімен өз қажеттіліктерін ескере отырып
шешім қабылдау бостандығын құрметеу ... сай ... ... ... бас ... ... ... басым қойылады.
Қазіргі кездегі ең өзекті мәселелердің бірі болып табылады және шешу
жолында көптеген қиындықтарға тап болады.
Зерттеу жұмыстың ... ... ... ... ... ... және ... алдын алудағы негізгі мәселелерді шешу жолдарын
қарастыру болып табылады.
Зерттеу жұмыстың міндеттері:
- түсікті әлеуметтік проблема ретінде қарастыру;
- түсіктің алдын алу ... ... ... ... ... алудағы шетелдік тәжірибені қарастыру;
- Қазақстан Республикасындағы түсіктің алдын алу ... ... ... ... түсіктің алдын алудағы статистикалық көрсеткіштерді талдау;
- Қазақстан Республикасындағы түсіктің алдын ... ... ... ... беру;
- репродуктивті денсаулықты сақтау стратегиясына тоқталу;
- түсіктің алдын алудағы жүргізілетін ... ... ... қарастыру.
Зерттеу жұмысының объектісі: түсік жасаған жасөспірімдер мен әйелдер
және олардың ортасы.
Зерттеу жұмысының пәні: ... ... алу ... ... ... зерттеу.
Қоғамның жасанды түсікке деген, бала ... ... ... ретінде
тарихи қатынасы әртүрлі елде әр кезеңде түрліше өзгеріп ... ... ... ... бала ... шектеу әдісі ретінде пайдаланылса, ал
христиан діни қызметкерлері жасанда ... ... ... ... ... ... Орта ... Еуропада мұндай жолды айыптаушылардың пікірі
қоғамдық өріс алып, ... ... 19 ... ... ... ... жаза ... Алайда 20 ғасырда бұл тыйымдар жұмсартылып,
біртіндеп өзгертілді. 1973 жылы АҚШ-та Роу ... ... ... шешімі
бойынша жүктіліктің алғашқы үш ай мерзіміндегі жасалатын ... ... ... ... ... үш ай мерзімінде түсік ... ... ... ... құқылы болды. Осы сот ... ... ... ... ... ... ырықтандыруда қарсыластар мен
жақтастар арасында қарқынды пікірталас басталды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: Дипломдық ... ... ... ... ... және пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
1 ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМА РЕТІНДЕ
1.1 Түсік әлеуметтік ... ... (лат. ... ... ...... ұрықтың 28 апталық
мерзімге жетпей тіршілігі үзілуі немесе ... ... ... 14-15
аптасына жетпей ұрық тіршілігінің үзілуін ... ал 14-15 ... ... кеш ... ... ... түсік тастау және жасанды түсік жасату болып бөлінеді.
Қолдан жасалатын аборт медициналық мамандардың әйел ... ... ... ... қалу ... ... немесе инцест салдарынан болатын
еріксіз жүктілік кезінде, сәби ауыр ... ... ... ... әйелдің
жатырындағы сәбиді асырай алмайтын жағдайы ... ... ... 19 ... ... ... ... мен іштегі нәрестені түсіру
үшін тұз ерітінділерін ... ... ... Жатырдағы сәбиді
хирургиялық жолмен алдыру жүктіліктің екінші немесе үшінші ... ... ... ... Жатыр мойыншығын кеңейту мен ұрықты экстракациялауды
жүктіліктің үшінші ... ... ... Бұл ... босану арқылы аборт
жасау» деп те аталады. Түсік жасаудың басқа түрлері: қол шприці көмегімен
қолмен жасалатын ... ... және ... пен механикалық сорып
алғыш құрылғысы арқылы жүзеге асатын вакуум-түсік; бұл екі түрлі ... ... ерте ... ... ... ... ... бала тууды бақылау құралы ретінде
тарихи қатынасы әртүрлі елде әр кезеңде түрліше өзгеріп отырған. ... ... ... бала ... ... әдісі ретінде пайдаланылса, ал
христиан діни қызметкерлері жасанда түсік жасауды Құдай ісіне қарсылық деп
бағалаған. Орта ... ... ... ... ... ... өріс алып, ауқымы кеңейген. 19 ғасырда жасанды ... ... жаза ... ... 20 ... бұл тыйымдар жұмсартылып,
біртіндеп өзгертілді. 1973 жылы АҚШ-та Роу ... ... ... шешімі
бойынша жүктіліктің алғашқы үш ай мерзіміндегі жасалатын ... ... ... ... ... үш ай ... түсік жасатуға
өзіндік заңды шектеулер енгізуге құқылы болды. Осы сот ... ... ... ... қатысты саясатты заңдастыруда ... ... ... қарқынды пікірталас басталды.
Әйелдің өздігінен түсік тастауы әртүрлі жағдайларға (жығылу, ренжу,
шошыну, ауыр жүк көтеру т.б.) ... ... ... шаралары: қыз
балаларының денсаулығына жас кезінен көңіл бөлу, науқас ... ... ... емдеу. Жасанды түсік (медициналық аборт)
жасату арқылы екіқабат әйел өз ... ұрық ... ... ... ... ... мекемелерде ғана жасалады. Одан тыс жерлерде жасалған аборт
қылмыстық әрекет болып саналады. Көп ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын заңдарға сәйкес
жасанды түсік жасатуды 12 апталық мерзімге ... ... өзі ... Егер
жүктілік мерзімі көрсетілген уақыттан асып кетсе, жасанды түсік дәрігерлік
кеңестің шешімімен ғана жасалады. Аборт әйел ... зиян ... ... рет ... ... ... ... жасату арқылы алдырып
тастаған әйелдер болашақта бедеулік зардабын тартуы мүмкін.
Жасанды түсік рұқсат етілетін елдер ... ... ... ... бар. ... ... түсік кесірінен соңғы он ... 333 ... ... ... ... ... кешірген. Жасанды
түсік салдары ретінде ЖІӨ және тұтыну деңгейінің ... ... ... ... ... – ұрпағыңа тас ату. Қыз бала – бүгінгі бойжеткен,
ертеңгі аяулы ана. ... ... ... ... ... ... ... қатарына жатқызады. Өте жиіркенішті, тіпті мақұлық екеш ... да өз ... ... тастамайды. Ұрық ішке ... адам ... ... ... ... ... ... түк сезбей ойнап күліп жүрген босбелбеу қыз ертеңгі ғұмыр
арнасының ... ... ... кез біледі. Бірақ, «іс бітті, қу ... ... ... ... ... ... ... баруға мәжбүр болады.
Мәжбүр болып қана қоймайды, әуелі денсаулығынан, сосын ана болу қасиетінен
айрылып ... ... ... Ал, ... ... ... да, отау ... жары
да құшағына тарта алмайтыны белгілі. Әйел жатырының ұрыққа жақын ішкі
шырышты қабаты қырып ... орын ... ... ауру ... ... ... – ағзаға әкелетін ешқандай пайдасы жоқ, теріс әсері өте көп.
Түсік – бұл ана құрсағынан тыс ... өмір сүре ... ... ... ... – ретінде тастату және жатырдағы нәресте
жұмыртқасын немесе нәрестені алып тастау. ... деп ... ... ... ... ... құрсағында пайда болған, өмірге ұмтылған
нәресте күтпеген жағдайда үзіліп ... Бұл ... ... ізсіз, еш
әсерсіз жоғалып кетпейді. Түсік жасаған әйелдің ... күні ... қан ... ... ... ... және ауыртатын сезім пайда болуы
мүмкін. Жүйке жүйесінде өзгерістер ... ... ... ... ... барлық құбылысы жүктілікке дайындалған кезде, оны күтпеген
жағдайда тоқтатып тастау, ... ... әсер ... ... мейлі ол медициналық мекемеде барлық жағдайларды сақтау
арқылы жасалса да, асқынуларды жойып жібере алмайды. Сонымен қатар жатырдың
қабынуымен бірге түтікшесінің ... ... ... ... да ... ... әсіресе, бірінші жүктілігі тоқтатқан әйелдерде көп
байқалады. Түсік тастаудың ең қауіптісі мерзімінен асып ... ... ... ... кезде білікті мамандардың істеген әрекеттері де
дұрыс ... ... ... ... өтіп кеткен жағдайда
жасалған аборт іштегі сәби әйелдің денсаулығына қауіп тудыратындай ... ... ... жасатқан әйел кейінен қайта жүкті болу бақытына ие
болғанымен, оның ... ... ... ... ... ... өзіне
және жатырда жатқан балаға зиянын тигізуі ғажап ... ... ... соңы ... ... ... жатып өздігінен түсік тастаумен
аяқталуы ... ... ... ... де көп қан ... орын алып,
уақытынан бұрын босануы мүмкін.
Түсік, жатыр және шат ... ... ... да, операциядан
кейін (келесі жүктіліктерде) өздігінен ... ... қала ... жатырға
ұрық жұмыртқасының дұрыс жабыспауына, жүктілік кезінде қан ағуына, ... ... ... ... жүктілік уақытының өте ауыр жағдаймен өтуіне
себеп болуы мүмкін [5].
Жалпы әлемде жыл сайын 1 миллион ... қыз ... ... ... түсік жасату мен босану үстінде қайтыс болады. Себебі, мамандардың
айтуынша, әлі толық жетілмеген жас ағза ... ... ... ... ... жыл сайын шамамен он мыңдаған қыз оң жақта отырып, жүкті
болады. Мұның басым көпшілігі ... ... ... тастанды сәбидің
анасы атанады. Бір рет уланған жас өмірдің қайта қалпына келуі – ... Ана болу ... ...... түсіктің нәтижесі.
Қасіретті жағдайға душар етеді. Ерікті түрде түсік тастау адам өлтірумен
сәйкес ... және өте ауыр күнә ... ... [6].
Дені сау әйелдерде өздігінен болатын түсік кездеспейді. Ауру әйел ... ... ... ... ... ... ... ғана түсік болады.
Сондай-ақ жыныс аппараттары жетілмеген немесе ішкі ... ... ғана ... тастайды.
Өздігінен болатын абортқа әртүрлі инфекциялық аурулар да әсер етуі
мүмкін. Алайда мұндай жағдайда ... үміт ... ... дер ... ... ... ... жүктілік үзілмейді.
Жасанды түсік. Жүктілік мерзімі 12 аптадан аспаған әйелдерге ... ... ... ... берілген. Жүктілік мерзімі 12 аптадан
асқан соң іштегі ұрық пен жатыр үлкейіп кетеді де, қолдан ... ... ... қауіп төндіреді. Егер жүктілік денсаулыққа қауіп төндірсе, 12
аптадан соң лажсыздан іштегі баланы алдыруға ... ... ... ... ... ... жүктіліктің 7-10 аптасы. Бұл кезде
ұрық жұмыртқасы жатырдың қабыртқасына онша беки ... ... ... ... қан аз ... ... ... - өте мәжбүр болғанда ғана
жүзеге асырылатын шара, сондықтан ол кез келген ... ... ... ... ғана ... ... ... Жасырын заңсыз жасалатын түсікті медицинада
криминалды түсік дейді. Оны әйелдің өзі ... ... ... жұмыс
жасамайтын маман емес адамдар жасайды. Сондықтан ол адам өмірі ... үшін аса ... ... ... көп ... әйел ... ... кездеседі.
Түсіктен соңғы асқынулар. Егер қыздар мен әйелдер түсік жасату оңай
нәрсе деп ... ... ... ... ... жасалған түсіктің әйел
ағзасы үшін қауіпті екені белгілі. ... ... ... ... ... ... ... олар барлық ағзалар мен жүйкеге де
қатысты. Физиологиялық  қызметтің бәрі жанданады, сөйтіп ... ... ... ... ... осы ... үрдіске қиянат
жасайтындықтан алдағы уақытта болуы ықтимал асқынуларға алғы шарт туғызады.
Асқыну операциядан кейін дереу ... ... ... олар ... ... ... етек алып, тән мен психиканың аурулары түрінде білінеді. 
Қолдан жасалатын түсік көзбен көрмей, «сипалап» жасалатындықтан күрделі
операциялар қатарына ... ... ... ... ... өзі ... операцияға жүрексініп барады [7].
Жасанды түсік жасату әйел денсаулығына орасан зиянын тигізеді. Егер
түсікті 14-тегі қыз ... ... ... жас ағзаға тигізер зардабы туралы
ойлаудың өзі қорқынышты. Ал Қазақстанда жыл ... 14 пен 18 ... 7-8 ... жуық қыз ... ... қаққан әлемдік қауымдастық Дүниежүзілік Контрацепция күнін
жариялады. ... ... ... ... сыңайлы. Жастардың жыныстық
сауатсыздығы қазірде басты проблеманың біріне ... ... ... ... ... түнгі клубтар, ойын-сауықтар, теледидарды
жаулап алған арсыз фильмдер, бағдарламалар ойланбай от басуға итермелейді.
Мәліметке қарағанда, ... ... ... 10 ... ...... жас қыз.
Түсіктің әлеуметтік проблемасының мына түрлеріне ерекше ... ... ... ... Ішкі ... тұтыну деңгеиінің азаюына әсер етуі;
-Халықтың демографиялық өсуіне әсері етуі;
-Ана денсаулығына әсері;
-Заңсыз түсіктің ... ... ... ... үйрету керек пе, жоқ па?» ... ... ... ... Бұл ... тілде «жасөспірімдер арасында
репродуктивті денсаулық мәселесіндегі сауаттылықты арттыру» деп аталады.
Біреулер ... ... ... жастарды жыныстық қатынасқа итермелеу
емес. Ол ерте жүктілікті азайту, жастардың баланы қалауымен сүюге тәрбиелеу
мақсатын ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының 80 пайызға жуығы жүктілікті шешудің бірден-бір
жолы түсік жасату деп ұғынады екен.
Жыныстық тәрбие бағдарламасы ... ... де енді ғана ... ... ... ... ... репродуктивтік құқық туралы
талас әлі жалғасуда. Ал ... мен ... ... мәселесі
шешілмеген күйі қалуда, – дейді мәскеулік маман. – Әлі күнге ... ... ... ... мәселеде бірыңғай тұжырымдама әзірленбей отыр.
Қазақтың ұрпақ тәрбиесінде жыныстық тәрбие ... орын ... Мұны ... «Он үште – отау ... ... ... ... байқауға болады. Халқымыз осы
кезеңдегі жасөспірімнің бойында басталатын түрлі физиологиялық және
психологиялық ... ... ... ... де сол болашақ беймәлім өмірге
ұрпағын дайындай бастаған. ... ... ... ... қала ... есіктегі
қара күңнен тыйым» деген халқымыздың қыз бала тәрбиесіндегі ұстанымы көп
жайтты ... Бұл – ... ... ... ... ... еркіндігімен
қатар, ар-абыройына дақ түсірмеген пәк болуын қадағалаған тәрбие.
Осындай ұрпақ тазалығын көз қарашығындай сақтаған ... ... ... ... селкеу түскендей. Тренингке қатысушылардың
пікірінше, Қазақстанда да сексуалдық мәселе жабайы, жабық ... ... ... ... ... ... тұйыққа тіреле қалса қайда
барарын ... қыз ... ой ... білмейді. Жастар сөйтіп,
қызығушылықтарын мұны істеуге болмайтын жерде ... ... ... ... ... түсік және тастанды баланың көбеюіне алып келеді
[5].
Сонымен қорыта келе, түсік тастау тек ғана әйел мәселесі емес ... ... ... ... ... ... бедеулікке әкеледі.
Сондықтан болашақ аналардың репродуктивті ... ... ... ... ... ... ... керек. Аборттың әлеуметтік
салдарына ... ... ... ... әйел адам ... ... Бала туусаны төмендейді.
1.2 Ғалымдардың түсіктің алдын алу туралы зерттеулері
Босану жасындағы әйелдердің денсаулығы — ... ... ... ... ... ... алғы ... Қазақстандық
әйелдердің денсаулық көрсеткіші өте төмен — норманың 10-20 пайызын ғана 
құрайды,  ал ... ... ... тек ... бірі ... сау. ... ... ана мен бала денсаулығына қамқор болуды өзінің
басты міндеттерінің бірі санап, қаржы  ... ... ... ... ... үзбей қолдау көрсетіп келеді.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2012 жылғы ... ... ... ... түсік атты «өте нәзік» мәселені жұртшылық талқысына салуды ұсынып,
әйелдің өмірі мен ... ... ... ... ... ... түсу қажеттігін айтты. Одан бері елімізде Қазақстан
Республикасында әйелдердің ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту
жөніндегі ұлттық іс-қимылдар жоспары қабылданды, 1991 ... ... Ана ... ... зерттеу жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу орталығы
жұмыс істеп келеді. Мемлекет фертилдік ... ... ... үшін ... ... ... қорғау жүйесін
дамытуды, заңсыз түсіктің  күшсіздігін қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыру
жолымен заңсыз ... ... ... ... ... қол жеткізуді,
жұртшылықты сапасы жоғары ... ... ... етуді
жоспарлап отыр.
Соңғы кезде заңсыз түсік медициналық қызмет көрсету саласында жасалатын
қылмыстарды адамның жеке ... ... ... қылмыстардың бөлек бір
тобы ретінде қарастырып жүрген ғалымдардың қаламынан шыққан еңбектерде
зерделенуде. Бұл ... ... ... ... В.А. ... С.А. Химченконың, ресейлік зерттеуші Ф.Ю. Бердичевскиидің, отандық
ғалым Г.Р. Рүстемованың қосқан үлестері қомақты.
Түсік ... – ауыр ... ... күнә. Қасиетті Құран Кәрімде «Кімде-
кім бір мүмінді қасақана өлтірсе оның жазасы тозақта мәңгі қалу. ... ... ... оған ... ... және үлкен азап дайындайды» (Ниса, 93)
делінген. Жас қыздар өздерінше сылтау ... ... ... ...
сол сылтауларды талдай отырып түсіктің алдын алу.
Түсіктің бір жаман жері сол – ... бала да ... бала ... ... Бұл ... ... Жеті апталық (45-50 күндік)
баланың өзі кәдімгі ересек адам секілді. Басы ... ... бір ... ... қашады немесе қашуға әрекеттенеді. 11 аптада тек бет-жүзі
емес, ... да ... сезе ... 13 ... ... ... ... не екенін сезетін болып қалады. Американың түсік
жасағыш дәрігері – Бернард Натансон он он екі ... ... ... УЗИ ... ... етіп ... ... кезінде бала пышақтан
қашып құтылуға ... ... ... екі ... ... ... ... бұлқынғанмен, сорғыш-пышақ баланың денесін ұстап алып бөлшектей
бастайды. Сол кезде оның ауызы қатты ... ... ... ... Оның үнін ... ... де ... Фильм – «үнсіз шырқырау» деген
атқа ие болды.
Қазақстандық қоғамда түсік мәселесін зерттеген ғалымдарға ... ... А.Т. ... ... Бұл ... жетістігі түсіктің
алдын алудағы медициналық тұрғыдан қарастырылған.
Түсіктің да ... ... ... ... түсік кезінде баланың азабы
ең шырқау шегіне жетеді екен. Өсіп қалған баланың ... ... ... ... ... су ... Бала сол суды ... сол сумен тыныс алады,
терісі тұздан күйіп, жан шыдатпас азапты күй кешеді. Жаны қиналып, іші ... ... ... бір күн бойы ... жан ... ... ... күні әйел баланы өлі күйінде туады.
Ендігі бір түрі гистеротомия деп аталады. Бұл кәдімгі кесарь тілігінің
бір түрі. Тек ... ... жоқ деп ... ... ... ... ... осындай операция арқылы алдырады. Бұл жағдайда әйелдің іші
жарылып, тірі бала ... Одан әрі ... тірі ... ... ... сол жолмен өлтіреді. Кейбір дәрігерлер ... ... ... сәбиді тұншықтырса, кейбіреулер су толы шелекке салып ... ... Тағы бір жол – ... ... ... ... ... кесіп,
оған баратын оттегінің жолын тоқтатып тастайды, ауа жетпей ... ... бес ... ... ... ... Бұл ... түрлерінің
бірнешеуі ғана. Осының өзі жүрегінде титтей мейірімі бар ... ... ... ... ... ... ... түрде «Ана» деген атқа ие болады.
«Болашақ» ана емес, нағыз Ана. Сіздің балаңыз қазірдің ... бар, ... ... ... ол да ... Бұл ... әйел баласының өміріндегі
ең маңызды оқиғаның бірі. Бірнеше айдан кейін өзіңнің ең жақын адамыңмен –
сәбиіңізмен ... Бұл ... ... ... ең ... ... ... болады. Күйеусіз балаңызбен бақытты отбасын құра ... ... ... ... бола ... Бұл өмірмен дәлелденген.
Айналаңызға қараңыз. Осындай отбасылар сіздің де таныстарыңыздың ... ... ғой. ... ... ал ... жолы бала ... ... ба, жоқ
па ол белгісіз.
Әйелдер өз ісіне көптеген ақталатын сылтаулар ... ... ... ... ... ... ... қатысты жиі айтылатын сылтауға ұқсас
сұрақтар мен дұрыс бағыт берер жауаптар:
Кедейлік – ең бай ... ... ... бір ... түсе ... ... Дәл сол ... келешекте сіздің алдыңызда не күтіп тұр? Байлық ... ... ... ... ... ... шүкір етушіні бай
деуге болады. Тағы бір мәселе сендей ойлаған шет елдіктер не ... ... ... ... ... Неге ... бала жоқ? Себебі олар да
біздегі сияқты ойда болған. Ақшаны бірінші ... ... ... ... ... жүрегінде Жаратушысы емес дүние тұрғандықтан Құдай ... ... де, ... атты ризашылықтарын алып қойған. Енді шет ел кезіп
өздеріне біреудің ... ... ... ... баласын асырап алуда.
Қанша жерден әкесі жаман болса да баланы қалай тәрбиелесеңіз солай
өседі. Ол ... ... ... ... ... ... ... нашақор, араққұмар болып өседі. Сондықтан баласы да әкесіндей
болып өседі ... бос ... ол ... бақыттан айыратын ақымақ болса тастап кетер. Бәрібір
кейін қатесін түсінеді. Және тағы бір ... жайт – ол өз ... ... ... ... ... тастар ма екен? Егер сондай қадамға барып
тұрса ол кез-келген күні-ақ тастап ... ... ... ... және оны да аш ... ... ... мен аң-құстарды асырайтын Алланың бір сәбиді асырауға шамасы ... «Бір қозы туса – бір ... ... ... ... ... бар.
Не болса да бала жаратылып қойған және жақын ... ... ... оны ... оны жақсы көріп кететініне сенімдіміз. «Баланы өскенше
бағасың, немерені өлгенше бағасың» деген мақал осындайды ... ... жұрт тек ... ... ғана аңдып, өсек қылады деп ойлау
қате. ... ... тек ... ... ... Бір күн айтар екі күн айтар,
болды ғой содан кейін.
Түсік тастау студенттер арасында көбейіп отыр. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... (алғашқы
жүктілігін) жасады түсік жасауға мәжбүр болады.
Баланы мүгедек, ауру деп алдырып тастаған соң ... ... дені сау ... ... іші удай ашып жүрген аналар да көп қазір.
Жоғарыда айтылғандай бала ... ... ... болып қалса емдетесіз ғой,
сол секілді неге ... ... ... ... ... ... ... жүріп те
талай келіншектер сап-сау бала туып алады.
Кейбір ... ... ... ... ... ... кезде,
күйеудің барлығы мен жоқтығы – уақытша нәрсе. Балажан ... ... ... жүр. ... әйел таба ... да ол бақытты өмір кеше алады.
Өйткені оның баласы бар. Баласыз болғанда өз теңі ... ... деп ... Әлі ... де, әлі ... да болып қалудан сақтанған жөн. Күйеусіз
отбасыдан гөрі, баласыз ... ... ... ... іздесе мысал
көптеп кездеседі.
Ана балаға ешқандай бағасы жоқ – жарық дүниені, күнді көру бақытын
сыйлайды. Оған ... ... және ... бере ... Бұл
өмір көрмей кеткеннен гөрі көп сыйлық емес пе?
Бала ... ... ... бала ... да шамаң жетеді деген сөз. Ерте ме
кеш пе, оны Алла ғана шешеді. Адам өз жоспарымен ... ... ... ... ... енді ... тоқталсақ, Қазақстан Республикасының 2011 ... ... 4 млн бала туу ... ... 750 мыңы ... ... ... көп бөлігін 15-19 жастағы қыздар құрайды.
Осындай шаралардың алдын алу мақсатында, әрі ... ... сан ... ... ... ... беру үшін  гинеколог пен
психолог   кеңес жүргізді. Мамандар оқу ордаларына барып, ... ... ... ... ашық не анонимді хат арқылы жіберген 
сауалдарына жауап берді. ... ... ... ... ... тұрмыс құрып, үйленіп жаңа отбасының
табалдырығын аттап жатады. Бірақ көптеген кейбір ... ... ұзақ ... ... баратындығы баршамызға мәлім. Бұл соңғы
кездерді көп қайталанып жүрген бір сорақылық десек, енді бұданда асқан жан
түршігерлік жағдай тағы бар. Ол ... ... ... сары ... ... аса ... мәселе – жасанды түсік (аборт) – ... ... ... ... ... ... ... әлемде жыл сайын орта есеппен
46 миллион ... ... ... ... Ал ... де де жақсы көрсеткіш
көрсетіп отырған жоқ.
Киген киімі бүтін, ішкен асы тоқ болса болды ... ... ... ... бос ... ... ... өткізетін кей әкелердың әрекетін
дұрыс емес екендігі және ... ... ... ... ... қатар 2011-2012 жылдар арасындағы көрсеткіш бойынша Қызылорда да
30% пайызы некелерін бұзған.
Әйелдер бала көтергеннен кейін оны ... ... ... болып,
атсалысу біздің жұмысымыз, алайда бала көтергенге ... де, ... де ... ... соң оны ... денсаулығына жыдды мән беріп, күтіп қарау
ата-анасының қолында [9].
Мәселен, Қазақстандағы өмірге сәби әкелуге қабілетті әйелдердің саны ... ... ... 2 ... ... қазақ әйелдері. Өкінішке орай,
қазақ әйелдерінің дені 40–қа енді ғана ... Енді бірі ... ... баланы ... ... ... ... ... түсік жасатса, енді бір тобы жыныс
мүшелеріне, жатырға, ... суық тиіп ... ... бала ... жоғалтуда. Медицина мамандары мен ғалымдар ... ... ... жас ... ... ... тыс көбейіп бара жатқанына үлкен
алаңдаушылық білдіруде. Жасанды түсік санын ... үшін ... ... бұл ... былтыр да, биыл да азаяр емес. Денесін
жартылай жалаңаштап, айықпас ... ... ана болу ... ... енді бір тобы ... ойлы, адам пиғылды жандардың
көзінің құртына, қол жаулығына айналуда.
Сан ... ... ... ... ... қала ... қызмет атқарып жұр. Ал бұған отбасы да, қоғам да, мемлекет те
ешбір шара қолдана алмай, ... күй ... өссе — ... көркі». Қандай ғажап айтылған сөз! Елдің, ердің
көркі ... ... көп ... ... ... Бұл сөзді еріккеннен
айта салмаған болар.
Әйтсе де кейбір бойжеткендеріміздің ерсі қылығы ... ... ... ... ... ... ермегі, кім
көрінгеннің қол жаулығы болып, ерсі қылық, арын ақшаға айырбастауы көбейіп
кетті. Оның соңы қайғы-қасірет, ... ... ... ... деп ... ... қыздың бала көтеруге қабілеті болмай шығады.
Бедеулік көбіне бірінші ... ... ... ... ... ... басуы» жастық кезде білмегендік, қателік дер едік. Өкінгенмен не пайда?
Бәрі кеш болады ол кезде.
Жүкті әйелдің ... ... ... ... ... ... ... жағдайда үзіліп қалады. Жасанды түсіктен кейін ... ... ... ... ... ... мүшелерінде түсік жасатқанға дейін
өршелене түседі. Осы жағдайдан соң ... ала ... ... ... аз. Ең ... қабынудың салдарынан әйел бала сүю бақытынан
айырылуы әбден ... ... ... ... ауруларға да ұшырайды.
Аурулардың емі нәтижесіз болса, ... ... ... ... ... ... ... Түсіктен кейін әйелдің жүйке жүйесі ... ... ... ...... әдіс болғандықтан, жыныс мүшесінің
зақымдануы мүмкін. Соның салдарынан ... ... оның ... жыртылуы
және тарылуы мүмкін. Жасанды түсіктен кейінгі жүктілік қалыпты, қиындықсыз
өткеннің өзінде босанатынуақытта асқынулар көбейіп кетеді. Әйелдердің ... ... ... ... ең ... ... – жасанды түсік.
Жасанды түсік операция неғұрлым кеш жасалса, соғұрлым зардабы ... ... ... ... ... ана ... ... өсуін
3,7 есеге дейін азайтып жібереді. ... ... ... үшіншісі жеңіл
салмақпен дүниеге келіп, нәрестелердің 77 пайызы қан ... ... ... ... шалдығады. Әрбір әйелге контрацептивтік дәрі-
дәрмектерді пайдалану туралы кеңес берілуі ... ... ... ... ... дінінде де, медицина саласы бойынша да ... ... ... ... болашағына үстірт қарайды немесе өмірі немен аяқталарына
көз жүгіртпейді», — дейді. Сонымен бірге жастардың ... ... ... ... көреді. Келешек ана болар қыздарымыздың тағдыры қай
уақытта да өзекті [10].
Сонымен қорыта ... ... ... ... медициналық жағынан
зерттелген және түсіктің алдын ... ... қыз ... ... дегендей,
жастайынан имандылыққа, ислам дінінен сауаттылыққа үйреткеніңіз жөн.
Түсіктің ... ... ... ... ... ... ... Түсіктің алдын алудағы шеттелдік тәжірбие
Дүние жүзілік қауымдастықта лайықты орын алуды ... ете ... ... ... ең ... қазынасы ретінде адамды, оның
өмірін, құқықтары мен бостандықтарын атайды, ол өз ... ... ... ... мен ... ... ... бір
кепілдіктер береді. Адамды, оның өмірі мен денсаулығын, ... да ... ... ... ... қол ... ... міндеті қылмыстық
құқықтың мойнына жүктелген. Бұл міңдетгі жүзеге асыру жолында қылмыстық заң
адамның маңызды деген ... ... ... ... қылмыс
деп танып, қылмыскерлерге қатаң жаза қолдану мүмкіндігін көздейді.
Соңғы 20-30 жыл көлемінде заңсыз түсік төнірегіндегі ... ... ... келе ... дау-дамайлар жаңа сатыға көтеріліп, соны
бағытта өрбуде деуге болады. ... ... ... ... ... ... ... әділеттілік, адам құқұқтары контекстінде
қарастырылады. Демократиялық қоғамда ... өз ... өз ... ... ... ... ... бостандығын құрметтеу
принципіне сай ... ... ... де жеке бас ... ... ... ... зияндылығы жайлы аз айтылып жүрген жоқ, жүктіліктен
заңсыз жолмен арылу жалпы әйел организміне, ... оның бала ... кері ... тигізбей қоймайды. Осыған қарамастан ... ... ... ... ... реттеудің негізгі тәсілдерінің бірі болып
қалып отыр. Жыл сайын Ресейде 200-250 мың заңсыз түсік ... ... ... ... ... 12,5 ... ... заңсыз
түсіктерді құрайды деген болжам айтады. Орташа есеппен қазақстандық әр әйел
өмірінің фертилдік кезеңінде 2-3 заңсыз ... ... ... ... ... ... ... (атап айтқанда
бұрынғы одақтас республикалардағы) жағдаймен салыстыруға мүмкіндік беретін
көрсеткіштердің бірі — туудың заңсыз түсікке қатынасымен ... ... ... ... ... ... ... абсолюттік саны елеулі
түрде азайып, жүктілікті заңсыз доғарудың салыстырмалы түрде қауіпсіз
тәсілі ... ... үлес ... ... ... түік ... Орта Азия мен ... республикалары ішінде ең
жоғары деңгейде қалып отыр. Ал ана өлімінің ... ... ... ... ... өлім екінші орында, бұл көрсеткіш бойынша біз Латын
Америкасы мен ... ... ... ... ... ... заңсыз
түсік проблемасын құқықтық тұрғыдан зерттеп, заңсыз түсік үшін жауаптылық
көздейтін қылмыстық, зандардық мазмұнын, оларды ... ... ... өткізу қажеттігі күмән туғызбайды.
Криминалдық ... ... ... ... ... кетуге болмайды. Заңсыз түсік ... ... ... қоса ... ... беттерінде
тұтастай заңсыз түсіктің және ... ... ... ... ... әйелдің заңсыз түсікке жүгінудегі уәжі, заңсыз түсік
жасатушы әйелдердің әлеуметтік тұрпаты ... ... көп ... ... ... ... ... аясында криминалдық заңсыз түсік
төңірегінде арнайы қалам қозғаған ... ... ... ал ... ... ... заңсыз түсік арнайы зерттеу
объектісі болған ... ... ... ғылымындағы, құқықтық санадағы
соны үрдістерді ескере отырып заңсыз түсік ... ... ... ... ... ... мақсат тұтатын ғылыми
ізденістерде ... ... ... ... ... ... ... белгілі
болған. Ежелгі замаңдарда ана құрсағындағы нәресте әлі де тірі жан ... ... ... заңсыз түсік кең тараған еді. ... ... 427-347 ж.ж.) ... санының шектен тыс өсіп кетуіне тосқауыл қою
үшін заңсыз түсіктің көмегімен халық санын реттеуге ... оның ... (б.э. ... 384-322 ж.ж.) әйел ... ... түсік жасату
құқын мойындаған. Ежелгі заман ойшылдарьшың ішінде алғашқылардың бірі болып
заңсыз түсікті ... ... ... қайшы құбылыс деп
бағалап, заңсыз түсік ... ... ... ... ... — Цицерон
Ежелгі дүние дәрігерлерінің де заңсыз түсікке қатынасы бір жерден шықпайды.
Гиппократ кез келген заңсыз түсікті ... жат ... деп ... ... ... түсік жасауға бармайтындығы жөнінде серт беру ... араб ... Ибн Сина ... ... оң көзбен қараған.
Адамзат тарихының алғашқы  сатыларында заңсыз түсік жазаланатын іс-
әрекеттер қатарына жатқызылмайтын. Ескіден қалған ... ... ... ... ... жасаушыларды жауапқа тарту ... ... ... ... да заңсыз түсік мүлде
аталмайды.
Заңсыз түсіктің Орта ... ... ... дүниетаныммен
тығыз байланысты. «Болашақ адам да—адам» деп санаған шіркеу ... ... ... ... ... адам — кісі өлтіруші» деген
қорытындыға келеді. ... ... ... ... ... ... қалу
мақсатымен заңсыз түсік жасауға да рұхсат етпейтін.
Заңсыз түсік жасаушыларға адамды қасақана өлтіргендерге қолданылатын
жазаның қолданылуы — ... ... кісі ... ... қисынды салдары.
Бамберг заңдар жинағы, ... ... ... ... ... ... Францияда түсік тастау мақсатымен өз ішін байлап-матап
тастаған әйел де, ... ... ... ... ... адам да ... ғасырдан бастап буржуазиялық төңкерістердің әсерімен заңсыз түсік
үшін жауаптылық көздейтін нормалардың санкциялары жеңілдетіледі. Дегенмен
заңсыз түсік жасатқан немесе ... ... ... ... ... әйел ... заңсыз түсік жасаған немесе заңсыз түсік жасау тәсілі ... ... адам да ұзақ ... ... ... Қылмыстық жазаның
қаталдығы жүктілікті астыртын доғару кәсібімен шұғылданушылардың әрекетіне
бөгет бола алмайды. ... сол ... ... ... ... заңсыз
түсікпен күресте қылмыстық жазаға үміт артудың дұрыстығына шүбә келтіре
бастайды.
XX ғасырдағы дүние ... ... ... ... ... ... әсерін тигізбей қоймады. Орасан көп ... ... ... ... ... ... ... өсіруге бағытталған шұғыл шаралар ... Бір ... ... бала ... ынталанды-рудың әлеуметтік
шараларын жүзеге асырса, кейбір мемлекеттер халық санын өсірудің ... бірі ... ... ... үшін ... жазаны күшейтуге
барады. Бұл елдерде заңсыз түсік санының толассыз өсе беруі қылмыстық-
құқықтық шаралардың ... ... ... өсу ... ... ... қисынсыздығын көрсетеді.
Өткен ғасырдың екінші жартысынан бастап дүние жүзінің барлық елдерінде
заңсыз түсік жасау ... ... ... ... Заңсыз түсік
жасау негіздерін кеңейте отырып, кейбір мемлекеттер заңсыз түсіктердің әйел
денсаулығына тигізетін зиянын ... ... ... ... ... Нидерланды, АҚШ, Финляндия, Франция, ГФР, Швеция, Үндістан, Иран,
Оңтүстік Корея), ал ... ... ... ... ... ... ... мақсат тұтатындықтарын жасырмайды (Тунис және Сингапур).
Дүние жүзі елдеріндегі заңсыз ... ... ... беру ... ... ... дәрежесіне қарай салыстырсақ, ең жеңіл заңдар
жүкті ... ... ... жүктіліктің алғашқы 12—24 апталары аралығында
заңсыз түсік жасауға рұхсат ... ... де, ал ең ... ... ... жасауға рұхсат тек медициналық және генетикалық негіздер бойынша
берілетін елдерде. Христиан дінінің католицизм ... мен ... ... елдердің заңсыз түсік туралы ... ... ... ... ... ... ... ұшырағаннан кейін бұрынғы социалистік
елдерде заңсыз түсікке қатынас түрлі ... ... ... заңның кері
нәтижелерінен аузы күйген Румыния 1990 жылы ... ... ... беру
негіздерін айтарлықтай кеңейтсе, керісінше, 1993 жылы католиктік ... ... елі ... ... тыйым салу жөнінде заң қабылдайды.
Тыйым салу саясатының нәтижесінде Польшада ... және ... саны күрт ... астыртын заңсыз түсік саны бірнеше есе
өседі.
Заңсыз түсік туралы заңдарын жеңілдеткен елдерде ... ... ... сектордан занды секторға көшеді. Сырт ... ... ... оң ... ... ... Алайда тіркелген заңсыз ... ... ... ... ... білікті мамандар қауіпсіз
шарттарда жасайтындықтан, оның ауыр ... мен өлім ... ... түсікке рұхсат беру негіздерін көздейтін зандардың тиімділігі заңсыз
түсіктердің абсолюттік санындағы өзгерістермен емес, жүктілікті ... ... ... өлім ... ... ... ... құқықтың жалпы адам құқтарының құрамдас бөлігі
ретінде қарастырылуы  салдарынан   соңғы   кезде   заңсыз түсік   ... ... ... осы ... ... қағидалар
қылмыстық заңдарда көрініс тапты. Ресейдің 1922 жылғы Қылмыстық кодексінде
заңсыз түсік үшін жауаптылық 146-бапта көзделген болатын. Бұл бап ... ... ... ... ... ... дайындықтан
өтпеген, яғни қолында дәрігерлік дипломы жоқ ... және ... ... да ... түсікті тиісті емес шарттарда жасаған адамдар
тартыла алатын. Ресейдің 1926 ... ... ... ... үшін ... ... ... 1922 жылғы ҚК-тің сәйкес ... ... тек ... ... ... жаза ... көзделген
болатын. Бір атап өтетін жайт, жоғарыда қарастырылған зандар бойынша заңсыз
түсік ... ... ... ... түсік жасаған жүкті әйел ешқандай
жағдайда қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... бас тарту саясаты мынадай оң нәтижелер
береді: криминалдық заңсыз түсіктер саны елеулі мөлшерде ... ... ... ... ... ... бұл ... себептерін
ашу арқылы заңсыз түсіктің алдын алу жолдарын айқындап ... ... ... ... ... ... аяғында Кеңес
өкіметінің заңсыз түсікке қатынасы шұғыл өзгереді Заң шығарушының ... ... ... ... ... ... ... күресте
қатаң шараларға жүгінуге негіз береді. 1936 жылдьгң 27-маусымында Орталық
Атқару Комитеті мен ... ... ... «Заңсыз түсіктерге тыйым
салу туралы» қаулы қабылдайды. Сол ... ... ... құралдарының
бетіне көз жүгіртсек, заң жобасын мадақтап, мемлекеттің адамдардың жеке бас
істеріне араласу құқын негіздейтін бас ... ... ... ... ... жүйе әлі де түпкілікті орнығып болмағандықтан болар,
қарастырылып отырған кезеңде заң жобасын сынап ... ... ... ... Б.С. ... ... ... Орта Азия
мемлекеттерінде әйелді жүктіліктен арылуға көндіру оқиғалары салыстырмалы
түрде кең тараған. Оның ... бұл ... ... деген қатынастағы
жергілікті әдет-ғұрыптардың қалдықтарымен түсіндіріледі. Біздің ... ... да ... бар, ... ... ... ... көндірушілердің қылмыстық жауапты-лығын көздейтін норманы қайта
жаңғыртуды ... Бұл ...... ана болу ... өз ... ... қамтамасыз етудің қосымша бір кепілі бола алар еді.
Жүкті әйелді заңсыз ... ... ... ... жаңа қылмыстық-құқықтық норманы «заңсыз түсік жасатуға көндіру»
емес, «жүктілікті заңсыз доғаруға мәжбүрлеу» деп ... жөн, ... ... ... ұғымынан әлдеқайда кең.
80-жылдардан бастап  елде ұрықтанған аналық жұмыртқаны жатырдан
аластатудың жаңа тәсілі қолданыла бастайды. ... ... бұл ... ... ... ... жоқ еді. Кейбір ғалымдар оны
жыныстық ... ... ... ... ... алу ... ... кейбіреулер заңсыз түсіктің бір түріне жатқызды. Тек 1987 жылы
КСРО Денсаулық ... ... ... ... доғарудың заман
талабына сай жаңа ... ... ... ... 1997 жылға дейін мини түсік заңсыз жайлы мәліметтер жалпы
заңсыз түсік жайлы статистикаға ... ... ... ... ... түсіктің алдын алу мәселесі қазіргі заманның
өзекті мәселелрінің бірі екенін байқадық. Жас қыздар және әйел ... ... ... ашық ... Түсік жасаған әйел оны ... ... ... ... ... ... ... түсіктің санын ашып
айта алмаймыз. Осыған байланысты ... ... ... ... түсіктің
алдын алудың қазіргі замандағы тәжірибелеріне тоқталып өтеміз.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ ТӘЖІРИБЕСІ
2.1 Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... ... елімізде орта есеппен 750 мыңға жуық жасанды түсік жасалады
екен. Бұл – жүз пайыз туу ... 80 ... ... сөз. ... әлсіз тобы балалар мен бойжеткендер. Мысалы, таңнан кешке дейін
кабинеттерде қамалып ... ... ... ... ... пен ... қыздар алаңдаушылық тудырады.
Жас сәбилі аналардың құқығы қорғалмаған. Егер баласына қандай да бір
жағдай болған әйел ... ... ... ... көп жағдайда
түсінікпеушілікпен қарайды.  Ал бала ... ... тиіп ... тұрса
қайтеді: балабақша алмайды, тастап кететін ата-әжесі, әпкесі жоқ. ... ... ... ... үйде отыруды, болмаса, жұмыс істеу
керектігін ... ... ... ... ... 20-млн-ға жуық адамдар жыл
сайын бедеулікке душар болуда. Арнайы зертеулердің ... ... 22 ... ... ерлер 32%-дық жағдайда әйел адамдар, 21%-дық жағдайда аралас
әйелдер де ... ... ... қалған жағдайларда ерлі зайыптылардың
бедеулігінің себебі анықталмаған.
Қыз-келіншектер баланы қаламаса, бала көтермеу үшін ... ... ... соң ауруханадағы гинекологиялық бөлімшелерге
түсіп, қан кеткен әйелдердің саны аз ... ... ... ... ... дәрігердің бақылауынан тыс, өздері жасайды.  Бала ... ... ... ... Ал ол ... ... сай ... қайда жасалғанына мән бермейді. Ақырында оның жанама әсері
– қан ... ... ... ... дейін өршуі мүмкін. Сепсисті емдеу
нәтижесіз  болса, әйел жатырдан айырылады. Міне, ... ... ... ... ... ... Аналарымен келетіндері де ... ... ана ... қызының денсаулығына бас ауыртып жатпайды. Олардың
санасында бір ғана түсінік: «Баланы қалайда алдыртып тастау керек!». Мұндай
анаға жасанды ... ... ... ... ... соғады. Олар:
«Елден ұят» деп шыж-быж болады. Ұятты түсік ... ... ... ... бала 13 ... ... соң әр ана баласымен ашық әңгімелесіп, сырласуы
қажет.
Кейде, тіпті жасы ... ... ... ... Біз оларға да жасанды
түсіктің зиянды екендігін егжей-тегжейлі түсіндіріледі. Операция кезінде
шарана жанталасып ... ... ... ... бала – ... ... ... Ерекшелігі: ол әлі жарық дүниеге келген жоқ. Бірақ, он
екі  мүшесі қалыптасқан.
баланы ... көп ... ... тән. Мектеп оқушысы – бала.
Дегенмен, әсіресе, жоғары сынып оқушыларының бәрінің бірдей бойынан балалық
байқалмайды: ерте есейіп кеткен. ... ... ... түсік
жасатушылардың жас шамасы 14 жастан басталады, ... 12 ... ... ... ... ... жасанды түсік жасатуға ... заң ... ... ... ... қауіп төнеді.
Жасанды түсікке заң жүзінде тыйым салсақ, жезөкшелікті ауыздықтауға
болады. Қыздар ... ... ... ... еді. Әрі кейбір ер
азаматтардың да санасы сілкініп, үйленгенде арлы қызды таңдар еді. ... ... ... ... кетті. «Өмірлік серігім» деп таңдаған
жары ана болу бақытынан айырылған болып шығады. Ал ... сор, ... көп ... ... балаға түсік жасатудан болады. Бұдан шығатын
қорытынды: жасанды түсік – отбасын ойран етеді.
Заң ... ... жаза ... біле тұра олар ... ... Себебі, «Ел құлағы – елу», «Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге
жайылады» деген ... ... көп ... ... тән. Мектеп оқушысы – бала.
Дегенмен, әсіресе, жоғары сынып ... ... ... бойынан балалық
байқалмайды: ерте есейіп кеткен. Мамандардың айтуынша, жасанды ... жас ... 14 ... басталады, тіпті 12 жастағы оқушылардың
да ... ... ... ... түсік жасатуға қазірден
бастап заң бойынша ... ... ... қауіп төнеді.
Жасанды түсікке заң жүзінде тыйым салсақ, жезөкшелікті ... ... ... ... ... болмас еді. Әрі кейбір ... да ... ... ... арлы қызды таңдар еді. Соңғы
кезде жігіттердің талғамы төмендеп кетті. «Өмірлік ... деп ... ана болу ... ... ... шығады. Ал мұндай сор, ... көп ... ... ... ... ... ... Бұдан шығатын
қорытынды: жасанды түсік – отбасын ... ... ... біздің елде жасанды түсік жасаушылардың көбі – жас
қыздар. Балауса арманының орындалатынына сенім ... ... ... ... ... сол ізгі ... өздері күл-талқан етеді. Әйел
бақыты – ... ... ... ... ... бәріне бірдей
бұл бақ бұйырмайды. Мұның себебін дәрігерлер түрліше түсіндіреді. Ал ... осы ... үшін көп ... ... кінәлі: көбіне бірінші
шарананы алдыртып тастағандар балалы бола алмайды. Аяғы ауыр болып қалған
қыз некесіз балалы болуды қаламайды. ... ... ... анасы білсе,
ұят деп түсінеді. Екі жақ та дереу баладан құтылудың қамын жасайды. ... ...... ... ... ... Сол ... ұятты
арсыздыққа бармастан бұрын ойлау қажет. Арды  аттағаннан кейінгі «қысылу» –
жалған намыс. Сол себепті, ... ... бала ... да, ... жарық дүниеге келуіне кедергі ... ... ... ... ... үшін, бәлкім ортаның ортақ кінәсі үшін ең ... ... жан ... ... ... бала туу ... ... Бірақ бұл өсім 2015 жылыдан
сон болжам бойынша ... ... ... 90-шы ... ... дүниеге
келген балалар аз. Сондықтан, көрсеткіш төмендеу болады. ... ... ... ... ... дүниеге келген балалардың
есебінен болып тұр. Сондықтан, бүгінгі ... ... ... ... заң ... ... ... қою керек.
Елімізде соңғы жылдары «медикаментозды аборт» тәсілі енгізіліп отыр.
Хирургиялық түсікке қарағанда оның ... ... ұрық 7-8 ... ... адам ... келеді. Сол кезде
ультрадыбыстық аппаратпен баланың жүрек соғысын анықтауға ... ... ... ... ... ... мен ішкі мүшелері, ... ... де ... 16-28 ... ... ... кірпік, қас, тырнағы да
өседі. Іштегі нәресте 7,5 айлығында әке-шешесінің даусын ажырата алады.
Дегенмен, ... ... ... ... ... мұның бәрін түсініп,
жанына жақын қабылдайтындар аз.
Дүниежүзілік денсаулық ... ... ... ... жыл ... ... жуық әйел жоспарсыз жүкті болады. Соның 20 миллионы жасанды түсік
жасатады екен. ... ... жыл ... 68 мың әйел көз ... ... ... ... түсік жасатушылардың жас ерекшелігі
14-40 жас аралығында.
Ресми деректерге сүйенсек, еліміздегі жасөспірім қыздардың 10 мыңнан
астамы ... ... ... ... ... бала тууға қабілетті жастағы 250 ... ... әйел ... ... ... ... ... әйелдерге дәрігерлер жоспарсыз
жүктіліктен сақтандыру үшін ... ... ... ... ... ... бұл тұрғыдан әйелдердің сауаты аз. Сондықтан да, жасанды
түсік жасатушылар көп.
Ескерту: Қазақстан Республикасының Статистика ... ... ... ... ... бойынша көрсеткіші
Аймақтарға бөлгендегі абортардың саны ең жоғары көрсеткіш Шығыс
Қазақстан ... ... ол ... 13% ... соң ... ... қаласы мен Қарағанды обылысында жоғарғы көрсетшішті
көрсетеді. Астана қаласының тұрғындарында ... ... 7,8% ... ... ... мына ... тұр; Оңтүстік Қазақстан обылысы,
Батыс ... ... ... ... Солтүстүк Қазақстан обылысы
бұлар 5-7% ті көрсетеді
Ал енді ... ... ... ... ... әлеуметтану,
демография ғылымдарының кейбір қағидаларын ескерусіз заңсыз түсіктің
себептерін ... ... ... ... ... доғаруға
қатысты саясатына дұрыс баға беру мүмкін емес. Әйелдің денсаулығы мен бала
көтеру қабілетіне әсер ... ... ... ... туу ... ... демографиялық факторлардың бірі болып табылады. Біздің елде
өте кең тарағандығынан заңсыз түсік контрацепция тәсілдері мен ... туу ... ... көп ... етеді.
Тууды реттеуге бағытталған  шараларды жүзеге ... ... ... орын ... діни ... мен ... болу
сұранысымен анықталатын репродуктивтік ұстаным көп әсер етеді. Әдетте туу
деңгейінің төмендеуі балалы болу ... ... ... ... түсіндірілсе,   қазіргі  кезде  ... ... ... ... балалы болу сұранысының кұлдырауы
құрап отыр.
Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымы жүктілікті заңсыз доғаруды ... ... ... ... ... ... ... саны
отбасын жоспарлау саласындағы қанағаттандырылмаған сұраныстардың дәлелді
көрсеткіші бола ... деп ... ... елде заңсыз түсікті рұхсат ету
саясаты кезінде заңсыз түсіктердің ... ... ... ... кейіннен
жүктілікгі заңсыз доғару фактілерінің шектен тыс тарап кетуіне жол ашты.
БҰҰ ... ... ... ... орталығы (ЮНИСЕФ) өзінің № 6
аймақтық мониторингтік баяндамасында ... ... ... ... ... мен бұрынғы Кеңестер Одағында медициналық қызмет көрсету
саласында жалпыға ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілуі, жүктіліктің алдын алу құралдарының тапшылығы ... ... ... сын ... ... (тіпті белгілі бір мөлшерде ... ... ... ... ... ... Қазақстанда тіркелген заңсыз түсіктер санының тұрақтану,
тіпті кему тенденциясы байқалады. Заңсыз түсік жасау негіздері мен ... ... алу ... ... құбылып отыратындықтан, бұл
үрдістердің шынайы сипатын анықтау өте қиын. Сондықтан заңсыз ... ... ... сын көзбен қарау керек. Айталық, заңсыз түсік санының
азаюы оның тіркеу тәжірибесіндегі кемшіліктердің салдары ... ... ... және ... ... ... заңсыз түсіктердің едәуір бөлігі статистикалық есепке ілікпей
қалады,
2) ... ... ... қалыптасқан тәжірибесі сын көтермейді.
Заңсыз түсіктердің себептерін түсіну үшін жүктіліктен арылу жөнінде
шешім қабылдайтын ... ... ... ... ... ... және т.б.) және оларға тән ортақ ... ... ... өте зор.
Тіркелген заңсыз түсікті, әдетте, 19-35 жас аралығындағы некеге отырған
әйелдер жасатады. Жүктіліктің алғашқы ... ... ... ... түсік жасатуға болатындығы әйелдердің көбіне ... ... ... түсіктердің басым көпішлігі (90%) жүктіліктің 12
апталық мерзімі аспай ... ... ... ішінде жүктілікті заңсыз
доғарудың салыстырмалы түрде қауіпсіз тәсілі мини- заңсыз түсіктердің ... өсіп ... ... ... қала ... заңсыз түсіктерді
әлдеқайда жиі жасатады. Заңсыз түсік жасатушы ... ... ... ... ... көбін жұмысшы және қызметкер әйелдер
құрайды. Соңғы кезде заңсыз түсік жасатушылар ... ... ... ... үлес салмағы артып отыр. Елімізде өмірі некеге ... саны өсіп бара ... ... ... ... ... үлес ... да артуда. Заңсыз түсіктің ... ... ... ... ... әйелді жүктілікті
заңсыз доғаруға итермелейтін әлеуметтік сипаттағы ... ... ... ал ... ... заңсыз жолмен арылуға итермелейтін
нақты мән-жайлар және заңсыз түсік жасау кәсібімен шұғылданатын ... ... ... ... іс-әрекетінің шынайы себептері осы ... ... ... тыс ... ... ... Республикасының Статистика агенттігі
2 сурет – 2011-2012 жылдар аралығындағы ... ... ... ... ... ... заңсыз түсік диагнозымен
ауруханаға түскен ... үлес ... 2 ... ... ... ... жүргізілген зерттеулер бойынша криминалдық заңсыз
түсіктердің үлес ... 11 ... ... ... ... ... түсіктер ресми тіркелген заңсыз түсіктердің орташа ... ... ... ... 2011 жылы ... облысында 14923 заңсыз түсік
тіркелсе, олардың 47-сі ғана криминалдық ... ... 2012 ...... 14889 және 77 (1, 2 ... [15]. ... ... шындыққа сай келмейді. Криминалдық заңсыз ... кең ... ... ... ... ... болған түрлі
асқынулармен ауруханаға түскен әйелдерді есепке алу ... ... ... ... ... ... ... барлық әйелдерде бола
бермейді, ауруханаға түскен әйелдердің өзі ... ... ... ... ... болғанын жасырады да бұл заңсыз түсіктер себебі
анықталмаған заңсыз түсік ... ... ... ... Статистика агенттігі
3 сурет – 2011-2012 жылдар аралығындағы заңсыз түсіктер
Заңсыз түсік жасатушылар ... 18 ... ... ... мен ... ... ... үлес салмағы заңсыз түсік жасатушылармен
салыстырғанда ... ... 13-28 ... аралығында жасалған
криминалдық заңсыз түсіктердің үлес салмағының ... ... (75%) ... ... жұртшылық арасында жүктіліктің 12 апталық ... ... ... де ... және әлеуметтік негіздердің кең ауқымы
бойынша заңсыз ... ... ... ... ... ... салдары.
Криминалдық заңсыз түсік жасатушы әйелдердің білім деңгейі заңсыз түсік
жасатушылардың ... ... ... ... ... ... білімді әйелдердің үлес салмағы шамамен 3 пайыз ғана. Заңсыз ... дені ... ... ... тіркелмеген некеде тұратын
әйелдер.
Ауруханадан тыс заңсыз түсіктердің уәжі әйелдердің отбасылық жағдайына
көбірек тәуелді: некеге отырмағандар ... ... ... ... тыс ... салдары болуымен түсіндірсе, тіркелмеген некеде
тұратындар еркекпен қатынастарының беріктігіне сенімсіздігі жүктіліктен
арылуға ... ... ... ал некеге отырған әйелдер криминалдық
заңсыз түсік жасатуын отбасы ішіндегі қатынастардың салқындығымен уәждеген.
Қоғам ... ... ... ... ... тыс ... басы бос әйелдерді жүктіліктен арылуға итермелейді. ... ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан
қыздардың заңсыз түсік жасатуына, жоғарыда айтылғандарға қосымша, ... ... кем мән ... ... ... Қалыптасқан қоғамдық
стереотипке сай егде әйелдердің бала көтеруі оғаш көрінеді. Сондықтан ... ... ... 5,8 ... ... ... жасатуын осы жайтпен
уәждеген.
Нарықтық экономика  ... ... ... ақылы негізде
көрсетіледі. Нарық заңдарына сай ақылы медицина денсаулық ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) айналысады. ... ... ... алу ... оның ... ... тәуелділігін
азайту үшін біздің елде «Тегін медициналық көмектің кепілдендірілген
көлемі» ... ... бұл ... ... ... ... тегін жасау
мүмкіндігі көзделмеген. Осыған қарамастан жергілікті денсаулық сақтау
басқармалары кейбір ерекше жағдайларда ... ... аз ... ақысыз заңсыз түсік жасау жөнінде шешім қабылдайды. Мысалы,
Қарағанды облысында сақтандыру медицинасы тұсында ... ... ... ... ... Қазіргі кезде облыстық денсаулық сақтау басқармасы
жанындағы комиссияның ақысыз қызмет көрсету жөніндегі шешіміне ... ... ... ... ... ... бас тартады, өйткені
жергілікті бюджет емдеу мекемелерінің бұл шығындарының орнын ... ... ... жүктіліктен арылу үшін криминалдық заңсыз түсікке
жүгінуін заңсыз түсік жасатуға қажетті қаражат таба ... ... саны күн ... ... ... ... ... заңсыз түсіктің
уәждерін мазмұнына қарай үш топқа ... ... ... сипаттағы
уәждер (жүктілік мерзімін өткзіп алғандықтан заңсыз заңсыз түсік ... ... ... ... заңсыз түсік жасатуға кедергі болатын
науқастармен сырқаттануы), әлеуметгік сипаттағы уәждер (заңсыз заңсыз түсік
жасату үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... жеке бас-отбасылық сипаттағы уәждер (жүктілігін
жасыру, ерінің жоқтығы, ... ... ... ... 25 пен 40 жас ... ... жасайды.
Өмірінің фертилдік кезеңінде әр әйел жоқ дегенде 1—2 рет заңсыз түсік жасат-
атындықтан, олардың жүктілікті доғарудың ... ... ... бар. ... олар өздерін заңсыз түсік жасаудың «маманымыз» деп
санайды. 16—20 жас аралығындағылардың ... ... ... фактілерінің мүлде
кездеспеуін және 20—24 жас ... ... ... өте сирек
жасауын осы жайтпен түсіндіруге болады.
Ескерту: Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі
4 сурет –Заңсыз түсік жасағаны үшін сотталғандар ... ... ... ... ... ... түскен
әйелдер саны мен заңсыз түсік ... үшін ... ... саны ... ... үйлеспеушілік бар. Ал сотталғандар саны
мүлде мардымсыз: республика бойынша ... ... ... үшін 2009 жылы ... ... 2010 жылы олардың саны 17-ге дейін кеміп, 2011 жылы тек ... ... (3 ... ... ... ... заңсыз түсік пен
заңсыз түсіктің ара қатынасы 1:100 құрайды ... ... ... ... ... саюы күмәнді болып көрінгенімен, криминалдық заңсыз
түсік әдетте латенттігі жоғары ... ... ... ... ... латентгігінің (жасырын) жоғары болуын
анықтайтын факторлар мыналар:
-қылмыстың жәбірленушінің келісімі бойынша жасалуы;
-қылмыстың жеке-айыптау қылмыстарының ... ... ... ... мен ... ... "сауда";
-медицина қызметкерлерінің корпоративтік мүдделерді көздеуі.
Латенттік (жасырын) қылмыстылықтың табиғаты бұл күрделі құбылыстың
шынайы ауқымын дәл ... ... ... ... Латенттік
қылмыстылықты өлшеу тәсілдерінің ішінде қылмыстанушы-ғалымдар ... ... ... Бұл ... ... қылмыстылықтың
көрсеткіштеріне жүгінбей-ақ қылмыстылықтың шынайы деңгейі ... ... ... ... ... ... ... Заңсыз түсіктер шкалалау
тәсілі бойынша үзбей латенттік дәрежесі жоғары ... ... ... ... ... ... ... әдетте 25-40 жас аралығындағы әйелдер
жасайтыны байқадық. 2012 жылдың қорытындысы ... ... ... жуық жасанды түсік жасалса соның 750 мыңға жуығы біздің елімізде
екен.
2.2 Қазақстан Республикасындағы аборттың статистикалық сипаты
 Эпидемиологиялық ... ... ... ... ... ... әйелдер саны 2011 ж. 136,6 мың Қазақстанда барлығы алғашқы жылы
48223 әйел ... ... ... таңда 5 млн-ға жуық ерлі-
зайыптылар бала көтере ... ... ... ... атап ... бұл медециналық мекемелерге тұрмыстағы әйелдер қаралуда, ал ... ... ... ... саны ... ... бару үшін ... күтіп жүрген бүлдіршіндер ... ... де саны ... ... ... ... Жолдауында құзырлы
органдарға «Балапан» бағдарламасын жүзеге асыруды тапсырды. Осы ... ... 2020 жылы ... ... қамтылмаған
балдырған болмайды. Экономикасы мықты дамыған кейбір облыстарда балабақша
мәселесі белгіленген межеден бұрын шешіледі [12].
Елбасы Жолдауында ана мен бала ... ... ... күш салу
керектігін тапсырды. Ана мен баланың денсаулығын қорғау жөнінде арнайы
бағдарлама да бар. 500 ... ... ... ... қалу ... жұмылып еңбек етіп жатыр. Жыл сайын бала  күтімі үшін берілетін
жәрдемақы көлемі де артып келеді. ... ана мен ... ... ... бөлініп отыр.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бұдан 5-6 жыл бұрын жасанды түсік жасатуға
халық қарсы болса, өзі де ... ... ... ... ... ... еді. Расында, жасанды түсікке тыйым салмасақ,
қазақтың саны өспейді [13].
Мұсылмандары басым ел біз ... ... мен ... ... ... ... бірі ... түсік жасатуға тыйым салды. Мұның бәрі
айналып келгенде, аталған мемлекеттер ... ... ... адам бір жыл ... ... ... қатынаста өмір сүріп, бала
көтермесе, бедеулік деп есептеледі. Ол ... ... және ... деп ... ... ... деп - ... көтерудің мұлдем
жоқтығы, ал екінші реттілік деп- анамнезінде болған қандайда бір ... ... ... ... 47 % ды ... екінші реттілік
53% ды құрайды.
Сонымен абсолюбтті (құрсақ көтерудің мүлдем) және салыстырмалы ... ... ... деп ... ... ... сақтау ұйымының
класификациясы бойынша, бедеуліктің келесідей себептерін ... ... - 40%; ... ... ... ... 40%;
овуляциямен жатыр түтігінің паталогиялық ... ... ... - 20% (4 ... ... Республикасының Статистика агенттігі
5 сурет –Бедеуліктің себептері
Дені сау ерлі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі 20-25 % , ал аптасына бір рет ... 10%. ... ... ... ... 5-рет ... мүмкіндігі 40-42% арта тұседі. Көбі жасқа да байланысты болып
келеді. Бұл ер адам үшін өте ... ... ... ... әке ... ... ... болып туады деген тұжырым бар. Ал ... ... ... рет бала ... ... төмен. Бірақ айтып кететін
жайт, ... ... ... барлық әйелді де емдеу керек [15].
Түсік венералогиялық аурулар, гинекологиялық ... да ... ... ... ... В. Анохин және О. Е. Конаваловтрың тұжырымдамасы бойынша, әлеуметтік-
психологиялық мәселе адамдардың айналадағы ... ... ... ішкі жан дүниесінің қобалжуымен, ... ... ... ... Бедеулікпен ауыратын әйелдерде
жоғары невротизация, үрей, қорқыныш, кінәлілік ... ... ... ... Көп ... бұл ерлі-зайыптылардың
ажырасуына әкеліп соғады.
Бұл әйел мен ер ... ... ... ... ер ... ... ... бәрібір. Ерлердің ойынша бедеуліктің
болуына әйелдер кінәлі. Сондықтан бедеулікті емдеудің бар ... ... ... ... жиі ... ... ... содан ол өзінің
жұбайына білдіртпей ажырасуға іздейді.
Сол себепті әйелдердің бедеулігінің алдын алу үшін ... ... ал бұл ... үшін көп қаражат кетеді. Сөзсіз бұл тексеріс
нәтижесі дәрігердің дұрыс ем жүргізуіне қолайлы. Егер ... ... ... онда әйел бедеулігіне алып келеді (bene diagnostur-дұрыс
диагностика, bene curtur-дұрыс ем). ... ... ... ... біріншілік және екіншілік бедеулікке алып келеуі ... ... ... ауру ... та ... ... ... кіріспес бұрын оның алдын алу үшін ... ... ... ... мысалы, еркек немесе әйел. Егер бедеулік
ерлерге байланысты болса, оны ... ... ... жіберіу керек, сонымен
қоса баласыз жанұяға көмектесу үшін, екі жұпты қатаң ... ... ең ... кез ... ... маманынан өту керек.
Орта есеппен әйелдердің бала тууы, 11-15 баланы дүниеге алып ... ... ... бола тұра адам ... ... өзі ... ... қазірде біздің елдеде бала туылуын ол жанұяның
жоспары деп аталуда. Жанұяны жоспарлау – бұл ... ... ... туу
уақытын, бала туылуын реттеу сонымен қоса жанұяның ... ... ... ... бала туылуы тек ата- ананың бұған дайын болған
кезде ... ... ... ... ... іс- әрекеттің еркін
болуы үшін бұны бір жеке ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау:
← Әйелдерге үйлесімді уақыт аралығында жүкті болдырып, өз кезегінде
денсаулығын сақтап және балалардың денсаулығына зиян ... ... ... ... ... ... ... бедеулік қаупін
жоғалту
← Баланы тамақтандыру барысында, жүкті болудан сақтау
← Денсаулығы жақсы бала туылуына себепші болып, егер келешек ... ... ... ... ... оның ... алып, бала
асырау туралы сұрақты тезірек шешу болып табылады
← Келешек нәрестенің алдында ата-ананың жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... ... өмірге мүмкіндік беріу, орынсыз жүкті болып қалудан сақтау,
стрессті алдын алу, оқуын кедергісіз жалғастыруға ... ... бір ... иесі атануы, карьера құру т.с.с.
← Ерлерді келешек әке болуға дайындау
Бұларды үш жолмен амалға асыруға болады олар: контрацепция, түсік ... ... ... ... ... 70%-ға ... ... контрацепт қолданады. Дамыған елдердің 400 млн-ға жуық әйелдер
орынсыз жүкті болып қалудың ... алу үшін ... ... ... 30 жылдың ішінде жанұяны жоспарлау ұйымы 400 млн-ға жуық ... ... ... ... орташа есеппен, экономикасы дамыған
елдермен салыстырғанда ... ... ... бірақ статистика
бойынша бұған себеп жоқ. Статистикалық қажеттілік бойынша ... ... ... және ... контрацепция қолданады.
2011 жылдан бұлшықетішілік спираль бар 17% ... ... ... және 7,5% ... ... ... 2001 ... бұлшықетішілік контрацепі бар әйел адамдар саны ... ... ... 4,5 есе ... ... ... зерттеу көрсеткіші бойынша Қазақстандағы жүкті болудан ... 50-55 % ды ... ... ... әсер ... ... фактор (мысалы үкіметтің контрацепция қолдануға көз
қарасы; мемлекеттің экономикалық жағдайы)
← Мәдени факторлар ... ... ... ... ... Жеке бас ... ... бастың сексуалды және репродуктивті мінез
құлқы)
← Сексуалды білім деңгейі
← Заңның ... ... ... ... ... ... шектеу қою)
Контрацептивті таңдау кезінде мәселені шешу үшін келесі нысаналарды
ескеру керек: біріншіден - қандай да ... ... ... ... ... ... екіншіден - ең тиімді әдісіол екі жақты да
қанағаттандыруы ... ... ... ... ... репродуктивті
денсаулықтың бір компоненті, ол ер ... мен әйел ... ... ... ... болуы және өз еріктерімен қауіпсіз, нәтижелі,
жетімді және қолайлы тууға ... ... ... ...... сақтанудың негізгі талаптары
Осы жағдайлар арқылы репродуктивті денсаулықты сақтау мүмкіндік
туғызады, сонымен қоса ... ... ... бола ... жағдай туып,
бұл екі жұп арасында теп-теңдікке ие болады. Жастар ... ... ... алу ... мәселе болып табылады. Тек осы амал ғана ... ... ... ... ... ... ... береді [17].
Эксперттің бағалауы бойынша әлемде жыл сайын 36- дан 55 млн-ға жуық қыз
балалар түсік жасатады. Әр жыл ... 4% қыз ... ... жаста осы
операция түрін жасатады. Қазақстанда түсік бұл негізгі әдіс болып табылады.
2012 ж. 750 ... жуық ... ... бұл өз кезегінде 1000 фертильді
жастағы қыз баланың 55-і жасатады, ... ... 100 ... сай ... 80 ... соңы кезінде КСРО –да орта ... әр ... қыз ... ... ал 90 ... ... ... жоспарлау жобасының арқасында
бұл көрсеткіш 11,3%-ға төмендеген, 15 жас арасындағы қыз ... ... % -ға 15-19 ... ... , қылмыстық түсікті жасату 13,8% ға,
түсік ... ... өлім 16,9 %-ға ... ... Қазақстанда түсік
жасататындар саны басқа елдермен ... әлде ... ... - Қазақстан Республикасында соңғы жылдары түсік саны
|Атауы |2008ж |2009ж. |2010ж. |2011ж. |2012ж. ... |0,125 млн |1млн ... ... ... |
|Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі ... ... ... ... ... ... арасында түсік жасағандар саны жоғары екені белгілі. 2010 жылы 2011
жылмен салыстырған 0,25 млн. адамға ... 2011 жылы 2012 ... 0,25 ... азайған [15].
Көптеген елдерде түсік жасату заңды түрде. Тек легальды түсік жасату
көрсеткіші 25 % ... ... ... ... тек қана ... ... және ... жүктілікті үзу рұқсат етілген. Бірнеше елдерде
жүктілікті үзудің, себебіне байланысты әр түрлі заңдары ... Әйел ... ... ... ... ... заң. ... Еуропалық
елдерде, жүктілікті 12-і аптасында үзуге ... ... ... жасына байланысты түсік жасатуға рұқсат етілген ... мен ... 16- ... ... ... ... ... -18 жаста және Австрияда 14 жасқа жеткенде. Бұл елдерден
басқа елдерде (Бельгия, Италия, Франция) әйелдердің ... 5-7 ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл елдер құрамына 40%
бүкіләлем ... ... ... ... ... ... жасауы туралы заңдар. Әлем
бойынша 25%-ға жуық әйелдер әлеуметтік жағдайына байланысты ... ... ... туралы заң. Әлемде 12 % әйелдер түсік шектеуі ... өмір ... Кез ... ... ... ... шектеу қою.
КСРО заңдылығы бойынша түсікті 3 кезеңге бөледі:
1. Кезең (1920-1936 ж.ж.) - түсіктің легализациясы
2. Кезең (1936-1955 ж.ж.)- түсікке тыйым ... ... (1955 ... ... ... ... ... жасатуға рұқсат
етілген
Қазіргі уақытта Қазақстанда әрбір әйел түсік жасай алады, егер жүктілік
уақыты 12-аптадан аспаса. Жүктілікті ... ... ... ... ... ... ... қарамай жасала береді. ҚР ДСМ №302
12.12.1993 жылдан басталған бұйрық бойынша ... ... ... ... ... комиссия шешімімен жасалады.
Қазақстан Республикасының Денсаулық ... ... ... ... бұйрық бойынша жасанды жолмен жүктілікті 22 ... әйел ... және ... ... ... ... тыйым салынған нәрсе, оның ішінде түсік қалаған ... ... ... ... өсуі ... тыйым салғаннан және
жанұйаны жоспарлау бағдарламасының аздығына байланысты. Жасөспірімдер
қылмыстық түсіктің көмегімен ... ... ... мемлекеттерде қылмыстық түсікті жасатудың нәтижесінде,
әйелдердің жартысынан көбі қайтыс ... ... ... әйел өміріне өте зиянды. 2011 жылы әйелдердің 70%-ы
түсіктің зардабын көрді. Жыл ... 200 мың әйел ... ... ... ... ... ... түсіп қалу мүмкіндігі 8-10 есе көбейеді; 60%
бірінші рет туып жатқан әйелдердің жасы 30 дан ... ... ... ... ... ... оның ... түсік жасатқан. Түсік жасатқан жас
әйелдердің көкірек ... ... ... 2-2,5 есе ... ... да ... зияны өте көп.
Түсік жасату мәселесі өте маңызды ... ... ... ... ертерек табу керек. Бұндай мәселенің шешімін табумен «отбасы ... ... ... ... ... және өлім ... ... үшін 1990 ж.
біздің елде ерлерге және ... ... ... ... ... ... науқас қалауымен, сонымен қоса осы жағдайға
арналған ... ... ... ... Хирургиялық стерилизацияға
байланысты бірнеше ... ... ... ... бар. Әлеуметтік
жағдайға байланысты тек үш көрсеткіш бар ол - жасы 40 тан ... ... ... одан көп балалы болуы және 30 жыл бойы екі балалы болса.
Стерилизацияны тиімді жүктіліктен сақтану ретінде қарастыруға болмайды,
және бұл әдіс ... ... кең ... ... ... жалпы өлім коэфицентінің демографиялық көрсеткіші болып
табылады. Бұл көрсеткіш айқын болмағандықтан демографиялық жағдайға онша
әсері болмайды, ... ... бір ... ... мен ... ... сақтау жүйесі бар.
Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының анықтамасы бойынша, аналар өлімі
- бұл ... ... ... ... мен ... әйел ... ... кезінде немесе 42-күннен кейін қандайда
бір себептен туған, жүктілікке ... ... ... ... ... ... үлкен бір екі топқа бөледі:
1. Акушерлік себептерге бвайланысты болған өлім, яғни акушерлік асқынулар
салдарынан, дұрыс емес ... ... ... ... қосарлануы салдарынан болатын өлім.
2. Акушерлік себептердің жанама байланысынан болған өлім, яғни ... ... ... ... ... өлім.
Ана өлімінің көрсеткіші жүкті әйелдердің (түсік, жатырдан тыс өлім),
бүкіл гестация кезеңінде ... ... ... және ... ... ... ... көрсетеді. Бұл көрсеткішті қала,
облыс, ... ... ... ... денсаулық сақтау
ұйымының шешімі бойынша ана өлімі көрсеткіші 100 мың тірі ... ... Өлім ... мекемеде толық талдау жүргізу қажет.
Ана өлімінің эпидемиологиялық талдаудың ... ... әр ... ... ... Егер ... ... ол 800-850-дің 100000
болса, ал экономикасы дамыған елдерде 100000-нан ... ... ... ... ана өлімінің көрсеткіші төмендеуде: 1990 жылы -
47,4; 2000 жылы - 39,4; 2001жылы -36,5 (100000 адамға ... ... ... ... ... 940 тан 479 ... қысқарады
және 49,0%. Ана өлімінің негізгі себебі болып түсік, қан ... ... тыс ... ... Осы ... ... болуы өкінішті. Ал бұл дегеніміз, акушерлік-гигиеналық
қызметтің ұйымдастырылуының ... ... ... ... ... Денсаулық сақтау Ұйымы түсік тастау əйелдің тек жеке
басының ғана емес, ... ... ... ... ... процестер мен олардың əлеуметтік-экономикалық, əлеуметтік-
гигиеналық жəне медициналық факторлармен ... ... əсер ... медициналық проблема деп есептейді.
Түсік тастаудың таралымы əр елде əр түрлі. Кейде бұл ... ... ... ... жоспарлау қызметінің жеткіліксіз
дамуымен, қазіргі ... ... ... ... ... қатынасы жөнінде қажетті білімі мен тəжірибелерінің ... ... өлім деп тек ... ... жөніндегі қол əрекеттерінің
салдарынан қайтыс болу ғана емес, екіқабаттық мерзімі 28 ... ... ... іш ... екіқабаттылық медициналық жəне əлеуметтік
көрсетулер ... ... ... ... ... ... ... өлімінің құрамында түсік тастаудан қайтыс болу барлық өліммен
аяқталатын жағдайлардың 1/4 құрайды, яғни ... ... ... əйел ... ... ... 5 ... түсік тастауды қысқартуға беталыс бар,
дегенмен əлі де болса жоғарғы деңгейде.
Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі ... ... ... ... жастардағы 1000 әйелге есептегендегі
түсік тастау саны
Сурет бойыша бала ... ... ... 1000 ... ... тастау саны 2007-2012 жылдар арасындағы көрсеткіштерге тоқталсақ, 4,0
есептік көрсеткішке төмендеген. Мысалы 2007 жылы- 34, 2008 жылы – ... жылы – 33,2, 2010 жылы – 29,9, 2011 жылы – 30,2, 2012 жылы ... (6 ... тастаудан өлім құрылымында қылмысты түсік тастаулар бірінші орын
алды, одан соңғы орындарда медициналық көрсетулер бойынша түсік тастаулар,
іш ... ... ... ... ... жəне ... бойынша түсік тастаулар орналасқан.
Түсік тастаудан өлімнің құрылымы ... жəне ... ... ... жерлер бойынша қылмысты түсік тастаудан, ... ... жəне ... ... түсік тастаулар басым. Ауылдық жерлерде іш
тастау мен медициналық көрсетулер бойынша түсіктерден өлім деңгейі ... жыл ... ... ... ... ... ретінде түсік тастау
Ақмола, Солтүстік Қазақстан облысы, Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жəне Алматы мен Астана
қалаларында тіркелген.
Аналар өлімінің ... ... ... ... тастауды азайту
жəне екіқабаттылықтар аралығын ұзартудың жолдарының бірі отбасын ... ... ... етеккір циклында қолданылатын қазіргі сақтандырғыштардың орташа
бағасы 900-1300 ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да олар не тиімдігі аз ескі əдістерді қолданады,
не ешнəрсе де қолданбастан, ... ... 10-15 жыл ... облыстағы аналар өлімі себептерінің арасында
түсік түсіру бірінші орында келеді. ... ... ... əйелдер
түсік түсіруге бейімделген: бала көтеру жастарындағы 1000 əйелге шаққанда
түсік түсіру саны 42,9 (2011), ал бұл ... ... ... -29,5; 100 ... ... ... ... ал республикалық
көрсеткіш -51,1; 2012жылдың қорытындысы бойынша 2011 ж. ... ... көп. ... ... бала туу 1000 адамға есептегенде 12,7 (2011 ж), ал
орташа республикалық көрсеткіш -17,2, табиғи ... ... ... ... ... тек екі ... ... жіктелінеді: медициналық
көрсетулер бойынша (55%) 20-27 апталық екі қабаттылық ... ... ... жəне ... ... сонымен бірге қылмыстық
араласулар жағдайлары бойынша 45% болған.
Дерек көзі: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өлімінің динамикасы
Қазақстан Республикасының Статистика ... ... ... ... ... динамикасы 2006 – 2012 жылдар
арасында 29,6-ға төмендеген. Нақтылай тоқталып өтсек, 2006 жылы – ... жылы – 102,8, 2008 жылы – 71, 2009 жылы – 72,9, 2010 жылы – 64,5, ... – 49,7, 2012 жылы – 47,1 ... (7 ... ... өлімінің басты
себебі – түсік түсіру. ... ... ... жою аналар өлімін 3 есе
қысқартуға мүмкіндік береді.
Жоғарыда атап көрсеткеніміздей, эклампсия ... ... ... жəне бүйрек ауруларының негізінде пайда болса, акушерлік қан ... ... ... ... ... біліктіліктерінің
төменділіктерінің жəне қантоқтаушы дəрі-дəрмектердің ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігі
9 сурет-Аналар өлімінің негізгі себептері
Аналар өлімінің негізгі себептеріне тоқталсақ, 2012 ... ... ... ... 34,30 ... түсік тастау тұрады екен, ары қарай
32,80 ... ... да ... ... 18,60 пайыз болса, қан кетуден
14,30пайызы қайтыс болады екен (8 сурет).
Шығыс Қазақстан облысында мақсатқа ... қол ... жəне ... 60% ... ... жоспарлау жəне қажетсіз екіқабаттылықтан
сақтану бағдарламаларын белсенді іске асырған жағдайда ғана мүмкін. Қазіргі
заманғы сақтандырғыш құралдарын бір ... ... ... ... ... ... ... қажет. Сонымен бірге қиын жағдайларда жедел
жəрдем көрсетуді қамтитын «Қауіпсіз аналық» бағдарламасын енгізу ... ... ... ... ... салада бала туу қызметін қалпына келтіру əдістерін жасап, енгізу
жəне бұл салада ғылыми-практикалық ... ... ... ... ... айта ... жəне ерекше ықпал жасайтын кеуде
обыры, жыныс жолдарының жұқпасы, вена аурулары, адамның имун ... Жүре ... ... иммундық дефицитiнiң синдромы сияқты аурулардың
биомедициналық, эпидемиологиялық жəне санитарлық-гигиеналық аспектілерін
зерттеу, аналар өлімін ... ... жəне ... жүргізу жөніндегі
шараларға мемлекеттік қолдау көрсету арқылы əйелдерге бала көтеру мəселесін
реттеуге ... беру ... ... ... ... Қазақстан Республикасының денсаулық
сақтауға жұмысалған шығындарына тоқталып өтсек, жылдан жылға өсіп келеді
екен 2007 жыл мен 2012 ... ... 63,78 млд. ... өскен. Бұған
негізі бір жағынан инфляция да әсер етіп отыр.
Өтпелі кезеңнің басында елдегі ... ... ... ... ... дефицитіне байланысты мекемелерінің санын қысқарту
есебінен денсаулық сақтау жүйесі ... ... ... Бұл ... ... ... мен қолжетімділігіне, əсіресе
əйелдер мен балаларға байланысты, кері ... ... ... Статистика жөніндегі агенттігінің мəліметері
бойынша, жалпы ікі өнім шығындары мына төменгідей
|2 кесте- Қазақстан Республикасы денсаулық сақтауға ... ... ... ... |2007ж |2008ж |2009ж |2010ж |2011ж |2012ж ... ... |26,0 |44,8 |54,3 |62,3 |71,1 |89,78 ... ішкі өнім |1,5 |2,2 |2,1 |1,9 |1,9 |2,0 |
|% ... | | | | | | ... ... ... ... жөніндегі агенттігі ... ... ... ... денсаулығының
қанағаттанарлық жағдайын жəне оның қолжетімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... бірақ олардың саны 1991 жылы 1805
ұйым болса, 2012 жылы 1005 ... екі ... жуық ... ... консультацияларының саны 1990 жылы 641 болса, 2012 жылға олар тек
Алматы қаласында ғана ... ... ... ... саны ... ... ... 1991 жылғы 140 тан 75-ке дейін, ал екіқабат əйелдерге
арналған төсек-орын саны 1000 туғанға есептегенде 53,4 (2007ж.) 37,0 ... ... ... ... ... мен орта буын ... ... да байланысты байқалуда. 1991-2012 жылдар ішінде республикадағы
барлық мамандықтар бойынша дəрігерлер саны 10 000 адамға ... 39,6 ... ... ал орта ... қызметкерлер саны 121 ден 76 дейін қысқарып
кеткен. Жалақының өте аздығынан білікті медицина қызметкерлері жеке меншік
құрылымдарға кетті немесе ... ... ... ... болды.
Мысалы, Статистика мен талдау жөніндегі ... ... ... ... ... қызметкерлерінің орташа жалақысы 2012 жылы 11526
теңге (76 АҚШ доллары) болған, осыған байланысты дəрігерлер мен ... ... ... екі ... жұмыс істеуге мəжбүр, бұл, əріне,
медициналық қызмет корсету сапасына əсер етпей қоймайды [18].
Дегенмен, ... ... ... ... мен ... ... субъективтік баға әрқашан бір жерден шыға бермейді.
Заңсыз түсік туралы ... жиі ... ... ... ... ... қоғамдық қауіптілігі өзгеріссіз қалып отырғанымен, оған
қоғамдағы үстемдік етуге ... ... ... баға ... ... ... ... түрде қоғамдық қауіптілік деп іс-әрекеттің
қоғамдық қатынастарға нақты зиян келтіру немесе осындай зиян келтірудің
нақты қаупін ... ... ... ... ... ... ... тән, өйткені дәрігерлік өнердің талаптарын ... ... ... ... заңсыз түсіктің өзі әйелдің болашақтағы денсаулығы
үшін, атап айтқанда ... бала ... ... үшін ... қаупін
жоғалтпайды. В.Н. Кудрявцев қылмыстық заңда қалыпты жағдайда жасалғанда
қоғам үшін пайдалы деп ... ... ... ғана ... деп
қарастырылатын әрекеттер кездесетінін айтады. Кейбір қылмыстарға тән ... ... ... заңға қайшылық» деп атайды. Шартты заңға қайшылық
медицина қызметкерлері өздерінің ... ... ... ... қоғамдық қауіпті іс-әрекеттердің басым көпшілігше тән.
Көпшілік қолдайтын, отандьгқ ғалымдар арасында кең ... ... ... ... объектісіне қоғамдық қатынастар жатқызылады.
Қоғамдық қатынастарды ... дара ... деп ... жеке
адамның өзіндік құндылығын төмендетпейді. Адам таза биалогиялық немесе таза
әлеуметтік емес, биоәлеуметтік мақұлық, болғандықтан, ... заң ... ... шешуші мән бермей, оның биологиялық негіздерін де
соншалықты қорғауға тиіс.
Соңғы кезде денсаулық сақтау ... орын ... ... ... үшін жауаптылық көздейтін нормалардың басын «денсаулық ... ... ... ... ... ... ... бұзуымен байланысты қылмыстар» атты жеке тарауда ... ... жиі ... жүр. Дегенмен ғалымдар жаңа тарауға кіретін
қылмыстардың ортақ толық немесе тікелей объектілерін бөліп көрсету мүмкін
еместігін мойындайды, ... ... ... ...... де ... қоғамдық қатынастардың түрлі қырларын қамтитын сала.
Қылмыстық заң заңсыз түсікті адамның өмірі мен денсаулығына қауіп
төндіретін ... ... ... ... бұл ... ... мен ... нақты қауіп төндіретін әрекет немесе қауіптің бетін
қайтаруға талпынбау (әрекетсіздік)» деп анықтауға болады. Екі жағдайда ... ... мен ... ... ... қамтылмайтын  зиянды 
зардаптардың тигізілмеуі — шарт.   Соңғы  шарт қылмыстардың ... ... ... ... мен ... ... ... айыруға
мүмкіндік береді.
Ғалымдардың барлығы дерлік заңсыз түсіктің негізгі тікелей ... ... ... ... ... Осы ... келісе отырып, біз
заңсыз түсік жасау қылмысының негізгі тікелей объекісін «жүктілікті ... ... ... ... бұзу ... зиян шегу қаупіне
душар болған жүкті әйелдің ... деп ... Бұл ... ... ... дегеніміз — бірінші кезекте жүктілік күйінің өзі
және оның қалыпты ағымы. ... ... ... ... ... ... қосымша тікелей объектісі — жүкті әйелдің өмірі.
Заңсыз түсіктің объектісін ... ... ... нәрестенің
өмірі мен оны құрсағында ... ... ... ... мен ... ... ... бәсекеге түседі. Сондықтан бұл қылмыстың
қосымша тікелей объектісі ретінде арнайы әдебиетте жүкті ... ... ... ... ... ... өсіру мүдделері, отбасы мен
неке мүдделері, ұрық, эмбрионның өмірі ... ... заң ... ... ... ... ... — жүкті әйелдің
денсаулығын қорғау.
Заңсыз түсік ... ... ... объективтік жағы. Заңсыз түсік
жасау қылмыс құрамының объективтік жағын заңсыз түсік операциясын ... бұза ... ... заңсыз доғаруға бағытталған жүкті әйелдің
денсаулығы мен өміріне қауіп төндіретін кез ... ... ... ... түсік аяқталған қылмыс деп саралау үшін жүктіліктің шынайы
үзілуі, ұрықтың ... ... шарт ... ... ... ... шынайы үзілуі денсаулыққа келтірілген ауыр зиян ... ... ... ... ретінде ескеріле алмайды.
Заңсыз  түсікке ... деп ... ... ... ... ... ... тыс себептерге байланысты күтілгендей
нәтиже бермеген әрі ... ... ... зиян ... ... ... атаймыз. Соңғы маңызды шарт орындалмаған жағдайда
кінәлінің әрекеті аяқталған қылмыс деп саралануы керек.
Қалыптасқан дәстүр ... ... ... қылмысының құрамы
бланкеттік диспозициялы ... ... ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылық көздейтін баптың
мәтіні ұзақ ... бойы ... ... ... мән-жайларды
қоспағанда) қалып келеді, ал нақты қылмыстық-құқықтық мазмұны болса үнемі
құбылуда. Айталық, соңғы 10-15 жыл ... ... ... ... ... түсік ауқымы күннен күнге кеміп барады, ал ... ... ... бұл ... ... еш ... заңда кез келген заңсыз түсік ... ... ... доғару операциясына рұхсат беру және жасау тәртібін
реттейтін Инструкциялар талабынан ... кез ... түрі ... ... ...   ... түсік ұғымын береді. Алайда,
біздің ойымымызша, заңсыз түсіктің кейбір ... ... ... ... беру ... бұзу, сәйкес медициналық құжаттарды
дұрыс толтырмау). Іс-әрекетті қылмыс деп тану үшін ... ... ... тән ... Осыдан келіп біз заңсыз түсік пен ... ... ... ... ... ... ... — заңсыз
түсіктердің қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... түсік деп танылуы керек. Айталық, көршілес Өзбекстанда
маман-дәрігер жасаған заңсыз заңсыз түсік екі ... ғана ... ... егер ... ... мекемесінен тыс жерде ... ... ... ... ... Заңсыз түсік операциясын жасау
тәртібін бұзудың басқа түрлері қылмыстық-құқықтық мағынадағы заңсыз заңсыз
түсік ұғымымен қамтылмайды. Ал ... ... ... ... түсік ешқандай жағдайда қылмыс деп танылмайды. Келтірілген мысалдар
Қазақстанның заңсыз түсік үшін қылмыстық жауаптылық көздейтін ... ... ... қатал екендігіне көзімізді жеткізеді.
Заңсыз түсіктің қылмыс болып табылатын нақты түрлерін қылмыстық заңда
тура атау арқылы біз маман-дәрігер ... ... ... үшін ... ... заңдарымызды айтарлықтай жеңілдетіп, қылмыстық заңның
бірізді қолданылуын қамтамасыз етер едік.
Маман-дәрігер жасаған ... ... ... деп ... нақты
түрлері ретінде заңда мыналарды атауға болар еді:
а) медициналық шектеулерге қарамастан жасалған заңсыз ... ... тыс ... жасалған заңсыз түсік;
б) санитария талаптарына қайшы шарттарда жасалған заңсыз ... ... ... талаптарының орындалмауын бұрын күші жүрген заңдардағыдай
жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде емес, маман-дәрігер жасаған заңсыз
заңсыз түсік ... ... ... ... ... ... заңсыз түсік жасау қылмыс құрамының объективтік жағын
сипаттайтын міндетті белгілердің ішінде ... ... ... ... ... ... ... реттейтін Инструкцияларда жүкті әйелдің
келісімі ... ... ... ... тура ... Дегенмен Ин-
струкциялардың астарына үңілсек, жүктілікті заңсыз доғару операциясы ... ... ... ... ... жасалатындығына көзіміз жетеді.
Жүкті әйелдің келісімін жәбірленушінің келісімі жайлы теориялық
көзқарастар шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... мән-жайлардың жеке бір түрі ретінде қарастыру
жөніндегі ұсыныстармен бірнеше себептер ... ... ... ... ... ... зандарында жәбірленушің
келісімі іс-әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлардың қатарына
жатқызылмаған. Екіншіден, денсаулық сақтау саласы ... ... ... ... ерекше жеңілдіктер беру — азаматтардың заң
алдындағы тендік ... ... ... ... ... кәсіби
қызметінің дұрыстығы, заңдылығы жайлы пікірді біз қызметтің осы саласында
қолданылатын ведомстволық ережелер негізінде ғана қалыптастыра ... ... ... ... ... ... ... мүдделеріне
бейімделіп  жазылады. Нәтижесінде  халыққа медициналық қызмет   көрсету  
саласында жасалатын қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... әйелдің келісімінсіз жасалған заңсыз түсік
криминалдық заңсыз түсік деп саралау қажеттігін айтады. Біздің ... ... ... — кез келген заңсыз түсіктің (заңсыз да,) міндетті
белгісі. Жүкті әйелдің келісімі — ... ... ... ... ... ... ауыр зиян ... қылмыстарының арасында айырмашылық
жүргізуге мүмкіндік беретін бірден-бір белгі [19].
Заңсыз түсіктің зиянды ... ... ... тура ... құқық теориясында қоғамдық қауіпті зардаптары заңда аталмаған
қылмыстарды формальдық күрамды қылмыстар дейді. Осы тұрғыдан ... ... ...... ... қылмыс. Алайда заңсыз ... ... ... ... ... ... ... криминалдық
заңсыз түсік нәтижесінде, әдстте, ұрық жойылып, жүктілік ... ... ... ... қатарына жатқызуға негіз бар деп санайды.
Біздің ойымызша, ғалымдардың жаңылыс ... ... ... ... ... ... ұғымдарын шатастыруы себепші болған.
Заңсыз түсіктің жәбірленушінің өлімі немесе оның ... ауыр зиян ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкіндігін қиындатып жіберетін
жайттар бар екенін ескеру керек. Олар — адам ... ... ... ... ... ... және адам ... ерекшеліктері (физиологиялық және патологиялық үрдістердің ағымына
түрлі ауытқулардың жиі кездесуі).
Медицинада жүктілікгі заңсыз ... ... бір ... ғана
рұхсат етілген. Ал заңсыз түсікшілер қолданатын тәсілдер сан ... ... ... ... ... ... жүктілікгі доғарудың тыйым
салынған тәсілдері аталмаған. Дегенмен заңсыз түсіктің ... ... ... және ... маңызын мүлде жоққа шығаруға
болмайды. Айталық, медициналық тұрғыдан алғанда заңсыз түсік жасаушылардың
жүктілікті доғару үшін қандай тәсіл ... білу ... ... денсаулығына төніп тұрған қауіптің ... ... ... ... шаралар ауқымын анықтап алуға мүмкіндік береді. Ал қылмыстық-
құқықтық тұрғыдан алғанда, криминалдық заңсыз түсіктің жасалу тәсілі ... бұл ... ... ... ... ... ... анықтауға жол
ашады, оның әйелдің өмірі мен денсаулығы үшін қаншалықты қауіпті ... ... жеке басы ... ... қалыптастыруға жағдай жасайды.
Заңсыз түсік жасау тәсілі кылмыс субъектісіне байланысты. ... ... ... ... ... инструменталдық тәсілмен,
вакуум-аспирация тәсілімен жасайды, орта буын ... ... ... үшін ... ... қолданады. Медицинаға қатысы жоқ
адамдар заңсыз түсікті көбінесе жүкті ... ... ... ... мен ... жіберу жолымeн жасайды [20].
Заңсыз түсік жасау қылмыс құрамының субъектілік белгілері.
Қылмыстық құқықта қылмыс субъектісі деп ... ... ... бір
жасқа жеткен адамды атайды. Кей жағдайларда Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... белгілер
көзделуі мүмкін. Криминалдық заңсыз түсікті ... ... ... ... ... айналысатын кәсібі, мамандығы ескерілген.
Қазақстан Республикасының  Қылмыстық Кодексінің ... ... ... ... субъектісі болу үшін, біріншіден, заңсыз
түсік жасаушының қолында жоғары ... ... ... ... ... маманданғандығын растайтын құжат, екіншіден, жүктілік
ағымына оперативтік араласу мәселесәнде тереңдетілген арнайы білімі ... ... ... ... ол ... ... ... атап
айтқанда, перзентханада, ауруханалардың гинекологиялық немесе ... ... ал ... ... ... ... үшін әйелдер
консультациясы мен жеке меншіік емдеу мекемелерінде акушер-гинеколог болып
қызмет істеуі керек.
«Жүктілікті заңсыз доғару ... ... ... ... ... ... ... операциясын жасау құқын беретін
дәрігерлік    мамандық    ... ... ... ... ... заңда криминалдық заңсыз түсіктің арнайы субъектісін
сипаттағанда «тиісті бағдардағы ... ... ... бар ... ... қысқа да нұсқа «акушер-гинеколог» тіркесімен алмастыруға
болады.
Арнайы    ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алады. Заңсыз ... ... ... ... оның ... әйелдің өмірі мен денсаулығы үшін
зияндылығы күрт өсіп ... ... ... ... түсікті қылмыс
субъектісіне қарай екі түрге бөлудің мәні — маман-дәрігер жасаған ... ... пен ... ... ... заңсыз түсіктің түрлі қоғамдық
қауіптілігін ... ... ... ... ... ... 1 және ... санкциялары бірін-бірі ... ... ... ... жайт, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... ... заңсыз түсікті
субъектісіне қарай түрлерге бөлудің мәнін жояды. 2000 жылдың ... ... ... ... ... ... ... заңсыз заңсыз түсіктің екі түрі де онша ауыр емес ... ... ... ... ... ... саласындағы білім деңгейі оның
жүктілікті заңсыз доғаруға бағытталған әрекеттерінің қоғамдық қауіптілік
дәрежесіне тікелей әсер ... Осы ... ... біз ... ... қатынасына қарай заңда криминалдық заңсыз түсіктің
үш-төрт түрін ... атау ... жоқ деп ... ... ... ... білімі жоқ адам жасаған заңсыз түсік үшін қылмыстық
жауаптылық көздейтін норманың балама ... ... ... ... ... ... жеке басын және т.б. мән-жайларды ескере
отырып, жазаны барынша жекешелендіру мүмкіндігін береді. Қылмыс субъектісі
медицина қызметкері болған жағдайларда сот ... ... ... ... құқығынан айыру түріндегі қосымша жаза ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 117-баб. 3-тармағында
жауаптылықты ауырлататын ... ... ... ... сипаттайтын
белгі ескерілген — бұрын заңсыз түсік ... үшін ... ... ... ... ... түсік жасау қылмыс құрамының субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... түсіктегі кінәнің
мазмұнында өзіндік ерекшеліктер бар: айыпты өз әрекеттерінің ... ... ... ... қана ... ... қатар өз
әрекеттерінің заңсыз сипатын білуі керек. Айыптының өз әрекетінің ... ... ... бағыттал-ғандығын білуі оны қылмыстық-құқықтық
мағынада қасақана әрекет етті деп тану үшін ... ... ... ... ... ... бұл түрі ... заңсыз түсік жасаушының ... мен оның ... ... ... еш ... ... ... өз әрекетінің заңсыз сипатын білуі — заңсыз түсік
пен криминалдық заңсыз ... ... ... ... ... бірден-бір белгі. Заңсыз түсіктің заңсыздығын бұл қылмыстың түрлі
субъектілері түрліше ... ... ... ... ... нақты  қай әрекеттерінің заң талаптарына сай келмейтінін
түсінеді. Ал тиісті бағдардағы жоғары медициналық ... жоқ адам ... ... ... адам ... жүктілік үрдісіне
араласу құқы жоқ екендігін түсіну арқылы ... Бұл ... ... түсік
жасаудың негіздері мен тәртібін реттейтін жазба ережелерден хабары жоқ кез
келген қоғам мүшесіне ... ... ... ... анықтау заңсыз заңсыз түсікті
жүктіліктің доғарылуына әкеліп соғатын, яғни ... ... ... ... ... ажыратуға мүмкіндік береді. Айталық, жүкті ... ... ... ... егер ... ... әйел
түсік тастаса, үзбей криминалдық заңсыз түсік деп саралай беруге ... ... ... ... ... және ... ... жүкті
әйелдің түсік тастауы фактісіне субъективтік қатынасы басшылыққа алынуы
керек.
Заңсыз  түсіктердің дені ... ... үші) ақы үшін ... ... табыс көзіне айналдырып ... ... ... ... кәсібіне тосқауыл қою мақсатымен бұл қылмысты ауырлататын мән-
жайлар қатарын пайдақорлық ниетпен толықтыруға болар еді, ... ақы ... ... ... ... қоғамдық қауіптілігі, жанашырлық ниетімен
жасалған заңсыз заңсыз түсіктің қоғамдық қауіптілігінен әлдеқайда жоғары.
Жүкті әйелдің ... ... ... ... оның денсаулығына ауыр зиян
тигізген заңсыз түсік субъектісінің ... ... ... ... ... ... күші жүрген қылмыстық заңдармен
салыстырғанда Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодксінің 117-бабының ... ... ... өз ... ауыр ... сипаттайтын кінә нысаны тура ...... ... ... ауырлататын мән-жайларда жасалған заңсыз түсікке қос
кінә тән [21].
Қорытындылай келе, түсіктің кесірінен аналар ... ... ... ... Егер ... ... сенсек, жыл сайын түсік тастау
саны азайып келеді. Бұл жас қыздар мен әйел ... ... ... дұрыс
жоспарлау және жыныстық сауаттылықтың әсері деп ... ... ... түсіктің алдын алудағы жүргізілеттін
әлеуметтік-медициналық жұмыстар
Cоңғы он жыл көлемінде денсаулықты ... ... әйел ... бала туу
қызметін сақтау мәселелері әртүрлі ... ... ... ортақ
жұмысына айналды. Денсаулықтың жалпы негізгі параметрлерінде: дұрыс
тамақтану, спорт жєне ... ... ... ... ... ... аулақ болу, көңіл-күйді жоғары ... ... ... ... ... ... ауруларды болдырмау, қолайлы
экологиялық ортада өмір сүру ... ... бәрі ... өмір ... ... ... ... денсаулығы мен бала туу қызметінің арасында тығыз байланыс бар.
Соңғы кездері жүктілік пен босану процесі 25 ... ... ... / ... ... ... ... қорғайды деген
ұғымдағы ғылыми жұмыстар пайда болды. 19 жасқа ... ... ... болу ... ... ... ... көбейтуде. 20-24 жас
аралығындағы қатынаста әйелдердің жасанды түсік ... ... ... ... қатерлі ісігін 2 есеге дейін көбейтуде. ... бала ... ... ... ... ... ... /отбасын/ жоспарлау
мәселесінің негізі болмақ. Бұл мәселеде өте ертеден келе ... ... бар ... ... ... бала сыны ... ғана емес, ол ана мен
бала денсаулығын қорғау, өмірге дені сау, ... ... ... ... ... ... білдіреді. Сондықтан түсінікті осы уақыттан бастап,
жүктіліктен сақтану ... ... сол ... ... ... ... ... болған [22]. 
Жанұяны жоспарлаудың негізгі мақсаттары:
← Бедеулі некені емдеу;
← 19 жасқа дейінгі жүктілік пен босанудың ... ... ... ... кем ... 3 ... аспауы керек;
← Экстрагенитальды-жыныс мүшесінің тыс аурулары бар жоғарғы
қауыпты топ әйелдерінде жасанды ... ... ... ... ... жасанды жолмен /медициналық аборт/ алдырмау,
соның алдын-алу.
Жанұяны жоспарлау – қаламаған жүктіліктен сақтануға, әйел ... ... ... ... мамандандырылған сапалы қызмет етеді.
Жанұяны жоспарлау әр ... ... ... ... ... кері ... асқынуы т.б ) толық және анық ақпарат бере ... әдіс ... және ... ... жақсарту ғана емес, бұл адамның
құқығының бір түріне ... Отау ... екі жас ... ... ... таңдау жасайды, сондықтан қазіргі кезде кең депазонды ... ... ... әр ... ... кең ... ... сақтау ұйымы жанұяны жоспарлауға сапалы қызмет етеді және
әдістердің нәтижелі болуы үшін көп ... ... ... ... әдісті қолдану үшін жүктілікті тоқтатуды
керек.
Табиғи әдістің нәтижелілігі орта есеппен ( 1 жыл ... 100 ... оның 9 – 20 – сы ... болады) [23]. 
Табиғи әдісті қолдануына байланысты бірнеше түрлерге бөледі.
1. ... ... ... басталуын және аяқталуын
міндетті түрде санау керек. Ол үшін оның ... ... ... ... әйел әр ... цикл ... жазу ... минимум
алты ай жүкті болудан сақтану керек;
... ... ... қан кету ... күні ... ... ең қысқа менструациялық циклдің 18 күнін санау керек, бұл
фертильді күннің ең ... ... ... ... ең ұзақ менструациялық циклдің 11 күнін санау керек, бұл
фертильді күннің ең ... ... ... болып есептеледі.
Мысалы: әйелде ең ұзақ цикл 30 күнді құрайды, ал ... 26 ... цикл 26 күн. – 18 күн = 8 ... цикл 30 күн – 11 күн = 19 ... ... 8 – нен 19 ... ... деп есептеледі. Осы
уақыт аралығында әйел жыныстық қатынастан сақтануы ... ... ... ... кезеңді тік ... ... ... ... болады. 
Менструациялық циклдің фолликулярлы фазасында базальді температура
37 оС төмен, циклдің лютейінді фазасында 8 – 10 күн ... ... - қа ... ... бір уақытта арнайы жеке градусникпен 7 – 10
минут аралығында өлшеу керек. 
Температураны графикке белгілеп отыру ... ... ... циклдің басталу күнінен деп саналады, егер
базальді температура 3 күн ... ... ... үшін ... ... көтерілуінің 3 күнінен
бастап, циклдің соңына дейін жыныстық қатынасқа түспеу керек.
Егер әйелде ... ... ... аурулар болса бұл әдісті
қолдануға болмайды. 
3. Цервикальді ... ... Бұл ... жыныс мүшелерінде қабыну процесі
болмаған жағдайда ғана қолдануға ... Әйел ... ... ... ... ... ... арқылы анықтайды. Сол кезде қынаптан
мөлдір шырыш бөлінуін сезсе, ... ... ... ... ... ... мөлдір шырыш “ күндізгі пик”, бұл овуляцияның жақындағанын немесе
оның енді ... ... ... қан кету ... соң ... ... күн ... бөліністер бөлінбейді – ол “құрғақ күндер”
деп есептеледі. Кейінгі 1 цикл ... ... ... ... ... сол
цикл бойы жыныстық қатынастан сақтану керек. Күні бойы бөлінетін шырышқа
көңіл бөліп, арнайы белгілермен ... қан кету – ... түс, ... – “Қ” әрпі, фертильді күндер – “Ф” әрпі, бұлыңғыр ... ...... әрпі мен ... Әйел шырыштың бөлініп немесе қынапта
ылғалдылықты сезінетін болса жыныстық қатынаста болмауы тиіс. Соңғы ... ... ... ... кезеңнің “пигі” болғандықтан, кейінгі үш
күнге дейін жыныстық қатынастан сақтану керек. 
4. Симптомотермальды әдіс. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... Үзілген жыныстық қатынас. Жанұяны жоспарлауда бұл ... ... ... Бұл әдіс жыныстық қатынас кезінде ер адамның эякуляцияға
дейін әйел қынабынан жыныс мүшесін алумен ... ... әсер етуі аз, ... ... емес ... ... қолдана алмайсың және ұзақ уақыт жыныстық қатынасқа түспеу керек
[24]. 
Қазіргі ... ... ... ... Контрацепция
құрамына, мөлшеріне, әсер етуіне көрсеткішіне, қарсы көрсеткішіне, қолдану
ерекшелігіне, қолдану әдісіне байланысты бірнеше түрлерге ... ... ... ... ... әдістері
(диафрагмалар, мүше қаптар, губкалар және спермицидтер) жүкті болудан, ЖЖЖС
– дан, басқа гинекологиялық ... ... ... ... ... даму ... ... Ұрықтандыруға қарсы заттардың зианды
әсерлері тәжірибиеде аз деп есептеледі. ... ... ... ерлердің (мүшеқап – сперманың қынапқа кіруінен сақтайды ) және
әйелдердің (диафрагмалар, губкалар және спермицидтер) деп бөледі.
1) Мүше ... ... ... емес және ... ... ЖЖЖС – ... жеке ... Оны басқа контрацепция әдістерінде ЖЖЖС – ... ... әдіс ... ... Бұл әдіс мына ... ... ... әр жыныстық қатынас кезінде қолданса. 
2) Спермицидтер. Оған гелдер, аэрозольді көпіршіктер, ... ... ... жатады. Бұл әдәсті диафрама, губка және мүше
қаптармен ... ... ... ... 3% ғана ... Жатырішілік спираль (ЖІС). Жатыр ішілік сайман жүкті болып қалмау
үшін қолданылады. Оның тиімділігі 97%. Өзге ... ... ... жасушасының ұрықтану- ын болдырмайды, ұрықтың жатыр қабырғасына
бекінуіне жол бермейді, яғни оны ... ... ... ... бұдан жүктілікке жеткізбейтін әдет қалыптасуы ... ... бала ... әйелдердің мұны пайдаланбағаны жөн. 
Жатырішілік спираль орнында алынбай қалса, өздігінен ... ... % ... ... болған жағдайда инфицирленуден сақтану ... ... алып ... ... ... спиральді алып
тастағаннан кейін жүктіліктің ... ... ... ... ... – 30 % - ті құрайды. 
Жатырдан тыс жүктілік бұл әдісті қолданған кезде 3 – 7 % , ... ... 1 – 2 % - ті ... Жиі ... ... жатыр
түтікшесінде қарама – қарсы жақтаға сары ... ... ... бұл ... оң жақ ... без сол жақ ... ... құрсақ
қуысы арқылы өтеді. Ұрықтанған аналық клетка тез өсіп үлгереді де жатырдың
тар түтігінен өте ... ... бұл ... қолданғанда 2 – 12 % - ті құрайды. Уақытысынан
ерте туылу Жатырішілік ... ... ... ... ІІІ ... болады. 
3) Имплантационды контрацепция:
1)Левоноргестрел имплантаты. Бұл ұзақ әсер ... ... ... нәтижелі және тиімді препарат. 
2) Медроксипрогестерон инъекциясы. 
Медроксипрогестерон – прогестен, ......... ... әсер етуі ... ... төмендетеді.
Медроксипрогестеронды менструацияның бесінші күнінде әр үш айдан кейін
негізгі мөлшерін 150 мг бұлшық етке енгізеді. ... ... ... 100 ... тоқтатудың негізгі себептері, басқа прогестин құрамды
препараттар сияқты әр түрлі менструальды циклдың ... ... ... ... ... соң ... ... бірнеше уақыт керек, сондықтан әйелдің тез уақытта
ұрықтандыру ... ... ... ... ... ... ... 9 айды құрайды [24]. 
Комбинирленген оральді контрацепция:
1. ... ... ... яғни ... ... препарат
комбинациясында эстроген және прогестина немесе ... бар. ... бір ... -, және үш- ... ... ...... препараттар
белгілі. 
2. Әсер ету механизмі. 
Овулияцияны төмендету комбинирленген ... ... ... ... ... ... де ... синтезін
төмендетіп, овуляцияны тоқтатады. Жатыр мойны шырышы ... ... ... жылжуына кедергі
жасайды. Прогестин ... ... ... ... ... ... имплантациялауға дайын болмайды. 
3. Зиянды әсері. 
- Төмен мөлшерлі препараттарды жиі ... қан ... ... , дисменорея болады. Кейде жүрек айну, дене салмағы жоғарлауы және
сүт бездерінің ауырсынуы болады. Бас ... ... ... құсу басқа
аурулармен байланысты болуы мүмкін.  Таблеткаларды екі - үш ... ... бұл ... ... ... ... ... (ЖК):
Жедел контрацепция жиі қолданылмауы тиіс. Жедел контрацепция қолданатын
әйелдерге міндетті түрде ретті контрацептивті әдісті ... ... ... ... ... қай кезде қолдануға болады: 
← қорғанусыз жыныстық қатынас кезінде;
← мүше қаптың бүтінгінің бұзылып, тайғанақтауы кезінде;
← сексуальдық зорлауда;
← фертильді күндері ... ... ... егер әйел ... ... қорықса (басқа әдістерді мысалы:
таблетканы уақытынсында ішуді ұмытса т.б.).
Жедел контрацепцияға ... ... ... ... ... ... ... мыс құрамды ЖІС жатады. Таза ... ... ... ... контрацепция сияқты
нәтиже береді. Бірақ зиянды әсерлері аз. 
6. Хирургиялық контрацепция:
Қазір көп елдерде хирургиялық контрацепция ... кең ... ... стерилизация (ЕХС) 2 түрге бөледі: әйелдердің ерікті
хирургиялық контрацепциясы және ... ... ... ... ... ... ... келген клиент толық
танысады. 
Әдістің тиімділігі: тұрақты бір ретті ... ... ... ... және ... ... ... Ерікті хирургиялық стерилизация, басқа операцияларға сияқты
белгілі ... ... (қан ... ... процестері немесе оның
асқынулары). Бірақ дамушы елдерде стерилизация ... ... ... ... ... 30 – 80 рет қауіпсіз [25]. 
Барлық елде Ерікті хирургиялық стерилизацияны босанғаннан кейін ( ... ... ... Операцияны процедуралық бөлмеде, босану блогында
немесе операциялық блокта жүргізеді. Босанғаннан кейінгі кезеңде жатыр және
фаллопиев түтіктері ... ... ... ... ... ... соң шат үсті терісінен (1,5 – 3 см ) тілумен
бастайды. Күшті әсер бермес үшін ... ... ... ... ... ... үшін екі ... жатыр мойны деңгейінен тілік
жасайды. Егер минилапаратомияны жасауға мүмкіндік болмаса, тілікті 5 см –
ге ... ... ... ... ... ... ... эпидуральді
анестезиямен жансыздандырылады. Босанғаннан кейін жатыр мен фаллопев түтігі
васкулиризациясы жоғары болғандықтан мүшені жарақаттамау үшін ... ... ... ... ... контрацепция: Әйелдің және еркектің репродивті денсаулығы
және жыныстық жетілуі, оның соматикалық ... өмір ... ... ... ... көмегіне байланысты.
Қазіргі таңда жасөспірімдердің репродуктивті жүйесі бұзылулары және
психосоматикалық ауытқулар, абсалютті топ (жатыр мен ... ... ... ... феминизация) немесе салыстырмалы топ (жыныстық
белгілердің жасына сай дамымауы, бүйрек үсті ... ... цикл ... аменорея, эндометриоз, гипотиреоз, қант диабеті
т.б.) бедеулік ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі дәрежедегі бұзылыстарына, оның соңы
энцефалопатия, нероциркуляторлы дистония және т.б. ... ... ... «салауатсыз» өмір салты (алкоголь, наркотикалық және
токсикалық заттарға әуестігі, парнография, сауатсыздық, бір жынысты секс,
интимді ... ... ... ... ... ... ... Осы жағдайлар жасөспірімдердің санасына әсер етіп, ... ... ... аурулар қаупін тудырып отыр.
Репродоктивті кезеңдегі контрацепция: Қазіргі кезде бұл кезеңде әйел
денсаулығын сақтауда және жүктілікті ... т.б. ... ... ... ... кезеңде контрацепцияны қолдану мынандай нәтиже береді: 
← Препараттардың контрацепциялық әсері оң нәтиже береді.
← Менструациялық циклды реттейді.
← Дисфункциональді жатырдан қан ... ... ... ... без ... ... азайтады.
← Кіші жамбас мүшелерінің қабыну ауруларын төмендетеді.
← Гиперандрогенді симптомға оң әсер береді ( ... ... ... ... және ... без ... ісігі қаупін
төмендетеді.
Комбинерленген препарат құрамында ... және ... ... контрацептивтер овуляция процесіне әсер етеді. Эстроген, яғни
прогестерон алмастырушы (овуляторлы цикл кезінде ) ... ... ... ... ... Комбинирленген
оральді контрацепция овуляция болуына кедергі ... ... ... және ... ... циклдың әртүрлі
күндерінде керекті порцияда бөліп отырады. Егер овуляция болмаса дисменорея
азаяды немесе ... ... ... ... ... және тәжирибелік
жоспарда өте актуальды [28].
Босанғаннан кейінгі контрацепция: Босанғаннан кейін әйел ... ... ... ... әсіресе жыныс жүйесінде өзгерістер
болады. Босанғаннан 7-8 апта өткен соң жатырдың ... ... ... келеді. Сегізінші аптада жатыр көлемі 3 – 5 см3 кішірееді. 6 ... ... 5% және ... әйелдерде 15 % жағдайда овуляция
процесі болады. Емізетін және ... ... ... цикл орташа
есеппен 9 – 18 аптада қалпына келеді.
Босанғаннан ... ... 1 ай ... әйелдердің сексуальды
активтілігі 95% құрайды, соның ішінде 100 әйел деп алғанда 25 ... ... ... ... ... Осы дәлелдерге байланысты
әйел ... ... ... ... ... ... ... кезеңде қолданылатын контрацепция әдісі ұзақ және қысқа
уақыт әсер ететін деп бөлінеді [29]. 
Ал енді ... ... ... ... ... ... ұрпақ жаңғырту денсаулығының мәселелері өсіп келе жатқан ұрпақ
денсаулығы саласында қазіргі ... ... ... ... ... табылады, оның себебінен болашақта ұлт денсаулығы ауыр
зардап шегуі ... ... ... ... ... ... нәрестелік
өлім-жітімінің жоғары көрсеткіштері, жүктілік пен ... ... ... қауіпті ықпалдарға бүгінгі жасөспірім мен жастардың
репродукциялық әлуетін төмендету қауіп-қатерлі ықпалдарына ... ... ... ... ... ақпараттанулықтың төмен деңгейі,
ұрпақ жаңғырту нұсқамаларының ... ... ... ... ... ... жатады.
Жасөспірім мен жастар денсаулығының үлкен әлеуметтік маңызы бар, себебі
олар қоғамның репродукциялық, парасаттық, ... ... және ... ... болып танылған. Сондықтан да «Жас ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев тәуелсіз
Қазақстан жастары елдің ең басты дәулеті деп ескеріп қойды ... ... көп ... ... мен ... мүддесі есепке
алынбайды. Айтарлықтай, Біріккен Ұлттар Ұйымы Қорының ЮНФПА тұрғын халық
аумағындағы ... ... ... ... ... ... ... даму мақсаттарының бүгінгі жастар ... жоқ ... ... ... ... – үш ... адамнан астам).
Алайда жастар осы мақсаттарға жетуге ықпал етеді де, өздеріне де ... ... ... 2015 жылы ... онға ... жасөспірімдер мыңжылдық
мақсатына жету жұмыстарын атқаруға толығымен дайын болады [31, 55-б].
Қазіргі күні Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінің алдындағы ... ...... мен ... денсаулығын сақтау бойынша жас
ұрпақ денсаулығының бүгінгі күн ... ... ... ... сай болатын, сондай-ақ, өз денсаулығын сақтауды реттеу бойынша
шешім қабылдауға белсене ... ... ... ... ... ... жастар ұрпақ жаңғырту ... ... ... мен көкейкестілігін ескере келе,
оларды шешуге арналған ұлт денсаулығын қалыптастыру негізі ... ... ... ... ... жаңа ... үлгісін құру болып
табылады.
Жас ерекшеліктеріне қарай жасөспірім мен ... ... ... ... пен балаларға көрсететін қызметтерден айырмашылығы бар.
Мұндай қызмет, әлем тәжірибесі ... ... ... жаңғырту
денсаулығын сақтау орталықтарында ұйымдастырылған «жастарға қамқор
клиникалары» шеңберінде ... ... ... ... ... - ... ... ұрпақ жаңғырту денсаулығын сақтау «жасөспірім мен
жастарға қамқор» орталықтарын құру ... ... ... ... ... болып танылды: 1) жасөспірімдер денсаулығының әлеуметтік
маңыздылығы; 2) жасөспірімдер денсаулығы мен әлеуметтік ... ... 3) ... ... көмектің жетіспеушілігі, медициналық-
әлеуметтік көмектің жоғары қажеттілігі; 4) жасөспірімдердің психикалық және
әлеуметтік жетілмегендігі, өз денсаулығына ... ... ... ... және өздігінен көмек сұрау дағдыларының жоқтығы, ... және өз ... мен ойын ... ... дағдыларының жоқтығы; 5)
«қауіпті мінез-құлық ауруларының» үлес салмағы үдей түсуімен қоса жастар
ауруларының ... ... 6) ... ... ... ... жасөспірімдер ақпараттанулығының төмен дәрежесі; 7) жасөспірім мен
жастар денсаулығын сақтауда кешенді тәсілдер мен идарааралық ... ... [32, ... қамқорлық клиникасы шеңберінде қолданылатын медициналық-
санитариялық тәсілдерінің әдіснамалық ... ... ... халық және даму
бойынша Халықаралық конференциясында 1994 жылы қабылданған ... Бұл ... ... ... ... ... ... жаңғырту және нәпсіқұмарлық денсаулықтың бірегейлігін ... ... қоса ... ... ішінде, ұрпақ жаңғырту
денсаулығы жеке басы белгілеген мөлшер мен ... дені сау ... ... ... ... және нәтижелі жыныстық өмір сүру ... ... ... ... ... және әлеуметтік қолайлық
ретінде қарастырылады [33].
Жасөспірім мен жастардың денсаулық ... шешу ... ... ... ... ... Орталығында қызметі жастарға
қамқорлық клиникасы ... ... ... жүйесі)
қағидаларына негізделген Жастар денсаулық ... ... ... орталығының шеңберінде жасөспірім мен жастарға ... ... ... ... біз ... ... ... жағдайының
аңғарымнамасын жүргіздік. Негізінде әлеуметтік және ... ... осы ... ... ... жаңғырту денсаулығының
саласында көптеген түйінді мәселелері айқындалды.
Жыныс жолы арқылы жұғатын ауыруларға ... ... ... жүктілігін жасөспірімдер жасырып, емдеу мекемелеріне қаралуға
ұялады екен. Сондай-ақ, жасөспірімдер көп ... өз ... ... ... екені анықталды. Жасөспірімдердің ертерек басталған
жыныстық белсенділігі ең басты әлеуметтік түйінді мәселе болып шықты, және
де еске сала ... ... ... ... өмір ... ... жағынан
болсын, психология жағынан болсын даяр емес, олардың жыныстық жолы арқылы
жұғатын аурулар жөнінде ... ... жоқ, ... ... ерте
бастағанның жағымсыз салдары болатынын әрі жүктіліктің ... ... ... ... ... жасөспірім мен жастардың ұрпақ жаңғырту ... ... ... ... болып табылды. Жастарға қамқорлық
клиникасы пәлсапасына сүйенсек, жастардың репродукциялық денсаулығын сақтау
Орталық қызметінің мақсаты – жасөспірімдердің ... ... ... және ... ... ... жағдайымен қамтамасыз ету. Сонымен
бірге біз көздеулі топ мұқтажына негізделген идеологияны қалыптастыруға ... Біз ... жай ... ... ... ... немесе арнайы даярлықтан ... ... ... ... ... ... ... болатынын түсінеміз. Бұл деген жастар
басынан кешетін күрделі мәселелермен нәтижелі жұмыс жүргізуге ... ... мен ... ... денсаулық сақтау
мәселелерін шешу ... ... ... ... мен ... ... ... сақтау Орталығы арасындағы айырмашылығы
келесіде:
Біздің қызметімізде жастар қамқорлық клиникаларының келесі қағидаларды ... 1) ... – жас адам ... алуға нақты мүмкіндігі бар:
қаралу жосығының оңайлығы, тегін медициналық көмек кепілдігінің орындалуы,
көрсетілген көмек құзырлылығы, кез ... ... ... білу ... ... бастап көмек алуы; 2) тілектестік – қызметкерлер тарапынан
жасөспірім ерекшелігін түсініп, ... ... ... ... және ... ... пікірін білдіруін қолдауда барынша тілектестік
қарым-қатынаста болу; қызметкерлер жастардың тұрмыс ... ... ... 3) ...... ... қарым-
қатынасынан, жасөспірім мен жастарды тұлға ретінде сыйлау және ... ... ... 4) еріктілік – жас ... ... ... ... аурудын алдын алу мақсатында өздігінен, жете түсіне
дәрігерге ... ... ... ... талғауда әрі ЖҚК
қызметкерінің ұсынысын қолдануда еркіндік білдіруі [32, 17-20].
Сонымен, қазір Қазақстан денсаулық сақтау ... ... ... жастардың ұрпақ жаңғырту денсаулығын сақтау ... ... ... ... ... Жасөспірім мен жастардың ұрпақ жаңғырту
бойынша жұмысының негізі профилактикалық ... ... ... ... қажеттілігі келесі бағамдарды дамыту жолымен жүзеге асырылу
керек: 1) ақпараттық – ... өмір ... ... ... ... кез
келген жас адамды жоғары сапалы кәсібилік, оңтайлы және ... ... ... ету; 2) ... беру – ... мен жастарды
гигиеналық білім беру мен тәрбиелеуге арналған оқу ... іске ... және ... ... 3) ...... саясаты мен саламатты өмір салтын қолдауға ... ... ... мен ... ... ұйымдардың, бұқаралық
ақпарат құралдарының, жасөспірімдер мен ... ... ... ... 3 - ... мен ... репродукциялық денсаулық сақтау
мәселелерін шешу тәсілдері
|Әдеттегі жасөспірімдерге арналған |ЖДО ... ... ... ... ... ... денсаулығын сақтау |
| ... ... АМСК ... ... көмек көбінесе ауру |Көрсетілетін көмек сау және ауру |
|адамға арналған ... ... ... ... шешу ... ... |
| ... алу мен ... ... ...... ... |Сапа өлшемі – қайта қаралу ... | ... тар ... ... ... ... |
| ... әлеуметтік, құқықтық|
|«Дәстүрлі» мәселелер, алдымен, тәндік|«Дәстүрден тыс», дағдылы ... ... ... ... ... есею |
| ... тән ... мәселелер |
|Директивті үлгі – шешімді ... ... үлгі – ... |
|қабылдайды ... ... ... |
|Ескерту: [32] ... ... ... ... Республикасы бойынша түсік
жасалғандар және соның ... ... ... ... ... өттік. Түсіктің алдын алудағы әлеуметтік-
мемлекеттік жұмыстардың маңызы өте зор. Соған ... ... ... жоспарлау болып табылады. Осы мәселені қарастыра отырып, келесі
тарауда түсіктің ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ТҮСІКТІҢ АЛДЫН АЛУ МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ
3.1 Репродуктивті денсаулықты сақтау стратегиясы
Медициналық көмектің сапасын басқаруды жетілдіру және ... ... ... технологиялық даму Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Қазақстан” денсаулық сақтауды дамыту мемлекеттік
бағдарламасында басты орын алады. ... ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасында Бірыңғай ұлттық денсаулық
сақтау жүйесі ... ол ... ... көрсету үрдісінің тұнықтығы,
бәсекелестік ортаны құру, науқастардың медициналық ... және ... еркі ... негізделген.
Дүниежүзілік ғылыми қарым-қатынасты ықпалдастыруда, перспективалы
ғылыми-зерттеулерді үйлестіруде және ... ... ... сақтау министрлігінің Акушерия, гинекология және перинатология
ғылыми орталығы халықтың репродуктивті ... ... ... ... іске ... бойынша еліміздегі ірі ғылыми мекеме болып
табылады.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ... және ... ... ... ... жаңа медициналық
құрал-жабдықтарымен қамтамасыз етілген, онда шетелдерде және ... ... ... ... орталықтарында дайындалған және
мамандандырылудан өткен, ... ... және ... ... ... жоғары тәжірибелі мамандар жұмыс істейді. ... ... ... ... кадрлық әлеуетінің жоғары деңгейі
орталықты репродуктивті медицина аймағының ... ... ... ... ... шепке шығарды.
Орталық қызметінің негізгі бағыттары:
← Ғылыми-зерттеу;
← Ұйымдастыру-әдістемелік;
← Емдеу-кеңес беру;
← Жоғары ... ... ... Білім беруге арналған лекция оқу;
← Медицинаның басым бағыттары бойынша ... ... ... кластерлер болып табылады.
Акушерия, гинекология және перинатология ғылыми орталығының әлеуетін 12
ғылым докторы және 30-дан астам медицина ғылымдарының кандидаттары құрайды.
Орталықта 2000 ... ... ... ... және перинатология»
деген атпен мамандандырылған журнал шығады.
 Дипломнан кейінгі медициналық ... ... ... және ... білім беруді әрі қарай жетілдіру үшін негізгі тиімді ... ... ана ... «Жаңа туған балалар реанимацисы», «Шала
туған ... ... ... қан ... ... ... ... және
стандарттар, жүктілік, босану және босанудан кейінгі кезеңдегі преэклампсия
және эклампсия» дәрістері оқылады.
Орталықта 30-дан астам медицина ғылымдарының докторлары, 150-ге ... ... ... ... ... ... ... дайындалды.
Орталықта 27 ғылыми және клиникалық бөлімше, оның ішінде, мына ғылыми
бөлімдер мен ... ... ... ... ... ... ... жүктілер патологиясы бөлімі, ... бар ... ... босану физиологиясы және патологиясы бөлімі;
жаңа туған балалар бөлімі, жаңа туған балалар реанимациясы және интенсивті
терапия бөлімі, ... ... ... зертханасымен гинекология
бөлімі, анестезиология және реанимация бөлімі; биохимия, медициналық
генетика ... ... ... ... ... ... қызметі халықтың репродуктивті ... ... ... ... ... және ... ... бағыт аясында
орындалады:
- Қазақстандағы репродуктивті денсаулықтың ... ... ана болу және дені сау ... ... ... мәселелері және репродуктивті функцияны қалыпқа
келтіру.
Зерттеу ... ... ... ... дамуының
және перинаталды медицина негізін қалаудың, экологиялық репродуктологияның
және технологияны ... ... ... ... деңгейіне дейін
жоғарылатудың жаңа кезеңі болып табылды.
Қазіргі заманғы жоғары технологиялық ... ... ... жаңа ... акушерия және ... ... ... құруға, жаңа басқару технологиясы негізінде
ұйымдастыру қызмет жүйесін жетілдіру, ... және ... ... бейімділікті анықтау мәселелері бойынша зерттеулер,
әлемдік басымдық қазақ этносының тектік қорын ... ... ... алып ... Әйел бедеулігі мәселелері бойынша
зерттеулер, эндоскопиялық хирургияның, ағза ... ... және ... ... ... репродуктивті технологияның
енгізілуі емдеу тиімділігін 45%-дан 75%-ға дейін жоғарылатты.
Бірқатар акушерлік және ... ... ... ... механизмдерін ашылуы бойынша, қазақ этносының
тектік қорын, миома кезіндегі жатырдың рецепторлы аппаратын ... ... орта ... ... әсер ... ... ... жасушаларының апоптозды параметрлерін зерттеу, кордтық ... ... ... ... ... ... ... эритпоэзді анықтау бойынша зерттеулер тек ... ғана ... ... ... ... ... ие. Орталықта
жасап шығарылған бірегей тәжірибелік ... ... ... ... ... әр ... жүктіліктің асқынуларында ана – плацента ... ... ... ... ... зерттеу бойынша іргелі
зерттеулер тізбегін зерттеуге мүмкіндік берді, акушериялық және перинаталды
үрдістердің ... ... ... ... бойынша
халықаралық деңгейдегі қорғауға қабілетті ғылыми жаңалықтарды алу, ғылыми
негізделген асқынуларды болжамдау жүйесінің мониторлы-компьютерлік ... ... пен ... ... тиімді тактикасын көрсету.
Аймақтық, этникалық, ... және ... ... ... қыз бала ... және ... мен
ауылдағы әйелдердің репродуктивті денсаулық жағдайының медико-әлеуметтік
мониторингі жүргізілді. Мемлекеттегі демографиялық ... ... мен ... ... қатар, әртүрлі әкімшілік
аудандардағы репродуктивті денсаулықты басқару және бағалау ... ... ... және стандарттар ұсынылған, Қазақстан Республикасы
ана және нәрестелік өлімді төмендетудің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және генетикалық
дифференциациясын бағалау үшін ДНК ... ... ... ... бәрі ... ... ... өзара
қатынасын, тектік қорын зерттеуде маңызды үлес болды.
Жаңа технологияларды қолдану мүмкіндігі ... ... ана ... ... және ... ... ... жағдайлардың
даму механизмін меңгеру бойынша зерттеулер жалғасып жатыр. ... ... ... гемостазиологиялық зерттеулер
негізінде ана-плацента-ұрық интегралды жүйесінде, цитокиндер ... ... ... ... гормондарымен
оксигенация үрдісінің өзара байланысы, жүктілер мен жаңа туған нәрестелерде
хроматиннің, қандағы ... ... және ... ... цитохимиялық құрылымдық-функционалды ... ... ... ... ... ерте
диагностикалаудың қазіргі заманғы ғылыми-негізделген ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелері ұрықтың құрсақішілік
кідіруін бағалау және хромосомды патология маркерлерін анықтау үшін өңірлік
нормативтер мен процентилді қисық ... ... Туа ... ... ... ... ... жүргізуге және қоршаған ортаның
генотоксикалық әсерін бағалауға мүмкіндік беретін ... ... ... жоқ ... ... телематикалық жүйе – Қазақстан
Республикасы ұлттық генетикалық регистр ... ... және ... ... ... туа ... ... гипотериозға тексерудің скринингтік
бағдарламасы енгізілді.
Орталықта ... рет ... ... ... және
морфоденситометриялық зерттеулер негізінде қоршаған ортаның теріс
факторларының маркері – ... ... ... ... талдауды
қолданудың құқықтылығы мен перспективасы ғылыми негізделген.
Осының барлығы қауіпсіз ана болу және сау ... ... ... ... және перинаталдық асқынуларды емдеу мен алдын-алудың
ғылыми негізделген стратегиясын жасап шығаруға мүмкіндік берді.
«Бедеулі неке және репродуктивті функцияны ... ... ... кешенді, көп аспектілі зерттеулер негізінде әртүрлі репродуктивті
жас тобындағы әйелдердің ... ... ... келтіру және
сақтаудың ғылыми негізделген тұжырымдамасы ... ... ... ... әлемдік стандарттар бойынша жүргізілетін ЭКО мен ПЭ жоғары
технологиялық қосымша ... ... және ағза ... жүргізуде эндовидеохирургия және ультрадыбыстық әдістер жасап
шығарылып, ... ... рет ... ... ... қазақ
популяциясындағы әйелдердің эндометриозға тектік бейімділігін анықтау блок
схемасын жасауға және ... ... ... және ... ... жасап шығаруға мүмкіндік берді. Негізінде патогенетикалық
терапия ... ... ... және ... ... ... жасушаларының энергиямен қамтамасыз
етілуінің төмендеуімен шарттасқан жатыр миомасының дамуының патогенетикалық
механизмінің жаңа аспектілрі ... ... ... ... резецирленген анабезінің гормоналды өзгерістерін есепке ала отырып,
репродуктивті функцияны қамтамасыз етудегі ... ... ... Жалғыз жатыр түтігі кезінде жабысу үдерісінің
таралуы және ... ... ... ... ... ... ... мен алгоритмі ғылыми негізделген. Қазіргі кезеңде
орталықта жоғары ... ... ... ... ... өңдеуге ізденулер жүргізіліп жатыр.
Орталықтың клиникасында 7000-ден астам жоғары қауіп ... ... әр ... ... гинекологиялық науқастарға
акушерлік-гинекологиялық жоғары мамандандырылған көмек көрсетіледі, олардың
80%-дан астамы республиканың ... ... ... ... ... ... ... облысы, Қызылорда, Жамбыл облыстары ... ... ... ... ... ең ауыр контингенттері есебінен 3 еседен және одан жоғары
өсті.
Республика бойынша орталық ... ... ... ... және ... ... ... Олар – республиканың
Оңтүстік-Батыс аймағы бойынша кеңестік-тәжірибелік және ... ... ... ... ... ... беру
көмегі, денсаулық сақтау тәжірибесіне ғылыми жетістіктерді енгізу, ... ... ... ... ... ... ... сараптау, акушерия, гинекология және перинатологияның өзекті
мәселелері бойынша тақырыптық тізбектерде республика ... ... ... және ... ... ... ... мекемелермен, республиканың тәжірибелік денсаулық сақтау
мекемелерімен кең ... ... ... ... ... ... Ресейдің жетекші ғылыми орталықтарымен және шетелдік
ұйымдармен (Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы, ЮСАИД, ... ... ... қоры, Популяция және даму ... ... және ... ... жұмыс тәжірибесіндегі мінсіз ... ... ... ... қоғамдық қоры лайықты бағалап «Мінсіз таза»
халықтық сапа ... және ... ... жоғары сапалылық»
Халықаралық қоры ... ... ... ... «Эстмейкер»
халықаралық бағдарламасы «Сала ... ... ... мекеменің
бәсекеге қабілеттілігі мен бет-бейнесін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы халықаралық ұйымдармен бірлесе отырып, түсіктің ... ... ... іске ... отыр. Қазақстан Республикасындағы 2011-
2015 жылғы “Саламатты Қазақстан” ... ... ... ... ... көмектің сапасын басқаруды жетілдіру жолдары
қарастырылған.
3.2 Түсікттің алдын алудағы жүргізілетін әлеуметтік шараларды дамыту
Ұрпақ жалғастыруға ... ... – бұл ... ... ... жалғастыруға қабілетті жүйе ауруларының болмаған кезіндегі толық
физикалық, ақыл-ой және ... ... ... Ал, ... ... жүйе – ол бала ... жауапты органдардың барлығы. Осылайша,
біздің ұрпақ жалғастыруға қабілетті денсаулық тікелей ... ... ... ... ... қалаулы және дені сау бала келуі үшін
қазіргі заманның әрбір адамы ... ... ... ... ... сақтау керек екендігін білуі керек.
1. Бала тууға қолайлы жас – 20-35 жас. Егер ... ... ерте не ... болса, ол көптеген асқынулармен өтуі мүмкін екендігі және ана
мен бала денсаулығының бұзылу ... ... ... ... ... бала туу ... де кештетпеңіз.
2. Бала туудағы аралық 2-2,5 жыл болу ... ... ... бала ... дейін ана денсаулығы қалпына келіп, болашақта туатын
бала денсаулығына септігін тигізеді.
3. Контрацепцияның заманауи әдістерін пайдалана ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым үйлесімді етеді, қажетсіз толқулар
мен күдікті ыдратады, сондықтан егер жуық арада ұрпақ ... ... ... онда келеңсіз жағдайларды болдырмаудың
жолдарын қарастырыңыз.
5. Өкінішке орай біздің арамызда ауыр ... ... ... ... ... келетін әйелдер бар ғой, мұндай жұптар үшін отбасын
жоспарлау ... ... және ... ... ... ... ... жүктілікті болдыру керек. ...... ... ғана тууын білдіретін әйел өміріндегі
маңызды кезең. Қаламаған жүктілікті ескерту үшін контрацепцияның әр
түрлі әдістері қолданылады. Әдісті ... әйел ... ... ... ... ... ... әдіс сенімділігі,
сондай-ақ әйелдің контрацептивке деген дербес көзқарасын жақсарту үшін
қолдануға болатын контрацептивті емес қасиеттерді есепке ала ... ... ... ... ... танылады: гормоналды әдістер,
жатыр іші ... ... әдіс ... ... ... ... ... әдісі (емшек емізу) туғаннан кейінгі 6
ай ішінде тиімді.
Жоғарыда аталған барлық әдіс босанғаннан ... де ... ... әдістердің ішінен «Лактинет» сияқты мини-пили таблеткаларына
айрықша көңіл ... ... ... ... құрама контрацептивтер дене салмағының
өзгеруіне әсер етуі мүмкін, ... ... әйел ... ... ... ... қалу ... бар, организмнен біршама уақыттан
кейін ғана шығарылады. Препараттың құрамында эстрогеннің мөлшері неғұрлым
көп болса, соғұрлым әсері көп. Дене ... ... ... жүкті
болып қалуға қарсы құралдарға дербес төзімділігімен де ... ... ... ... қарсы таблеткалардың құрамында гормонның ... ... ... дене ... қосу жиі ... ... ... бірі
болған. Жүкті болып қалуға қарсы ... ...... ... бойынша мұндай үзілістерден денсаулыққа ешқандай
пайда жоқ және де үзілістен кейін қайта қабылдаудың алғашқы      3 ... әсер көп ... ... ... ... ... ... дәріні қабылдау
үшін ағза тағы да дайындалуға мәжбүр болады. Сондай-ақ үзіліс әр ... ... ... ... ... ... соқтырады.
Расында, табиғат емізетін аналардың жүктіліктен сақтануының табиғи
жолын қарастырып қойған, былайша ... ... ... ... ... ... тек қана емшек сүтімен тәулігіне 7-8 рет ... ... ... ... ғана ... Егер осы ... ең ... біреуі
орындалмай қалған жағдайда әйелдің жүкті болып қалуы ықтимал.
Перзентханаға түскен кезде ... ... ... жеке ... ... ... тазалығына қажетті заттар болу керек.
«Халық денсаулығы мен денсаулық сақтау жүйесі туралы» ... ... ... ... ... ... пациенттердің
медициналық ұйымды таңдауға құқығы бар. Жоспарлы госпитализациялау кезінде
жолдама және ... ... алу ... ... ... ... (толғақ белсенділігінің жиі болуы немесе ... су ... ... мен код ... ... перзентхана бала туу кезінде әйелдің жанында серік болғанын
мақұлдайды. Әйелдің серігі ретінде оған ... ... ... ... ... қажетіне қарай босандыру әдістерін таңдауда ат салыса
алатын жұбайы, жақын ... ... бола ... ... ... жақын
адамның болуы (акушермен бірге) босану ағымы мен ... ... ... ... ана мен ... ... ... емізуіне және де жұбайлық қарым-қатынасқа оң ... ... ... серік ретінде жұбайын атауға болады, кейбір жағдайларда толғатқан
әйелдің анасы немесе енесі пайдалы серік бола ... ... ... ... көмек көрсете алады (арқасын уқалау немесе бетін сүрту), бірақ,
ең бағалысы – толғатқан ... ... ... әсер беріп, мақтау
айтуы.
Толғатқан әйелге босану кезінде көмектесуге серік адамның құлшынысы
жақсы болу керек. ... ... да ... ... өтуі ... ... жүріп-тұруына ыңғайлы болуы үшін ауыстыратын аяқ киім мен
ауыстырып киетін таза киімі болу керек.
Бала туған ... ... ... үшін ... жылы бас киім ... сіз ... киімін ұмытып кеткен болсаңыз, перзентханада нәрестеге
арналған керек-жарақтың бәрі бар.
Босанғаннан кейін де, ота ... ... де ... талапқа сай
құрылатын келіп-кету кестесіне сәйкес туған-туыстарының кіруіне рұқсат бар.
Одан басқа, пациенттердің ... үшін Ішкі ... ... ... бас ... қолымен расталып, мөрмен бекітілген
рұқсат қағаз береді.
Бедеулік диагнозы 35 жасқа дейінгі ... ... ... ... ... кейін  және тұрақты жыныстық қатынас өмірінде 12 ай
бойы жүктілік болмаған жағдайда, сондай-ақ ... жасы ... ... жасы ... ... ... 6 ай бойы жүкті бола алмау жағдайында
қойылады.
Елі-зайыптыны Отбасын жоспарлау және репродукция ... ... ... ... ... немесе оталы емдеуге жатпайтын
себебі анықталғаннан кейін дәрігерлер емдеуді 1,5 – 2 ... ... ... сондықтан бедеулікті емдеудің неғұрлым тиімді түрі
экстрокорпоралды немесе «құтыда» ұрықтандыру әдістерін ұсынады.
Сіздің отбасыңыздағы ... ... ... үшін сіз ... тексеруден өтуіңіз керек. Спермограммада ... да ... ... ... ... ... дәрігерде сперматогенез
коррекциясын жасау керек. Бұзылушылықты коррекциялауға ... ... ... 3 ... 6 айға ... ... ... мүмкін.
Алғашқы медициналық санитарлық көмек орталықтары ... ... ... ... ... гормоналды, жұқпалы факторларды
қоса алғандағы биохимиялық зерттеу, ультадыбысты зерттеу, спермограмма, ... ... ... ... көмектің кепілді көлемі шеңберінде
жасалады.
Еуропалық Репродуктологтар Ассоцияциясының деректеріне сүйенсек, ... ... үшін ... әйел жасы – 19 бен 37 жас ... Оған ... ... деңгейді, анабездік резерв бағалануы (жүктіліктің ... ... ... ... туа ... ... және әйел жыныс мүшелерінің дамуындағы ауытқушылық, жұбайының
спремограмма көрсеткіштерін ескеріп отыру қажет.
«Халық ... мен ... ... жүйесі туралы» 2009 жылғы  18
қыркүйектегі Қазақстан Республикасы кодексінің ... ... ... әдіс пен ... ... ережелерін бекіту туралы»
Қазақстан Рреспубликасы Денсаулық сақтау министрі міндетін атқарушының 2009
жылғы 30 қазандағы № 627 бұйрығына ... мен ... ... ... Республикасы Денсаулық сақтау Министрлігінің 2011 жылғы
30 наурыздағы № 162 ... ... ... ... ... көмек
шеңберінде Қосалқы репродуктивті технология әдісі ... ... ... ... дәрежесі бар, сондай-ақ анабездік резерві дұрыс ұрпақ
жалғастыруға қабілетті кезеңдегі пациенттерге көрсетіледі.
Ақысыз медициналық ... ... ... шеңберінде ЭКҰ шарасын
жасаудың көрсеткіштері мыналар:
1. Түтікті-ішперделік ... ... әйел ... ... диагностикалық лапароскопиямен
расталған жатыр түтігінің екеуі де болмаған жағдайда немесе жатыр
түтігінің ... де ... ... Еркек бедеулігінің ауыр түрі ... ... ... ... ... керек: шәует шашу
көлемі 0,5мл-ден кем болмауы керек; рН – 7,2 – 7,8; ... ... саны 500 ... асуы ... ... 25%, құрылысы дұрыс түрлері 2%-дан кем болмауы керек.
Экстракорпоральдық ұрықтандырудың бірінші талпынысынан-ақ ... ... ... ... ... бұл әдетті жолмен жүктілік тууының орташа
жиілігінен бірнеше артығырақ. ... ... ... ... ... ерлі-зайыптының жас ерекшелігіне, ... ... ... мен ... сапасына, алынған
эмбриондардың сапасына және басқа да факторларға байланысты.
Өз бетімен жүкті болу (30-40%) 100% ... ... ... да 100% ... тумайды. Сол себепті мынадай сұрақ тууы
мүмкін: талпыныс сәтсіз болған жағдайда не істеу ... ... ... ... рет ... болады?
Бұл мәселе дербес шешіледі. Экстракорпоральдық ұрықтандыру шарасы
стандартты түрде бақылап отырғанда және ... ... ... ... және ... рет ... ... Кейбір жұпта жүктілік 3-
4 талпыныста туады. Талпыныс жасаудың санының саналы шегі бар, оны ... ... ... ... ... ... жағдай жасай
отырып алған криоэмбриондарды пайдалану орынды. ... ... ... ... экстракорпоральдық ұрықтандыру
кезінде жүктіліктің тууына 100% кепіл бере ... ... ... ... ... ... әдісімен емдеудің бірінші
курсынан кейін жүктілік тумағаннан-ақ дәрігер талпыныс ... ... ... жою ... ... Содан кейін ғана
дәрігер ерлі-зайыптымен біріге отырып жаңадан жоспар құрып, соңғы қорытынды
көптен күткен бала болатындай жолын қарастырады.
Экстракорпоральдық ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл мәселе тікелей емдеуші дәрігермен
келісіледі. Әдетте, келесі бағдарламаны ... 1-3 ... ... ... ЭКҰ ... дайындалу шеңберінде тексерістен өтуді № 3
қалалық перзентхана ... ... ... ... және ... ... ... алады.
Бала өмірі және денсаулығы – бұл ... ... ... Қазақстанның стратегиялық дамуының үздіксіз бөлігі – ана мен бала
денсаулығын қорғау болып табылады.
Еліміздегі акушерлік және гинекологиялық көмек жағдайы ... ... ... ... ... мекемелерінде жүкті әйелдерге,
гинекологиялық науқастарға, ... ... ... ... ... ... ... бір жүкті әйелде асқыну дамымайды деп
айтуға болмайды. Жүктілікке бастапқыдан физиологиялық жағдай ... ... ... ... мен медициналық қызметкерлер сақ ... ... ... ... ... ... табылады: барлық әйелдерге
ерекше назар аудару, күтімнің жеке хаттамалары, ... ... ... ана мен бала ... ... ... ... тағайындамаларын
орындау жөніндегі науқастардың міндеттері.
Медициналық мекемелерде азаматтардың уақытша еңбекке жарамсыздығын
растайтын құжаттардың берілу ... сіз білу ... Бұл ... ... ... ... парағы – азаматтардың уақытша еңбекке
жарамсыздығын дәлелдейді және олардың ... ... ... ... және ... еңбекке жарамсыздығы жөнінде төлемақы алуына мүмкіндік
береді;
- ... ... ... ...... ... ... құжат, азаматтардың оқудан, жұмыстан төлемақысыз босатылуына
негіз болып табылады.
Уақытша еңбекке жарамсыздық парағы келесі жағдайларда беріледі:
- ... ... ... ... жарамдылығынан айырылуына байланысты жарақат және
улану кезінде;
- ... ... ... ... бала немесе мүгедек бала күтімі кезінде;
- жүктілік және босануға байланысты демалыс уақытына;
- жаңа ... ... ... алу ... ... ... емін ... кезеңіне;
- карантин кезеңіне.
Уақытша еңбекке жарамсыздық анықтамасының берілуі:
- жедел немесе созылмалы ... ... ... және ... ... жедел алкогольді немесе есірткемен улану кезінде;
- өзге ... және ... ... ... маскүнемдік,
нашақорлықты емдеу кезінде;
- науқас бала немесе мүгедек бала күтімі ... ... ... ... зерттеу әдістерін өті
кезінде;
- шетел азаматтарына және ... ... ... (демалыс,
іссапар) азаматтығы жоқ адамдарға беріледі.
Уақытша еңбекке жарамсыздық парағы Қазақстан ... ... ... және азаматтығы жоқ адамдарға, ... ... етіп ... мемлекеттік қызметкерлерге;
2)    еңбек келісім шарты бойынша жұмыс істейтін адамдарға;
3)    оқу мекемелерінде өндірістік тәжірибе өту кезінде ... ... ... ... ... ... ... немесе анықтамасы жеке бас куәлігі
құжатымен беріледі.
Уақытша еңбекке жарамсыздық парағын немесе анықтамасын беру және ұзарту
медициналық ... ... ... және оның ... ... ... (стационарлық, үйдегі стационар) уақытша жұмыстан
босатылуын негіздейтін мәліметтерді  жазғаннан кейін ... ... ... парағы немесе анықтамасы берілгенде мереке
және демалыс күндері қосып есептеледі және ... ... ... кейін еңбекке жарамдылығы толық қалыптасқанға дейін беріледі.
Уақытша еңбекке жарамсыздық парағы науқас ... ... ... және ... ... кезде медициналық қызметкерімен уақытша еңбекке
жарамсыздық парағы немесе анықтамасы бір данада бір уақытта үш ... және ... алты ... күннен артық емес уақытқа
медициналық мекеме бөлімше ... ... ... күні ... ... ... ... жүгінген азаматтарға
жұмыстан босатылу уақыты уақытша еңбекке жарамсыздық парағында келесі
күннен бастап көрсетіледі.
Уақытша ... ... ... ... әйел ... ... мекеменің медициналық қызметкерімен беріледі. Стационарлық емдеу
кезінде (күндізгі ... ... ... ... жарамсыздық
парағы стационарлық емдеу кезеңіне науқас аруханадан шыққан күні ... ... ... және сол ... ... ... азаматтарға
еңбекке жарамсыздық парағы уақытша мекен еткен жерінде медициналық мекемеде
беріледі.
Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша медициналық мекемеде беріледі.
Әйелдерге жүктілік және босануға байланысты уақытша еңбекке жарамсыздық
парағы ... ... ... ... ... 30 ... беріледі.
Тұрақты мекен–жайынан және жұмыс орнынан тыс жерде еңбекке жарамсыз
болған жағдайда ... ... ... ... жарамсыздық парағы 
уақытша мекен еткен жердің медициналық мекеме ... ... және ... ... ... ... жарамсыздық парағы
 акушер-гинеколог дәрігерімен жүктіліктің 30 аптасында ВКК ... ... 126 ... күнге беріледі (70 күн босануға дейін және
56 күн босанғаннан кейін).
Ядролық сынаққа шалдыққан аймақта тұратын ... ... ... ... уақытша еңбекке жарамсыздық парағы жүктіліктің 27
аптасынан ұзақтығы 170 күнтізбелік күн ... ... ... және 184 ... кезінде асқыну немесе екі және одан да көп бала ... ... ... ... ... кеткен жүкті әйелдерге уақытша
еңбекке жарамсыздық парағы ... ... ... жерде бақыланатын 
медициналық мекемесімен беріледі.
Босану кезінде асқыну ... ... ... ерте босану,
оперативті босану, гестоздың ауыр түрлерінде, жатыр қуысын ... ... ... ... ... ұрықтың вакуумэкстракциясы кезінде,
екі және одан да көп бала ... ... 14 ... ... уақытша
еңбекке жарамсыздық парағы денсаулық сақтау мекемесінің босандыруға ... ... ... ... ... ... жері бойынша  амбулаторлы-
емханалық  ұйымында беріледі. Осы жағдайларда босанғанға ... ... ... демалысының толық уақыты 140 күнтізбелік күн.
Жүктілік басталған кезінде ... ... ... ... және ... ... демалыс кезеңінде, баланың үш жылға дейінгі күтімі
бойынша уақытша еңбекке жарамсыздық парағы ... және ... ... ... ... ... 22 аптасынан бастап 29 аптаға дейінгі кезеңіндегі тірі
нәрестенің тууылуы ... және дене ... 500 ... және ... 7 ... ... өмір ... нәресте, әйелге уақытша ... ... ... ... бастап 70 күнтізбелік күн беріледі.
Жүктіліктің 22 аптасынан бастап 29 ... ... ... ... тууылуы жағдайында және дене салмағы 500 граммнан  және одан
артық 7 тәулікке дейін өлі ... ... ... ... ... ... күнінен бастап 56 күнтізбелік күн беріледі.
Жүктілікті жасанды үзу операциясы кезінде уақытша еңбекке жарамсыздық
парағы дәрігер мен ... ... ... ... мен ... ... болу ... еңбекке жарамсыздық парағы беріледі,
операция болған ... ал ... ... ... уақытша еңбекке
жарамсыздық барлық кезеңіне ... ... ... ... ... жарамсыздық парағы барлық еңбекке
жарамсыздық кезеңіне беріледі.
Эмбрионды орнықтыру операциясын ... ... ... еңбекке
жарамсыздық парағы жүктілікті бекіткен фактісіне дейін эмбрионды орнықтыру
күнінен бастап операцияны ... ... ... ... ... ... ... бала күту бойынша уақытша еңбекке
жарамсыздық парағы тікелей күтімді іске ... ... бір ... ... ... қызметкерімен беріледі.
Баланы немесе мүгедек баланы стационарлық емдеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... еңбекке
жарамсыздық парағы  күту бойынша отбасының бір ... ... ... ... одан көп ... бір уақытта науқастанған кезінде олардың
күтімі ... бір ... ... ... ... беріледі.
Баланы немесе бала-мүгедек күтімін іске асыра алмағанда ... ... ... ... баланы немесе бала-мүгедек күтімін іске асыратын
фактісі бойынша анасы (әкесі) ауырған мерзіміне уақытша ... ... ... бір ... беріледі [36].
Тарауды қорытындылай келе, репродуктивті ... ... ... бағыттарына тоқталып өттік. Түсіктің алдын
алудың бірден бір әдісі ретінде отбасын жоспарлау болып ... ... ... ... маңыздылығы артып отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
 
Осы зерттелген жұмысты  қорытындылар болсақ, кіріспеде ... ... ... ... зерттеу жұмыстың мақсаты ... ... ... ... және ... ... ... мәселесіне тарихи-құқықтық шолу, заңсыз түсік түсінігі» деп
аталатын бірінші тарауда заңсыз түсіктің ежелгі замандардан бергі ... ... ... ... ... ... түсік туралы заңдарға ерекше
көңіл бөлінді, шетелдер мен ... ... ... түсіктің құқықтық
реттелу деңгейіне талдау жасалды.
«Түсік түсінігіне» арналған параграфта заңсыз ... ... ... ... ара ... ... Қылмыстық-құқықтық
әдебиет беттерінде заңсыз түсік «жүктілікті заңсыз доғару», ... ... жою» деп ... Бұл анықтамалардың барлығына тән бір
кемшілік — олар медициналық заңсыз ... пен ... ... түсік
ұғымдарының арасында айырмашылық жүргізуге мүмкіндік бермейді.
«Түсік жасау ... ... ... ... деп аталатын екінші
тарауда қылмыстық құқық ғылымындағы теориялық қағидаларға сүйене отырып,
Қазақстан Республикасының ... ... ... көзделген
қылмыс құрамының элементтері жан-жақты сипатталады.
Түсіктің хриминологиялық сипаттамасы атты үшінші ... ... ... ... ... ... жүктіліктен арылу
жөнінде шешім ... ... ... ... ... ... түсіктің латенттігін анықтайтын факторлардың беті
ашылды. Заңсыз ... ... ... ... ... мән-жайлар 
қарастырылып, оларды бейтараптандырудың нақты жолдары ұсынылады.
Қылмыстылық әлеуметтік құбылыс болғандықтан, оны ... ... ... ... аян. Заңсыз түсікпен күрес нәтижелі болуы
үшін ең алдымен оны туындататын себептер мен жағдайлардың ... ... ... ... осы себептер мен жағдайларды бейтараптандыруға, ... ... ... ... ... жүзеге асыру керек.
Сондықтан үшінші тараудың ... ... ... себептері мен
жағдайлары, оларды бейтарап-тандыру шаралары» деп аталады.
Жұмысты ... келе ... ... ... ... екінші  жартысынан   бастап  дүние  жүзінің   барлық
елдерінде түсік туралы заңдарды либерализациялау,   ... ... ... ... ... байқалады. Түсік жасату құқықтары жалпы адам
құқтарының   құрамдас   бөлігі   ретіне қарастырылуы   салдарынан ... ... ... ... жеңілдетудің негізгі бағытын жүкті әйелдің
қалауы бойынша түсік жасауға ... беру ... ... ...   тыйым    салу   жолымен   демографиялық    ахуалды
жақсарту  мүмкін   емес,  себебі   туу коэффициентіңдегі   ... ... ... ... ... ... тікелей тәуелділік байланыс
жоқ. Тууды  реттеуге  ... ... ... ... ... ... асыра бағалаушылық, ал әлеуметтік-
психологиялық сипаттағы факторлардың репродуктивтік мінез-құлыққа ... мән ... кең ... ... қатынасының    принципиалдық    негіздері
заңдарда тұжырымдалса, оны жүзеге асырудың нақты жолдары денсаулық сақтау 
саласындағы ведомстволық  нормативтік  ... ... ... ана болу ... өз ... шешу құқы ... ... бірі болғандықтан, ҚР Конституциясының ... ... ... ... ... ... алу тәртібін  реттейтін  
ведомстволық  нормативтік  актілер   ресми  ... ... ... ... ұсынылуы керек.
4.Қылмыстық-құқықтық  мағынадағы заңсыз түсік ұғымы, ... ... ... ... ... тар, ... өздігінен болған түсік
тастауды қамтымайды, ал, ... ... ... ... ... да
қамтитын  болғандықтан,  медицинадағы  заңсыз ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге дұрыс  баға бере алу
үшін заңсыз түсіктің ... және ... ... сәйкестендіру
қажет
5.Түсіктің негізгі тікелей   объектісін   анықтағанда   дүниеге
келмеген ... ... мен оны ... ... ... ... мен   өмірі   түріндегі   маңызды   құндылықтардың   бәсекесі
ескерілуі керек. Осы құндылықтардың  ішінде отандық заң  шығарушы ... ...   ... деп   ... оларға   ана   болу
мәселесін ез бетімен шешу құқын беріп ... ... ... ... ... — ұрық ... жүкті әйелдің денсаулығы.
6.Түсік жасағаны  үшін жауаптылық көздейтін қылмыстық-құқықтық норманың
ықшамдылығын, дәлдігін, бірізді қолданылуын қамтамасыз ету  ... ... ... ... ... ... доғару» деп жазылған.
1.Медициналық шектеулерге қарамастан, немесе емдеу мекемесінен тыс
жерлерде, немесе ... ... ... ... жүктілікті заңсыз
доғару,  егер бұл әрекеттерді акушер-гинсколог дәрігер жасаса;
2.Жүктілікті заңсыз доғаруға құқұғы жоқ ... ... ... ... заңсыз заңсыз доғарғаны үшін сотталған адамның нақ
сондай әрекеттерді жасауы;
4.Осы баптың бірінші немесе екінші ... ... ... олар жәбірленушінің өлімініе әкеліп соқса немесе оның денсаулығына
ауыр зиян ... ... ... негіздері мен  оны статистикалық есепке алу
тәртібі үнемі құбылып отыратындықтан, заңсыз түсік ... ... ... көзбен қарап, түсіктің динамикасын анықтағанда оның жоғары табиғи
латенттігін ескеру керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... реттеудің қазіргі кездегі
жағдайы   /Гуманитарные   науки:    Сб.    научных   ... ... ... ... 2000.
2 Патологиялық анотомия терминдерінің, орысша – латынша – ... ... ... ... ... ... ... Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша
терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл.
4 Қазақ ұлттық энциклопедиясы
5 Г. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-
саяси ақпараттық интернет порталы
6 www.kyzdar-alippesy.kz
7 www.kyzdaralemi.kz
8 Д. Жанысов - Түсік – ең ауыр қылмыс ... ... бе?, ... ... ... саяси апталық 8.8.2011ж
9 www.kinfo.kz/news
10 Ж. САТҚҰЛОВА Жасанды түсік қыз өмірінe аса қауіпті «Заман», 23 мамыр
2011
11 ... ... ... ... ... ... кездегі
жағдайы   /Гуманитарные   науки:    Сб.    научных   ... ... ... КарГУ,  2000.
12 Аборт мәселесінің  әлеуметтік қырлары «Қазақстан қоғамын тран-
сформациялау контекстіндегі гендер ... ... ... ...... ҚазМемҚПИ, 2011.
13 Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050»: Стратегиясы қалыптасқан ... ... ... атты ... ... ... 2012, 14 ... Оразбаев Ы.А. Түсік салдарынан көз ... 14 ... ... - ... рабат», 2012.06.18
15 Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігінің мәліметтері, 2013
жыл
16 Уголовный закон: ... и ... ... и ... ... ... Сб. ... статей аспирантов. -
Караганда: Изд-во КарГУ,   1997.
17 Құлмағамбетов, ... ... ... фармакологиядан таңдаулы
дәрiстер:Оқу құралы/КГМА; I.Р.Құлмагамбетов, ... ... ... ... даму ... 5 қадам Аналарды
қорғауды жақсарту
19 Жәбірленушінің келісімі және криминалдық аборт үшін ...      ... ... //Қарағанды     
университетінің хабаршысы. 2000. Хо 4 (20).
20 Адам құқтары және  аборт туралы ... ... ... ... ... мемлекеттік   тәуелсіздігінің   10
жылдығына  арналған   «Адам құқықтарының  ... ... ... заңдарды    дамыту    мәселелері»    халықаралық   
ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Алматы,  2001.
21 Некоторые вопросы ... ... ... ... за ... /Уголовный кодекс РК: проблемы и перспекгивы.
Сб. научных трудов. - Караганда: КВШ КНБ РК.
22 ... Э.Г. ...... для студентов мед.ВУЗов. Санкт-
Петербург. – 2005 ... Дуда В.И. ... 2002 г. 77 ... ... Е. А. ... ... для врачей.-М.:Триада-Х,2005
25 Бодяжина В.И., Жмакин К.Н., Кирющенков А.П. ...... ... мед. ВУЗов. М., 2001 г. 
26 Гестационный процесс у ... ... ... 2001 г., Мустафина Г.Г.
27 Сметник В.П. Тумилович Л.Г. Неоперативная гинекология,-3-е изд.,
стереотип.-М. Медицинское информационное ... ... ... - ... и ... ... И.Л.Копобаева, Л.В.Цой, Караганда, 2006.
29 Каюпова Л. С. ... ... ... у ... ... ... Н.Ә. ... «Жас отан» жастар бағытының съезінде сөйлеген сөзі.
Астана, 2008 жылғы 14 мамыр. ҚР Президентінің ресми сайты.
www.akorda.kz
31 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының Қоры, 2005. – 140 бет.
32 П.Н. Кротин, А.М. ... Т.Ю. ... ... ... ... мен жастардың ұрпақ жаңғырту денсаулығын
сақтау орталықтары) ... мен ... ... ... ... СПб: ... ... кейінгі
білім беру академиясы; РФ-дағы БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ), 2006. – 55
бет.
33 Д.П. Коновалов. Ұрпақ жаңғырту ... ... ... ... ... М.: ... 2007. ... өмір салты мен
әлеуметті ... ... ... алу.
http://www.msmsu.ru/zob/spec/spec_1. htm
34 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... сақтауды дамыту мемлекеттік бағдарламасы
35 Ұрпақ жалғастыруға қабілетті әйелдің ... ... ... ... Отбасын жоспарлау және ер мен әйелдің репродуктивті денсаулығын
қорғауға негізделген ақпараттық компаниясы, Алматы 2012ж.
-----------------------
Фертильділіктің тез қалпына келуі
Қауіпсіз
Қабылдау қарапайымдылығы
Жыныс ... ... ... ... ... ... талаптары

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
''SC Food'' ЖШС-нің ірі қара мал бұзаутазын алдын алу және онымен күресу шаралары.14 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
«Жасөспірімдердің өзіне – өзі қол жұмсаудың алдын алу шаралары»4 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
Ірі қара малдарының эймериозды- мониезиозды инвазиясы, емі, алдын-алуы.35 бет
Алиментарлық аурулар, олардың алдын алу35 бет
Ауески ауруының сипаттамасы, диагностикасы, алдын алуы8 бет
Аурудың алдын алу8 бет
Аурудың алдын алу туралы4 бет
Байланыс және құлақтандыру құралдары: авариялық жағдайлардың алдын алу. Жеке мүлік қорғанысы. Видеобақылау жүйелері. Күзет-өртке қарсы дабыл.9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь