Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау

Кіріспе
1. Ұйымның несие қабілетін талдау және банктік қарыз есебінің тероиялық түсінігі
1.1 Банктің қарыз есебінің түсінігі және экономикалық ролі ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Корпаративтік клинеттерге берілген несие түрлері және несиелеуге қажетті құжаттар мен несие қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3 Несие беру, қайтару,аудару, несиеге пайыз есептеу кезіндегі бухгалтерлік жазулар мен несиелік қабілетті және тәуекелді бағалаудағы шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2. Казкоммерцбанк және ұйымдардың несие қабілетін талдау
2.1 Казкоммерцбанк туралы және оның қарыз қаражатының есебі ... ... ... ... 35
2.2 «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының несие қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
2.3 “Облгаз” АҚ.ның несие қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
3. Казкоммерцбанк туралы тәуелсіз аудиторлық қортындысы мен болашағы
3.1 Казкоммерцбанк туралы тәуелсіз аудиторлардың қортындысы және болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
Пайдаланған әдибиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75
Қорытынды
Қосымша
Банк дегеніміз ол «Банк» сөзі «banco» - деген ағылшын тілінен аударғанда «айырбас столы» деген білдіреді. Бұл «айырбас столы» тауарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттер мен қалалардың, жекелеген тұлғарлардың әр түрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың бір тұтас жүйесі болмағандықтанолармен сауда – соттық барысында әр түрлі формадағы монеталар кездескен. Банктер пайда болардың алдында ақша – сауда капиталының өкілдері саудагерлердің ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әр түрлі елдің ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар біртіндеп банкирлерге айналады.
Банктің мәнін талдағанда оның бастапқы атқарған қызметтерін (валюта айырбасы, несие беру, есеп айырысу) жоққа шығаруға болмайды. Жалпы, кез келген құбылыстың мәнін танып білуде, оның қандай операцияларды орындайтыны немесе орындағандынғы туралы сұраққа жауап іздеудің қажеті шамалы, бұл жерде ең бастысы, оның сапасына және басқа институтардан өзара айырмашылығының мән берген дұрыс.
Бұл дипломдық жұмыс үш бөлімнен тұрады:
Бірінші бөлімінде, Банктік қарыз есебінің түсінігі оның экономикада атқаратын ролін және қызмет ету аясын туралы жазылған. Сонымен қоса банктік несие туралы айтылған. Бұда несиенің түсінігі мен оның атқаратын жолдары мен кімдерге беріліп, олардың несиелік қабілетін бақылауы туралы жазылған. Сонымен қоса несие берген кезде қажетті құжаттары мен несиелік мониторинг және проблемалық несиемен банктің жұмысытары да жазылған.
Екінші және үшінші бөлімінде АҚ «Казкоммерцбанк»-тың несие беру жұмыстары мен несие алушы тұлғалардың несиелік қабілетін қалай талдайтыныдығын туралы айтылған. Және мысалы реттінде бірнеше ұйымның талдау жұмыстарын көрсетілген. Казкоммерцбанкінің қандай болашағы бар мен оның алдындағы анализдері көрсетілген.
Осы дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты осы банк қарыз және банктің несие туралы толық түсініктеме беріп олардың жұмыстарын толық талдап несиені беруді қалай талдау керек екенін түсіндіру болып табылады және оған қоса «Казкоммерцбанк»-тің қалай жұмыс істейтінін көрсету.
Осы дипломдық жұмыстың негізгі міндеті, атқарылып жатқан жұмыстардың барлығы ҚР «Банктер және банктік қызмет туралы» заңына сәйкес келуі тиістігі.
Осы айтарлықтай жұмыстың негізгі өзектілігі, банк және банктік несиенің жұмыстарымен танысу мен атқаруын үйрену.
1. Н. Ә. Назарбаев «Бәсеке қабілетті Қазақстан», «Бәсеке қабілетті Қазақстан», «Бәсеке қабілетті экономика» және «Бәсеке қбілетті халық» деген Қазақстан халқына Жолдауы. Егемен қасақсан, 19 наурыз, 2004ж.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы
3. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заң күші бар Жарлығы
4. 1 наурыз 2006 жылы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына арнаған өзінің кезекті Жолдауы//Егемен Қазақситан, 2 наурыз
5. ҚР-сы Президентінің № 1720 «ҚР – ң мемлекеттік басқару жүйесін одан ары жетілдіру туралы» жарлығы
6. Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заң күші бар Жарлығы
7. «ҚР аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма – қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі» туралы ҚР 2000ж. 25 сәуірде бектілген № 179 қаулысы
8. Программа развития денежно – кредитной политики национального Банка РК 2006-2008
9. Банк аралық статистика бюлитен
10. Международные стандарты финансовой отчетности КМСФО/ Пер.И.Тарусина/ Ред. коллегия:А.С.Бакаев, Л.В. Горбатова, Т.Б. Крылов и др. – М.; 1998 г.
11. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары (Қазақстан Республикасы Қаржы Министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 бұрығымен бекітілген)
12. Кушербаев Б.П. «Банктер және несие алушылар қарым – қатынастарын реттеу», Қарағанды – 2002
13. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» / Алматы «Экономика»-2000ж /
14. Көшенова Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары»
/ Алматы «Экономика»-2000ж /
15. Мәдешев Б. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе»
/ Алматы «Экономика»-1998ж /
16. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2000 ж.
17. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы 2004ж.
18. Общая теория денег и кредита: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова-
М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1998
19. Сейітқасымов Ғ. С. «Ақша, Несие, Банк» /Алматы «Экономика» -2001/
20. Сейткасымов и др. « Ценные бумаги и фондовый рынок»
/Алматы «Экономика» -1998 /
21. Шалгимбаева Г. Н. «Рынок ценных бумаг. Механизмы государственного регулирования» / Алматы Қаржы қаражат-1997/
22. Шаяхметова К.О. «ҚР-ның екінші деңгейлі банктеріндегі шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы», Хабаршы-2005, N 1
23. «Ақша, кредит, банктер» Ғ.С. Сейтқасымов, Алматы, 2006. Коммерциялық банктер операциялары. Авторы: Мақыш С.Б. Алматы 2004ж.
24. Ақша, кредит, банктер. Автор Сейтқасымов Ғ.С. Алматы 2006ж.
25. Банк ісі. Автор: Хамитов Н.Н. Аматы 2006ж.
26. Банктегі бухгалтерлік есеп. Автор Мыржақыпова С.Т.
27. Банк ісі. Автор Мақыш С.Б. Алматы 2007ж.
28. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша Несие Банктер»: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005.
29. С.Т. Міржақыпов Банктегі бухгалтерлік есеп Алматы: Экономика, 2004ж
30. www3.kkb.kz
31. Kaz.kkb.kz
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономика және бизнес» факультеті
«Есеп және ... ... ... БАНК ... ... ЖӘНЕ ... НЕСИЕ ҚАБІЛЕТІН ТАЛДАУ
Орындаушы: _______________________ Есеп және ... ... курс ... ... ... жетекшісі: ... ... ... К. ... ... күні) ... ... ... ... ... ... ... ... 2010ж
Мазмұны
Кіріспе
1. Ұйымның несие қабілетін талдау және банктік қарыз есебінің тероиялық
түсінігі
1.1 Банктің қарыз есебінің түсінігі және ... ... ... берілген несие түрлері және несиелеуге
қажетті құжаттар мен несие қабілеттілігін
талдау.........................................12
1.3 Несие беру, қайтару,аудару, несиеге пайыз есептеу кезіндегі
бухгалтерлік жазулар мен несиелік ... және ... ... ... және ... ... қабілетін талдау
2.1 Казкоммерцбанк туралы және оның қарыз қаражатының
есебі................35
2.2 «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының ... ... ... ... ... қабілеттілігін
талдау.........................................60
3. Казкоммерцбанк туралы тәуелсіз аудиторлық қортындысы мен болашағы
3.1 Казкоммерцбанк туралы тәуелсіз аудиторлардың қортындысы және
болашағы..................................................................
......................................68
Пайдаланған
әдибиеттер................................................................
...................75
Қорытынды
Қосымша
Кіріспе
Банк ... ол ... сөзі ... - ... ... ... ... столы» деген білдіреді. Бұл «айырбас столы» тауарлармен
сауда жасалатын ... ... ... ... мен қалалардың,
жекелеген тұлғарлардың әр түрлі монеталарымен жасалған. Ол ... бір ... ... ... ...... әр ... формадағы монеталар кездескен. Банктер пайда болардың
алдында ақша – сауда капиталының өкілдері саудагерлердің ақшалай салымдарын
қабылдап, оларды әр ... ... ... ... ... отырған.
Уақыт өте келе, айырбастаушылар біртіндеп банкирлерге айналады.
Банктің мәнін талдағанда оның бастапқы атқарған қызметтерін (валюта
айырбасы, ... ... есеп ... ... шығаруға болмайды. Жалпы, кез
келген құбылыстың мәнін ... ... оның ... ... ... орындағандынғы туралы сұраққа жауап іздеудің қажеті шамалы, бұл
жерде ең ... оның ... және ... ... ... мән ... дұрыс.
Бұл дипломдық жұмыс үш бөлімнен тұрады:
Бірінші бөлімінде, Банктік қарыз есебінің түсінігі оның ... ... және ... ету ... ... жазылған. Сонымен қоса
банктік несие туралы айтылған. Бұда ... ... мен оның ... мен ... беріліп, олардың несиелік қабілетін бақылауы туралы
жазылған. Сонымен қоса несие берген кезде қажетті ... мен ... және ... несиемен банктің жұмысытары да жазылған.
Екінші және ... ... АҚ ... несие беру
жұмыстары мен несие алушы ... ... ... ... ... ... Және ... реттінде бірнеше ұйымның
талдау жұмыстарын көрсетілген. Казкоммерцбанкінің ... ... бар ... алдындағы анализдері көрсетілген.
Осы дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты осы банк қарыз және ... ... ... ... ... ... жұмыстарын толық талдап
несиені беруді қалай талдау керек екенін түсіндіру болып ... және ... ... ... жұмыс істейтінін көрсету.
Осы дипломдық жұмыстың негізгі міндеті, атқарылып жатқан жұмыстардың
барлығы ҚР «Банктер және ... ... ... заңына сәйкес келуі
тиістігі.
Осы айтарлықтай жұмыстың негізгі өзектілігі, банк және банктік несиенің
жұмыстарымен танысу мен ... ... ... несие қабілетін талдау және банктік қарыз есебінің тероиялық
түсінігі
1.1 Банктік қарыз есебінің түсінігі және экономикалық ... ... көшу – ... ... және ... жол. Әлемдік
тәжірбие көрсетіп отырғандай, ежелден қалыптасып қалған шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... дәрежесінің анағұрлым төмендеуімен, демек тұтынудың құлдырауымен
қатар жүретіндігін өмір ... ... Бұл ... ... ... стратегиясы мен тактикасын сенімді болжап, экономикалық саясаттың
ықпалды да ... ... ... ... ... етеді.
Қаралып отырған тақырып, бүгінгі күннің бірден-бір ең маңызды
мәселеоерінің бірі. Бұл ... ... ... ... - 2030” ... шығады: «Соңғы 5 жыл ... ... ... ... ... ... болды. Бұл қатаң монетарлық және несиелік саясатты тікелей түрде
жүргізу ... ... ... ... ... бар ... мерзім, төлеу және қайтару
шарттарын ... ... ... негізінде кредиті төлеу
қабілеті бар ұйымдарға беріледі.
Банктің қарызы – бұл ... ... ... ... бір мерзімге сыйақы
төлеумен ұсынумен және бөлісуі.
Бактен қарыз алу – «қарыз беруші» жақ «қарыз алушы» жаққа белгілі ... ... ... ақша немесе материалдық қорды келсімшарт бойынша
қарызға береді.
Бактың ... ... мен ... ... бұл ... салтына
кіреді. Бекерден Банктерді Неселеу ұйымы деп екінші атын ... ... ... ... осы ... ... ... Казахстан әр
Банкінің орташа есептегенде 72 пайызы осы ... ... ... Және осыдан Банктің 85 пайызы пайдасы осы ... ... ... ... ... алумен қатар несие беру үшін өздері
қарызға алады, сондықтан ... ... ... 80 ... ... ... ... мен қарызынын өтеуден құралады.
Банктік қарыз, класикалық түрде ... ... ... ... ... болады:
1. Қарыз беруші бойынша: орталықтандырылған, бюджеттік, банктік,
банктен тыс ... ... ... және сыртық
мемлекеттер
2. Қарзы алушылар бойынша.
- несиелік қаржы институттар – әкімшіліктерге (Минфин), бюджеттен ... ... тыс ... ... ... ... ... тармақтарындағы меншік түрлері -
өндірістік, ауыл – шаруашылық, сауда және т.б.
- Жеке ... ... ... (заңды тұлғалық
білімсіз жүзеге асыратын кәсіпорындар)
3. Банктің неселеу мерзіміне байланысты
- қысқа ... ұзақ ... орта ... ... ... мен ... ... незгі қордың несесіне,
қайтарма капиталдың несиесі.
5. Қамтамасыз түріне байланысты ... ... ... гарантық, мүлікті залоққа қою бойынша
- ... ... ... ... Валютаға байланысты берілуі: тенгемен немесе шетелдік валютамен
- Қамтамасыздандыру шарты бойынша:
8. Неселеу обектісі бойынша:
Банктен тыс мекемелерден ... ... ... ... ... – шетелдік валюта қарызын отандық валюта қарызына
айырбастау;
• Тіркелген – ... ... ... ... ... ... қарыз түрлері:
• Қысқа мерзімді – бір жылға дейін, бірақ екі жылдан көп ... Орта ... – бір ... үш ... дейін;
• Ұзақ мерзімді – үш жылдан жоғары.
Орташа мерзімді және ұзақ мерзімді қарыздар өндірістік және кәсіпорының
әлуметтік даму ... ... ... ...... ... беріледі
- Бланктік (сенімгерлік) – қаржысы тұрақты субъектіге, сенімді
төлеушіге ... ... ... ... ...... ... – бір қарыз
алушының (бактердің синдикаты мен ... екі ... одан ... ... аса ірі ... бағдарламаны неселеу (бір бактің
қаражат жетпеген жағдайда) үшін беріледі;
- Ипотекалық – ... ... ... ... ... ... ... Овердрафт – нәтижесінде дебеттік сальдо пайда болатын бактегі клиент
шотынан (шоттағы қалған ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын қысқа мерзімді кредиттеу түрі
- Кредиттік желі ... ...... заңмен ресімделген
бактің «қарыз алушыға» өзінің алғашқы талап етуі бойынша ... ... ... ... ... шегінде кредитті кезең ішінде беру
- Тұтынушы мақсаттарына арналған кредит ... ... ... алынатын тауарлармен; басқа да жеке қажеттіліктерге
(шаруашылық құруға, мал, құс өсіруге және т.б.)
- Стэнд-бай – Халықаралық валюта қорының елдерге ... ... ... ... ... бөлімшелер шотында жүзеге асырылады.
1 кесте. Бактің қарыз есебінің жіктемесі
|№ |Шаруашылық ... ... |
| ... мазмұны | | |
|1 |2 |3 |4 |
| ... ... ... ... ақша», |«Банк қарызы» |
|1 |кредитті алуда есеп |«Шетелдік валютадағы | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... | | |
|2 ... ... ... ... шоты» ... ... |
| ... | | |
| ... қор| | |
| ... ... үшін | | |
| ... | | |
|3 ... чек ... ... ... |
| ... ... |ақша», «Чек | |
| ... ... ... ... | |
|4 ... ... үшін |«Сыйақы ... ... ... |
| |есептелген процент | | |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
|6 ... ... ... ... ... |
| | | ... қарыз» |
|7 |Несиені қайтару ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... | | ... ... |
|8 ... ... ... жиыны» ... ... |
| ... жиынын пайыз | ... |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... ... |
|1 ... ... ... мен басқа |«Кассадағы ұлттық |
| |берілген сомаға ... ... ... ... |
| | | ... ... ... несиесін|«Кассадағы ұлттық валюта|«Қызметкерлер мен |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... қызметкерлермен | |
| | ... ... | |
|3 ... ... ... ... және ... |«Қызметкерлер мен |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
|4 ... ... ... ... ... |«Жеке ... |
| ... ... ... есеп ... |
| | ... | ... бухгалтерлік есеп. Автор Мыржақыпова С.Т. ... ... және ... ... ... төлемдер» кодексінің 151-
бабы, 4-тармағы сәйкес оның қызметіне қатысы жоқ қызметкердің ... ... ... берушінің шығыны (қызметкердін жұмыс берушіге борыш
немесе міндеттеме сомасы есептен шығарылады) қызметкердің материалдық пайда
түрлеріндегі табысы болып табылады және оған ... ... ... ... жеке ... саналады.
Банк — нарықтық экономиканың ең маңызды әрi ... ... мен ... қатынасы тарихи тұргыда қатар (параллель) дамып, бiр-
бiрiмен тыгыз байланыста болды. Банктер басқарудың барлық деңгейiндегi
халық ... күн ... ... байланысты. Банктер арқылы ұдайы
өндiрiс процесiне қатысушылардың экономикалық мүдделерi ... Бұл ... ... ... делдалдары ретiнде халықтың жинақ ақшасын,
шаруашылық органдардың капиталын және ... да ... ... ... ... ... ... оларды қарыз алушыларга ... үшiн ... бұл ... ... есеп айырысуды жүргізді,
экономикага басқа да ... ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн арттыруга және қоғамдық
өнімдердiң айналысқа түсуiне ... ... ... ... ... банк пен ... қызметтерінің провайдері
позициясын сақтап қалу, өсім мен операциялық тиімділік арқылы ... Осы ... ... асырудағы  Банк ұстанымы.  
Банк стратегиясы өзіне көшбасшы банк позициясын және қаржылық қызметтер
провайдері (жеткізушісі) ... ... ... ... ... ең басты қаржылық делдалдар болып
табылады. Өз қызметiнiң процесiнде олар ақша нарығында тауарга ... ... мен ... ... Мәселен, Банктер клиенттердiң
салым ақшаларын қабылдай отырып, жаңа мiндеттеменi — депозиттi құрады, ... ... ... ... ... ... ... және жаңа талапты тудыратын бұл процесс қаржылық
делдалдың негiзiн құрайды. Қаржы ресурстарының несие ... ... ... ... ... және ... байланысты болатын
қаржы институттарынның қызметi қаржылық делдал деп аталады.
Банктер ақшалай капиталды әр түрлi көздерден шоғырландыра отырып,
ақшалай қаражаттың ... ... ... әрi ... қолданысқа
түсетiн капиталға айналдырады және шарттары әр қилы несиелер талабын
қанагаттандырады.
Банктер нарықтық ... ... ... барлық
қаржылық капиталдарга ие болады. Олар делдалдық қызметтiң негiзiнен ... ... ... ... ... дендей енедi. Несие ... ... ие және ең ... ... ... өндiрiске араласуы
ықтимал. Басқа тұста К.Маркс «Сауда мен өнеркәсiпке үстемдiгiн жүргiзетiн
агылшын банкiсi секiлдi мекеменiң ... зор ... ... ... шаруашылық өмiрдiң орталыгына, барлық экономиканың ең басты жүйке
торабына айналды.
Банк жүйесінің мақсаттары мен ... ... ... ... ... мен мiндеттерiне ұқсас. Алайда, банктер
басқарудың қосалқы жүйесi ретiнде экономиканы баскарудың жалпы мақсаттарына
қол жеткiзудi қамтамасыз ететiн өзiндiк ... бар жеке ... ... рөлi ... ... органы ретiнде өздерiнiң
қызметтерiн орындау процесiнде және банк iсiн ... ... ... ... несиелік операциялары, банктердің және клиенттің
өзара қатынастары, қарыз берудің ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Несиелік келісімшарттың
шарттары коммерциялық банкпен жүргізілетін несиелік саясаттың әрбір нақты
сәтіне байланысты. ... ... ... ... болып пайыздық саясат
болып табылады.
Лизингтік операциялар. «Лизинг» ағылшын тілінен аударғанда ... ... ... ... ... ... деп ұзақ ... заттарды (ғимарат, машина, ұшақ, автомобиль, ... ... ... ... атқарады. Біріншіден, ол негізгі қорларға
ақша жұмсау, яғни қаржыландыру формасы. Лизинг алушының өз қаражаттарын ... ... ... тартылған қаражатсыз өзіне керекті мүлікті
пайдалануға мүмкіндігі болады. Ол ... ... бір ... ... ... бұл ... жаңа құрал – жабдықпен, алдыңғы
техникамен материалдық – ... ... ... ... прогресивті
формасы. Лизинг түрлері әр түрлі:
1. Жедел лизинг анағұрлым қысқа мерзімге беріледі. Оның объектісі
болып ... төзу ... өте ... ... мен ... – жабдықтар.
2.Қаржылық лизинг анағұрлым ұзақ мерзімге ... Ол ... мен ... – жабдықтардың амортизациялық тозу мерзімімен сәйкес
келеді. Бұл жерде мәміле аяқталмай, күшін тоқтата ... Онда ... ... ... ... мүмкіндігі көрсетілген.
Қалдық құны бойынша лизинг пайдалануда болған құрал жабдықтарды
жалға ... ... ... ... ... ... ... қалдық құны
бойынша бағаланады.
Факторингтік операциялар – клиентпен төленбеген қарыздық талаптар
бойынша ... ... ету ... ... ... ... мәні – ... клиенттерінен төлем құжаттарды пайыздық ақы үшін ... алу. ... ... ... асады. Ол келісімшартта сатып алынған қарыздың
сомасы және пайыз көрсетіледі. Бұл ... ... ... үшін қарыздың
қандай мөлшері алынатынын көрсетеді.
Халықаралық факторинг туралы Конвенцияға сәйкес, келесідей төрт
белгі ... ғана ... ... ... саналады.
- қарыздық талаптарды алдын ала төлеу формасында ... ... ... ... есеп ... мен ... ... жабдықтаушы қарызын инкассалау;
- несиелік тәуекелден жабдықтаушыны сақтандыру;
Факторингтік келісімнің бірнеше типі бар. Толық қызмет ету ... ... ... компания мен жабдықтаушы тұрақты, ... ... ... қолданылады. Толық қызмет ету мыналарды қамтиды:
күмәнді қарыздардың пайда болуынан толық қорғау, ... ... ... ... бір ... төлем формасындағы несиелеу.
Регистік құқы бар толық қызмет етудің алдыңғысынан ... ... ... ... ... ... ... Бұның мәні компания егер төлем құжаттары төленбесе, оларды
жабдықтаушыға қайтарып бере ... ... – бұл ... ... ... ақшалай түрде берiлетiн несиенi бiлдiредi. Банктiк несие –
бұл экономикадағы ... ... ... ... ... болып
табылады. Банктiк несие бойынша несиелiк қатынастардың ... ... ... ... ... жатады. Банктiк несиеде несие берушi: банк
және арнайы қаржы мекемелерi ... ал ... ... ... ... бизнеспен шұғылданатын қаржы ресурстарына деген
сұранысы бар кез келген заңды ұйым ... ... ... ... ... мақсаты – пайыз түрiнде табыс алу.
Коммерциялық несиенiң ... ... ... ... ... берушi ролiнде банктiк мекемелер емес, яғни тауар ... ... ... кез келген заңды тұлға бола алады;
• Коммерциялық несие тек қана тауар формасында берiледi;
• Қарыз капиталы өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... ... ... құны сол кезендегi банктiк ... ... ... ... ... ... мен қарыз алушы арасындағы несиелiк мәселенiң заңды
түрде рәсiмделуi барысында, бұл ... үшiн ... ақы ... ... ... және ... несиенің динамикасы әр түрлі. Коммерциялық
несиенің көлемі өндіріс пен тауар айналымынының ұлғаюымен ... ... ... ... ... даму ... оған ұсыныс және
сұраныс жоғарылайды, ал дағдарыстар кезінде ... ... ... тауарлардың өндірілуі мен өткізілуі де қысқарады, ал қарыздарды
төлеу үшін банктік несиеге деген ... ... ... ... ... көлемі өседі, өндірістік мақсаттар үшін
банктік қарыздарға деген сұраныс жоғарлайды. Қоғамдық ... ... ... ... ... ... капиталына (қарыз алушылар
қаражаттарды жұмыс істеп тұрған капиталдың ... ... ... және ... ... ... алушылар қаражатты өздерінің
қарыздық міндеттемелерін өтеу үшін алғанда) бөлінеді. Жеке капиталды ұдайы
өндіріс тұрғысынан ... бұл ... ... ... етілуіне
байланысты және қарыз алушы капиталының шамасына несиенің әр түрлі әсерін
көрсетеді. Несие алу кезінде тауарларды, ... ... ... ... ... банктен қосымша капитал ... Оның ... бұл – ақша ... ... ... ... ... өйткені банк арқылы қайта бөлінген
қарыз капиталы экономиканың ... ... ... ... Бұл
ерекшелік оның жедел даму ... ... ... ... ... ... бар, онда ақшалай ... ... ... Кредитордың мақсаты – пайыз түрінде табыс алу. Қарыз алушыға
қайтарымдылық, мерзімділік және пайыз төлеу ... ... ... ... мекеме кредитор ретінде көрінеді.
Банктік несие өзінің маңызды ерекшеліктерін сақтай отырып, едәуір
сандық және ... ... ... ... ... қарыз мәмілесінің
қатысушыларымен байланысты. Қазіргі уақытта ол мәміленің екі қатысушылармен
банкирлер және ... ... ... ... ... ... ... қарыз капиталын беруді банктерден ... әр ... ... ... ... ... банктері) жүзеге асырады. Қарыз
капиталымен мәміле жасаушы жаңа ... ... ... «банктік емес»
деген атаққа ие, ал бұл ... ... ... ... ... жағынан,
қарыз алушылардың құрамы өзгереді. Жұмыс істеп тұрған капиталистерден басқа
(акционерлік компаниялар және жеке кәсіпорындар) қарыз алушылар – ... ... ... ... және ... ... органдары
болып табылады. Банктік мекемелерде қарыз алушыларға ақшалай қаражаттарды
берудің әр түрлі мүмкіндіктері бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, ... ... ... ... де ... ... ... көлеміне ішкі және сыртқы
факторлар әсер етеді. ... ... ... бар ... көлемі
жатады. Ресурстардың өсуіне сәйкес оның несиелік мүмкіндіктеріне әсер етеді
және активтік операциялардың ұлғаюына жағдай жасайды.
Банктің ... ... ... ... және оны ... ... бар. Қазіргі кезде депозиттер банктік ресурстардың бірден-бір
көзі болып табылмайды. несиелік мекемелер ақшалай ... банк ... ... ... ... қатар көрсетілген мақсатқа облигациялық
қарыздарды да белсенді пайдаланады.
Банктік несиенің ... ... ... ... ресурстардың көлемі ғана емесоған өнеркәсіптік компаниялар, ... мен ... ... ... қарыз қаражаттарына деген
сұраныс та әсер ... ... ... ... ... ... ... конъюнктурасын айқындаушы негізгі фактор ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Несиенің түрлері коммерциялық және банктік несиеден ... ... ... ... әр ... несиелерді ұсынады.
Банктер экономиканы басқару процесiнде экономикалық қатынасты
бiлдiретiн ... ... ... пайдалнады, ал, әрбiр
когамiның экономикалық қатынасы ең алдымен мүдде ... алга ... ... ... ... ... оның қозгаушы факторы болып
табылады. Осыган қарай ... ... ... басқару
экономикалық мүдделерге ықпал етуден тұрады. Мүдденiң осындай ... ... ... ... болады: оларга кажеттiлiктердi канагаттандыру
арқылы әсер етуге ... және ... ... ... ... ... ... әр түрлi несие ... ... әр ... буындарының қажеттiлiктерiн канагаттандыратын несиелеу жолымен
немесе қогамдық өнімнің ұдайы қозгалысын ... ... ... ... ... ... үшiн экономиканың қажеттiлiктерiн
қанагаттандыруга арналган қолма-кол ақшасыз есеп айырысуды жүзеге асыру
жолымен ... ... ... ... уақытша қайтарылмаган несие үшiн жогары
пайызды, мерзiмi кешiктiрiлген ... үшiн ... есеп ... ... бұрмаланган ереже үшiн айыппұлды өндiрiп алу арқылы
өз мүдделерiн гана ... ... ... осы ... қатысушы
басқалардың да мүдделерiн қоргайды.
Банктер өз қызметтерiн орындау процесiнде қызметтiк (экономикалық)
салалық ... ... ... ... және ... ... ... органдарымен өзара тығыз байланысты болады,
ягни әрекеттеседі.
Банктер экономикалық басқарудың ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiгi экономикалық сипатта болады.
Банктердiң экономикалық жауапкершлiгi ең алдымен өздерi қызмет
көрсететiн ... ... қай ... ... және ... ... кiретiнiне қарамастан олардың шаруашылық және қаржылық
қызметiнiң нәтижелерiмен байланысты. ... ... ... ... болатын немесе банктердi өздерi дербес тыңдайтын
құқыққа ие фирмалар мен компаниялар ... ... ... ... ... ететiн несие саясатын жүргiзеді, өзiне клиенттерiне
тиiмдi операцияларды ұйымдастырады.
Банк ... ... ... ақша ... атап ... қаражаты, шаруашылық буындардың қаражаты, халықтың жинақ ақшасы
және т.б. жиынтықталган. Банктер осы қорларды қалыптастыруга белсендi
қатысады, ... ... ... ... ақша ... ... әрі
осылайша ұдайы өндiрiс процесiнiң барысына әсерiн тигiзеді.
1.2 ... ... ... ... ... және ... құжаттар мен ұйымның несие қабілеттін талдау
Банктердің несиелік қызметтерінің ... ... ... ... ... жатады.
Корпаративтік клинет – қызмет көрсетуде ... ... және даму ... ... болатын банк клиенті.
Корпаративтік клиент деп материалдық өндіріс саласының өнім шығаратын
және қызмет көрсететін кез келген кәсіпорындарын түсінуге болады.
Корпаративтік ... ... ... жеке компаниялармен
фирмалар, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, ... ... ... ... клиентерді несиелеу – банктік мекемелерден өзге заңды
тұлға болып табылатын банктің клинеттеріне несие беруді білдіреді.
Корпаративтік клиенттерді несиелеу ... екі ... ... ...... ... ... арналған
ақшалай ресурстарды жұмылдыру
- Микроэкономикалық – банктердің табыстылығы мен тұрақтылығын ... ... ... ... алу.
Корпаративтік клинеттерге берілетін несиелерге мыналар жатады:
Овердрафт (ағылшын overdraft – жоспарда жоғары) – клиенттің ағымдық
шотындағы қаражат ... ... ... сомасы жоғары болған
жағдайда банктің беретін қысқа мерзімді несиесінің ерекше ... ... ... ... қаражатты толық көлемінде шегеріп тастап, банк,
шоттағы қалдықтан асатын сомада клиентке ... ... ... береді.
Овердрафт нәтижесінде, бухгалтерлік тілмен айтқанда ... ... ... ... ... ... ... сенімді клиенттері
ғана пайдалана алады, ол келсім шартта овердрафтың ең жоғарғы сомасы,
овердрафт ... ... беру және оны ... ... көрсетіледі.
Овердрафтың басқа қарыздардан ерекшелігі, несиенің қатарудағы барлық
сома клиенттің ағымдық шотында есепке ... ... – банк ... ...... және техниканы
жалға алумен байланысты берілетін несие.
Маусымдық несие – ... ... ... мен ... ... ... ... бойынша алшақтықты жабуға арналған несие.
Маусымдық несие ... ауыл ... ... егін ... ... ... дейінгі шығынды жабу мақсатында беріледі.
Сенім несиесі – банк сеніміне ... ... ... ... клиентерге берілетін несие.
Мұндай несиелер қамтамасыз етусіз беріледі.
Кансорциалдық несие – ірі жобаларды несиелеу мақсатында банктердің
өзара ... ... ... несиелер негіщзінен ірі жобаларды несиелеуде бір ... ... ... жағдайда қолданылуы мүмкін.
Инвестициялық несиелеу – жаңа өндіріс орын ашуға, ... ... ... ... ... ұзақ ... несие.
Иновациялық несие – банк клиентерінің өндіріске озық ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несие.
Вексельді несие – банктің сенімді клиентеріне вексель ... ... ... ... Мұндай вексельдерді банктер шығарады және
олардың наминалдық құны болады, сондай-ақ ... ... жәй ... ... ... арзан.
Рамбурсстық несие – шикізаттарды ішке алып кіру және жартылай фабрикат
және дайын ... ... ... ... ... ... ... – клиенттің барлық түсімдері мен төлемдері есепке
алынатын ... ... ... шоты бар, ... ... ... ... несиесі.
Ломбарттық несие – тауарлы-материалдық құндылықтар мен мүліктік
құқықтарды, бағалы ... ... ... және т.б. ... ... ... ... несие берушінің қатаң тіркелген ... ... ... - ... ... ... ... вексельді сатып алу жолының экспортерлерді немесе сатушыларды
қысқа мерзімді (180 ... ... ... ... Банк ... (сатушыдан) сатқан тауары үшін импортерден (сатып алушының)
берген ақша міндеттемесін (векселін) ... алуы ... ... ... ... ... ... жартылай төлейді. Кейінен импортер ... ... ... ... ... ... соманы оған
төлейді. Тез арада төлегені үшін форфейтор – банк экспортерден пайыз ұстап
қалады.
Факторингтік несие – жабдықтаушының ... банк ... ... мен ... ... үшін төленбеген төлем талабын (шот-
фактурасын) банкке сатумен байланысты несиелік операция.
Экспорттық несие – ... ... ... ретінде өнімді сатуды
қаржыландыру мақсатында сатып алушыға немесе оның ... ... ... ... ... экспортер тарапынан беріледі де банктен
қаржыландырмайды. Банктік ... ... ... шетелдік сатып
алушыларға тікелей беріледі.
Несиелік желі – ... ... ... ... бір ... ... алушыға несие беріп отыруға несиелік мекеменің оған ... ... ... ... ... желі ... несиенің есебінен банк пен қарыз алушының
арасында жасалынған несиелік келсімшартқа сәйкес, кез келген есеп айырысу
құжаттарын төлеуге болады. ... желі ... бір ... ғана ашылады,
бірақ кейде одан да қысқа мерзімге ашылуы мүмкін. Клиент банкте ... ... кез ... ... қосымша келі сөзден жүргізбей – ақ
және еш қандай бланк толтырусыз несие алады, бірақ банк ... ... ... ... ... ... бектілген шек көлемінде
несие беруге келіспеу құқығы сақталады. Бектілгенне тәртіп бойынша несиелік
желі тұрақты қаржылық ... және ... ... бар клиентерге
ашылады. Клиенттің өтініші бойынша несиелеу шегі қайта қаралуы да мүмкін.
Несиелік желінің ... және ... ... ... ... желі ... жағдайда несиені беріп және ... ... банк пен ... ... ...... аяқталады.
Жаңартылатын несиелік желі барсында несие ... ... ... ... ... беріледі және өтеледі. Несиелік желі, сол сияқты,
мақсатты да болуы ... ... ... ... желі клиентің бір
контаркт төңгірегінде белгілі бір тауарлардың жабдықтаудың ... ... ... ... ... ... несиелеу
тәжірибесінде кеңінен қолданылуда.
Корпаративтік клиентерді несиелеуге қажетті құжаттар
Корпаративтік клиентерді несиелеуге қажетті құжаттар ... ... 1 – ... ... ... Бұл ... ... банк несие
менеджермен сұхбаттасып, кеңес ағының және ... ... ... ... ... жасаған формасында құжатты немес құжатсыз түрінде несие
алу үшін өтініш және ... ... және ... ... ... жинақтап банкке тапсырады. Қажет құжаттардың тізімін несие
менеджері клиентке ... ... әр ... ... пакеті әзірлену
мүмкін.
Жалпы банкке тапсыратын клиенттің құжаттары 2 топқа бөлінеді: несиелік
сараптама және заңи ... ... ... әр ... ... үшін әр ... ... пакеті әзірленуі
мүмкін. Мысалы ретіндегі құжаттар пакетінің құрамына жататындар:
- Құрылтайшылық құжаттардың, жарғының, жалға алу ... ... ... ... жерді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... басшысының немесе кәсіпорын атынан несие алуға сенім
білдірген тұлғаның төл ... және ... ... ... ... ... да құжаттардың көшірмелері,
- Қаржылық есебі, яғыни соңғы екі ... ... ... ... ... есебі, ақша қаражаттарының қозғалысының есебі,
- Несиеленетін шаралардың рентабельдік деңгейін және оның ... ... ...... ... ... мәмілелерді растайтын келсім ... ... ... ... және ... арналған шарттар,
тауарлы-материалдық бағалықтар шотының көшірмелері және т.с.с)
- Алашақ және берешек қарыздар туралы құжат (қарыздарының пайда ... мен ... және оны өтеу ... ... ... ... банктерден алынған несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойынша
көшірме)
- Қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген мүлікке ... ... ... ... құжаттар
- Несиені растауға байланысты міндеттемені куәландыратын құжаттар
- Қызметін жаңадан бастаған, яғни ... ... және ... ... жоқ ... бизнес жоспары.
Қажет жағдайларды банк қарыз алушыдан несиені қайтару қамтамасыз ететін
басқа да құжаттар мен мәліметтерді ... ете ... ... ... – банкпен
тұрақты несиелік қатынаста болатын қарыз алушылар үшін кейбір құжаттар
тізімі басқару мүмкін.
Қарыз алушы банкке несие ... ... ... ... банк ... мүмкіндігін алатын ала бағалау үшін сауалнама толтыруы ... ... ... мен ... ... аты – жөні; қызметі және меншік
түрі; клиенттің заңды мекен ... ... және ... шот ... ... және ... негізгі құрайтышылары; ол сұрайтын несиенің мақсаты;
сомасы және мерзімі; соңғы есептік күнге берілген ... ... ... да ... ... ... ... бағалауда мынадай ақпарат көздерінің
маңызы зор:
• Өтініш жасаушымен тікелей сұхбаттасу, яғни банк ... ... ... ... ... біле отырып, өтініш банктің несиелік
саясатынан туындайтын талаптарына жауап беретіндігіне мән береді.
Қарыз алушының тарихы, өнімнің және көрсететін ... ... ... ... ... ... ... Бұл ақпараттар басқа жолдармен тексеріледі;
• Клиенттерінің несиелік қабілеті, олардың ... ... ... ... ... және т.б. ... тұратын банк картотекасын жүргізу;
• Орнында инспекция жүргізу;
• Қаржылық есебін талдау;
... ... ... ... ... ... жабдықтаушылары
арқылы, салық инспекциялары арқылы сырттай ақпарат көздері.
Шетелде клиенттердің несиелік қабілеті туралы ... ... және оны ... ... ... ... агенттіктер бар.
Қазіргі уақытта дамыған елдерде, банктерге келсімшарт негізіндегі қызмет
көрсететін сондай бірнеше тәуелсіз ұйымдар жұмыс жасайды. ... әлі ... ... ... талдауда тек қана клиенттердің берген құжаттарын
пайдаланумен шектеледі.
Қарыз алушы кәсіпорының ... ... ... ... ... ... бағалау оның қаржылық жағдайына баға беруді сипаттайды.
Қаржылық жағдайына баға беруде клиенттің ... ... ... ... ... ... оның мынадай төлем ... ... ... ... ... талаптарын уақтылы қанағаттандыру
2. Несиені қайтару
3. Жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу
4. Бюджетке төлемдерді және салықтарды төлеу.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы жақсы болса, ол ... ... есеп ... ... ... ... қабілетін банктік талдау шектеулі және кең
келемде жасалады. ... ... ... ... талдау үшін оның
тиімділігін, төлем қабілеттілігін, шаруашылық-қаржылық қызметін жан-жақты
бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіштер ... ... ... ... қаржы – экономикалық жағдайын талдау үшін негізгі көздер
ретінде Қаржы ... ... ... ... ... есеп
формалары қызмет етеді: «кәсіпорын балансы» (1 форма); «Қаржы нәтижелері
және ... ... ... ... (2 ... Кәсіпорын баланысына қосымша
бет (3 форма); сондай-ақ ҚР Статистикалық есеп ... ... ... ... көрсеткіштері туралы есебі» (1-форма-мерзімді-
тоқсандық формалары) және Кәсіпорынның өнімінің кеткен шығындары туралы
есебі (5-3 – мерзімді – ...... - ... ... ... ... алушының компаниялардың несиелік
қабілетін бағалауда мынадай қаржылық коффиценттердің төрт тобы пайданылады:
- Өтімділік коэфициенті;
- Қаражат көздерін ... ... ... ... ... коэффициенттер;
- Компанияның ресурстарын пайдалану ... ... ... ... Пайдалылық коэффиценттер.
Осы корсеткіштердің есептелу алгоритіміне тоқталайық.
1. Өтімділік коэффиценті.
Өтімділік коэффицентінің өзі екі коэффицент көмегімен анықталады:
- Ағымдағы өтімділік коэффиценті
- Тез ... ... ... ағымдағы активтер ... = ... ... ... ... ... және ... шоттағы қаражаттар,
дибиторлық таза қарыз, тауарлық – ... ... өзге ... ... ... ... өтімділігі жоғары бағалы қағаздарға
жұмсалымдар және т.с.с.). Дибиторлық таза қарыз дибиторлық қарыз қалдығынан
үмітсіз қарыздарды жабуға ... ... ... ... анықталады.
Тауарлы – материалды қорлардың да айналым мерзімі 1 жылдан аспауға тиіс.
Ағымдағы ... ... ... ... ... жұмыскерлерінің алдындағы төленбеген қарыздары, өзге ағымдағы
міндеттемелер жатады.
Ағымдағы ... ... ... өтеу коэффиценті ... Бұл ... ... міндеттемелердің ағымдағы активтермен
қаншалықты қамтамасыз етілетінін сипаттайды. Бұл көрсеткіштің мәні 0,70-тен
1,20-ға дейінгі аралықта болуға тиіс. Егер оның мәні ... ... ... тауарлы- материалды қорларға (ТМҚ) салынған қаражаттарайналысының
бәсендеуін ... ... ... ... болуын көрсетеді. Ал оның
мәнінің төмен болуы клиенттің төлем ... ... бұл ... ... ... болуы, қарыз алушының қаржылық
тұрақтылығын білдіреді.
Дүние жүзілік банктік ... бұл ... ... ... ... ... әр түрлі болып келуі мүмкін:
І,ІІ,ІІІ класс үшін - 2,0
ІV класс үшін – 1,5
V-VІ класс үшін – 1,25
Тез өтімділік ... ... ... = ағымдағы міндеттеме
Бұл ... ... ... (ТМҚ) тез ... ... болмаған жағдайдағы қарыз ... ... ... өтеу ... ... ... ... мәнінің 0,4-тен 0,6-ға дейінгі аралықта болғаны
дұрыс. Бөлшек сауда ... оның мәні ... 0,4 ... ... Оның ... ... ... дибиторлық қарыздардың өсуінен
туындайды.
2. ... ... ... ... ... ... ... коэффиценттер.
Бұл топтың коэффиценттерін талдау қарыз алушының меншікті капиталының
қамтамасыз ету ... және оның ... ... ... ... баға ... ... жасайды. Аталған көрсеткіш
коэффиценттеріне мыналар ... ... ... ... ... ... ... бір ... ... ... ... ... = бір ... ... активтер сомасы
Осы және келесі коэффиценттерді есептеген ... ... ... және ұзақ мерзімді), жабдықтаушыларға, бюджетке және т.с.с. берешек
орташа қарыздары пайдаланылады.
Міндеттеменің бір ... ... ... сомасы
(1.4)
капиталға қатынасы = бір мерзімдегі орташа меншікті
капитал ... ... ... қарызбен меншікті капиталдың шекті ... ... ... 2,0 тең ... онда ... ... 2
теңгесіне меншікті капиталдың 1 теңгесі келеді дегенді білдіреді немесе ол
активтердің 67 ... ... ... және 33 ... ... капиталдың
есебінен қаржыландырылатынын сипаттайды.
Дүние жүзлік банктік тәжірибеде бұл көрсеткіштің нормативтік ... ... ... әр ... ... ... ... класс – 0,66
ІІ класс – 1,00
ІІІ класс үшін - 1,10
ІV класс үшін – 1,25
V класс – ... ... үшін – ... ... ... пайдалану тиімділігін талдауға арналған
айналымдылық коэффиценттер.
Оларда мыналыр жатады:
- Дебиторлық қарыздың айналымдылық ұзақтылығы (күнмен);
- Кредиторлық қарыздың ... ... ... ... айналымдылық ұзақтылығы (күнмен).
Дибиторлық қарыздың дибиторлық қарыздың ... ... = ... ... түсім
*360
Дибиторлық қарыздың айналымдылық ... ұзақ ... ... ... тәуекелі туындайды. Сондықтан бұл көрсеткішті талғанда әрбір
заңды және жеке ... ... ... ... ... мен сапасына,
оның пайда болу себептері мен қайтарылу жағдайына басты назар аудару қажет.
Сонмен қатар дибиторлық қарыздың ... ... ... бағалау
қажет (қаншалықты оның үлесі жоғары болса соғұрлым ... ... ... ... ... ... құрамындағы күмәнді және
үмітсіз қарыздардың үлесін анықтау арқылы, оның ... ... ... ... ... ... болса, соншалықты компанияның өтімділігі
төмендейді). Дибиторлық қарызды ... ...... ... ... ... төлем құжаттарын (төлем тапсырмасын, тауарлы көлік жүк-
құжаттары және т.с.с.) пайдалану қажет.
Кридиторлық ... ... ... ... ... = ... ... ... ... айналымдылық есептеу дибиторлық қарызды есептеумен
ұқсас. Бұл жерде ... ... ... мен ... қарыздың
ұзақтығын өзара салыстыру арқылы компанияның ақшалай қаражатының түсуі мен
жұмсалуының орташа жылдамдығын ... ... ... = ТМҚ ... ... *360
(1.7)
өтімді өткізудің ... ... мәні ... ТМҚ-ныңартқанын, яғни сұраныстың
азайғандығынан қоймада тауарлардың ... ... және оны ... ... ... Кейде оның өсуі шикізат пен
материалдарға алдағы уақыттары бағаның ... де ... ... мүмкін.
Ал оның мәнінің төмендігі, ТМҚ-ның жеткіліксіздігін, оның бизнестің дамуын
тежейтіндігін ... ... ... ... ... үшін ... жеріне барып, оның қоймасындағы сақталған тауарлардың барлығына
көз жеткізген дұрыс.
4. ... ... ... ... ... және рентабельділік деңгейін
көрсетеді және ол пайданың әр түрлі нұсқалары мен сатудан ... ... ... ... ... мыналар жатады:
- Жалпы пайда нормасы;
- Таза пайда нормасы.
Жалпы пайда нормасы = ... ... / ... ... ... (1.8)
Таза пайда нормасы = таза пайда / ... ... ... таза пайда нормасы немесе сату рентабельдігі ... ... ... мәнімен өзара ... ... ... қарыз алушының бәсекелестік қабілетінің төмендеуін
сипаттайды. Ол өз кезегінде оның өніміне деген сұраныстың азаюына әкеледі.
Қарыз алушының ... ... ... ... баға ... ... егер ... несиелік қабілеті болса,
онда несиелік сарапшы Несиелік ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Несиелік сараптаманың қоытындысына қосымша бет ретінде кепіл мүлкін
бағалау есебі жүреді. Кепіл ... ... ... ... іске ... ... ... нарықтық және шығындық әдіспен жүзеге асуы ... ... ... ... ... құны ... Сол кепілдік құнының
70пайыз көлемінен аспайтын мөлшерде банк клиентке несие бере алады. Кей
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... асып
кетсе, онда банк клиенттен қосымша кепіл затын кепілге қоюды талап етеді.
Сонымен қатар, несиелік сараптама ... ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекел несиелік
рейтингін бағалау көмегімен есептеледі. Несиелік ... ... ... ... ... Егер ... бойынша тәуекел
деңгейі жоғары болса, онда несие бағасының қымбаттауы немесе несие ... ... ... ... ... кей ... банктің несие
беруден бас тартуы орын алады.
Егер несиелік тәуекел төмен болса және ... ... оң ... байланысты несиелік келсімшарт пен кепіл туралы келсімшарт
жасалады.
Қазіргі ... ... ... ... банк ... ... қабілетін тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін
несиелеу субъектісімен қатынасқан ... ... ... ... банк пен ... ... ... негізінде шешеді.
Несиелік келсімшарт екі жақтың өзара міндеттемелерін ... ... Онда ... көрсетіледі:
- Несиелеу мақсаты және объектісі
- Несиенің мөлшері
- Несиені беру мерзімі және қайтару шарттары
- ... ... ету ... ... үшін ... сыйакқы мөлшерлемесі
- Несиенің қозғалысын және клиенттің қаржылық жағдайын бақылау үшін
қарыз алушының беретін ... ... ... ... ... ... ... келсімшапрттың мазмұнын келісуші жақтардың өздері анықтайды.
Несиелік қатынастарды ... ... ... ... ... ... Кепіл туралы шарт кепіл затынан байланысты
ажыратылады.
Кепіл затына: ... ... ... ... да ... және мүліктік
құқықтар жатады.
Материалдық-заттық мазмұнына қарай кепіл заттары мынандай топтарға
бөлінеді:
1. Клиенттің мүліктерінің ... ... ... ... Шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі
ә) тауарлар және дайын өнімдер кепілі
б) валюталық құндылықтар (нақты валютала), алтыннан ... ... ... да ... құндылықтар кепілі
• Бағалы қағаздар (вексельдер) кепілі
• Сол банктегі дипозиттер кепілі
• Жылжымайтын ... ... ... ... құқықтар кепілі:
• Жалгерлік құқық кепілі
• Авторлық құқық кепілі
• Жерге құқық кепілі.
Кепіл туралы келсімшартта мынандай мәселелер қарастырылады:
• Келсімшарт жасаушы тараптар ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері
• Кепіл ұстаушының құқықтары мен міндеттері
• Талап ету ... ... ... мүлікті қайта рәсімдеу, басқа мүлік есебінен
• Кепілге қойған ... ... ... ... ... ... ... ауыстыруы
• Тараптардың жауапкершіліктері
• Ерекше шарттар
• Дауаларды шешу
• Басқа шарттар
• Кепіл туралы келсімшарт жасаушылардың заңды мекен-жайы мен өзге ... ... ... шот ашу, ... берудіқұжаттау тәртібін (қосымша
құжаттар толтырылуы мүмкін), ссуданы беру ... ... ... және ... ... ... ... байланысты әр түрлі берілу ... ... ... ... ... ... аударылып, қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі-несие алуға құқығы қосымша қаражаттарға
деген қажеттіліктің туындауына байланысты біртіндеп іске ... ... ... бір ... ... ... құқығы бола отырып, ол оны алудан бас
тартады (мысалға, ... ... ... ... ... оны беру барсында несиелеу ережелеріне сәйкес
анықталады.
Несиелік мониторинг – несиені ... ... ... оны толық
қайтарғанға дейін бақылауды және қарыз алушының ... ... ... ... ... несие сапасының төмендеуі немесе несиелік
келсімшартың бұзылу ... ... ... шаралар қолданылуды
қамтитын банктің күнделікті жұмысы.
Несиелік ... ... ... ақпарат көзіне мыналар
жатады:
- Банкте жинақталған қарыз алушы ... ... ... ... ... ... Өзге ... алынатын ақпараттар (жабдықтаушылардан, сатып
алушылардан, өзге банктерден, қаржы ұйымдарынан, үшінші ... ... ... ... ... ... ағымдық және
тереңдетілген болып бөлінеді.
Ағымдық мониторинг – ай сайын ағымдық мониторинг есебінің ... ... ... ... ... шегінде барлық несиелер
бойынша жоспарлы түрде қарыз алушының шаруашылық және қаржылық жағдайы
туралы жалпы ақпараттарды алу негізінде ... ... ... ... ... – банктің барлық берген несиелер
бойынша төлемсіздіктің алдын алу. ... ... ... қайтару
кестесі пайдалылады және және оның көшірмесі шот менеджеріне беріледі.
Ағымдағы мониторингтің негізгі қадамдарына мыналар жатады:
- Қарыз алушының шотындағы ақша ... ... ... ... ... ... жасау (несиені төлеу мерзімінен екі үш күн бұрын
телефон арқылы ескерту, телефон болмаған жағдайда жазбаша түрде)
- Клиенттің орналасқан жеріне бару ... ... ... ... ... негізінде оның қаржылық және шаруашылық
жағдайымен танысу және т.б.)
Қарызды қайтару күнінде несиені қайтару ... ... ... ... ... және ... ... тексеріледі.
Егер қарыздың қатаруын кешіктіру қарыз ... ... ... ... ... ... ... онда дабыл қағу қажет
емес. Бұл жағдайда қарыздың ... ... ... ... кері әсер ... ... ... қарыз алушының тексеріп бару барсында ... ... ... ... ... барлығын куәландыратын ... ... онда ... ... ... ... мынадай сұрақтарға жауап ізделінеді:
- Қарызды кешіктіру себептері
- Кешіктірілген қарызды қайтару мүмкіндігі
- Алдағы уақыттары қарызды ... ... ... мүмкіндігі.
Тереңдетілген мониторинг – ай сайын терендетілген мониторинг есебінің
түрінде рәсімделген, несиені қайтару кестесінің ... ... ... тыс ... ) ... қандай да бір алаңдатарлық
белгілердің туындауына байланысты қарыз алушының шаруашылық және қаржылық
жағдайы туралы ... ... ... алу ... жүргізілетін
тексеру.
Терендетілген мониторингтің ұзақтылығы мыналарға тәуелді:
- Қарыз алушының несиелік рейтингәне
- Қарыз алушының саласының жағдайына.
Несиелік рейтинг – ... ... ... ... ... ... алушының несиені өтеу қабілеттілігін бағалауды білдіреді.
Мұндай рейтингті әдетте банктер ... ... ... анықтайды.
Несиелік мониторингтің келесі бір ... ... ... пайдалануын тексеру жатады. Несиелік ресурсты бергеннен кейін
несие менеджері міндетті түрде жобаның іске ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа пайдалану барысына тексеру
жасайды.
Егер жоба бойынша несиелік ресурсты игеру кезең-кезеңімен ... ... онда ... әр ... ... несиелік ресурстың
көлеміне қарай, оның көздеген ... ... ... ... ... ... ресурстарды көздеген мақсатқа пайдаланбағаны
анықталған жағдайда ... ... ... ... ... ... хабарлама даярлап және оны заң ... ... ... ол ... Несиелік комитеттің алдына қарауға қояды.
Несиелік комитет ондай несиелер ... ... ... ... ... ... ... жатады:
• Несиелік келсімшартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және қосымша ... ... ... ... ... ... кепілдемемен қамтамасыз етілген
несиелер ... ... ... ... ... берушілердің банк алдындағы міндеттемелері
орындалмағандар
• Несиелерге есептелетін ... ... ... ... 30 күн ... ... қайтарылмаған несиелер.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады:
- Қарыз алушының қызметін қайта құру
- Несиені қайтару кестесін ... ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде проблемалық несиелерге несиелердің жіктелу
ережесіне сәйкес стандартты несиеден өзгелері, соның ішінде ... ... ... ... Кез ... коммерциялық банкте проблемалық
несиелер басқармасы немесе жұмыс жасау бөлімі ұйымдастырылуы қажет.
Проблемалық несиелермен әрі ... ... ... ... ... мынадай
факторлар ескерілуі тиіс:
- Қарыз алушының Банк ... ... ... себебі
- Проблемалық несиенің пайда болу себептері: дефолтқа итермелеген форс-
мажор немесе нарықтағы жағдаяттың теріс ... ... ... қателіктер, кәсіпорындағы менеджмент сапасының төмендігі
және т.с.с.
- Қарыз алушының іскерлік беделі, несиелік тарихының ... ... ... ... ... ... қайтару мүмкіндігі
- Қаржылық сауықтандыруға байланысты шаралар жасалған жағдайда қарыз
алушының несиелік ... ... ... ... қаржылық
сауықтандыру жоспарының банке ұсынылуы
- Қарыз алушының ағымдағы қаржылық есебі, ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... дайын болуы
- Қарыз алушының қосымша қамтамасыз ету мүлкін банкке ұсынуы.
Қысқаша айтқанда, банк үшін ... ... ... аз ... ... ... ... қайтаруға мүмкіндік жасайтындығын есекеру қажет.
Проблемалық несиені анықтағаннан кейінгі банктің жұмысы мыналарды
қамтиды:
- ... ... ... жағынан сауықтыру
- Ссудалық қарызды төлеттіру (өндіріп алу)
Қарыз ... ... ... сауықтыруы несиелік келісімшартты
өзгерту арқылы несиені қайтаруға ... ... ... ... ... ... ... жақсартуы үшін оған қосымша несиелік ресурс беру
немесе өзге ... ... ... ... қаржылық жағынан сауықтыру шараларына мыналар жатады:
- Несиенің төлем мерзімі ұзарту ... ... ... ... ... ... Қарызды қайта құрылымдау, яғни несиелік келсімшарттқа өзгерістер
енгізе отырып, қосымша несиелік ресурсты бөлу жолын қарастыру
- ... ... ... ... немесе үшінші бір тұлғаға (қарызды
аудару) жаңадан несие беру есебінен несиені төлеттіру
- Заңға қайшы келмейтін өзге ... ... ... ... ... құрылымдау шарты ретінде мыналар
ұсынылады:
- Қарыз алушыдан қосымша қамтамасыз ету мүлкін талап ету
- Қарыз алушының алашақ қарызын банкке ... ... ... ... ... Өндірістік және қаржылық қызметінде пайдаланбайтын ... ... бір ... сату
- Шығыстарды азайту бағдарламасын жасау
- Кей жағдайларды қаржыны басқарушыны қайта тағайындауды талап ету.
Несиені қайта қаржыландыру шаралары проблемалық несиелермен ... ... ... ... ... ... ... алушының қарызын өтеуді үшінші бір тұлға өз жауапкершілігіне
алса
- Қарыз туралы келсімшартты рәсімдеу барсында қателіктер ... ... ... ... сот шешімі бойынша ... ... ... ... ... жолымен қарыз алушыдан (кепіл затын
берушіден, кепілгерден, кепілдік берушіден) өндіріп ... ... ... төлеу мерзімінің ... ... ... ... және оның банк ... кездесуді
қаламайтындығы анықталса, несие менеджері мұндай ақпаратты ... ... және ... ... басқармасына хабардар
жеткізеді.
Кепіл мүлкін сату аукциондық немесе аукционсыз әдістермен жүзеге асуы
мүмкін.
Аукционсыз әдіспен кепіл мүлкін сату мынадай ... іске ... ... ... ... ... кепіл мүлкін сатады
- Банктің сенімді тұлғасына кепіл берушінің кепілхат беруі арқылы кепіл
мүлкін ... ... бір ... ... бойынша кепіл затын рәсімдеу.
Кей жағдайларда кепіл заты жылжымайтын мүлік немесе тұрғын үй ... оны банк жаңа ... ... ипотекалық несие беру арқылы сатып жіберуі
мүмкін.
Кепіл мүлкін ипотекалық несиені беру арқылы сатудың отандық ... екі ... ... Бірінші нұсқа, келсімшартта көрсетілген кепіл мүлкінің бағалау құны,
оның нарықтық құнына сәйкес келсе, онда кепіл затын ипотекалық несиені
бойынша рәсімдеу ... ... іске асуы ... ... ... ... құны ... көрсетілген кепіл мүлкінің
бағалау құнынан төмен болса, онда аукционға жеткізбей кепіл берушінің
келісімі бойынша сатып жіберуге болады.
1.3 Несие ... ... ... ... ... кезіндегі
бухгалтерлік жазулар мен несиелік қабілетті және тәуекелді бағалаудағы
шетел тәжірибесі
Несиені беру мен қайтару ... ... ... ... ... ... несиелік оддел мен заңды одел бірігіп отырып
несиелік ... пен ... шарт ... ... одел ... ... оны тіркеп мөр бастырады. Толық құрастырылып жиналған
несиелік келсім-шарт, мүліктік ... және ... да ... ... ... ... және олар оны ... заңи органдарға
сәкестендіріліп мүлңктң тіркеу үшін ... ... хат алу ... ҚР
мемлекеттік банкінің талаптарына сәкестендіріліп құрастырылады немесе
несені қайтарылуын қамтамасыздандыру үшін басқада құжаттарды құрастыруға.
Несині ... ... ... ... ... ... шешімі бойынша, несиелік одел бухгалтерияға несиені
аударуға иелік етеді, қамтамасыздандыру басқару банкімен несиелік оделінің
басқарушысының қол қоюмен ... Ал ... ... ... ... дайындау қажет етеді. Бухгалтерия жоғарыдан айтылған иелікпен
тұтынушының төлем-поручениясы ... ... ... төлем – поручения
келсім шартпен сәкестігін мен ... ... ... ... қол ... ... несие шоты ашылуы мен жабылуы ішкі ... ... ... соммасы түгел бір мезгілде немесе бөлшектеп жолымен беріледі.
Тұтынушыға ... беру ... ... ... ... ... шот құрастырады:
Дт 1411, 1417 «Қысқа және Ұзақ мерзімді қарыз, тұтынушыға ұсынылатын»
Кт 1001 «Кассадағы қолама-қолақша қаражаттар»
Кт 2003 ... ... ... ... мерзімді міндеттеме баланстан тыс келеді – «Әр ... ... мен ... ... ... ... кезде, қызмет көрсеттетін банкте мынандай
бухгалтерлік жазу жазылады:
Дт 1411, 1417 ... және ұзақ ... ... ... ... 1050 ... ... шоты»
Несиені шетелдік валютада тұтынушыға ұсынған кезде ... ... 1411, 1417 ... және ұзақ ... ... тұтынушы ұсынатын»
Кт 1858 «Шетелдік валюта бойынша қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді банктегі валюталық
позициясы»
Сонымен қатар теңгемен
Дт 1859 «Шетелдік валютадағы ... баға ... ... мерзімдік
валюталық позициясы бойынша)»
2859 «Шетелдік валютадағы тенгемен баға ... ... ... ... ... 1001 ... қолма-қол ақша қаражаттар»
2203 «тұтынушының ағымдағы шоты»
1050 «Банктегі корреспондеттік шоты»
Несиені қайтарғанда қайтарма провоткасы бөлінеді.
Тенгемен несиені қайтарғанда.
Дт 101 ... ... – қол ақша ... ... ... ... «Банктің корреспонденттік шоты»
Кт 1411, 1417 «Қысқа және Ұзақ мерзімді қарыз, тұтынушыға ұсынатын»
Несиені шетелдік валютамен қайтарғанда:
Дт 1001 «Кассадағы қолма – қол ақша ... ... ... ... ... ... шоты»
Кт 1858 «Шетелдік валюта бойынша қысқа ... ... ... ... ... ... ұзақ ... банктегі валюталық
позициясы»
Сонымен қатар тенгемен
Дт 1859 «Шетелдік валютадағы тенгемен баға бақылауы (қысқа мерзімді
валюталық позициясы бойынша)»
2859 ... ... ... баға бақылауы» (ұзақ мерзімді
валюталық позициясы
Кт 1411, 1417 «Қысқа және ұзақ мерзімді қарыз, тұтынушыға ұсынатын».
Тұтынушы ... ... ... ... ... оны ... ... танылады:
Дт 1424 «Банктық қарыз бойынша тұтынушының кешіктірілген қарызы»
Кт 1411, 1417 ... және ұзақ ... ... ... ұсынатын»
Егер белгілі бір уақытқа дейін тұтынушы қарызын өтемеген ... ... 5455 ... және ... ... ... ... қор
тағайындау, тұтынушымен ұсынған»
Кт 1428 ... және ... ... ... белгіленген қор,
тұтынушымен ұсынған»
Содан соң өтемеген қарызды сақтандыру қор шоты арқылы жабылады.
Дт 1428 «Қарыз және ... ... ... ... ... ... 1424 ... қарыз бойынша тұтынушының кешіріктелген қарызы»
Тұтынугшының болашақтағы мерзімінен өтіп ... ... ... 1001 ... ... – қол ақша ... ... ағымды шоты»
1050 «Банкінің корреспондеттік шоты»
Кт 1424 «Банктық қарыз бойынша тұтынушының мерзімінен өтіп ... ... ... ... ... тыс шотында 7339 «Әр түрлі
бағалықтар мен құжаттар» бойынша шығындалады және ... тыс ... 7130 ... ... залалды есептен шығару». Бұл шотта 5
жылға дейін кірістеліп отырады. Мерзім өткеннен кейін бұл қарыз 7130 ... ... ... ... ... ... ... аудару мен қабылдау есебі.
Неселеудің принциптің біріне кіретін ол төлеу ақы, ... ... үшін ... пайызда сиақы төлеу қажет.
Несиені беру арқылы олар бұдан тұтынушының несиесін қайтармау тәуекелін
мойынан ... үшін өтем ... ... Банк ... ... ... ... отырып несие береді, ал тұтынушы банкке ақша
салған үшін несиеден ... ... ... сиақы береді. Екуінің сиақы
айырмалары банкінің пайдасы болып табылады.
Осы пайыздың мөлшері бірнеше қатар факторға ... ... ... пен ... ... ... ... Қандай нарық болса да,
ұсыныс қарыз қаражатына сұраныс көбейген де оның ... ... ... және ... ... ... ... бағыттап реттелу.
- Ұсынатын несиенің мерзімі мен көлемі
- Несие капиталдың өзіндік құны
- ... ... ... ... ... Қамтамасыздандырудың заттың құны
Тағы да бір маңызыды фактордың бірі бар. Кәзір біз айтып жатқанымыз ... ... ... Қаржылық жағдайы толық қалыптаспаған банктерде
қатаң агрессиялық банктік пайыздық политикаға қадалып жүргізіледі, өйткені
олар ... ... көп емес ... ... ... немесе
жоғалтуларға арналған сенімді қор болмайды, сол ... олар ... ... алмайды. Ал, қаржылық жағдайы толық ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері болады.
Банктің пайызының көлеміне үлкен маңызының бірі ... ... ... ... сайын, сонымен қатар банктік несие пайызының
ставкасы да өседі.
Осыған байланысты шешім шығаруға болады, ... ең ... ... ... ... ... ал ең төменгі пайыздық ... ... ... ... несиелік учережденеге байланысты қойлады.
Несиені берген жағдайда пайызды қатаң немесе өзгермелі пайызды қоиюға
болады. Қатаң пайыз ол ... ... ... ... ... ол
өзгермейді, ал өзгермелі пайыз банктің қалауынша несие шартының мерзімінің
ішінде пайыз мөлшері өзгертілуі мүмкін.
ҚР мемлекеттік Банкінің несиелік ... ... реті мен оың ... ... ... ... ... есептелінеді. Осыған
байланысты анналитикалық есепте пайызды аудару үшін ... ... шот ... ... ... ... мерзіміне және пайыздық
ставканың көлеміне байланысты.
Банкінің Несиелік комитетінің шешімі бойынша пайыздық ... ... ... ... ... алу реті анықтайды. Бұл шешім банкінің
паредседател растайды, банктік және клиенттік келсім-шартты тіркейді және
басқару ... ... ... ... табылады.
Несиелік келсімшаты бойынша пайыз мерзімі мен уақытқа ... ... ... ... жағдайда аударылатын және несиені
аванспен қайтаруға рұқсат етілмейді. Шот жабу ... ... ... ... күнінде ғана тұтынушының штынан банктік штына ғана аударылады.
Аударылған пайыз сол уақытта аударылған кезде банкінің табысы ... ... ... мен ... ... келесідей бухгалтерлік
жазуды толтырады:
Пайызды аудару, егер несие тенгемен берілген жағдайда:
Дт 1740 «қарыздан және лизингтік қаражаттан түскен табыс»
Кт 4411, 4417 ... және ... ... ... ... сияқыдан
түскен табыс, тұтынушыдан алынған»
Пайыз аудару егер несиені ... ... ... ... 1740 ... және лизингтік қаражаттан түскен табыс»
Кт 1858 «шетелдік валютада, қысқа валюталық пазиция банкінің»
2858 «шетелдік валютада, ұзақ валюталық пазиция ... ... ... 1859, 2859 ... валютадағы тенгемен баға бақылауы (қысқа және
ұзақ мерзімді валюталық позициясы бойынша)»
Кт 4411, 4417 «Ұзақ және ... ... ... ... сияқыдан
түскен табыс, тұтынушыдан алынған»
Аударылған пайызды төленген кезде:
Дт 1001 «Кассада қолма-қол ақша қаражаттар»
2203 «Тұтынушының ағымды ... ... ... ... 1740 ... және лизингтік қаражаттан түскен табыс»
Егер келсім-шарты бойынша сыйақы төлемі ай сайын төленсе, онда пайызды
банк алған кезде, ұлттық ... ... 1001 ... ... ақша қаражаттар»
2203 «Тұтынушының ағымды шоты»
1050 «Банкінің корреспондеттік шоты»
Кт 4411, 4417 «Ұзақ және ... ... ... ... ... ... тұтынушыдан алынған»
Егер келсім-шарты бойынша сыйақы төлемі ай сайын төленсе, онда пайызды
банк ... ... ... ... ... 1001 ... қолма-қол ақша қаражаттар»
2203 «Тұтынушының ағымды шоты»
1050 «Банкінің корреспондеттік шоты»
Кт 1858 «шетелдік валютада, қысқа валюталық пазиция банкінің»
2858 «шетелдік валютада, ұзақ ... ... ... ... ... жазу ... 1859, 2859 «Шетелдік валютадағы тенгемен баға бақылауы ... ... ... ... позициясы бойынша)»
Кт 4411, 4417 «Ұзақ және қысқа мерзімді қарыздан алынған сияқыдан
түскен табыс, тұтынушыдан ... ... өтіп ... ... 1741 «Мерзімі өтіп кеткен пайыз қарыз бойынша, тұтынушыдан алынған»
Кт 1740 ... және ... ... ... ... кешіктірілген қарызы бойынша пайыз жүргізілуі:
Дт 1741 «Мерзімі өтіп кеткен пайыз қарыз бойынша, тұтынушыдан алынған»
Кт 4424 ... ... ... ... өтіп ... пайыздың сиақыдан
түскен табыс».
Дүниежүзлік банктің мәліметтеріне сәйкес, несиелер бойынша ... ... ... ... 67пайыз-ішкі факторлар, ал 33 пайызы сыртқы
факторлар үлесі келесі кетеде байқауға болады.
2 Кесте. Несиелеу барысындағы банктің зиян шегуіне ... ... ... |67% ... ... |33% |
|Қамтамасыз етудің жетіспеушілігі |22% ... ... ... деген өтінішті оқып үйрену|21% |Кредиторлық қарызды |11% ... ... ... ... ... ... етуі | |
|Алдын ала ... ... кеш |18% ... |6% ... ... және ... | ... | ... ... | | | ... ... ... |5% ... |4% ... | | | ... ісі. ... ... С.Б. ... 2007ж ... ... ... зиян ... себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында бірінші орында компаниялардың банкроттығының тұруы тегін ... кез ... ... ... ... ... басынан кешуі мүмкін.
Банкроттықтың басты себептеріне басқарудағы ... ... ... ... ... ... тиімді басқаратын
ақпараттар жүйесінің болмауы, нарық жағдайларындағы өзгерістер мен ... ... өз ... ... тыс ... кетуі, яғни
ресурстардың жоқтығына қарамастан компанияның жылдам кеңеюі, ... ... және ... ... ... ... ... тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін
жете бағалау несиелік тәуекелді төмендетудегі басты шара ... ... ... ... ... ... ағылшының клирингтік
банктерінде кеңінен пайдаланылып келетін әдістердің біріне PARSER ... ... ... ... – Person – ... қарыз алушы туралы ақпарат, оның беделі
A – Amount – сұрайтын несие сомасының негіздемесі
R – Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі
S – Security – ... ету ...... – несиенің мақсаттылығы
R – Remuneration – ... беру ... үшін ... ... ...... алушының беделі
A – Ability – қарыз алушының бизнесін бағалау
M – Means – ссудағы деген қажеттілігін талдау
P – Purpous – ... ... – Amount – ... ... ... – Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі
I – Insurance – несиелік тәуекелден сақтандыру әдісі.
Американдық банктер тәжірибесінде әлуетті ... ... ... ... ... си ережесі» қолданылады:
• Character (қарыз алушының сипаты)
• Capacity (қаржылық мүмкіндігі)
• Cash (ақшалай қаражаты)
• Collateral (қамтамасыз етуі)
• Conditions (жалпы экономикалық ... Control ... ... ... бұл оның ... ... ... өтеуге дайындығын және қалауын білдіреді.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы оның несиені қайтару ... Ол оның ... мен ... және олардың алдағы
уақыттардағы өзгеру преспективаларын нақты талдау көмегімен ... ... ... ... ... ... несиені қайтаруының үш
көзі болады:
1. Нақты ақшалар ... ... ... ... ... көздердің кез келгені несиені қайтаруға арналған қаражаттың
қалдық сомасын қамтамасыз ете алады. Бірақта банктер ... ... көзі ... ... ... ... ... санайды, себебі
активтерді сату қарыз алушының баланысын нашарлатып жіберуді ... ... ал ... қаражат тарту банктің кредитор ретіндегі позициясын
бәсендетеді.
Нақты ақшалардың жетіспеуі ... ... ... ... ... басты көрсеткіш болып табылады.
Нақты ақшалар тасқыны мынадай ... ... ... тасқыны = Таза пайда + Амортизация + Кредиторлық қарыз – ТМҚ
қоры және дибиторлық ... ... ... артықшылығы – оның көмегімен несиелік қызметкер қарыз
алушының менеджерлерінің біліктілігін және тәжірибесін, сол ... ... ... ... ... ... анықтай алады.
Қамтамасыз етуі. Сондай-ақ банк қарыздың қамтамасыз ... яғни ... ... және қарыздың қайтарылмауы жағдайында оның
өтімдлік дәрежесіне мән береді.
Экономикалық жағдай. Несиеге деген өтінішті қарау барысында банк ... ... ... ... ... және оның банк жұмысына, сол сияқты
қарыз алушының жағдайына ... ... ... ... ... ... болуы, салық, баға және т.б.
қарастырады.
Бақылау. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы ... ... ... ... ... ... ... және
саяси жағдайлардың қарыз алушы қызметіне қаншалықты әсері ... ... ... жауап іздейді.
Жоғарыда аталған коэффиценттерді талдап болғаннан кейін, ... ... ... ... ... ... экономисі Э.
Альтманның формуласын немесе Z – формуласын пайдалануға болады. Альтманның
формуласы екі және бес факторлы модельге ... ... ... коэффиценттерді толық талдау арқылы, қарыз алушының борыштық
тұрақсыздыққа ... ... ала ... ... ... бес ... пайдалану біршама тиімді.
Z = ...... ... ... ... – активтердің рентабельділік коэффиценті, яғни салықтар ... ... ... ... ... ... сомасына қатынасы
К2 – барлық активтердің қайтарымдылығы, яғни сатудан түскен ... ... ... ...... капиталдың нарықтық құны бойынша өтеу коэффиценті,
акционерлік капиталдың нарықтық ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерге (қарыздың баланстық құнына)
қатынасы. ... ... ... ... ... акциияларының
нарықтық құндарына қатысты нақты және шынайы ақпараттар жоқ десе ... да оның ... ... ... ... жалпы заемдық
қаражаттар құнына қатынасын есептеу керек.
К4 – Активтердің рентабельділік ... яғни ... ... ... сомасына қатынасы
К5 – активтердегі айналым қаражаттарының ... яғни ... ұзақ ... және айналым активтеріне қатынасы.
Z талдауы нәтижесінде компанияның борыштық тұрақсыздыққа ... ... ... ... Z-тың мәні ... ... ... онда компанияның борыштық
тұрақсыздыққа ұшырау ықтималдылығы 1 жылдан соң 5 ... 2 ... ... 3 ... соң ... ... Егер Z-тің мәні 1,81 – 2,99-ға тең ... ... ... ... Егер Z-тің мәні ... ... болса, онда компания өте ... ... ... ... сену үшін ... ... өндірістік және
қойма орындарына барып көз жеткізу қажет.
Әлемлділік банктік ... ... ... ... мынадай
көрсеткіштер қолданылады:
Активтер сапасындағы коэффиценттер:
А) К1 = несие бойынша ... ... ... ... ... ... К2 = несие бойынша зияндар/несиелердің жалпы смасы
Екі коэффицентте (К1жәнеК2) банктердегі активтердің сапасын ... ... ... ... ... Солтүстік Американың
банктері үшін 0,5-1,0пайыз, ал К2 ... ... ... ... ... бар ... ... деңгейі 1,5-2,0
пайыз. Солтүстік Америкада 1980 жылдардың басы мен ортасында жылжымайтын
мүлікті несиелеу саласындағы ... ... ... ... көптеп шығындануы кезеңінде К1-дің мәні 1 пайызге жуық болған. Ал
казіргі кезде американдық банктерде К1 ... 0,45-0,6 ... ... шағылған маржан(RАМ) =Таза пайыздық табыс – несие бойынша
зиян / активтер ... ... ... (RAM – risk adjusted margin) – бұл ... ... жалпы пайыздық маржан (GIM – gross interest margin ).
Халықаралық деңгейде ... ... ... RАМ көрсеткіші болғанмен
де шетелдік банктер оны несиелік тәуекел деңгейін бағалауда ... Бұл ... ... ... оның ... мәнінің 3 –
3,5 пайызды құрайтынын куәландырады.
Таза пайыздық ... (NIM) = таза ... ... ... ... пайыздық маржа(GIM) =Таза пайыздық табыс + Басқа да табыстар
Активтер
(1.14)
1. Проблемалық ... / ... ... ... Бір ... ... ... несие / банктің меншікті капиталы.
Халықаралық банктік тәжірибеде банктердің бір қарыз алушыға ... ... ... ... ... 25 ... аспауы тиіс. Бұл
әрине несиенің үлкен мөлшерін білдіреді.
3. Банкпен ... ... ... ... ... несиелер/
банктің меншікті капиталы.
Банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға банктің құрылтайшыларын,
директорларын, ... және ... ... ... болып, несие
алу барсындағы жеңілдіктерді пайдаланатын басқадай қарыз алушылар жатады.
2 Казкоммерцбанк және ... ... ... ... ... туралы және оның қарыз қаражатының есебі
1990 жылы құрылған ... АҚ, ... ... ... ... таза ... және жалпы депозиттері бойынша ірі жекеменшік қаржы
институты болып табылады.
2007 жылдың 31 ... ... ... ... бойынша есептелген банк активтері 2,997 триллион теңгені (24,9
млрд. $) құрады. Ал осы көлемнің 79%-ы, яғни 2,366 ... ... ... ... қарызына (нетто) тиесілі.
2007 жылы банк басты компаниялардың акционерлеріне тиесілі  55,963
млрд. теңге мөлшерінде таза кіріс ... 2007 ... 31 ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында
банктің жеке капиталы 415,3 млрд. теңгені ... ал оның ... (ROE) 19,5% ... ... ... көзі – банк ... болып табылады, олар
қордың жалпы көлемінің үштен бір бөлігін ... 2007 ... ... ... 30,1% ... 895,1 ... ... құрады. Осылай Қазкоммерцбанк
тартылған депозиттердің көлемі бойынша Қазақстандағы №1 банк, оған нарықтың
20% астамы тиесілі.   
  ... ... ... банк теңге және шетел валютасында қарыз және несие
беру, клиенттердің төлем қабылдау, дебетті және несиелік ... ... жеке ... ... ... ... бойынша қызмет
көрсетудің кең спектрін ұсынады.   
2008 ж. 1 қаңтардағы жағдай бойынша, Банк бас ... ... 25 ... ... және 165 ... ... ... (ОБ ұғымы бұрынғы КЕБ пен БҚО-ны біріктірді).
Сондай-ақ, Банктің Қырғызстанда ... ... ... ... КБ) және ... ... ... еншілес банктері бар.
Қазкоммерцбанк ең ірі үш халықаралық төлем ... - VISA ... ... және American Express - ... және несиелік
карталарын шығаратын Қазақстандағы жалғыз банк. 2008 жылдың 1 маусымындағы
жағдай бойынша банктің айналыста 966 мың ... бар. ... ... Express ... тарату жөніндегі уәкілетті агент болып
табылады. 2001 жылы қазақстандық банктердің ... ... ... ... лента мен чип құрамдастырылған смарт-карталар, ал 2005 жылы
тағы да бірініші болып GoCard несиелік бонус ... ... ... ... банкоматтар желісі бар. 2008 ж. 1 маусымдағы
жағдай бойынша банкоматтар саны 871 ... оның ... ... қабылдау
функциясы бар (кэшин) банкоматтар саны – 160. Сондай-ақ ... ... 250 ... және сауда орындарында
орналасқан 7522 POS-терминалға қызмет көрсетті.   
Қазкоммерцбанк қашықтықтан қызмет көрсету бойынша Қазақстандағы жетекші
банк. 2008 ж. ... ... жеке ... ... Homebank.kz қаржы
порталында тіркелген клиенттер саны 150 000-нан ... ... ... ... ... «Қазинвестбанк» АҚ, «Ситибанк
Қазақстан» АҚ және «Ресейдің Жинақ банкі» АҚ төлем ... ... бар. ... тұлғаларға арналған Onlinebank.kz порталдың және «Банк-Клиент»
жүйесінің тұтынушылары 11 000 астам ... ... ... және ірі ... және ... өз ... ... халықаралық бірлестіктерге түрлі өнім мен қызметтер ұсынады;
сауда, жобалық ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелеу мен басқа да жалпы банктік
қызметтерді қосқанда. Банк өз саясатына сәйкес, ... ... ... ... ... корпоративтік клиенттер үшін 18 айға дейін
орташа мерзімге несие, сондай-ақ, қазіргі уақытта ... ... ... ... ... Банк ... өзінің негізгі
клиенттері үшін шетелдік банктермен бірлестірілген несиелер ұйымдастырады
және ... мен ... ірі ... ... ... ... ... Банк өзге де қаржылық қызметтер ұсынады.
Қазақстанның құнды қағаздар мен валюта нарығының ... ... ... ол ... валюталық-конверсиялау операцияларын, ақша
нарығындағы операцияларды (құнды ... ... ... ақша ... ... ... ... ұсынады. Банктің
бас лицензиясына сәйкес, Банктің бағалы металдармен (алтын және ... ... ... ... ... алу және ... құқы бар. ... Банк өзінің корпоративтік және бөлшек сауда клиенттеріне ақша
қаражаты мен ... ... ... ... ... ... - көшбасындағы банк пен қаржы қызметтерінің провайдері
позициясын сақтап қалу, өсім мен операциялық тиімділік ... ... Осы ... жүзеге асырудағы  Банк ұстанымы.  
Банк стратегиясы өзіне көшбасшы банк позициясын және қаржылық қызметтер
провайдері (жеткізушісі) позициясын ұстануды кіргізеді.
Осы стратегияны жүзеге асыру үшін банк ... ... АҚ ... Банк ... ... Банк өз ... ауқымын кеңейтуге көңіл
бөледі. Банк өзінің корпоративті ... ... ... және ... ... жақсарта бермек.  Өз ... ... Банк ... және орта ... ... ... беруді 
ұлғайтуға тырысады.
• Ақпараттық басқару жүйесі мен операциялық тиімділікті жақсарту. Банк
операциялық ... ... ... мен ... ... ... ... және инвестициялар жолымен
жақсартуға  жұмыс істеді. Банк жетекші ақпараттық жүйелерді енгізуді
жалғастыра бермек.
• Қор ... ... Банк ... және ... ... ... секьюритизациялау бағдарламасын, көп ... ... және ... кредиттік-сараптау агенттіктерімен 
ынтымақтаса ... және ... дара ... клиенттері депозиттерінің
көлемі бойынша өзінің нарықтық үлесін ұлғайту жолымен ... қор ... ... ... ... қаржылық қызметтер нарығына шығу. Қазақстандық ... ... ... ... базаны қосқанда, әлі даму үстінде.
Банк осы нарықта күтілетін мүмкіндіктерді пайдалану үшін, одан әрі
тәжірибе жинақтау  үшін ... ... және ... ... "Казкоммерц Секьюритиз" АҚ және "Казкоммерц ... ... ... ... өзін ... нәтижеге тағы бір әсер етуші ... ... ... ... ... ... білу ... – акцияның қозғалмайтын мүлкі. Ол ө ... ... ... капиталын көбейе алады. Бұл ағымды кіріске әсер етеді. Таза
кіріс екіге жіктеледі: акционерлерге және бөлінбеген таза ...... ... ... ... ... ... жағдайын талдағанкезед мынадай
көрсекткіштерге ие болды:
2008 жылдың 31 ... ... ... ... ... 2314,8 ... ... млрд. Доллар) 12,8 пайызға төмендеді. Салыстырып айтқанда 2007ж 31
желтоқсандағымен 2997,2 млрд. Тенгеге.
1сызба. Казкоммерцбанкінің ... ... жеке ... ... ... таңда Қазақстан банктерінің қызметі соңғы ... келе ... Бұл ... ... жоғары екендігін
статистикалық мәліметтерден көріп, байқаға болады. бұқаралық ақпараттардан
банктердің жоғарғы нәтижеге жетіп кірістілігін ... ... ... ... мына мәліметтерді, яғни
3 кесте. Қазақстан банк секторының кірістілігі.
|Банк ... ... % ... ... ... ... ... алынған |79 |82 ... ... |6,5 |2,9 ... және ... банкінің |7,1 |9,2 ... ... және ... ... |5,6 |3,5 ... | | ... ... және ... емес |1,2 |1,4 ... | | ... ... |0,6 |0,9 ... жеке сайыты www3.kkb.kz ... ... ... ... ... бір ол ... ... сатуын кеңеййтілген, осы 2008 жылдың 82% құралды, яғни ... Ал ... ... 3,6% ... төмендеген. Осыған байланысты
банктегеі қаражаттары мен ссуда 2,1% көбейген. Ақша ... ... ал ... ... ... емес активтер мен басқада
активтер керсінше өскен 0,2% мен 0,3%-ға.
4 кесте. ... ... ... ... құрлымы |2007ж |2008ж ... ... ... |16,3 |18,8 ... |15,2 |16,4 ... үй ... ... |23,8 |20,9 ... |7,6 |6,9 ... үй ... |5,9 |5,6 ... және ... |5,7 |5,1 ... мен желілер |4,3 |4,5 ... |3,2 |2,8 ... ... |2,5 |2,7 ... ... ... |1,9 |2,3 ... ... |1,9 |1,9 ... |11,5 |10,2 ... жеке ... ... ... 2008жылдың судалық портфель үлесі
3-сызба. 2007жылдың судалық портфель ... ... ... ... ссудалық портфелінде өзгерістер енгізілген.
|Кемігендер: Жеке меншік секторы төмендеген 2,5% пайызға, саудасы да 1,2% ... ... ... ... жолдар мен желілер 0,2%ге, тамақ |
|өндірісі 0,2%ге және ауыл шаруашылық өндрісі 0,4%ке ... ... ... ... 2,9%, қонақ үй бизнесі 0,7%, инвестицисы |
|мен қаражаттар 0,3%, энергия 0,4% және машина құрастыру 1,3%ке дейінгі ... ... ... ... банкімен қамтамасыздандырып отырған ссуда және қаражат
көлемі , осы 2008жылдың соңына қарай 241,8 милярд тенгеге құрады, ал ... ... ... 13,6 пайызға көбейгені көрінеді
Банкарлалық активтердің орналасуындағы үлесі 2008 жылы 9,2 ... ал 2007 ... ... яғни 7,1 ... ... ... ... қамтамсыздандыру үлесі 2008жылы 98,1 пайызы құрады, ал
мемлекеттік валютасы 1,9 құрады. Соның ... 2007 ... ... ... валюта бойынша үлесі – 93,9 пайызын, ал мемелкеттік валютасы
бойынша 6,1 үлесін құрады.
Банктік ... ... ... банктерге қаражаттарды орналастырылуы
консервативтік болып табылады. ... ... ... ... бос
жатқан қаражаттың қысқа мерзімді уақытқа банктің келсілген лимитасы бойынша
немесе бағалық қағаздармен мелекеттік қамтамасыздандыру бойынша келсіммен,
сонымен қоса шетелдік ... ... ... қана ... ... және ... ... құрастырылған провизия
қорының үлесі банктің қамтамасыздандыру бойынша соғы ... 0,3 ... ... 2007ж үлесі 1,3 милерд тенгеге салыстра қарағанда 76,6
пайызға ... ... ... ... ... ... ... банкінің көлемі азайғанынан болғанынан.
5 Кесте. Банкпен қамтамасыздандырылатын ссуда мен ... |2007ж |2008ж млн. ... |млн. ... | ... шот ... |39661 |19262 ... | | ... ... |173759 |222785 ... ссудалар мен | | ... | | ... ... |670 |65 ... | | ... ... |(1276) |(299) ... | | ... ... |241813 ... ссудалар мен | | ... | | ... |12068 |4499 ... ... |199853 |237314 ... жеке сайыты www3.kkb.kz ... ... ... ... 1,7 ... ... Демек,
2008 жылы 289,3 млрд. теңге болса, 2009 жылы 505,5 млрд. теңгені құрады.
Клиенттердің әрекетсіз қарыздары (Банк әрекетсіз ... деп, ... 30 ... ... ... одан көп ... ал ... 60 күн немесе одан да көп мерзімге өткізіп алған борыштарды айтады)
клиенттерге берілген қарыздардың ... 22,8% ... ... ... ... ... әрекетсіз қарыздар кредиттік қоржынның 8,1% дәрежесінде
болды (2009 жыл 1-тоқсан - 12,2%; ... - 15,0%; ... - ... қарыздардың ең жоғары өсімі 2009 жылдың 3-тоқсанында ... ал ... ... ... ... ... өсу ... сегмент көп ықпал етті (2008 жылдың соңында 7,3%, 2009 жыл 1-
тоқсанында - 10,9%, ... - 13,8%, ... - ... ... ... ... үлесі 2009 жылы 22,6%
құрады. Бөлшек сегменттегі әрекетсіз қарыздардың дәрежесі 2008 жылдың ... 2009 жылы 24,4% ... ... алайда төртінші тоқсанда 110 б.п. төмендеді
(3-тоқсанның соңында 25,5%).
Клиенттер ... ... ... 2009 жылы ... ... 2008 жылы 11,9% ... ... берілген несие мөлшері, 2009 ... ... ... ... 1886,6 ... ... құрады, 2008 жылдың
сәйкес мерзіміндегі көрсеткіш - 1793,7 млрд.теңге. ... ... ... мөлшерінің 87,3%-ы (2009 жылдың соңы) корпоративті ... ... ... 2008 ... ... - 83,6%.
Корпоративті бизнестегі клиенттерге тиесілі ... ... ... ... ... ... ... 773,3
млрд.теңгені құрады. 2008 жылы - 680,6 млрд.теңге. ... 2009 жылы ... 92,7 ... ... ... 13,6%. Ал 2009 жылдың ... ... ... ... ... ... 60,6% ... 2008 жылы -
69,5%.
Қарыз 2 транштан тұрады. Оның бірінші бөлігі (800 млн. АҚШ ... +0,45% ... ... бір ... ал екінші жартысы (500 млн.доллар)
LІBOR +0,9 пайызбен 3 жыл мерзімге ... ... The Bank of ... Ltd, CALYON,
Commerzbank және Deutsche Bank AG (Лондон филиалы) ... ... 700 млн. АҚШ ... ... транзакция басталғаны
туралы синдикатқа қатысуға шақырылған банктер тобына үстіміздегі 3 қарашада
хабарланған екен. Нәтижесінде синдикатталған ... ... ... ... 45-
ке жуық банк қатысып, займ сомасы 1 млрд. 300 млн. АҚШ долларына жетіпті.
Бұл бұған дейінгі ... ... ... ... ... ... Еуропа елдерінің, ТМД-ны қоса алғанда, жеке меншік ... ең ірі ... ... ... ... ... қаражат түрлі
импорттық-экспорттық келісім-шарттарды қаржыландыруға, сондай-ақ банк
клиенттерінің ортақ корпоративтік мақсаттарына пайдаланылады.
2.2 ... ... ... компаниясының несие қабілеттілігін
талдау
«Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясы 1919 жылы құрылған. Оның
негізгі қызметі мұнай ... ... ... газ ... ... және іске ... ... құрал жабдықтарды жасау және жабдықтау-мен
айналысу болып табылады.
Компанияның орталық офисі Хьюстонда (Техас штаты) орналасқан.
Жұмысшылар саны 85 мың ... ... ... 120 ... ... бар, ... Қазақстан да бар. Қазақстандағы кәсіпорынның бөлімшесі Каспий-
дегі мұнай ... ... ... ... 2006 жылы 30,5 ... АҚШ ... ... 12 жылда «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясы Нарьян-Марда,
Няганда, Ханты-Мансийскте, ... ... ... ... Губкинскте, Ноябрьскте, Архангельскіде, Мегионда,
Радужда, Охада, Тенгизде, Ақтөбеде, Атырадау, Актауда, Астраханда, Причал-
да, Небит-Дагта, ... және ... ... іске
асырумен айналысты.
Компанияның Energy Services Group бөлімшесі мұнай және газ саласында
қызмет ... және ... ... ... аяқтау және жөңдеу бойынша
қызметтер көрсетеді.
Компанияның ... ... ... ... and ... ... ... мұнай және газ өңдеу зауыттарын
жабдықтаумен және ... ... ... , ... ... 30 халықаралық тәуелсіз компанияларымен бірлесіп қызмет ету
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... иге-ріп
жатқан Agip KCO консорциумымен, ... ... ... ... (ТШО) ... жасайды.
«Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының басқарушылық құрылы-мы
төмендегі 1- суреттетен көруге болады.
1 Сурет. ... ... ... ... ... ... Интернэшнл Инк.» компаниясының баланысы ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығының маңыз-ды
белгілерінің бірі және ... ... ... ... ... ... нарық экономикасы жағдайында оған көп көңіл бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында, жалпы активтер-
дің, баланстың және кәсіпорынның “өтімділігін” анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... өтеу қабілеті-
лігі ұғынылады. Ал екінші тұжырымдама бойынша, ... – бұл ... ақша ... айналуға дайындығы мен ... ... ... ... қабілеттілігін білдіреді және
активтер мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы ... да, ... ... ... да ... ... ... Кәсіпорынның өтімділігі
шын мә-нінде баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан ... ... ... үшін ... ... көрсеткіштерін
тереңінен зерттеу ке-рек.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні – ... ... ... ... ... ... міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді:
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға ... ... ... ... мен ... ... ... Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш
басқа да активтерді жатқызады.
А3. Баяу ... ... ... ... ... Қиын ... активтер. Бұлардың құрамында ұзақ мерзімді актив-
тер жатқызылады.
Баланс пассивтері ... ... ... ... ... ... ... тезірек төленуге тиісті міндеттемелер. Бұларға уақытында
төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да қысқа ... ... ... ... ... ... бойынша есеп айырысу көле-мінен
асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер – қысқа мерзімді несиелер мен ... ... ... ... Ұзақ ... міндеттемелер – ұзақ мерзімді несиелер мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер. Бұған меншікті капитал жатқызылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен ... ... ... жиындарын салыстыру керек. Баланс толық өтімді деп ... ... ... ... егер ... сол ... үш ... әрбір
то-бы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең болса
ба-ланс өтімді болады, кері жағдайда баланс өтімді ... ... ... ... үш теңсіздіктің орындалуы төртін-
ші теңсіздікті орындау қажеттілігін ... ... ... пен пассив бо-
йынша алғашқы үш топтың жиындарын салыстыру маңызды орын ... ... ... ... ... ... ... терең экономика-лық
мәні бар: оның орындалуын қаржылық тұрақтылықтың ең төменгі ... ... ... ... ... ба-рын
дәлелдейді.
Баланстың топтастырылған баптарын 4-кесте түрінде көрсету орынды бола-
ды.
6 кесте. «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» ... ... ... активінің өтімділік дәрежесі және оның пассивінің
мерзімінің шұғылдығы бойынша баптарының тобы.
|Актив ... мың. тг ... ... мың. тг ... ... (+) |
| | | | ... |
| | | | |(-) |
| |2006ж |2007ж | |2006ж |2007ж. |2006ж |2007ж ... Ең |1 505 |6 140 |1. ... |44 325 |41 835 |-42 820|-35 695 ... | | ... | | | | ... | | ... | | | ... Тез |97 885 |53 240 |2. ... |24 450 |18 520 |73 435 |34 720 ... | |мерзімді | | | | ... ... | ... | | | ... Баяу |76 370 |72 190 |3. Ұзақ |0 |0 |76 370 |-4 180 ... | ... | | | | ... ... | ... | | | ... Қиын |193 095|227 540|4. ... |300 080|298 755 |-106 |-71 215 ... | ... | |985 | ... ... | | | | | | ... |368 855|359 110|Жиыны |368 855|359 110 |- |- ... ... ... «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» |
|компаниясының баланысы ... ... ... мына ... ... ... ... кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында – 1,3;
жыл соңында – 1,07;
Бұл көрсеткіштің қолайлы мәні 0,9 болып табылады.
Алайда бұл ... ... ... ... ... өтеу
жөніндегі мүмкіндіктерін көрсете алмайды. Сондықтан, осы ... ... ... ... ... бағалау үшін, өтімді қаражаттардың жиы-
нымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей жүйесі қолданыла-
ды.
Кәсіпорын жоғары немесе ... ... ... ... ... себебі
ағымдағы активтердің құрамына әртекті төлем қаражаттары кіреді, бұлардың
ішінде қысқа мерзімді міндеттемелерді жабуға арналған оңай ... ... ... де қаражаттар болады. Қарастырылған жүйедегі маңыздылары
болып үш көрсеткіш саналады: абсолюттік ... ... ... ... және ... ... коэффициенті. Олар туралы төмен-де
айтылады.
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттігін анықтау анықтау үшін ... ... ақша ... ... ... ... және да-
йындықты сипаттайтын өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері кеңінен қол-
данылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
-абсолютті өтімділік ... өтеу ... ... өтеу ... ... ... коэффициенті ақша қаражаттары мен тез өткізілетін
бағалы қағаздардың мерзімді және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... немесе жақын мезгілде ағымдағы қарыздар-
дың қандай бөлігі өтелетінін ... ... ... ... ... түрде болады:
Ка.ө 0,20,5
Бұл – ағымдағы міндеттемелердің қандай бөлігі ... ... ... көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі.
Біздің кәсіпорын үшін оның ... ...... ... – 0,1;
Аралық өтеу коэффициентін есептеу үшін (немесе оның басқа аталуы:
қауіпті өтім коэффициенті, ... дәл ... ақша ... алдыңғы көрсеткіштің алымына дебиторлық борыш және басқа да
активтер қосылады. Ол ... ... өз ... есеп ... болжамданған төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы
міндеттемелердің қандай бөлігі тек ақша ... ... ... ... ... өнімдер, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер
бойынша түсімдер есебінен өтелетінін сипаттайды.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі ... ... ... 1
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында – 1,5;
жыл соңында – ... ... ... ... өтеу ... барлық
ағымдағы активтердің жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің көлеміне
қатынасын көрсетеді. Ол ... ... мен ... ... өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді жіне дебиторлармен өз
уақытында есеп ... және ... ... тиімді өткізу жағдайларында ғана
емес, соны-мен бірге материалды айналым құралдарының ... ... ... ... сату ... ... ... төлемдік
мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу коэффициенті өтімді құралдар жедел және қысқа мерзімді
міндеттемелердің сомасын өтейтінін белгілеуге ... ... және ... ... ... ... ғана ... кәсіпорынның өзінің
қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез есептесе алу ... ... үшін мына ... қалыпты мән болып табылады:
Кағ.ө 2
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл ...... ...... ... ... ... құралдарға тиімді қажеттілік
деңгейі ағымдағы міндеттемелерден 2 есе асуы ... ... ... ... соңғы екі өтімділік коэффициенттерінің шамалары талап
етілген шектеуге жауап бергенімен, жыл ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыстың қайталанбасы үшін, оның себептерін
анықтаған жөн.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау.
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті ... ... ... ... ... Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және
оны құ-рылуы да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға ... ... ... ... мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал меншікті капитал
мен қарызға ... ... ... ... оның қаржылық
тұрақтылығын ... ... ... ... ... және оның ... көбі-не
өзін өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен ... Тек ол ... ... ғана ... капитал тартылады. Бұл
кезде қиын болса да сырттан тартылған капиталдан ... ... ... орын ... бірақ онсыз әрине мүмкін емес. Сондықтан да қаржылық
есеп берудің ... ... ... ... ... ... Оның
ең аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... яғни қосымша
қажеттілік ту-ғанда, ол банктердің қысқа мерзімді несиелерімен ... ... ... ... ... ... ... меншікті және қатыстырылған
капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру кезеңіндегі олардың ... ... ... ... баға ... Бұл ... өз меншігіндегі
капи-талға басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры болуы оның
қаржылық ... ... ... ... көлемін ғана анықтап қоймай, сонымен бірге капитал-
дың жалпы сомасындағы оның үлес салмағын да анықтау маңызды. Бұл ... ... әр ... ... берілген (тәуелсіздік коэффициенті, ав-
тономдық коэффициенті), бірақ оның мәні бір ғана - бұл коэффициентке ... ... ... ... ... ... ... және өз
қаражатын қаншалықты жұмсай алатынын көруге болады. Тәуелсіздік коэффи-
циентін меншікті капиталды барлық авансталған капиталға ... ... ... = ... ... авансталған капитал
(2.16)
(баланс валютасы жиыны, яғни ... ... ... ... өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі жоғары екен-
дігін көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде
болғаны дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты құрылымын
сақтауға ... ... ... ... берушілер дәл осындай құры-
лымды ... ... ол ... өздерінің міндеттемелерінің
кепілдігін жоғарылатады. Неғұрлым ... ... көп ... ... ... ... етіліп, нарық жағдайында алға шығуға
көмектеседі. Сон-дықтан кәсіпкерлер әр ... ... құру ... және
жарғылық қорға бөлінбеген табысты тікелей қосу арқылы ... ... ... ... ... ... авторлары инвесторлар мен не-
сие берушілерді қамтамасыз ететін, меншікті ... оның ... ... ең аз мәні 0,6 ... ... деп ... ... ... О.В.Ефимова және тағы басқа-лар
бұл көрсеткіштің 0,5 деңгейдегі мәні кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ете ... ең ... ... бола алады
деп ... және ... ... тәуелсіздік коэффиентінің жоғары жетерлік
деңгейі болып, 0,5-0,6 тең ... ... ... ... ... саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің тәуекелдігі төмен бола-
ды: өз қаражаттарынан ... ... ... ... (қарызға
алынған каражаттар салынған, екінші жартысы кейбір себептермен құнсыздан-
ған болса да), ... ... ... ... ... ... мен сатып алушылар арасындағы келісім-шарттық міндет-
темелер қатаң сақталатын және фирманың атағына үлкен мән берілген ... ... ... тәуелсіздік коэффициентіне мұндай жоғары
талаптарды қоймайды ... оны 0,2-ге ... ... болады).
Жоғарыда келтірілген меншіктік коэффициентін 0,5-0,6 ... ... ... ... үшін ғана емес, кәсіпорынның өзіне де
маңызды. Сонтықтан талдаушыға, қаражат көздерін орналастырудың тиімділігін
белгі-леуге мүмкіндік беретін, құрылымына зерттеу ... баға беру ... ... ол ... ішкі және ... ... жүзеге асыры-
лады.
Ақпаратты сыртқы пайдаланушылар, мысалы, банктер, ... ... ... ... ... ... берушілер капиталдың аванс-
талынған капиталдың жалпы сомасындағы үлесінің өзгеруін, келісім-шарттарға
отырған ... ... ... ... баға ... ... ... үлесі төмендегенде тәуекелділік өседі. Кәсіпорын капиталының құрылы-мын
зерттеу оларға кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімдік несиелердің төмендеуі және мен-
шіктік капиталдың өсуі кәсіпорын қызметінің қыскарғанын көрсетеді. Бірақ бі-
рыңғай ... ... ... болмайды, себебі бұл қаражаттардың ... ... ... үшін және ... ... ... болуы мүмкін. Егер несие үшін пайыздық мөлшерлемелер дивидент-
тердің мөлшерлемелерінен төмен болса, онда ... ... ... ... ал егер керісінше болса, онда меншікті капиталды пайдаланған дұрыс.
Әрине, авансталған капиталдың ... ... ... ... ... ... есеп ... ... ... ... ... ... үшін келесідей талдау 5-кестесі құрылады.
7 кесте. «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының авансталынған
капиталының құрамы мен құрылуы
|Көрсеткіштер ... мың тг. ... % ... (+;-) |
| |2006ж |2007ж |2006ж |2007ж |Мың тг. ... |
| | | | | | ... | | | | | |% ... капитал | | | | | | ... ... |13 395 |13 395 |3,63 |3,72 |0 | ... ... |223 375 |223 375 |60,49 |62,09 |0 | ... капитал|3 225 |3 225 |0,87 |0,90 |0 | ... ... |60 480 |59 415 |16,38 |16,51 |-1 065 |-1,76 ... зиян)| | | | | | ... |300 475 |299 410 |81,37 |83,22 |-1 065 |-0,35 ... ... |0 |0 |0,00 |0,00 |0 | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |5 325 |3 175 |1,44 |0,88 |-2 150 |-40,38 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... ... |44 325 |41 835 |12,00 |11,63 |-2 490 |-5,62 ... кезең |3560 |3 570 |0,96 |0,99 |+10 |+0,28 ... | | | | | | ... да ... |15 565 |11 775 |4,22 |3,27 |-3 790 |-24,35 ... | | | | | | ... |68 775 |60 355 |18,63 |16,78 |-8 420 |-12,24 ... |369 250 |359 765 |100,00 |100,00 |-9 485 | 2,57 |
| ... ... Инк.» компаниясының баланысы ... ... есеп беру ... ... ... ... мың ... немесе 2,57%-ға төмендегені көрініп тұр. Тәуелсіздік
коэффи-циенті 0,814-ден 0,832-ге дейін немесе 0,018 ... ... ... қаржылық жағдайының (тұрақтылығының) аз да болса жақсарғанын
көрсетеді. Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын
қатысты-рылған ... ... ... ... үлес ... ... Оны тәуелділік коэффициенті деуге де ... Ол ... ... = ... немесе Кт = 1 – Ктс
(2.17)
Мұндағы: Кт - ... ... - ... ... - ... ... ... валютасы, ... ... ... ... авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін ... үлес ... ... ... ... ... каржыландыру көзде-
рінен тәуелділігі жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда оның деңгейі ... 0,186 ... ал жыл ... 0,168 ... болды.
Келесі, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын меншікті ка-
питалдың ... ... ... ... ... ... табылады.
Кқ = Мк:Қк
(2.18)
Мұндағы: Кқ - ... ... - ... ... - ... ... ... жоғары болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар
қаржыландыруға ... ... ... ... ... ... қандай бөлігі өз қаражатымен, ал
қандай бөлігі қарыз ... ... ... ... коэффициенті

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АТФ банктің» есебін жетілдіру шараларының методикалық нұсқаулығы17 бет
Қаржылай инвестициялардың есебінің аудиті7 бет
Казкоммерцбанк АҚ-дағы қарыз алушының несиелік қабілетін талдау31 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Несие тәуекелділігін басқару жүйесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау29 бет
Қазақстан Республикасының қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау27 бет
Қарыз алушы кәсіпорынның несиелік қабілеттіліктерін бағалау8 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау34 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау туралы50 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь