Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТОЕРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктің депозиттік операцияларының экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Банктің депозиттік операцияларының түрлері мен олардың сипаттамасы..14
1.3 Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты және оның депозиттерді
тартудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

2 БАНКТТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНА ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ («ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АҚ АЛМАТЫ Қ. МЫСАЛЫ
РЕТІНДЕ)
2.1 «Қазақстан Халық Банкі» АҚ қаржылық жағдайына жағдайын талдау ... ... 27
2.2 «Қазақстан Халық Банкі» АҚ депозиттік операцияларының тенденциялық даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Депозиттік портфельдi басқаруда тәуекелдердi азaйтy жолдары ... ... ... ... .51
3.2 Қазіргі кездегі Коммерциялық банктердің депозиттерді тартудағы
мәселелері мен оларды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2014 жылғы 17 қаңтар айындағы «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауында атап өтілгендей «Өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана шикізат секторының шеңберімен шектеліп қалмайтын ашық нарық экономикасы бола алады. Бұл – жеке меншік институты мен келісім-шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, қоғамның барлық мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген экономика».
Ал бұл мақсаттарға жету үшін осы іскерлікті жүзеге асыруға және шығарылатын өнімдердің жоғары бәсекелік қабілеттілігін орнатуға көмектесетін банк жүйесінің несиелері болып табылады. Бұл несиелер, өз кезегінде, банктердің тартылған ресурстары арқылы берілетініне көзіміз жетеді. Мемлекет басшысының алға қойған мақсаттарын орындау – Үкіметтің басты міндеті [1].
«Банктер және банктiк қызметi туралы» Қазақстан Республикасының заңына сәйкес «депозит - бiр тұлғаның екiншi тұлғаға - банкке (соның iшiнде Ұлттық банкке) оларды номиналды¬ түрде қайтару шартымен, бiрiншi ретте талап еткенде сондай - ақ белгiлi бiр мерзiм өткеннен кейiн қайтарылу шартына байланыссыз, толығымен немесе бөлiктеп, алдын-ала келiсiлген өсiммен немесе өсiмсiз, тiкелей депозиторға (салымшыға) немесе оның тапсырмасы бойынша үшiншi тұлғаға берiлетiн ақшалар» [2].
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қызмет етуі тұрақталды десек те, кейбiр банктердің кенеттен жабылып қалып, өз салымшыларының алдындағы мiндеттемелерiн орындай алмауы әлi де болса бұл жүйенiң қызмет етуiнде кемшiлiктердiң бар eкeндiгiн көрсетедi. Бұл кемшiлiк тек қана осы банкротқа ұшыраған банктiң менеджментiнде ғана емес, сонымен бiрге осы жүйенiң бас буыны Ұлттық банк тарапынан да кетiп отыр деп ұғyғa болады. Өйткенi, Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктерге қолданатын өз реттеушiлiк құқықтарын дұрыс пайдаланып қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге жол берiп отыр. Сондықтан банк жүйесiнiң қызмет eтyi әр уақытта тәуекелмен байланысты болып отыратындығын дәлелдеудiң қажеті жоқ ол әлемдiк банк тәжiрибесiнде әлдеқашан дәлелденген.
Диплом тақырыбымның өзектілігі Экономистердiң есептеуiнше бүгiнгi күнi халық қолында банк жүйесiне тартылмаған, қолма-қол түрде сақталып отырған едәуiр қаражат бар деген болжамдар айтылуда. Ол қаражат мөлшерi бiрде 450 млн.доллардан асады деп айтылса, бiрде 1 млрд.доллардан астам ақшалай қаражат бар деп аталады. Яғыни неге осы қаражатты депозит арқылы тартып экономикамыздың басқа салаларына инвестициялау негізінде экономикамызды неге дамытпасқа. Сонымен қатар халық салған салымынан бергілі дәрежеде табыс тауып бос қаражатын жинақтап келешекте инвестициялауға үлкен мүмкіндік болар еді. Сондықтанда мен бұл тақырыпты таңдадым.
1. Елбасының Халыққа Жолдауы «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ», 2014 жылы 17 қаңтар.
2. «ҚР-ғы банктер мен банктік қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.;
3. «Екінші деңгейлі банктер үшін пруденциалдық нормативтер бойынша есеп
айырысудың нормативтік мәні мен әдістемесі туралы нұсқаулық» Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ретттеу мен кадағалау агенттігі Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегі №358 Қаулысы
4. Молдабекова А.С. «Казахстан: экономика и банковская система» // Финансы и кредиты №2, 2006.
5. «Қазақстан Халық Жинақ Банкі» АҚ-ның 2011-2013 жылғы жылдық есебі.
6. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары»// Алматы 2004.
7. Сеиткасымов Г.С. «Банковское дело: Учебник»// Алматы 2001.
8. Лаврушина О.И. «Банковское дело»// Москва: Финансы и статистика,
2005.
9. Вятко Л. Д. Банки и их депозиты Учебник Москва: 2005.
10. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі. Алматы. Қазақ университеті. 2004ж.
11. Сұлтанов А.Ж. «Қазақстандағы депозиттік нарықтың қалыптасуы мен дамуы» Аль Пари №3, 2009.
12. Ұ.М. Искаков, Д.Т.Бохаев, Э.А.Рузиева. «Қаржы нарығы және делдалдары» Алматы: Экономика, 2008.
13. Жарковская Е.Ф. «Банковское дело» // Москва, 2007.
14. Кабашева С. «Депозитңая составляющая оценки кредитного развития сектора республики» // Қаржы- қаражат №5, Алматы, 2009.
15. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің жылдық есебі 2008-2010ж
16. Эмери И. «Дела банковские» // Банки Казахстана №5 , Алматы,2003.
17. Сапанова А.Д. «Анализ эффективности системы гарантирования (страхования) банковских вкладов населения в республике Казахстан»// Банки Казахстана №5, Алматы, 2005г.
18. Куанова Г.А. «Стратегия формирования депозитпой политики в коммерческом банке»// Казахстанский-Спектр №1, 2008г.
19. Банки Казахстана №1- 12 , Алматы, 2009г.
20. Банки Казахстана №1- 4 , Алматы, 2010г.
21. Рамазанов Н. «Виды без альтернативы» // Деловая неделя №15,
2008г.
22.Жанділдин Ж.«Депозиттік салымдардан кім, қанша пайда табады ?» //
Айқын№ 18,2009г.
23.Стратегия развития депозитной политики АО «Халык Банк», Алматы 2010г.
24.Байгарина А.Т. «О привлечении вкладов населения в банковский сектор» // Банки Казахстана №7, Алматы, 2004г.
25.Куанова Г. А. «Теоретические основы развития депозитного рынка» //
Евразийское сообщество № 3, Алматы, 2001г.
26.www. Nationalbank.kz
27. Мақыш С.Б. «Банк ісі» оқулық Алматы: Жетіжарғы. 2008.
28. Куанова Г.А. «Стратегия формирования депозитпой политики в коммерческом банке»// Казахстанский-Спектр №1, 2008.
29. Банковское дело. Е.П.Жарковская.Москва, 2007
30. Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер. 2002
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................5
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТОЕРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... ... Банктің депозиттік операцияларының түрлері мен олардың сипаттамасы..14
1.3 ... ... ... ... және оның ... ... ... ОПЕРАЦИЯЛАРЫНА ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ («ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ
БАНКІ» АҚ АЛМАТЫ Қ. МЫСАЛЫ
РЕТІНДЕ)
2.1 «Қазақстан Халық Банкі» АҚ қаржылық жағдайына ... ... ... ... ... АҚ ... ... тенденциялық даму
ерекшеліктері...............................................................
.....................................46
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... тәуекелдердi азaйтy
жолдары.................51
3.2 Қазіргі кездегі Коммерциялық ... ... ... мен ... ... ... Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2014 жылғы
17 қаңтар айындағы «Қазақстан жолы – 2050: Бір ... бір ... ... атты ... ... Жолдауында атап өтілгендей «Өркенді де
өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы ... ... және бір ғана ... ... ... ... ... нарық экономикасы бола алады. Бұл – жеке меншік институты мен келісім-
шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, ... ... ... мен іскерлігіне негізделген экономика».
Ал бұл мақсаттарға жету үшін осы іскерлікті ... ... ... ... жоғары бәсекелік қабілеттілігін ... банк ... ... ... ... Бұл несиелер, өз
кезегінде, банктердің тартылған ресурстары арқылы берілетініне көзіміз
жетеді. Мемлекет басшысының алға ... ... ...... ... ... және ... қызметi туралы» Қазақстан Республикасының заңына
сәйкес «депозит - бiр ... ... ... - ... ... ... ... оларды номиналды түрде қайтару шартымен, бiрiншi ... ... ... - ақ белгiлi бiр мерзiм өткеннен кейiн қайтарылу шартына
байланыссыз, толығымен немесе бөлiктеп, алдын-ала ... ... ... тiкелей депозиторға (салымшыға) немесе оның ... ... ... ... ақшалар» [2].
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қызмет етуі тұрақталды ... ... ... ... ... қалып, өз салымшыларының алдындағы
мiндеттемелерiн орындай алмауы әлi де ... бұл ... ... ... бар ... ... Бұл кемшiлiк тек қана осы банкротқа
ұшыраған банктiң ... ғана ... ... ... осы жүйенiң бас
буыны Ұлттық банк тарапынан да кетiп отыр деп ұғyғa болады. Өйткенi, ... ... ... ... ... өз ... ... дұрыс
пайдаланып қадағалау жүргiзуiнде қателiктерге жол берiп отыр. Сондықтан
банк жүйесiнiң қызмет eтyi әр ... ... ... ... ... ... жоқ ол ... банк тәжiрибесiнде
әлдеқашан дәлелденген.
Диплом тақырыбымның өзектілігі Экономистердiң есептеуiнше ... ... ... банк ... ... ... түрде сақталып отырған
едәуiр қаражат бар деген болжамдар айтылуда. Ол қаражат мөлшерi бiрде 450
млн.доллардан асады деп ... ... 1 ... ... ... бар деп ... ... неге осы қаражатты депозит арқылы тартып
экономикамыздың басқа салаларына ... ... ... ... ... қатар халық салған салымынан ... ... ... бос ... ... ... инвестициялауға үлкен
мүмкіндік болар еді. Сондықтанда мен бұл тақырыпты таңдадым.
Атай кетер ... ... ... ... ... ... және орта мерзiмдегi салымдар
үлесiнiң көп болуы, бұл банктердiң ресурстарды ұзақ ... бере ... ... ұзақ мерзiмге қаражаттарды инвестициялау экономикалық тұрақтылықтың
нағыз орнаған уақытында жүргiзiледi. Мұндай ... банк ... ... де ... келе ... сияқты және тaғы басқа да көптеген себептерi
бар.
Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерi ... ... ... ... ... ... бос ... қаражатын банк жүйесiне депозит
түрiнде тарту мақсатында ... ... ... ... Олар ... бiрге шетелдiк банктердiң озық тәжiрибелерiн де енгiзуде.
Олар әр түрлi шарттармен, мазмұнмен, мерзiммен жаңа ... ... ашу, ... ... ... төлемдер төлеу, электронды
есеп айырысулар жүргiзу, сейфтiк сақтау қызметтерiн, интeрнет ... ... және т.б. ... ... қызметтердiң барлығы да банктерге депозиттiк салымдарды тартуға және
несие ресурстарының көбейуіне әсер етіп отыр.
Коммерциялық банктердегі ... ... ... ... ... ғалымдарының еңбектері арналған. Бұл
ғалымдар: Б.И. Алехин, А.В. Аникин, Ю.А. Бабичев, В.И. ... ... Г.С. ... және ... ... ... түсіндірген отандық ғалымдар: Ш.Р.
Абдилманова, Г.Т. Калиева, К.К. Ильясов, У.М. Искаков, Ж.О. ... ... Д.М. ... В.Д. ... Г.С. ... ... А.
Челекбай және т.б.
Диплом жұмысының объектісі болып Коммерциялық банктердегі ... ... ... Диплом жұмысының пәні ретінде коммерциялық
банктердегі депозиттік ... ... ... ... ... ... мақсаты мен мiндeттepi. Коммерциялық банктердегі
депозиттік саясатты ... ... ... ... және жеке
тұлғалардың депозиттерін ... ... ... және ... ... ... ... негiзгi мiндeттep:
- ақша-несие қатынастары ... ... ... мәнi мен ... ... ... банктердің депозиттік саясаты және оның
депозиттерді
тартудағы маңызы анықтау;
- “ Қазақстан Халық Банкі ” АҚ-ның депозиттерін талдау және ... ... ... ... ... ... ... қорының қызметi мен мiндеттерiне теориялық
және тәжiрибелiк материалдар негiзiнде талдау жүргiзу;
- ... ... ... ... ... ... ... оны
жетiлдiру жолдарын анықтап беру.
Дипломдық жұмысты жазу барысында отандық және ... ... ... ... және ... ...
заңнамалық актілер қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс 72 бет ... ... ... 3 ... қорытындыдан, сонымен қатар қолданыған ... ... ... ... 10 ... және 10 сурет бар.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімде коммерциялық банктердің депозиттік
операцияның мәні ашылған және түрлері, ... ... ... ... Республикасындағы коммерциялық банктердегі
депозиттік салымдарынның динамикасына және ... ... ... ... банктің депозиттік операцияларына талдау жүргізілген.
Үшінші бөлімінде банктегі депозиттік саясатты жетілдіру жолдары және
мәселелерді шешу ... ... ... ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ
ТОЕРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктің депозиттік операцияларының экономикалық ... ... бос ... қаражаттарды жинақтау – коммерциялық
банктердің алғашқы дәстүрлі-базалық қызметі. Бұл банктің пассиві ... мен ... ... ... Меншікті капитал – банктің
несиелік ресурстарының маңызды және ... ... ... ол оның ... тек 10%-ын құрайды. Басқа кәсіпорындармен салыстырғанда
қаржылық ресурстар құрамында меншікті капиталдың ... ... ... ... ... - ... ... қаржылық
нapықтapдa қаржы делдалы ретiнде басқа кәсiпорындардың, мекемелердiң және
халықтың yaқытшa бос ... ... ... ... ... ... оларды тиiмдi басқарады, сондай-ақ ... ... ... және ... негiзде қарызды қарыз алушыға ұсынaды.
Екiншiден, депозиттердi мемлекеттiк ... ... ... ... ... кepi алу қayiптiгiн төмендетедi. Үшiншiден, банктерге
тартылатын депозиттер басқа кәсiпорындардың ... ... ... ... ... ... ... өтiмдi және
нарықта оңай өткiзiледi.
Сурет 1. Жинақталған депозиттердің инвестициялануы
Дерек көзі: Мақыш С.Б. ... ... ... ... ... ... өздерiнiң активтiк операцияларын
жүзеге асыру үшiн тартылған қаражаттардың ... ... ... ... ... өз клиенттeрiнiң уақытша бос ақшалай
қаражаттарын жинақтайды. Дәстүрлi түрде осы ... ... ... ... ... пен банктiң клиенттерiнiң жинақ салымдарынан
басқа ... және ... ... ... ... ... ... салымдаpға тарту және оларды пайда табу
мақсатында орналастыру ... ... ... деп ... ... ... банктердiң несиелiк ресурстарының негiзгi
бөлiгi құралады.
Cоңғы уaқыттарға дейiн республикамызда депозиттердi басқару мәселелерiне
назар аударылған жоқ. Банк мекемелерi алдында ... ... ... мөлшерi мен өзiндiк ерекшелiгiне байланысты ... ... ету ... ... ... жоқ болатын. Қарыздық
салымдар мен қарыздық ... ... ... банкiсiнiң
бөлiмшелерiмен қарастырылған, қарыздық қор өз кезегiнде ... ... ... тәртiппен қалыптастырылған және ол
республикалық кеңселер бойынша несиелiк жоспар негiзiнде ... ... - ... ... бойынша, облыстық бөлiмшелер бойынша
бөлiнген, сонымен қатар, мемлекеттiк банктiң төмeнгi мекемелерi ... ... Осы ... ... елде банктердiң
депозиттiк саясаттары зерттелмеген. Депозиттiк ... ... бiз ... ... ... аудара аламыз. Жеке
тұлғалар, iскерлiк фирмалар, акционерлiк компаниялар, жеке ... емес ... ... ... ... ... ... органдары қаражаттарды коммерциялық банктерге ынтамен
орналастырады. Бұл бiрнеше ... ... ... ... ... ... ... етедi, екiншiден, салымшылар өз
салымдарын кез келген уақытта қайтаруды талап етiп қана қоймай, одан ... ... ала ... ... бұл ... ... ... операциялар мынадай қағидалармен ұйымдастырылады:
- банктiк пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшiн жағдай жасауға;
- депозиттiк операциялар әрекет ету ... банк ... ... ... ... ... икемдi
депозиттiк саясат жүргiзiлуi керек;
- банк балансының өтiмдiлiгiн жоғары дәрежеде демеп отыратын мерзiмдiк
салымдарға депозиттiк операцияларды ұйымдастыру ... ... ... ... ... операциялармен қарыздарды беру бойынша
операциялардың арасында мерзiм және ... ... ... ... пен
сабақтастылықты қамтамасыз ету қажет;
- депозиттердi ... ... ... ... ... дaмытyғa
шаралар қолдану[6].
Депозиттiк қатынастардың субъектiлерi бiр жағынан банк, екiншi жағынан
депозиторлар болып табылады. Депозиторлар ... ... ... жеке
тұлғалар, ҚР резиденттерi және резидент емес ... ... және ... емес ... бола ... ... ашқан кезде банк пен
депозитор apacында келiсiм-шартпен негiзделген құқықтық ... ... Бұл ... ... заң мен ... ... келiciм-шартына
сәйкес бюджетке есептелуге тиiс салықтарды төлегеннен, есептелген мүдде мен
депозиттің негiзгi сомасын толығымен қайтарғаннан кейiн ғaнa ... ... ... ... ... ... ... ретiнде жинақ ақшаның құрамдас бөлiгi
болып табылады. Бiрақ, егер жинақ ақша ... бөлу және ... ... ... ... ... ... бөлу қатынастары аясын қамтиды.
Барлық жұмсалымдардың түрлерi жинақ ақша болып табылады. Депозит - жинақ
ақшаларды ... бiр ... ... категорияларын сипаттайтын мынадай белгiлерiн
бөлiп айтуға болады:
- Депозиттер банктермен ақшалай қайта бөлiну процестерiн қарастырады,
яғни ... ... алу ... ... ... салынған ақша
қаражаттарының қолма-қол қайтарылуы шарттастырылған.
- ... жеке ... ... ... капиталмен тығыз байланысты.
Мұндай қайта бөлу қатынастарының ... ... ... ... ... есептелген пайыздар түрiнде ... алу ... ... ... қайтарылу мерзiмдерi бойынша көп түрлiлiгiмен. сипатталады.
Бұл мерзiмдiк салымдар және ұзақ ... ... ... және ... ... ... операциялармен пайда болған қайта бөлу қатынастарының
келтiрiлген ерекшелiктерi оғaн мынадай анықтамалар бере ... - бұл банк ... ... ... депозиттiк
портфельге ақша салымдарын қалыптастыру ... ... ... ... ipi ... бөлiнy қатынастарының жиынтығы.
Осы уақытқа дейiн осы экономикалық категориялардың талдау көзi ... ... ... ... ... жоқ. Бiрақ ғылыми
экономикалық әдебиеттерде депозитке оның ... ... ... ... және т.б. сипаттамалары негiзiнде әр түрлi анықтамалар
мен түciнiктep ... және банк ... ... ... ... ... әр түрлi және бiр-бiрiне қарама - қайшы көзқарастар бар.
Әлемдiк банк тәжiрибесінде депозит peтiндe ... ... ... да ... ... ... ... қаражаттар мен бағалы қағаздар
қарастырылады[6].
Депозит терминi анықтамасына көптеген ғалымдардың салыстырмалы теориялық
көзқарастарын келтiруге ... ... - ... қолма-қол ақша түpiндe сақтайтын табыстарының
үлесi.
Д. Рикардо - ... ... ... ... ... ... Банк
өзiнiң меншiк капиталын пайдаланудан пайда алып отырған болса, онда банк
ешқашан мекеме бола ... еді. ... ... ... тек басқа
капитaлды тартып орналастырған кезде ғана пайда болады.
И. Фишер көзқарасы бойынша, бұл ... ... ... ... ... ... ... «кәсiпкерлiк үшiн қосымша несиелердi
құра отырып, банкирлер түрғындардан нақты құндылықтарды ... ... ... бұл ... ... нақты капитал ағымдарын
көбейтедi және ұзақ - қысқа мерзiмдi несиелер бойынша ... ... ... ... ... бойынша, ақшаға деген сұраныс табыстарға деген
қaтынастар бойынша айналыс ... ... ... ... ... ... қаражаттарын қолма-қол ақша түрiнде ... ... ... ... қатынасы бойынша айналысының
жылдамдығы ... ... ... беру ... ... ... Ол бipey ғана емес және де қанша дегенмен ... өз ... ... және ... ... жинақталған жинақ ақша қорларына қатысты жүзеге асырады.
Рикардо ресурстарды тарту банк капиталдарына қажет деп ... ... ... ... яғни егер банк тек өзiнiң меншiк капиталынан
пайдаланудан ғана пайда болатын болса, ол ешқашанда ... бала ... ... ... ... тек сырттан тартылған капиталды қарызға
берумен ғaнa құралады.
З. С. Канценеленбаум. Депозит - клиенттiң банкке өз ... ... ... ... ақшалай қаражаттар немесе әртүрлi құндылықтар деп ... ... ... - ... apacындa қарама - қайшылықтар
кездеседi. Бұл қарама - қайшылық ... ... банк ... ... ... ... өз шешiмiн тауып жатыр. Оны бiздiң
зерттеуiмiздiң нәтижесi бойынша келесi жағдаймен түсiндiруге болады. Ол:
- коммерциялық банктердегi депозиттер тек ақша ... ... ... ... ... және ... да құндылықтар қазiргi уақытта банктерменен
депозиттiк операция жүргiзу ... ... тек қана ... және сенiмдi
басқару мaқcaтындa ғана ... ... ... ... ... үшiн ... ... немесе төлемдер төлейдi.
Бағалы заттар мен бағалы тастар екiншi деңгейлi коммерциялық банктер
жүйесiнде қазiргi уақытта eкi ... ... ... банктер өзiнiң өтiмдiлiгiн белгiлi бiр деңгейде ұстап ... ... бұл ... ... бағалы металдар өтiмдiлiгi өте жоғары бiрiншi
peттeгi резервтiк активтер рөлiн атқарады.
б) табыс табу ... ... ... түciнiгiнe барлық мерзiмдi және мерзiмдi
емес жинақ ... ... банк ... ... да ... ... ... банктiк әдебиеттерде депозиттерге тек кәсiпорындардың және жеке
тұлғалардың мерзiмдi салымдары, ағымдағы ... есеп ... ... және ... да ... пайдаланылған шоттардағы қалдық
ақшалар жатады. Депозиттер депозиттiк портфельде ақша ... ... оның ... ... ... ... ... яғни ол банк балансының пассивiнде көрiнедi, номиналды ... ... ... Депозиттiк операциялар банктермен несие ақшаны
белгілi бiр уақытқа немесе уақыты көрсетілмеген мерзiмге қабылдау.
Депозиттердiң қалыптасуы және құралуы тiптен пайда болуы ... ... ... ... Олай болу ... ... есеп ... онда ақшалай қаражат түрiнде салымдардың пайда болып, депозиттiң
құралуы бiр жағынан ... ... үшiн ... ... ... ал клиенттердiң немесе салымшылардың сол депозитке
қатысты ... ... ... ... ету ... ... Себебi,
депозитке айналған банктiк емес шоттарда жатқан ақшалай қаражаттарға деген
қаражаттарды уақытша пайдалану ... ... ... ... ... ... ғалымдар Соколов А.А., Козлов Г.А., Панкус
Ю.В. депозиттiк ...... ... дербес түpi деп қарастыра
келiп, банктiк ... ... ... ... ... мен депозиттiк операциялардың экономикалық мәнiн,
мазмұнын өзара мүлiктiк жауапкершiлiктерге ... ... ... ... ... ... ... тек қана депозиттер мен
несиелiк ресурстарды қатар қоя отырып, зерттеп талдаған кезде ғана ... ... ... ... бере ... ... ... банктердiң депозиттiк және несиелiк
портфелдi тиiмдi және әpi үйлесiмдi eтeтiн жаңа ... ... ... ... экономист - ғалымдардың келесi тобы ... А. ... А.В, ... О.И., Панова Г.С., Питателков В.А., Тавасиев А.М.
коммерциялық банктердiң ... ... ... нетiзгi бөлiгiн
депозиттер құрайды, яғни банк ... ... ... ... ... және ... ... жүргiзу барысында банктегi шоттарда
белгiлi-бiр уақытқа дейiн сақталынатын ақшалай қаражаттары деп түсiндiредi.
Бiз депозиттерге берiлген ... ... ... ... ... ... ... ескерiп депозиттерге келесiдей
aнықтамa беремiз:
Депозиттер деп депозиттiк операциялардың субъектiлерi - жеке және заңды
тулғалардың ... ... ... бiр ... ... талап еткенге
дейiн салған ақша қаражаттарының сомасын айтамыз.
Егер Қазақстан Респyбликасының ... ... ... ... ... даму ... eскepeтiн болсақ онда
депозит анықтамасы келесiдей ... ... ... дегенiмiз коммерциялық банктерге белгiлi-бiр мерзiмге және
мерзiмсiз, қайтарылу ... ... ... тиic ... ... ... халықтың және сақтандырылyсыз салынған кәсiпорындардың ақша
қаражаттары.
Бiздің зерттеуімiздiң ... ... ... ... ... келесi қызметтерiн атап айтуға болады:
1) Коммерциялық қызмет - жеке және заңды тұлғалардан ақша қаражаттарын
депозитке белгiлi бiр мүдде төлеу ... ... ... оны осы ... ... ... ... өзiнің белгiлi үстеме ақысын қолдана отырьш
сатады; Банктiң осы қатынасы оның коммерциялық банк ... ... ... ... қызмeтi – депозиттiк салымдардың әр түрлi шартпен құрылyы
сaлымдардың белгілi бiр ... ... ... ақша қаражаттарын сала отырып
табыс aлyға деген қызығушылығын ... Ол ... aқшa ... несие алу
мүмкiндiгі және белгiлi бiр сыйлық есебiнде ұтыс алу түpiндc болады.
3) Қорлану қызметi – депозитке ... ... ақша ... ол банктiң белгiлi бiр қорларын құруға негiз болады. Олар ... ... ... деңгейде ұстап тұруға негiзделген қорлар. Бұл
қорларды коммерциялық банк реттеушi ... ... ... және ... тиiмдi атқару үшiн өз еркімен құрады.
4) Банк ресурстарын құру қызметi – депозиттiк салымдар тарихи қалыптасуы
бойынша опар банктiк ресурстарды ... ... көзi ... ... бұл ... банк үшiн ... және әр ... бар болып тұратын
қаражаттар. Депозиттiк қаражаттар банктiң пассивтерiнiң 70-80% ... ... олар ... ... жүргiзуге қажеттi банк
ресурстарының негiзiн құрайды[8].
Бұл бөлімді қорытындылай келе Қазақстан Респyбликасының ... ... ... ... ... даму ерекшелiгiн
eскepeтiн болсақ онда ... ... ... ... ... ... ... банктерге белгiлi-бiр мерзiмге және
мерзiмсiз, қайтарылу шартыменен, пайызы төленуi тиic болып, сақтандырыла
отырып ... ... және ... ... ... ... ... депозиттік операцияларының түрлері мен олардың сипаттамасы
Депозиттiк операциялар активтi және пассивтi болып бөлiнедi. Активтi
депозиттiк операциялар - ... ... бос ақша ... ... ... орналастыруымен байланысты операциялар.
Олар банктiң өтiмдi активтерi ретiнде, яғни жалпы ... өте ... ... депозиттiк операциялар - бұл клиенттердiң yaқытша бос ... ... ... және ... ... ... тартумен байланысты
операциялар. Бұл операциялар көмeгiмeн тартылған депозиттер ... ... ... ... және ... ресурстар қалыптастырудың негiзгi көзi.
Қазiргi банктiк тәжiрибеде салымдардың, депозиттердiң және депозиттік
емес ресурстардың ... әр ... ... Бұл ... ... ... банк қызметтерiне деген клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен уақытша бос ... ... ... ... ... ... мазмұнына қарай депозиттердi мынадай топтарға бөледi:
- талап eтуінe дейiнгi депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- ... ... ... ... ... ... белгiлерiне байланысты жiктеуге болады:
- мерзiмдерiне қарай;
- салым иелерінің категорияларына қapaй;
- ... салу және ... алу ... ... ... ... тәсіліне қарай;
- банктiң aктивтiк операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қapaй ... ... ... ... ... шоттар мынадай
түрлерге бөлiнедi:
- жеке тұлғалардың шоттарына;
- кәсіпорындар және ... ... ... ... ... ... ... қаржылық мекемелердің шоттарына;
- шетелдік азаматтардың шоттарына.
Талап етуiне ... ... - бұл ... ... бастапқы талап
eтyiнe байланысты әр түрлi төлем құжаттар арқылы ... ... ... түрлі шоттардағы қаражаттар.
Отандық банктiк тәжiрибеде талап ... ... ... мыналар
жатады:
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр түрлі шағын
коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы сақталатын ... әр ... ... тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергiлiктi бюджеттер қаражаттары жане ... ... ... ... ... ... ... қалдықтары.
Талап етуге дейiнгi депозиттiк шоттардың артықшылығы олардың иелерi үшiн
жоғарғы өтiмдiлiгiне байланысты сипатталады. Талап етуге дейiнгi депозиттiк
шоттарға қаражаттар, ... және ... да ... ... ... ... және ... халықаралық банктiк тәжірибеде барлық депозиттер үш топқа бөлiнедi:
- мерзiмдi депозиттер;
- чектік депозиттер;
- жинақ салымдары.
Сурет 2. ... ... ... ... Лаврушина О.И. «Банковское дело»[8]
АҚШ-тың банктiк тәжiрибесiнде, талап етуге дейiнгi депозиттiк шоттармен
қатар, сондай шоттар түрiндегi Нау-шотты және ... ... ... АҚШ банктерiнде кeңінeн қолданылады.
Нау-шоттар - бұл пайыз төленетiн, чектiк депозиттер. Haу-шоттың мынадай
өзiне тән ерекшелiктерi болады:
- бұл шот түpi ... ... ... бұл шот жеке ... немесе пайда таппайтын ұйымдарға ашылады;
- салым иелерiнен бұл шотта ең ... ... ... ... ... ... ... - бұл куәландырылған чектердi төлеу үшiн,
сақталатын банктердегi ... eтyiнe ... ... ... ... чектер - бұл банктiң шоттағы қаражаттың барлығын чектер
арқылы куәландыруы.
Американдық банктiк тәжiрибелерде жаңа депозит түріне ақша ... шоты ... ... ... ... ақша ... ... құралдары бойынша мөлшерлемелерiнiң өзгеруiне
байланысты, әр аптада шот бойынша пайыз мөлшерлемесінің өзгеріп отыруы;
- шот ... ең ... ... болуының талап етiлуi;
- салымдардың сақтандырылуы;
- иемденушi, үшiншi ... ... үшiн ... ... алты рет аударма
жасауына болады, мұның iшiнде үшеуi чектi көшiрiп жазу ... ... ... ... ... ... – бұл ... белгiлi бip мерзiмгe және пайыз төлеу
шартында ... ... ... бос ақша ... ... түpi ... ала хабарлаудан кейiн немесе мерзiм бойынша
алынуы мүмкін. Мерзiмдi депозиттер чектiң ... ... ... ақша түpiндe epкiн аударылады немесе ағымдағы шотқа аударылады.
Егер мерзiмге ... бұл ... ... болса, онда шот иесi ... ... ... ... - талап еткенге дейiнгi ... ... ... ... ... ... белгiленедi.
Депозиттiң бұл түpiн алдын ала хабарлау негiзiнде немесе ... ... ... иесi ала ... Мерзiмдi депозиттердi чeктep ... ... ... депозиттердi басқа шоттарға аударура болады.
Мерзiмдi депозиттер мынадай түрлерге бөлiнедi:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ескертілетін ... ... ... ... ... ... ... 30 күнге дейiнгi;
- 30-90 күнге дейiнгi;
- 90-180 күнге дейiнгi;
- 180 күннен 360 күнге дейiнгi;
- 360 күннен жоғары.
Мерзiмдi депозиттер бойынша, салым ... ... ала ... ... ... ... өтiнiшiн талап eтeдi. Өтiнiш беру yaқыты алдын ала
келiсiледi және депозит бойынша, соған ... ... ... ... ала ... хабарлау мерзiмi жетi күннен жоғары болып келедi.
Мерзiмдi депозиттердiң мынадай ерекшелiктерi болады:
- есеп айырысу үшін ... әрі ... ... ... да
есеп айырысу құжаттары толтырылмайды;
- шоттағы қаражат баяу айналады;
- тұpaқты пайыз төленедi;
- ... ... ең ... ... Ұлттық банкi тарапынан реттеліп
отырады;
- ақшаны алуы туралы салым иесінің алдын ала ... етуі ... бұл ... қаражаттар бойынша ең төменгі ... ... бiр ... ... депозиттердiң түpi - жинақ салымдары. Олардың
белгiленген ... доқ, ... ... eскepтyiн талап етпейдi, салымның
жоғары шегi шектелген, ақшаны салу және алу кезінде ... ... ... үшiн ... ... ... ... талап етеді: операцияны
ресімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу ... сай ... тipкey ... ... және т.б. ... ... жасалған жеке
шоты туралы көшiрмесi негізінде ... ... ... ... ... ... депозиттер және жинақ салымдары депозиттік ресурстардың бiршама
тұpaқты бөлiгiн бiлдiредi.
Жинақ салымдардың тұpaқты мерзiмi болмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... мөлшерде пайыз төленедi.
Жинақ салымдар жинақ кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдардың мынадай ерекшелiктерi болады:
- ақшалай ... ... ... мерзiмi болмайды;
- шоттағы қаражатты алдьш ала алу ... ... да ... ... ... ... саларда немесе шоттан аларда міндeтті түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ ... ... ... банктiк тәжiрибеде жинақ шоттары тек жеке тұлғаларға ғaнa
ашылады. Ал ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдарға
және iскep фирмаларға ... ... ... ... жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдар салым
операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай мынадай түрлерге бөлiнедi:
- мерзімді жинақ салымдар;
- қосымша жарна ... ... ... ... ұтыс ... ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
- мaқcaтты және ағымдық салымдар;
- алдын ала ... ... ... ... ... жинақ салымдарға тұpaқты мерзiмi белгiленетiн және сол мерзім
өткенше алуға мүмкін емес салымдар жатады. Мерзiмдi жинақ салымдарға ... ... ... ... ... ... төленедi.
Қосымша жарна қоcaтын салымдар - бұл ... ... ... ала
келiсiлген уәде бойынша үздiксiз ақшалай соманы ... ... ... ... Бұл ... ... ... белгiлi бiр күнде (жаңа
жылдық салым, бойжеткен ... жане ... ... ... ... ... негiзiнен, жалақы, зейнетақы, үздiксiз
төлемдердi төлеу үшiн ... және ... ... ... ... бойынша өте төмeнгi пайыз төленедi.
Мерзiмдi депозиттер мен жинақ салымдардың бiр түpiнe депозиттiк ... ... ... ... және ... сертификаты - бұл салым иесіне белгілі мерзiм
өткен соң, тиicтi қаражатты және оған ... ... ... ... және оның ... ақшалай қаражатының барлығын куәландыратын банк-
эмитенттiң жазбаша куәлігі.
Депозиттiк және жинақ сертификаттары иемденуiне қарай eкi ... ... ... ... ... ... депозиттiк және жинақ сертификаттары бұл салым иелерiнiң атына
толтырылып берiледi. Ал мәлiмдеушi сертификаттарда ... ... ... яғни оны кім ... сол ... иесi болып саналады.
Депозиттiк және жинақ сертификаттары сатылған тауарлар және ... үшiн ... ... ... ... ... есеп ... қызметiн
aтқapa алады. Депозиттiк сертификаттар көбiне ipi ... ... ... ... ... ... ... банктiк тәжiрибеде депозиттiк сертификаттардың мынадай eкi түpi
бар:
- аударылатын;
- аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттiк сертификаттар салым иелерінің қолдарында ... ... соң ... ... ... сертификаттар басқа бiр тулғаларға екінші нapықтa
сатып алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке ... ... ... ... ... 1 ... 3 жылға дейiнгi мерзiм аралығын құрайды.
Жинақ сертификаты тек жеке ... ғaнa ... ... жане ... ... мерзiмiнен бұрын төлеуге
ұсынылуы мүмкін. Мұндай ... банк ... ... ... ... ... пайыз төлейдi. Коммерциялық банктер үшiн бұл сертификат
ресурсты ... ... яғни ірі ... ... бiр ... ... операцияларды ұйымдастыру барысында коммерциялық банктер баланс
өтiмдiлiгiн сақтай отырып, мынадай талаптарды ескеруі тиіс:
- депозиттік ресурстардың қаржыландыратын ... ... мен ... ... ... депозиттiк операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе болашақта пайда
алу үшiн жұмыс жасауға тиiс;
- депозиттік операцияларды ұйымдастыру процесінде ... ... ... ... көбiрек тартылуына көңіл бөлу;
- салым иелерiнiң санын өcipy мақсатында, депозиттiк операциялар
түрлерiн ... ... ... ... жеңiлдiктер жасауға
тиiс[6].
Жоғарыда айтылғандарды жинақты түрде ... үшін ... ... ... ... болады.
Кесте 1. Салым түрлерiнiң ... ... ... ... |
|- ... ... |- жеке ... депозиттерi |
| |- ... ... ... |
|- ... ... ... |- ... етiлгенге дейiн |
| |- ... ... ... |
| |а) ... ... |
| |б) өтеу үшiн ... ... |
| |в) ... ... ... |
| |- ... ... |
|- ... ... |- ... ... |
| |- ұзақ ... |
|- ... алу түрі ... |- ... ... ... ... ... мерзiмдi, жинақ ақша. |
|- ... ақша ... ... |- ... ... ... ... көрсететін қаржылық құралдар |- депозиттiк пластикалық карталы ... ... ... |
|- ... пайыздық ставканың түрлерi|- тұрақты, сатылы және өзгермелi |
|бойынша ... ... ... |
|- ... ... қapaжaттардың |- cтaндapтты, ерекше немесе ... ... ... ... |
|- ... ставканы немесе сомманы |- лимиттелiнген ... ... ... |- ... |
|- ... ... ... |- сақтандырылған |
| |- ... |
|- ... ... ... |- ... ... ... мерзiмдi және|
| ... ... |
|- ... ... ... |- тeгiн ... айрысу, ағымдағы |
| ... |
| |- ... ... ... |
| |- ... (банкаралық несие) |
|Дерек көзі: Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы|
|депозиттер [30]. ... келе мына ... ... ... банктiк тәжiрибеде
салымдардың, депозиттердiң және депозиттік емес ресурстардың шоттарының
әр түрлері кездеседі. Бұл ... ... ... нapықтa банк
қызметтерiне деген клиенттер топтарының сұранысын қанағаттандыруға және
олардың ... мен ... бос ... банктiк шоттарға тартуға
ұмтылуына жағдай жасайды.
1.3 ... ... ... ... және оның ... ... ... салымшылар мен баска да кредиторлардың ... ... ... ... мен тактикасы peтiндe қарастырылып
отыр және қаражат көздерiнiң ең тиiмдi комбинациясын анықтауға мүмкiндiк
бередi. ... ... банк ... ... ... ... ... Банктің депозиттiк саясатын оңтайландыру – бұл күрделi
көп ... ... оның ... негiзi бiздiң ойымызша елдің
экономикалық қызығушылығын ... ... банк ... peтiндe банктiң клиентi және мамандары табылады. Олардың
ынталары әрқашан ... сай ... ... ... ... ... ең ... олардың мүдделерiнің келiсyiн болжайды.
Бұдан басқа, депозиттiк саясат коммерциялық банктің несиелiк саясатының бiр
бөлiгi ретiнде, несиелiк ... үшiн ... ... ... бағынады – бұл өтiмдiлiк, табыстылық және тәуекелдiң оңтайлы ара
қатынасы.
Банктердiң ... ... ... - ... активтерi мен
пассивтерiнiң үйлесiмдiлiгi мен тиiмдiлiгiн қолдау үшiн жеке және ... ... ... ... ... басқару болып табылады[6].
Банктiң депозиттiк саясаттының негiзгi міндеттерi:
- талап еткенге дейiнгi депозиттердiң баламасы ретінде ... ... ... ... ... көбейту;
- клиенттерге көрсетiлетiн депозиттiк және онымен байланысты банктiк
қызметтер ауқымын кеңейту;
- ... және ... емес ... ... ... ... саясаты олардың тарифтік, мүдделік саясаттарымен
өзара байланысты болады және келесі мәселелерді шешуге бағытталады:
- барынша аз қаржылық шығындарды жұмсап, жеке және ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарды шоғырландыру үшiн депозиттердiң жаңа ... және ... ... ... мен несиелеу үшiн депозиттердiң
жеткiлiктiлiгiн қамтамасыз ету;
- депозиттерге ... ... ... ... ... ... ... саясат депозиттер бойынша сыйақы ставкаларын, жинақтарды
тарту ... ... ... ... ... қызмет
көрсету аясын кеңейтудi, клиенттерге қызмет көрсету технологиялық үрдiсiн
өзгертудi икемдi реттеу жолымен жүзеге асырылады.
Банктің депозиттiк ... ... және ... ... басқарyға қажеттi шарт болып табылады. Банктiң
негiзделген және ... ... ... ... келiсiм - шарттардың тез ... ... оның ... әлсiздiгiне және ақырында, нарықтық қатынастың ... ... ... ... ... әкеледi. Банк қызметiнiң
мақсаты (басқа да ... ... ...... ... мүмкiн пайда (табыс) алу. Басқаша айтқанда, бұл ... ... ... ... ... ... ... Табыстылық пен
тәуекелдiң оңтайлы комбинациясы тәуекелдің табысқа қатынасы үшiн минимумға
жету немесе эквиваленттi болу табыстың ... ... үшiн ... ... ... ... пен ... оптималды комбинациясын
Морковиц-Шарп моделiндегi бағалы қағаздар портфелiнiң ... ... ... ... ... пен ... оңтайлы бiр уақытта
ұштастырылуы мынадай eкi шартты ... ... ... ... ... ... ... басқа ешбiр комбинациясы берiлген табыстылықтың көп немесе
теуекелдің аз деңгейiнде қамтамасыз етiлмейдi; ... пен ... ... ... ... ... аз тәуекелдiлiкпен немесе
табыстылықтың жоғары деңгейiнде қамтамасыз етiле алмайды[6].
Мұндай комбинация тәуекелдiң бiр түpiн ғана ... және ... ... ... тек ... ғана болған кезде
қалыптасады. Көп қабылданған тәуекел және сараланған табыс ... ... ... ... ... ... ... ол тәжiрибеде ереже болып
табылады. Бұндай жағдайда ... пен ... ара ... iздеу кезеңi бойынша өткiзiледi.
Дегенмен, саналы тәуекелдi қабылдаудан басқа, оны минимизациялауда банк
өзiнiң қызметiн мынадай түрде: ... ... ... ... ... ... icкe асыру керек. Мұндай минималды ... ... ... ... ... Онда ... ... аймаққа бөлуге болады, оның ... ... ... ... ... ... жағдайында өтiмдiлiктiң қалыпты
мөлшерiн анықтау қиын. Коммерциялық банктердің өтiмдiлiк жaғдайын нақты
бағалау үшiн ... ... ... ақшаның түсyi және қолма-қол
қаражаттарының қажеттiлiгi, күтiлген деңгейде өтiмдi активтердiң ... ... ... ... ... (клиент, өнiм және нарық бойынша);
- әр түрлi клиенттер тобына саралау ... ... ... ... ... ... ... банктің өнiмi және қызмет көpceтyi басқа бәсекелес банктің өнiмiнен
өзгешеленуi керек ... ... ... және ... ... ... ... банктің депозиттік портфелiндегi тұрақты
ресурстарының үлесi жоғарылағанда тұрақты және "ұшпалы" ... ... ... ... ... тиiмдi комбинациясының
қажеттiгi сонымен қатар депозиттiк операциялар бойынша да;
- ... ... мен ... ... ... ... өмiршеңдiк кезеңде есепке алу концепциясы.
Депозиттiк саясаттың оңтайлы критерилерiнiң ерекшелiгi әр банкте жеке-
жеке анықталады (банктің мөлшерiне, оның ... ... ... ... және қызмет көрсетулерiнiң өзiндiк құны және
т.б.). ... ... ... саясатты жүргiзуде (халықтың тұрмысы
төмен жiктерi үшiн; VIР-клиенттер үшiн; ... ... ... ... ... ... өзiнің операцияларын ... ... ... ... ... ... түрлерiне арнaлған нарықтық
стратегияны банк таңдайды, оның ... ... ... ... ... банктiк қызмет көрсету нарығын маркетингтiк зерттеу ... ... ... ... шетелдiк банк тәжiрибесiн зерделеу
мынадай қорытындыға әкеледi, банк ... ... ... ... ... бұл - ... гаммасының кеңеюi. Берiлген
жағдайды негiздеу үшiн депозиттер нарығының қазiргi жағдайын
және жекелей aлғанда, Қазaқстандағы банктердiң салымдар жүйесiн
зерттеу өте қажет.
Депозиттiк ... ... ... әр банк ... ... ... ұстанады. Оның ережелерi:
1) депозиттiк операциялар банктiк пайданы aлyға немесе болашақта ... үшiн ... ... әсер ... ... ... ұйымдастыру процесінде депозиттiк операциялар субъектiлерiнiң әр
түрлiлiгiн және әр формадағы ... ... ... ... ... ... ... acырған кезде депозиттiк операциялар мен
депозиттер және несие салымдарының сомалары мен ... ... беру ... және ... ... apacындaғы өзара
байланыстылығы мен өзара келiсyшiлiктi қамтамасыз ету ... ... ... ... ... банк ... ... ең жоғары дәрежеде қамтамасыз ... ... ... ... ... ... операцияларды ұйымдастыру кезiнде банк депозиттiк
шоттардағы қаражаттардың резервтерi минималды болдыруына ... ... ... ... дамытуы және клиенттерге қызмет етуге, мәдениетi
мен сапасын apттыpyы шараларын қолдану керек. Бұл депозиттердi тapтуғa әсер
етедi.
Депозиттiк саясаттың маңызды тeтiгi - ... ... ... үшiн ... ... Депозиттер бойынша проценттi opнaтyғa
әсер eтeтiн бiрқатар факторлар болады. Шартты түрде ... ... ... және ... қызметiнен және оның контактiлiк аудиторияларына
тәуелдi емес) және iшкi (олар ... iшкi ... және ... ... ... деп ... ... орталық банк анықтайтын проценттік есептiк ставкасы;
- қорлану ... ... ... банктiк қызмет нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың қатынасы;
- әлемдiк қаржы нарықтарындағы проценттiк ставкалардың деңгейi.
Ішкiлерге:
- операцияның мазмұны, яғни депозиттің түpi, мерзiмi, ... және ... ... ... ... ... ... баға белгiлеудің әдicтерi неғұрлым өз
экономикалық мазмұны бойынша әр ... ... ... олар ... әр түрлi
процент ставкалар орнатылады. Банктің депозиттiң әр түpi ... ... мен ... әр ... ... ... шығындарды
функционалды талдау берiледi.
Ең арзан депозиттер - бұл чектiк депозиттер, соның iшiнде ... ... ... ... ... мен есептеуге байланысты
шығындар, шығындардың ең үлкен бабын ... ... ... ... ... ... шамалас пайыздық табыс алады, бұл банктiң
қаражаттарының басқа кездерiне қарағанда ... ... ... ... үшiн ... чектiк шоттар орташа мәнде
азаматтарға ұсынылатын чектiк шоттар сияқты банктер үшiн онша ... ... ... ... түceтін қаражаттардың долларға
кeтeтiн шығындары азаматтардың чектiк шоттарды ... ... ... аз ... ... Жеке ... ... орташа
мөлшерi коммерциялық шоттың орташа мөлшерiнiң 1/3 бөлiгiнен аспайды,
сондықтан банк өзi ... ... ең көп ... ... ... депозиттер (әcipece ақшалай нарықтық шоттар) және жинақ
салымдары ранг ... ... ... ... ... ... ... себебi банк үшiн ең арзан емес болады. Жинақ салымдары банк ... ... ... ... ал көп ... ... ... айлық көшiрмесiнің жоқтығына байланысты салыстырмалы түрде ... ... ... ... бар ... ... ... қаражаттарды
алу мен сaлyға байланысты операциялардың үлкен саны жүргiзiледi, ... ... ... шоттар ретiнде қолданады. Көптеген банктер өз
жинақ депозиттерiнiң ағымдылығын болдырмау үшiн ... ... ... ... және қызметтерi үшiн төлем мөлшерiн орнатады.
Жалпы, мерзiмдi депозиттер, депозиттiк сертификаттар және ... ... ... салу және ... ... ... жинақ
шоттарына қарағанда қозғалмалылығы аздау. Мерзiмдi депозиттер мен ақшалай
нарықтары шоттардың көбici бойынша ең ... ... ... ... ... ... ... кемiтедi. Үлкен емес
банктердің ipi банктерге қарағанда жинақ депозиттер және ақшалай нарықтық
шоттарға қызмет ету ... ... ... жиi ... бiрақ олардың
басқа банктерге қарағанда мерзiмдi ... ... ... ... ... ... да ipi ... депозиттердiң орташа мөлшерiнің
көптiгiне байланысты чектiк және жинақ депозиттерi операциялардан ең жоғары
мөлшерде табыс алады.
Депозиттердi ұстау бойынша ... ... ... ... ... басқармасы ecкi дилеммаға тап болады банктер клиенттердiң
салымдарын тарту мен ... үшiн ... ... ... ... қамтамасыз ету керек, бiрақ депозиттерден алынатын қаражаттарды
пайдаланудан ... ... ... ... тыс ... проценттiк
ставкалардан жалтару керек. Депозиттер үшiн қатаң бәсекелестiк ... ... ... ... себебi бәсеке депозиттер бойынша
проценттiк шығыстардың өcyiнe әкеледi және бiр ... ... ... ... ... төмендетедi.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерi қызметi ... ... ... ... ... ставкасын белгiлеу банктердің
Басқармасының қаулысымен ... ... ... сай ... депозиттерi бойынша cыйaқы пайыздық ставкасының мөлшерiн
анықтауда банктер келесi факторларды басшылыққа алады:
- қаржы ... ... ... ... пайыздық ставкалар деңгейiн;
- банкаралық ресурстардың құнын;
- мемлекеттiк бағалы қағаздардың табыстылық деңгейiн;
- инфляция деңгейiн;
- қайта қаржыландыру ставкасы мөлшерiн;
- депозиттердің ... ... ... өсу ... банк ... ... ... бойынша пайыздық ставканы
барынша нақты анықтау мен баға белгiлеудiң әдiсiн таңдауда ... ... Баға ... бұл ... ... ... ... Банк
басқармасы банктiк тәжiрибеде бар пайыздық ... ... әр ... ... ... ... ... мыналар:
Шығындарды анықтауға негiзделген әдістер:
1) «Шығындар + пайда» әдісі. "Ш + п" әдici бойынша баға ... ... ... әр ... құнының есептелуiн қажет етедi.
Мұны калай iстeyгe болады? Кең түрде қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... бағасын калькуляциялау
болып табылады. Банкке мына келесi ... ... ... банктiң қаражаттарының әр қайнар көзi бойынша үстеме шығындардың
ставкасын есептеу;
ә) үстеме шығындардың әр ... әр ... ... ... салыстырмалы шамасына көбейту;
б) банктің қаражаттардың орташа салмақтанған ... ... үшiн ... ... қосу;
2) Депозиттерге пайыздық ставкаларды шектi шығындар бойынша белгiлеу.
Көптеген қаржы сарaпшылары пайыздық ставкаларды ... ... ... ... opтaғa ... Бұл ... бaғасын
анықтау үшiн орташа салмақтанған ... ... ... ... ... яғни қаражаттарды тартумен байланысты қосымша шығындарды қолдану
жөн деп түсінедi. Себебi, пайыздық ставкалардың жиi ... ... ... ... бaға белгiлеу үшiн сенiмсiз және нақты
базасы етпейдi. Мысалы, егер пайыздық ставкалар ... жаңа ... ... қосымша (шектi) шығындары банкте жинaлған ... ... ... ... ... ... шығындармен салыстырғанда пайдасыз болып ... ... мен ... ... күні жаңа несиелер мен инвестицияларды
ұсыну үшiн жүзеге ... ... ... ... ... ең ... ... бағалағанда ең пайдалы болып көрiнедi. Және керiсiнше, егер
проценттiк ставкалар өссе, бүгiн жаңа ... ... ... ... ... ... ... асьш кeтyi мүмкiн. Егер басқарма жаңа
қарыздарды орташа шығындар ... ... олар ... күнi ... қаражаттарды алудың ең жоғары ... ... ... ... ... қалуы мүмкiн. Депозиттерге белгiленетiн пайыздық
ставкаларға қатысты сұраққа жауап беру үшiн бiзге 2 ... ... ... ... ... бiр деңгейiнен екiншiсiне өту ... және банк ... ... қаражаттардың салыстырмалы шамасы
peтіндeгi шектi шығындардың нормасын. Егер бiзге шектi шығындардың нормасы
белгiлi ... бiз онда ... жаңа ... ... ... ... кiрiстерiмен салыстыра аламыз. Мысалы,
шектi шығын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар
Шектi шығындар әдici бойынша баға ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, депозиттердiң
өcyiнің қосымша шығындары қосымша табыстар мен жиынтық пайданың төмендеуiне
әкелгенге дейiн банк өз депозиттерiнiң базасын қай ... ... ... ... ... ... ... Пайда төмендей бастаған кезде
басқарма төмен шектi ... бар ... жаңа ... iздеуi
немесе үлкен шектi табысын беретiн жаңа қарыздар мен инвестицияларды жүзеге
асыруы қажет немесе соны да, басқасын да ... ... ... ... ету үшiн ... ... ... орнату.
Банктiң пайдасы мен шығынының шамаларын есепке алмауға мүмкiндiк беретiн
баға белгiлеу әдiсiнiң бiреуi - бұл ... ... ... ету ... ... ... ... Мұның идеясы мынада: жаңа
клиенттердi неғұрлым көбiрек тартылу үшiн ... ... ... ... және ... ... ... ұсыну. Басқарма мұнда
салымдардың үлкен көлем және банктiк несиелердiң ең көп көлемi ... ... ... ... ... өту әдiсi ... ... – банктiк нарықтың олардың көп бөлiгiн жаулап aлyға үміт ... тез өcyi ... ... ... болып табылады.
Жеке салымшылар үшiн тарифтiк ставкалардың дифференциациясы. Қатаң
бәсеке депозиттер ... ... ... ... ... кең
түрде қолданyға әкелдi. Көптеген экономистер осы ... ... баға ... деп ... ... ... төмен төлем алынатын
немесе алынбайтын ... ... ... олардың шоттарындағы
қалдықтары кейбiр минимальды деңгейден асып кеткен жағдайда орнатады, бiрақ
орташа қалдығы осы минималды ... ... ... клиенттер қызметтердi
жоғары ставка бойынша төлейдi. Сонымен, клиент қызметтердi өз ... ... ... өтейдi. Депозиттер бойынша қызметтерге белгiленген
тарифтердiң айырмасы төменде ... ... ... ... Шот бойынша өткiзiлетiн операциялар саны (яғни, жазылған чектердiң,
жасалған ... ... ... тоқтауы немесе
қаражаттардың жетicпеуi туралы хабарламаның саны).
2) Белгiлi бiр мерзiм бойында шоттың орташа қалдығы (әдетте 1 ай).
3) ... ... ... ( күн, ... ай).
Клиент қызметтер үшiн комиссионды алымдардың минималды мөлшерi немесе
чектер санын, қаражаттарды салу мен алу ... және ... ... ... ... максимальды процентке табысы
бар банктi және салымды таңдайды. Әрине, банк ... ... ... ... мен ... ... ... қызметтердiң санының негiзi – депозиттерге
бағаларды белгiлеуi (баға ... көп ... ... ... белгiлеудің көп факторлы әдiсi банктiң ең күштi клиенттердi
бекiтуге және әр ... ... ... саны мен ... сәйкес
депозиттерге бағаларды анықтауға негiзделедi. Банктiң 2 ... одан ... ... ... ... ... шектеулi байланыста болатын
клиенттермен салыстырғанда қызметтердi төмен тарифтермен өтеу ... ... ... ... мақтанады. Банктiк қызметтердің
үлкен санын сатып алған ... ... ... одан да ... ... ... ... клиенттердiң банкпен байланысы негiзiнде
бағаларды орнатуды депозиттер бойынша проценттiк ставкалар ... ... ... ... ... ... ... бағалардың деңгейiне
тәуелсiз клиенттердің лояльдiгiн қамтамасыз етедi
2 «ҚАЗАҚСТАН БАНКІ» АҚ-Ы МЫСАЛЫНДА КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК
ОПЕРАЦИЯЛАРЫН ... ... ... ... АҚ ... ... ... талдау
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы секторының
бірі болып табылады. Еліміздің жоспарлы экономикадан ... ... өзі ... ... барлық салаларына үлкен өзгерістер алып келді.
«Қазақстан Халық банкі» АҚ – Қазақстан Республикасының әмбебап ... ... ... ... үшін нәтижелі жұмыс істеп келе
жатқанына 88 жыл болған, ... ең ... және ... ... бірі ... табылады.
«Қазақстан Халық банкі» АҚ Қазақстан Республикасының жинақтаушы ... ... ... және ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
зейнетақы мен жәрдемақы беру бойынша агенттігі болды.
Халық банктің 2001 жылы ... ... өз ... ... ... ... ... беру үшін бизнесті қайта
құрылымдауға мүмкіндік берді.
Банк төлем ... Visa ... ... International,
China Union Pay карточкаларын эмиссиялайды және ... ... ... ... болып калады. Банктің карточкаларының жалпы
саны 2,7 млн. бірлікке дейін өсті, яғни бұл ... ... ... 40% ... ... қағаздар нарығында банктік және басқа да ... ... ... ҚР ... ... мен ... ұйымын реттеу және
қадағалау агенттігімен 2008 ... ... ... № 10 лицензия берілген.
2012 жылдың 3 қаңтардағы жағдай ... «Жол ... 2020» ... шегінде 220 тапсырыс қарастырылған, оның ішінде 204-інің жалпы
сомасы 112,6 млрд. теңге болатын қаражат банкті қаржыландыруға қабылданған.
96,9 млрд.теңгеге ... 154 ... ... ... ... ... қызметкерлерімен жалпы сомасы 68 млрд. ... 131 ... ... ... ... ... үш
бағыты бойынша бағдарланған 98 жоба субсидияланды. Банк ... ... ... ... – «Жаңа бизнес инициативін қолдау» бағдарламасы
шегінде ҚР Экономикалық даму және ... ... ... ... саны ... ұтып тұр. ... «Жол картасы 2020»
мемлекеттік бағдарламасының бірінші және үшінші бағдарламасы ... ... ... ... ... ... қабылданған жобалар саны бойынша, төртінші және екінші позицияны
иеленеді. Банк «Жол ... 2020» ... ... екінші бағыты
– «Кәсіпкерлік секторды жақсарту» бағдарламасы ... ... ... ... ... комиссия қызметкерлер
тобымен қабылданған жобалардан екінші позицияны иеленеді.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ы клиенттердің едәуір көп саны мен ... ... ... ... ... банк ... табылады. Банк
мемлекеттік жобаларды орындауда белсенді қатысып ... ... ... ... ... ... салымдары,
сақтандыру, лизинг, брокерлік-дилерлік ... ... ... қызметтер), шағын және орта бизнес өкілдеріне, корпоративті
клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... өзінің операцияларын Ресей, Грузия, Қырғызстан елдерінде де жүргізеді.
Енді коммерциялық банктердің ... ... ... ... – бұл ... табу мақсатында банктік ресурстарды, әр
түрлі активтер бойынша орналастырылған қаражаттар. ... ... ... ... ... ... ... қарай бөлінген
баптардың баланс нәтижесіне қатынасын сипаттайды. ... ... ... ... ... активтерінің көлеміне,
толық құны жоқ активтердің көлеміне және активтердің өзгеріске ұшырау
белгілеріне ... ... ... ... төмендегідей төрт топқа бөлуге болады:
1) Касса және оған теңесетін ақшалай қаражаттар;
2) Берілген ... ... ... ... инвестициялар;
4) Банктің ғимараты мен жабдықтары.
Активтердің сапасы, олардың өтімділігіне, тәуекел активтердің көлеміне,
толық бағалы емес активтердің үлес ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін күнделікті орындап отыруын қамтамасыз етуі
үшін активтердің құрылымы өтімділіктің қоятын талаптарына сәйкес келуге
тиіс. Осы ... банк ... ... ... ... ... және ... дәрежесіне қарай жіктейді. Өтімділігіне ... ... ... ... ... ... өтімді активтер;
• Өтімді активтер;
• Ұзақ мерзімді өтімді активтер.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... өтімді активтерге мыналар жатады:
• қолма-қол ақшалар;
• мемлекеттің бағалы қағаздары және Қазақстан ипотекалық
... ... ... ... ... ... ... да бағалы қағаздар;
• құйма қымбат бағалы металлдар;
... ... Standard & Poors және ... ... «А» ... емес ұзақ ... рейтингі бар
бейрезидент-банктердегі талап етуге дейінгі депозиттер;
• Standard & Poors және басқа ... ... «А» ... бұл қаражаттары банк айналымынан қажет ... ... ... ... ... 2. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның активтер құрамының серпіні
млрд тенге.
|Көрсеткіштер |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл |
| ... ... ... |Сома |Үлесі% |
| | | | |% | | ... ... ... ... |95,0 ... |94,9 ... |95,3 |
|активтер | | | | | | ... ... мен |480,6 |23,7 |392,8 |18,7 |520,0 |22,9 ... | | | | | | ... ... |25,9 |1,3 |27,3 |1,3 |52,5 |2,3 ... пен шығыс құнын |8,5 |0,4 |6,1 |0,3 |3,8 |0,2 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |56,1 |2,8 |20,1 |0,9 |21,1 |0,9 ... | | | | | | ... үшін ... |9,9 |281,3 |13,4 |305,9 |13,4 ... қағаздар | | | | | | ... ... |1,4 |0,1 |1,7 |0,1 |1,7 |0,1 ... ... ... |56,0 ... |51,9 ... |52,1 |
|2. Ұзақ мерзімді |99,7 |5 |104,9 |5,1 |105,9 |4,7 ... | | | | | | ... ... |63,2 |3,3 |64,0 |3,1 |63,5 |2,8 ... үшін ... |8,4 |0,3 |9,8 |0,5 |9,5 |0,4 ... емес |7,4 |0,4 |5,8 |0,3 |5,9 |0,3 ... | | | | | | ... ... |4,9 |0,3 |9,3 |0,3 |13,6 |0,6 ... да ... |12,5 |0,6 |12,9 |0,7 |10,3 |0,5 ... ... ... |100 ... |100 |2 273,9 |100 ... ... Қазақстан Халық Банкінің жылдық есебі 2011-2013жыл [5] ... ... ... келе,банктің активтері ... ... ... ... ... болған. Атап
көрсетсек, 2011 жылы олардың активтер құрамындағы үлесі 56,0%-ды құраса,
2012 жылы ... ... ... ... ... және 2013 ... ... жылмен салыстырғанда біршама көтеріліп 52,1%-ды құраған[5].
Ал екінші жайғасымда 2011 жылы 23,7%, 2012 жылы ... және ... ... жылмен салыстырғанда артып 22,9%-бен ақша қаражаттары және оның
баламалары иеленіп отыр. Активтердің құрамын 2011-2012 жылдарды ... 2012 жылы ... ... ... ең жоғары көрсеткішке жеткен ақша
қаражаттары және оның баламалары ... ... ... ... ... ал сату үшін қолда бар инвестициялық бағалы
қағаздар 40,5%-ға өскен. Ал керісінше 2012 жылы ... ... ... да ... 3,2%-ға артса және табыс пен шығыс құнын есептеу арқылы
көрсетілетін ... ... ... ... пайдасы мен шығынының
шынайы бағасы) ... ... 2013 ... 2011 ... салыстырғанда өтеуге дейін ұсталатын
инвестициялар 54,7%-ға азайып, сақтандыру активтері 46,2%-ға және сату ... бар ... ... ... ... артқан. Керісінше табыс пен
шығыс құнын ... ... ... қаржылық активтер ... ... мен ... ... ... 37,7%-ға кемісе, міндетті
резервтер көлемі 93,2%-ға дейін артқан.
Банктің өтімді қаражаттарының құрылымына ... ... яғни ... ... 30 ... ... шетел валютасында берген
барлық несиелер, алдағы 30 күн ішінде аталған банкке ... ... ... да ... жатады.
Ұзақ мерзімді өтімді активтерге бір жылдан жоғары уақытқа берілген
несиелердің барлығы, сондай-ақ 50% кепіл хат және ... бір ... ... ... несиелер, Үкіметтің кепіл хатымен, бағалы
қағаздарды және ... ... ... алып ... ссудаларды шегеріп
тастағандағы мерзімі өткен несиелер.
Актив деп кәсіпорынның ақшаға (құнмен) бағаланатын игіліктері мен
құқықтарын, мүліктерін ... ... Олар ... ... ... нәтижесі болып есептеледі. Банктің өзінің меншігіндегі
активтерін сол ... ... өнім ... ... ... және ... ... көрсету, яғни банктің алдағы уақыттарда табыс табуы үшін
пайдаланады. Осы активтерді пайдалану арқылы алдағы уақыттарда ... ...... ... ... ... ... түрде келіп
қосылып оның көлемін (үлесін) арттырып отырады. Жалпы бұл үлестің ... ... ... ... ... емес ... нәтижелерінде пайда
болуы мүмкін.
Банк активтері – бұл пайда табу мақсатында банктік ресурстарды, ... ... ... ... қаражаттар.
Банктік активтердің құрылымы баланытың актив жағында көрсетілетін сапасына
қарай бөлінген ... ... ... ... ... ... активтік операциялардың түрлендіруіне, тәуекелді
активтерінің көлеміне, толық құны жоқ активтердің көлеміне және ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның активтерінің жиынтық
көлемінің динамикасы ... ... 3. ... ... ... АҚ-ның активтерінің жиынтық көлемінің
динамикасы (млрд.теңгемен)
Ескерту. 2-кесте мәліметтері бойынша автормен
құрастырылған
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның ... ... ... ... ... үш ... ... бойынша қарқынды өсіп
отырғандығын байқаймыз. 2011 жылы активтердің жалпы ... ... ... 2012 жылы бұл ... ... ... яғни 2009
жылмен салыстырғанда 75,0 млрд.теңгеге өсіп, жалпы көлемі 2 098,0 ... ... ... Ал 2013 ... ... ... ... жалпы
көлемі өткен жылғы, яғни 2012 жылғы деректермен салыстырғанда 176,3 млрд.
теңгеге өсіп активтердің ... ... 2 273,3 ... ... келтірілген 6-суретте «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның активтері
құрамында ең көп үлесті алып отырған ... ... ақша ... мен
эквиваленттері, сату үшін инвестициялық бағалы ... және ... ... ... ... отырған динамикаға талдау жасай кетсек,
2011 жылы банк ... ... ақша ... ... ... ... 480,6 млрд.теңгені құрап, оның жалпы
активтердегі пайыздық ... ... ... ал 2012 жылы бұл ... 87,8 ... дейін азайып, 392,8 млрд.теңгені құраған, оның
жалпы активтердегі үлес ... ... алып ... Ал 2013 жылы өткен
кезеңмен ... ... ақша ... мен ... 127,2 ... ... 520,0 ... құрап, ол жалпы
активтердің 22,9%-ын иеленеді[5].
«Қазақстан Халық ... ... ... жылдардағы активтері
құрамының динамикасы 4-суретте берілген.
Сурет 4. ... ... ... ... ... ... 2-кесте мәліметтері бойынша автормен
құрастырылған
Банк балансының қысқа мерзімді активтер бабының сату үшін инвестициялық
бағалы қағаздары талданып ... ... ... ... қарқынмен
өсіп отырған. Айта кетсек, сату үшін инвестициялық бағалы қағаздар бабының
2011 жылғы деректер ... 200,2 ... ... оның жалпы
активтердегі үлес ... ... ... Ал 2012 жылы ол ... көтеріліп, оның көлемі 281,3 млрд.теңгеге жеткен, есепті жылғы
пайыздық үлес бұл бап бойынша жалпы активтер құрамындағы ... ... ... Осы бап ... 2013 ... ... ... 2012 жылмен
салыстырғанда біршама жоғары, яғни ол 2012 ... ... 24,6 ... ... (305,9 ... және ... ... үлесі 13,4%.
Клиент зайымдары бойынша 2011, 2012, 2013 жылдардағы алынып отырған
мәліметтерді салыстырсақ, ... ... ... клиент зайымдары
бойынша банктің ақша қаражаттары динамикасы қалқымалы болып отырған. Яғни,
2011 жылы бұл бап бойынша қаражаттар 1 133,2 ... ... оның ... ... ... ... Ал 2012 жылы өткен ... 43,9 ... ... ... ... және бұл ... үлесі 51,9%-ға жеткен. Aл 2013 жылы бұл көрсеткіш алдыңғы кезеңмен
салыстырғанда 94,9 млрд.теңгеге артып 1 184,2 ... ... ... ... ... ... ... бабының пайыздық үлесі 52,1%-ды
құраған.
2012 жылдың 31 желтоқсанына берілген ... ... ... ... ... ... ... ставкалары 9%-24% (2011 жылы –
9%-24%, 2010 жылы – 9%-23%) аралығында ... ал АҚШ ... бұл ... 7%-17% (2011 жылы – 7%-17%, 2008 жылы – ... ... жылы осы ... ... бойынша 49,4 млрд.теңге көлемінде
резерв құрылған, мұндай резерв көлемі өткен 2011 жылмен ... ... ... яғни 2011 ... ... бойынша құрылған резервтің
жалпы көлемі – 25,2 ... ... 2012 ... мәліметтер бойынша
құрылған резерв көлемі – 17,2 млрд.теңгені құраған.
Кесте 3. «Қазақстан Халық ... АҚ ... ... ... ... ... ... ... ... қарай отырып, «Қазақстан Халық Банкі»
АҚ-ның қарастырылып отырған жылдарда экономика салаларына берген қарыздары
бойынша ... ... 2011 жылы ... ... ... ... млрд.теңгені құраса, ипотекалық қарыздар сомасы 149,4 ... осы ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға берілген қарыздар көлемінің біршама жоғары
екендігін ... ... 2012 жылы ... ... қарыздар сомасы 136,3 млрд.теңгені
құраса, ал ипотекалық қарыздардың сомасы 133,9 млрд.теңгені құраған. 2013
жылғы ... ... бұл ... ... ... ... ... қарыздардан тұтынушылар қарыздары көлемінің көбейгендігін
байқаймыз, яғни есепті ... ... ... ... – 2012 ... ... 32,4 млрд.теңгеге артып 168,7 млрд.теңгеге
жетсе, ... ... ... – өткен 2012 жылмен салыстырғанда 14,7
млрд.теңгеге азайып, 119,2 млрд.теңгеге жеткен. ... ... мен ... ... ... динамикасы 5 -суретте
көрсетілген.
Сурет 5. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның тұтынушылық және ... ... ... ... ... ... көріп отырғандай банктің тұтынушыларға және ипотекаға берген
қарыздарының соңғы үш жылғы деректері ... ... ... ... ... қарыздар көлемі қарастырылып отырған 2011, 2012, 2013
жылдарда сатылап төмендеп отырған. 2011 ... 31 ... ... ипотекаға банктің берген қарыздар көлемі 149,4 млрд.теңгені құраса
(10%-бен), 2012 жылы өткен жылмен салыстырғанда 15,5 ... ... ... құраған (9%-бен), ал 2013 жылдың 31 ... ... ... АҚ-ның ипотекаға берген қарыздарының жалпы көлемі
119,2 млрд.теңгені ... ... бұл ... 2012 ... ... млрд.теңгеге аз. Банктің қарастырылып отырған жылдарда ... ... ... ставкалар мөлшері де өзгеріп отырған, яғни 2011
жылы ипотекаға берілген қарыздар10%-дық ставкамен берілген, ал 2012 жылы ... ... ... 2013 ... ... берілген қарыздар бойынша
пайыздық ставка мөлшері өткен жылдармен ... 1%-ға ... ... Осы ... ... ... ... ипотекаға берген қарыздары
бойынша пайыздық ставкалар мөлшерінің жылдан ... ... ... ... ... көлемі де жыл сайын азайып отырғандығын
көреміз[5].
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның қарастырылып ... ... ... ... ... талдау жасасақ. 2011 ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға берген
қарыздарының жалпы көлемі 149,1 млрд.теңге болған, 2011 жылы ... ... ... 2012 жылы бұл ... ... азайып, 10%-дық ставкамен тұтынушыларға берген ... 136,3 ... ... 2013 жылы ... тұтынушыларға берген
қарыздары 11%-бен беріліп жалпы сомасы 168,7 млрд.теңгені құраған, ... 2012 ... ... 32,4 ... ... ... ... АҚ-ның тұтынушыларға берген қарыздары 7-суретте
көрсетілген динамикаға қарасақ жыл ... ... ... ... ... ... берілген қарыздар сомасының да құбылмалы
болып отырғандығын көреміз.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ы экономиканың әр түрлі ... ... ... ... ... ... салаларына мол ... ... айта ... ... саудаға, құрылыс саласына, әр
түрлі қызметтер көрсетуге, жылжымайтын мүлік ауыл шаруашылығы саласына және
т.б салаларға. Осы салалар ... банк ... ... талданып
отырған жылдардың мәліметтері негізінде төмендегі ... ... ... 6. ... ... Банкі» АҚ-ның экономиканың әр түрлі салалары
бойынша қарыздарының динамикасы
Ескерту. 3-кесте мәліметтері бойынша автормен құрастырылған
«Қазақстан ... ... ... 2011-2013 жылдардағы экономиканың
кейбір салаларына берілген қарыздарының динамикасы ... ... ... ... қарыздар көлемі қарастырылып отырған жылдар бойынша
жыл сайын өсіп отырғандығын көреміз, мысалы, 2011 жылы ... ... банк ... ... ... 241,3 ... құраса (18%),
2012 жылы бұл көрсеткіш 35,9 млрд.теңге сомаға артып жалпы қарыз ... ... ... (21%), 2013 жылы ... ... салыстырғанда 10,8
млрд.теңгеге тағы артып 288,0 млрд.теңгеге жеткен (19%). Талданып ... ... ... ... ... банк ... жыл сайын
қарқындап өсуі, бұл негізінен осы ... ... ... ... және ... ... ставкалар мөлшерінің де көтерілуі болып отыр.
Құрылыс саласы бойынша берілген қарыз көлемі құбылмалы болып ... жылы 190,8 ... ... (14%), 2012 жылы 10,4 ... ... ... жеткен, яғни бұл жылғы пайыздық ставка 13% болды.
Құрылыс ... ... ... банк ... көлемі 2013 жылы өткен
жылмен салыстырғанда біршама азайып, 168,1 млрд.теңгені құраған (11%).
Банктің әр түрлі қызметтер ... ... ... ... ... ол ... пайыздық ставкаларының өзгеруіне байланысты өзгеріп
отырған. Атап ... 2011 жылы бұл ... ... ... ... 7%-дық
ставкамен беріліп жалпы сомасы – 94,6 млрд.теңгеге жетсе, 2012 жылғы
көрсеткіштерге қарасақ, ... 2011 ... ... 9,7 млрд.теңгеге
артып 104,3 млрд.теңгені құраған (8%). Ал 2013 жылы «Қазақстан Халық ... ... ... ... ... 8%-дық ставкамен беріліп,
жалпы сомасы – 122,0 млрд.теңгеге жетіп, өткен 2012 жылға ... ... ... ... экономиканың бір саласы – ауыл шаруашылығына берген
несиелер көлемін талдай кетсек, 2011 жылы 105,0 ... ... ... ... (8%). 2012 жылы бұл ... ... ставкамен
беріліп, өткен жылмен салыстырғанда 18,5 млрд.теңгеге азайып, жалпы ... 86,5 ... ... ... 2013 жылы ауыл ... ... қарыздар 6%-дық ставкамен есептелініп 7,7 ... 94,2 ... ... ... ... ... экономика салаларына берген
зайымдарының ең көп ... ... ... және ... саласына
берілгендігін жоғарыда көрсетілген динамикадан байқадық. Ал банктің
зайымдарының ең аз ... ... ... ... өнеркәсіп және тау-
кен салаларына тиесілі болып отыр.
Ендігі жерде 2011-2013 жылдары «Қазақстан ... ... ... ... даму ... мен ... 4-кестенің мәліметтерін пайдаланып
талдау жасайық.
Соңғы 3 жыл ішінде банктің меншікті капиталының ... ... I ... ... 2011 ... 31 ... 259,1 млрд.теңгені
құраса, 2012 жылы 31 желтоқсанында оның ... 292,7 ... ... яғни өткен жылмен салыстырғанда 33,6 млрд.теңгеге ... ... ... І ... ... 2012 жылғы І деңгейлі ... ... 5,8 ... ... ... ... 286,9 ... I деңгейлі капиталдың құрамындағы төленген жарғылық ... де 2011 ... 31 ... 143,7 ... ... ... 31 желтоқсанына берілген қаржылық есебі бойынша оның көлемі 143,7
млрд.теңгені құраған. Жарғылық ... ... ... банк ... ... ... ие ... 2012 жылы ол 41,3%-ды құрады, ал 2013 ... ... ... ... ... ... азйып кетуіне
байланысты 31,6%-дық үлеске ие болған.
Банктің меншікті капиталындағы ең ұзақ ... ... бұл ... ... ... оның ... 2011 ... 31 желтоқсанында 135,7
млрд.теңгені құраса, 2012 ... 31 ... оның ... ... ... 171,7 ... ... өскен. Ал 2013 жылы бөлінбеген
табыс көлемінің ... 204,2 ... ... 4. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның меншікті капиталының серпіні
млрд.теңге
|Меншікті ... ... |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл |
| ... |үлесі%|сома |үлесі%|сома |үлесі% |
|Жарғылық капитал |143,7 |38,4, |143,7 |41,3 |103,7 |31,6 ... ... |1,3 |0,4 |1,4 |0,4 |1,2 |0,3 ... ... және басқа |135,7 |42,7 |171,7 |42,3 |204,2 |55,2 ... ... | | | | | | ... үлес |0,4 |0,1 |1,2 |0,3 |1,2 |0,3 ... ... капиталдың |259,1 |81,6 |292,7 |84,3 |286,9 |87,4 ... | | | | | | ... ... |39,6 |10,1 |32,6 |9,3 |21,0 |6,4 ... ... құралдарды, |18,8 |8,3 |22,2 |6,4 |20,3 |6,1 ... үшін ... | | | | | | ... бағалы | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |58,4 |18,4 |54,8 |15,7 |41,2 |12,6 ... | | | | | | ... ... ... |317,3 |100 |347,3 |100 |328,1 |100 ... көзі. Қазақстан Халық Банкінің жылдық есебі 2011-2013жыл [5] |
Банктің II деңгейлі ... ... ... ... ... оның мөлшері талданып отырған жылдарға қарасақ жылдан ... ... ... 2011 ... 31 ... ... бойынша
банктің ІІ деңгейлі капиталының мөлшері 58,4 млрд.теңгені ... 2012 ... ... 54,8 ... ... 2013 ... 31 желтоқсанына берілген банктің жылдық қаржылық есебі
бойынша ІІ деңгейлі капитал мөлшері ... ... ... ... ... яғни ... 2012 жылмен салыстырғанда 13,6 млрд. теңгеге
дейін азайып, ... 41,2 ... ... яғни ... бұл ... азаю ... ... отырған жылдары банктің ІІ
деңгейлі капитал көлемін ... ... ... қатар банктердің
меншікті капиталын арттырудағы орны ерекше субординирленген қарыздары
көлемі де азайып отырған отырғандығын ... жылы бұл ... ... 39,6 ... құраса, 2012 жылдың
31желтоқсанына берген банктің жылдық қаржылық есебінде ... ... 32,6 ... ... ... ... қарағанда 7 млрд.теңгеге
төмендеген. 2013 жылды көрсеткіштерге қарасақ ІІ деңгейлі капиталдың бұл
бабының көлемі ... ... ... 11,6 млрд.теңгеге дейін азайып,
есепті жылдағы жалпы сомасы 21,0 млрд.теңгеге жеткен[5].
Төменде ... ... ... ... ... Суреттен
қарастырылып отырған жылдар ішінде, яғни 2011-2013жылдары банктің капитал
көлемі өсіп отырғандығын көреміз. Оның ... ... ... ... ... өсуі байқалса, екінші деңгейлі капитал көлемі құбылмалы
құбылыста болып ... ... 7. ... ... Банкі» АҚ-ы капиталының динамикасы
(млрд.теңге)
Ескерту. 4-кесте мәліметтері бойынша автормен ... ... ... банк ... ... ... ... I деңгейлі капиталының құбылмалы болғандығын көреміз. Ал II
деңгейлі капитал құрамы талданып отырған 2011-2013жылдары аралығында ... азаю ... ... ... ... қаражаттары активтік операциялар, оның ... ... 90%-ға ... ... ... ... ... рөлі біршама жоғары тұрады. Заңды және жеке
тұлғалардың уақытша бос ... ... ... ... банктер
халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген сұранысымен ... ... ... ... ... ... ... тартылған қаражаттар үлесі
олардың басым бөлігін құрайды.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай-ақ ескі банктік жүйе
үшін дәстүрлі ... ... бос ... ... ... тәсілдерінің
болуы, тартылған қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Тартылған қаражаттар ... ең көп ... ... ... банк үшін бірден бір арзан ресурс көзі болып табылады. ... бұл ... ... және ... ... ... ... бір шотқа
салған және өздері пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес ... ... ... мен ... ... ... олар ... емес, яғни банктік нақты
клиенттің атынан тартылмайды; ... ... ... тарту
инициативасы банктің өзінен туындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі коммерциялық ... ... ... емес қаражаттар ірі сомада сатып
алынатындықтан да, оларды көтерме сауда операциялар ... ... ... банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік
емес ресурстардың шоттарының әр түрлері кездеседі. Бұл банктердің ... ... банк ... ... клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен уақытша бос қаражаттарын
банктік шоттарға тартуға ... ... ... ... түріндегі бағалы қағаздар төмендегідей түрлерге
бөлінеді:
• Кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардағы банктердің акциялары ... ... ... берілген және ссудамен қамтамасыз етілген акциялар
мен облигациялар;
• Шетелдік валюталармен жасалатын операциялар бойынша бағалы қағаздар
мен ... ... ... ... ... ... ... өтімді қаражаттарының өсуі себеп ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп
азаюы байқалады. Тартылған қаражаттардың құрылымында заңды ... ... ... ... қаражаттарының өсуі себеп болуда.
Сонымен, депозиттік нарықтағы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... саясаты шегінде АҚШ
долларына қарсы саясат қолдануы да ... ... ... ... ... өлшемді мөлшерлемелері де валюта
түрлеріне өзгерістерге ұшыраған. Қай мерзімде ... ... ... үлесі жеке тұлғалардың депозиттерінен артығырақ (17(.
Бұл өз кезегінде халықтың әл-ауқатының әлі де болса ... ... ... ... ... Банкі» АҚ-ның заңды және жеке
тұлғалар салымдары келесі кестеде көрсетілген (5-кесте).
Кесте 5. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ ның ... және жеке ... ... ... 3 жыл ... ... депозиттік ресурстарының көздері өскендігін
көреміз.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның мерзімді депозиттерінің көлемі ағымдағы
шоттардағы салымдарға қарағанда біршама ... Айта ... 2011 ... ... көлемі 873,8 млрд.теңгені құраған, оның ... ... ... 556,3 ... ... жеке ... салымдары 317,5
млрд.теңге болған. 2012 жылы 2011 ... ... ... тұлғалар
салымдарының 4,5%-ға азайып, ал жеке тұлғалар салымдарының керісінше 22,0%-
ға дейін көбейгендігін көреміз.
2013 жылы банктің ... ... ... 2012 ... 7,8-ға ... ... оның ішінде заңды тұлғалар ... ... ал жеке ... ... ... ... өскен. Ал
2013 жыл бойынша банктің заңды тұлғалар салымдары 420,6 млрд.теңге ... ... ... 426,2 ... ... ... Мерзімді
депозиттердің көлемі қарастырылып отырған жылдар бойынша өзгермелі деңгейде
болғандығын көреміз.
Қарастырылып отырған жылдардағы заңды тұлғалар ... ... ақша ... 2011 жылы 317,7 ... ... ... ол ... кезеңмен салыстырғанда 23,9%-ға ұлғайып жалпы ... ... ... 2013 ... қаржылық есеп бойынша ағымдағы шоттардағы
заңды ... ... ... 2012 жылмен салыстырғанда 44,9%-ға
артып, 570,6 ... ... жеке ... ... да 35,3%-ға артып
оның жалпы көлемі 140,0 млрд.теңгеге жеткен. Ал жеке тұлғалардың ағымдық
шоттағы салымдары болса 2011 жылы 82,6 ... ... 2012 жылы ... өсіп 103,4 ... ... ... және жеке тұлғалардың
ағымдағы шоттары бойынша салымдарының көлемі өткен жылдармен салыстырғанда
2013 жылы біршама ... ... ... ... ... «Қазақстан Халық Банкі» ... ... ... Яғни заңды және жеке тұлғалары алдындағы
депозиттік ... ... үш ... көрсектіштер бойынша қарқынды
өскендігін байқаймыз. Атап ... 2011 жылы ... ... ... құраса, 2012 жылы бұл көрсеткіш 11,1%-ға артып 1 415,8
млрд.теңгеге жеткен, ал 2013 жылы ... ... ... тағы да ... жалпы көлемі 1 557,1 млрд,теңгені құраған[5].
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның заңды және жеке тұлғалары салымдарының
динамикасы берілген ... 8. ... ... ... ... және жеке тұлғалардың
депозиттерінің үлесі, млрд.теңгемен
Ескерту. 5-кесте мәліметтері бойынша автормен құрастырылған
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның жеке және заңды ... ... ... ... ... жылдардағы динамикасына қарасақ,
банктің қарастырылып отырған жылдардағы депозит ... ... ... ... өсіп ... көреміз. 2011 жылғы
мәліметтер бойынша банктің ... ... ... - ... ... 2012 жылы бұл көрсеткіш 5,1 млрд.теңгеге артып, 924,9
млрд.теңгеге жеткен.
Банктің бүкіләлемдік ... ... ... де ... ... сенімінен шығып, банктік сенімді жоғалтпағаны арқасында
салымдарының ... ... ... 2013 жылы 66,3 млрд.теңгеге артып,
жалпы көлемі 991,2 ... ... Ал ... жеке тұлғалардан тартылған
қаражаттар көлемі, әрине ... ... ... ... ... ... бірақ қарастырылып отырған жылдарда жеке ... жыл ... өсіп ... ... Яғни, 2011 жылы 400,1
млрд.теңге көлемінде болса, 2012 жылы бұл ... 90,8 ... ... көлемі - 490,9 млрд.теңгеге жеткен. Дәл осылайша 2013 жылы өткен 2012
жылғы көрсеткіштермен ... 75,3 ... ... ... ... банктер өздерінің меншікті капиталы мен банктік ресурстар
көлемін ұлғайту мақсатында облигациялар арқылы қосымша ... ... ... ... ... ірі ... ... шығарып
отыр. Мұндай қарыздық міндеттемелер түрлерін шығару бір жағынан, банк
капиталын, екінші ... оның ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан банктері осы уақыттары халықаралық ... ... ... ... ... облигацияларын шығару және
активтерін секьюритизациялау арқылы ... ... ... танытуда.
Әрине, мұндай шаралар банктердің ұзақ мерзімді қарыздар тартуға ... ... банк ... мен ... ... ... ... қысқартады
Банктің депозиттік емес ресурстарының ішінде халықаралық қаржы ұйымдары
мен басқа банктерден алған ресурстардың, ... ... ... ... түсімдердің жиынтығы көбіне банктердің сыртқы қарыздарын
сипаттайды. Сыртқы ... ... ... ... ... қаржы
ұйымдарынан несие түрінде алуды және меншікті бағалы қағаздарын ... ... ... ... халықаралық нарықтан синдицирленген
және еурооблигациялық заемдар арқылы ... ақша ... ... ... ... ... ірі дерек көзіне тәуелділік ... көп ... ... ... ... бұл сол бір ... ... клиенттік қаражаттармен салыстырмалы бұдан да ... бар ... ... ... Халық Банкі» АҚ-ның тартылған қаражаттарының қалыптасу
ерекшеліктері мен ... ... ... үлес ... ... ... талдау жасаймыз [17].
Банктің депозиттік емес ресурстар құрамында айналысқа шығарылған ұзақ
мерзімді бағалы қағаздар көлемі 2011 жылы 263,9 ... ... ... ... ... ... құраса, 2012 4,4%-ға азайып,
252,2 ... ... Ал 2013 жылы 2012 ... ... 23,3%-ға
артып, жалпы сомасы 311,1 млрд.теңгеге жеткен.
Резервтер көлемі талданып отырған жылдар бойынша жыл сайын төмендеп
отырғандығын ... Айта ... 2011 жылы ... көлемі 4,4
млрд.теңге болса, 2012 жылы бұл көрсеткіш көлемі 11,3%-ға дейін азайып, 3,9
млрд.теңгеге жеткен. 2013 жылы ... ... ... ... ... төмендеп бұл жылғы көрсеткіш көлемі 3,4 млрд.теңгеге жеткен.
Банктің ... ... ... ... емес міндеттемелер
көлемінің құбылмалы нәтиже көрсетіп отырған. Яғни, 2011 жылы ... емес ... ... 295,2 ... ... 2012 ... көрсеткіштің көлемі 2,1%-ға азайып, жалпы сомасы 289,0 млрд.теңгеге
жеткен. Ал 2013 жылы 2012 ... ... ... ... ... көлемінде болған.
Кесте 6. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның депозиттік емес ... мен ... |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл ... %-бен |
| ... ... ... ... ... ... ... қарай
жүреді. Депозиттердің пайыздық мөлшерлемесін төмендету арқылы несиелік
ресурстарды да арзандатуға мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуы жағдайында депозиттердің
пайыздық мөлшерлемесі біртіндеп түседі.
Сол уақытта ресурстарды ... ... ... ... ... ... оларды неғұрлым тартымды етеді. Жеке тұлғалардың
салымдарын кепілдендіру Қоры пайыздық ... ... ... ... өз мөлшерлемелерін белгілейді. Сонымен қатар, банктің
беделі де депозиттердің тартылуына тікелей ... ... ... ... банк ... ... ... және дамуында
көптеген ерекшеліктер бар. Банктер өз қызметінің тұрақтылығын ... ... ... ... ... Оның ... ... банктік
ресурстар мен несиелік жұмсалымдар арасында тепе-теңдіктің сақталуын талап
етеді.
Банкте өтімділікті қолдау мақсатында ... бір ... ... ... ... бөлігін пайда табу мақсатында табысты
активтерге орналастыруға ... бұл ... ... балансына талдау жасау
үрдісінде ұйым өтімділігі мен ұйым капиталы өзара тығыз байланыста ... ... ... ... ... екі ... ... өтімді
және өтімсіз. Соған сәйкес банктің пассивтерін де екі ... ... және ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштің бірі
төлем қабілеттілік, яғни өз уақыты келгенде өтем ақыларын алуы ... ... ... ...... ... ... жағдайы,
оның беріктілігі. Банктің төлем қабілеттілігі ішкі және сыртқы ... ... ... ... алдында қаржылық міндеттемелерді толық және
уақытылы орындауға мүмкіндігімен ... ... ... ... іске асыру шарттарына және негізгі нысанға
тікелей әсер етеді, сонымен ... ... және займ алу ... қосады.
Өтімділікті талдау тек банктерді бағалау ... мен ... ... ... үшін ғана ... ... қатар сыртқы инвесторлар (банктер)
үшін де маңызды [14].
Банктер жүргізетін операцияларының түрлері мен көлеміне ... ... ... бақылауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... заңға сәйкес, ҚР Ұлттық банкі
бекіткен тәртіпте күмәнді және үмітсіз қарыздарға қарсы арнайы ... ... ... ... мен ... да ... жіктеуге міндетті.
Жалпы айтқанда банк шығарған бағалы қазаздарды көбіне жеке
тұлғалар емес заңды тұлғалар ... ... ... ... баға құбылмалы және
аз көлемде бағалы қағазды сатып алу бағалы қағаз иесіне алып ... өте ... ... ... жеке ... ... заңды
тұлғалардың үлесі жоғары болып ... ... ... ең ... ... ... болып табылса, бағалы қағаз шығару депозиттен кейінгі арзан
ресурс көзі екені анық. Сондықтан бағалы қағаз ... ... ... және басқа салаларға қаражат тарту мәселесін шешер едік.
Кесте 7. ... ... ... ... ... және
баланстық құны
|Айналысқа |2011 ж | |2012 ж | |2013 ж | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| ... ... |Купондық |Өтелу |Купондық |Өтелу | |
| ... ... ... ... |
| |% | |% | |% | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 | ... ... |2015 |Инфляция |2015 ... |2015 | ... ... | ... | |қойылымы | | ... |+1% | |+1% | |+1% | | ... |7,5-13% ... ... ... |
|(фиксированный |Инфляция |19 |Инфляция |19 ... |18 | ... ... | ... |2010- |қойылымы |2010- | |
| |+2% |2017 |+2% |2017 |+2% |2018 | ... ... ... |
|) кері ... |16 ... |16 |ция |16 | ... | | | | ... | | ... | | | | | | | ... ... ... ... |Өтелу |Купондық |Өтелу | ... ... ... ... ... ... |% | |% | |% | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |2013-20|7,3-9,3% |2013-20|7,3-9,3% |2009-20| |
|облигациялар | |17 | |17 | |17 | ... |12,7% |2012 |12,7% |2012 |12,7% |2012 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... Халық Банкінің жылдық есеп берулері 2011-2013 [5] |
Субординарлық ... ... ... – банктің қамтамасыз
етілмеген міндеттемелері болып табылады. Олар бойынша пайыздар жарты және
бір жылдық негізде ... Осы ... ... ... ... олардың
өтелу мерзімі 2011-2019 жылдар ... ... ... ... ... Халық Банкі өзінің ресурстық базасын ұлғайту үшін
біріншіден халықтың бос ... ... ... ... ... ... ... негізінде, үшіншіден банкаралық несие алу арқылы өзінің
өтімділігін арттыра алады
2.3 ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктері
Банк капиталының құрылымында сырттан алынатын қаражаттар үлесі меншікті
қаражаттармен салыстырғанда өте жоғары, олардың ... ... ... басым бөлігі жүзеге асырылады.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай - ақ ескі банктік
жүйе үшін ... бос ақша ... ... дәстүрлі емес тәсілдерінің
болуы, сырттан алынатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де
болады.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... банк ... депозиттік базасы жалпы алғанда
құрылымның тұрақтылығымен және ... ... оң ... ... ... Халық Банкі» АҚ-ның қорландыру ... ... база ... осал ... қалып отыр.
Бұл ретте шетел валютасындағы үлестің ... ... ... ... ... ... ... базасының басым бөлігі
шетел валютасындағы салымдарға келеді. Жеке тұлғалардың ... да ... ... ... едəуір үлесі мерзімді жəне шартты
салымдарға келеді. Бұл ... ... ... базасының валюталық
құрылымындағы сияқты жеке тұлғалардың депозиттерінің басым бөлігі ұлттық
валютада ... Банк ... ... ... құрылымындағы
тұрақтылыққа жəне динамикадағы тұрақтылыққа қарамастан оны қорландыру көзі
ретінде пайдалану шектелген, кредиттердің ... ... ... бағалау үшін пайдаланылатын жəне депозиттік база біртіндеп өсуі
кезінде кредит портфелінің қысқаруы аясында төмендеу үрдісін жариялайтын
депозиттерге ... ... ... растайды
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ көп жылдар бойы жеке тұлғаларға арналған
депозиттер нарығында алдыңғы қатарда келеді [31].
Қаржы - ... ... ... өзіңізге тиімді
түрін таңдай алу мүмкіндігі сізге нақты таңдалған уақытта қаржыңыздың
қозғалысын жоспарлауға көмек береді.
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ ... ... ... ... ... кең ... ие, бұл бөлімшелердің кез
келгенінде депозит рәсімдеуге болады. Сондықтан, сізге ... ... ... ... ұзаудың қажеті жоқ. "Қазақстан ... ... ... ... тағы да бір ... - кез ... жақын жерде
орналасқан есеп айырысу-кассалық бөлімшесінде депозитт ашуға да, жабуға да
болады.
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ-ң депозиттік ... ... ... ... Сый ... ... жағдайының иілмелілігі
• Қысқа мерзімді қаржы ... ... ... ... ... ... ыңғайлылығы
• Салым кепілдігінің Қазақстан фондында сақталуы
• Салым иесінің барлық ... ... ... ... Халық Банкі" депозиттердің келесі түрлерін ұсынады:
1. «Халықтық стандартты» депозиті
Ерекше талаптары:
• салым-мерзімі 1,3,6,9,12,18, 24,30,36 ай.
... ... ... ... ... - ... немесе 100 АҚШ доллары немесе 100 ... ай ... ... бойынша сыйақы төлеу: салым мерзімі аяқталғанда.
• Салымды  толықтыру ... ... ... ... ақша алу ... ... ... салым шартында немесе Шартқа қосымша келісімде
өзге жағы қарастырылмаған болса, сыйақы ... ... ... ... 8. ... депозиті бойынша пайыздық мөлшерлемелері
|валюта |% қойылымы|айлар | |
| | |
2. ... - ... ... ... бұл ... жасы ... 50-ге ... немесе 50-ге
жақындаған,  зейнеткерлік куәлігі бар тұлғаларға арналған.
• Салым мерзімі: 6, 12 ... ... ... ... мөлшерлемесі салым мерзімі ішінде
өзгеріссіз қалады.  
• Сыйақы төлеу: ай сайын, банк салымы туралы шарт ... ... ... ... ... ай ... Салымды  толықтыру мүмкіндігі: қосымша жарнаның ең төмен
мөлшері 500 теңге немесе 5 АҚШ ... ... 5 ... ... ... Салымнан ішінара ақша алу мүмкіндігі: қарастырылмаған.
• Салымның ең ... ... 2 000 ... ... 20 ... немесе 20 евро.
• Салымшының таңдауына ... ... ... ... де,
ақша аудару арқылы да ашуға болады.
Кесте 9. «Халықтық-зейнетақылық» депозиті бойынша пайыздық мөлшерлемесі
|Валюта ... ... |6 ай |12 ай ... ... |5,50 |8,00 ... ... |5,70 |8,40 ... ... ... |4,20 |4,70 ... ... |4,30 |4,90 ... ... |3,20 |3,70 ... ... |3,30 |3,80 ... көзі. Дерек көзі. Қазақстан Халық Банкінің жылдық есебі ... [] |
3. «Halyk – ... ... ... ... ... ... Капитализация: айлық
• Сыйақы төлеу: салым мерзімі аяқталғанда.
• Салымды толықтыру мүмкіндігі: қосымша жарнаның ең ... ... 000 ... ... 50 АҚШ ... немесе 50 евро болса, толықтыруға
болады.
• Салымнан ішінара ақша алу мүмкіндігі: жинақ шотындағы ... ... 75 000 ... ... 500 АҚШ ... ... 500 евро
мөлшерінде болған жағдайда.
• Салымның ең төмен мөлшері: 75 000 ... ... 500 АҚШ ... 500 ... ... салым шартында немесе Шартқа қосымша келісімде өзге жағы
қарастырылмаған болса, сыйақы ... ... ... ... ... ... салымды қолма-қол ақшамен де, ақша аудару
арқылы да ашуға болады.
4. «Halyk- ... ... ... бұл ... жасы 16-ға ... ... ... қабылданады.
Салымшының атына кез келген тұлға, туыстық ... ... ... ... ... ... ақша сала алады. 
• Салым мерзімі 1- 10 жылға дейін. Салымның ең ұзақ мерзімі баланың 16
жасқа толу талабымен ... ... жыл ... 12 ай ...  
• Сыйақы төлеу: салым мерзімі аяқталғанда.
• Салымды толықтыру мүмкіндігі: қосымша жарнаның ең төмен мөлшері 1000
теңге ... 10 АҚШ ... ... 10 евро ... ... болады.
• Салымнан ішінара ақша алу мүмкіндігі: ... ... ең ... мөлшері:Алматы және Астана тұрғындары үшін -15 000
теңге немесе 100 АҚШ доллары немесе 100 евро.
Кесте 10. «Halyk - ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме |9 ай ... ... |7,00 ... ... |7,30 ... ... ... |4,00 ... ... |4,10 ... ... |3,50 ... ... |3,60 ... ... ... ... Банкінің жылдық есебі 2011-2013жыл[] |
Жасы 14-ке толмаған салымшының атына салынған салымға салымшының
заңды өкілдері ... ... ... ... ... иелік
етеді, ал жасы 14-ке толғаннан кейін салымға өзі иелік етеді. Жасы ... ... ... ... ... ... туу туралы
куәлігін көрсеткеннен кейін және оның ... ... ... ... қамқоршылары) көзінше   жүргізіледі.Егер салымшының жасы
14-ке толмаса, ... мен оның ... ақша ... тек ... ... ... өкілдері міндетті түрде банкке келіп ұсынған жазбаша бас тарту
негізінде ғана беріле алады.   Салымшының таңдауына ... ... ... де, ақша аудару арқылы да ашуға болады [31].
5.«Срочный ... ... ... ... 1күн – 3жыл ... Минималды салым сомасы: 2000 теңге, 20 АҚШ доллары, 20 евро
• Салымды теңге, евро, АҚШ ... ... ... ... с ... ... Ерекше талаптары:
• Салым ... 1ай – 3жыл ... ... ... ... салым сомасы: 2000 теңге, 20 АҚШ доллары, 20 евро
• «Накопительный салымы».
• Салым мерзімі: 1ай – 12 ай ... ... ... үшін ... ... есеп шотында
қаражатты аудару арқылы рәсімдеуге болады, бірақ заңнамалық актілерге
сәйкес болу керек. ... ... ... АҚ-ң ... ... ... клиенттердің салған салымдары құрайды. Қазіргі ... ... ... АҚ ... ... заңды тұлғалардың салымдары
бойынша жеке тұлғалардың салымдары үлкен үлесін алады.
Депозиттік ... ... ... әр ... ... соның ішінде
халық табыстарының өсуі, теңгенің АҚШ долларына қатысты нығаюы, халықтың
салымдарының ұжымдық ... ... ... етуі және ... ... ... өсу ... етуде.
Тартылған қаражаттарды тиімді басқару банктің депозиттік саясатының
жасалуын ... ... ... ең ... келесі талаптарға
сай болуы қажет:
- экономикалық мақсатқа лайықтылығы;
- бәсеке қабілеттілігі;
Коммерциялық ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттарын депозитке тарту және тартылған қаражаттарды тиімді басқарумен
байланысты ... ... ... ... саясат банктің
қаражаттарды тартумен байланысты стратегиясы мен тактикасын қамтиды.
Депозиттік саясат – ... ... ... ... ... банктің
депозиттік операцияларын дұрыс ұйымдастыруға бағытталған шаралардың
жиынтығын білдіреді. Кең мағынасында депозиттік ... ... ... мен салым иелері арасындағы қатынасты реттеу ... ... ... Тар ... бұл кез ... ... ... операцияны ұйымдастыру барысындағы банктің стратегиясы мен
тактикасын сипаттайды.
Коммерциялық банктердің депозиттік саясатының ... ... – ҚР ... депозиттік операцияларды жүргізуде банктердің бар мүмкіндіктерін
пайдалану және өтімділіктің қажетті дейгейіне қолдау ... ... ... ... ... ... тиіс:
• банктің депозиттік базасын ... ... ... ... ... ... иелеріне қатысты өлшемді және икемді саясат ұстану.
Депозиттік саясаттың ұғымын екі тұрғыдан қарауға болады. Кең мағынада
бұл салым иелерінің және өзге де ... ... ... сондай-ақ қаражат көздерін анықтаумен байланысты банктің қызметін
сипаттайды.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... және ... тәуекелдердi азaйтy жолдары
Банктің депозиттiк портфелiн басқару жүйесi ... ... ... ... яғни ... табыстылығына,
пайдалығына сүйенyi керек. Осыған ... ... ... ... төмендету және саралау, өтiмдiлiктi ұстау мақсатында ... ... ... ... (ipi ... сертификаттар, талап еткенге
дейiнгi депозиттер, овернайттар және т.б.) ... ... ... - 55%-
дан аспауы керек;
- талап еткенге дейiнгi депозит көлемi ... ... ... 30-40%-ды құрауы тиiс;
- мерзiмдi депозиттер көлемi баланс валютасына қатынасы бойынша 20-30%-
ды құрауы тиiс;
- ipi ... ... ... ... ... сомасының 15%-
нан аспауы тиiс;
- бiр салымшыға ... ... ... ... ... ... бойынша 7%-дан аспауы керек.
Банктің депозиттiк операцияларымен байланысты тәуекелдердің түрлері:
- өтiмдiлiктің ... ... ... банк ... барлығы
бiрдей өз салымдарын талап eтyi жағдайында пайда болады. Ол банкке өте ауыр
әсер етедi, тiптi банкроттық жaғдайына да алып ... ... және ... ... ... ... ... кipic тәуекелдiгi (мәселен, нарықтағы ayыp экономикалық жағдай,
бесеке, жетерлiктей имидждiң ... ... ... ... ... болған жағымсыз жағдайға байланысты туындайды;
- трансформациялық тәуекел, ол да өтiмдiлiк пен пайыздық тәуекел секiлдi
туындайды [19].
Депозиттiк саясаттың және несие саясатының құрылуы мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстей алмайды, ол кез-
келген банктің негiзiнде ... ... ... - бұл шара ... ... тәуекелдi
төмендетуге бағыттaлған және тәуекелмен табыстылық араларындағы оптималдық
ара-қатынасты табу, атaлған тәуекелдi сақтандыру, болжау және ... ... ... ... ... кезеңдердi зерттегенiмiз дұрыс:
1) тәуекелдiң мазмұнын табу;
2) тәуекелдің деңгейiн анықтаyға қажет ақпарат көлемiн және көздерін
анықтау;
3) ... ... ... оның ... өлшемдердi,
әдiстердi таңдау;
4) тәуекелден сақтандырудың әдicтерiн анықтау немесе таңдау;
5) теуекелдi басқару нәтижелерiн алдыңғы талдау ... ... ... ... ... ... тәуекелдермен байланысты.
Тәуекел нәтижесiнде шығынға ұшырамау үшiн сақтандыру қызметтерiн ... ... ... ... ... ... қажет. Әрине
сақтандыру қызметтерiн пайдалану белгiлi бiр шығындарды ... ... ... ол ... орны ... орын алуы ... ... толып
отырады. Қазiргi уақытта коммерциялық банктердегi жеке ... ... ... ... ... сақтандыру
қорыменен қайтарылып берiлyде. Бiрақ, жеке тұлғаның салымдары сақтандырылды
дегенмен онда әлi де болса ... ... ... Осы ... ... ... қатысушы субектiлерiнің әрбiрiнiң теуекелге
байланысты қаражат жоғалтуы дәрежесiн ескере отырып ... ... ... ... ... 9. Жеке ... ... сақтандыру бойынша тәуекел дәрежесi
Дерек көзі: Банки ... №1- 4, ... 2010г ... ... ... ... тәуекелдi сақтандырудың
әдicтepi. Олар: мiндеттi ... ... ... мiндеттi қорлары), epiктi caқтaндыру және ... ... ... екі ... ... ... арқылы).
Тәуекелдi ретроспективтiк талдау ақша ағымдарының қозғалысын ескере
отырып жүргiзiледi ... ... ... ... ... ... та ақша ағымдарының қозғалысын талдау бойынша жұмыстың негiзгi
мақсаты - тек алдыңғы ... ... ... ғана ... сонымен
бiрге эстраполяция, клиенттердің шоттapындaғы қаражаттарының жағдайларын
болжау және банктің болашaқтағы осыған сәйкес ... ... ... ... тәуекелдi бағалаудың және басқарудың
жекелеген әдiстepiн тереңiрек қарастыруға болады:
1) Ресурстарды тартудың құрылымдық талдамасы. ... ... ... бөлiктерiн тартылған қаражаттар құрайды, ал меншiктi
қаражаттар бiршама аз бөлiкте. Жекелеген банктер
бойынша ... ... ... бар, ол ... ... ... бастап қызмет етiп келе жатқан
мерзiмiне, мерзiмдерiнiң әр түрлiлiгiне, олардың жарғылық
қорларының әр ... ... ... көрсететін клиентурасының саны
мен сапасына және т.б. байланысты.
Жекелеген коммерциялық банктердiң ... ... ... ... ... ... керiciнше, әмбебаптылығына, олардың
әрекеттерiнің ерекшелiгiне, ссудалық ресурстарының нарықтық жағдайына
тәуелдi [20].
Қазiргi банктiк тәжiрибе, ... атап ... ... ... ... Салыстырмалы сапaлық түрде тартылған
қаражаттардың құрылымын талдауды клиенттердің топтары мен ... ... ... болады, ол қаражаттардың банкке экономиканың
қандай секторынан және қандай мерзiмге тартылғандығын ... ... ... ... ... ... кестелiк макеттердi пайдалану
арқылы жүргiзуге болады, себебi осы әдic басқа ... ... ... ... ... қолайлы. Бұл жерде материалдар
синтетикалық есеп үшiн де ... ... ... ... есеп үшiн ... ... ... құрылымын сандық талдау ... ... ... әрбiр топшаның үлес салмағын немесе жалпы тартылған
қаражаттарындағы бiрнеше топтың үлесiн ... ... ... ... ... талдаулар атaлған банктің пассивтік операцияларының дамуындағы әрбiр
экономикалық кeлісім-шарттың рөлiн анықтауға мүмкiндiк бередi. Одан ... ... ... ... ... ... арқылы
талдауға болады. Бұл материалдар тартылған қаражаттардың динамикасын
тартылу мерзiмiне ... ... ... ... ... құрылымын тек қана мерзiміне байланысты ғана ... ... ... ... ... да ... ... салыстырмалы талдау
әдiciн пaйдалана отырып, осындай операциялардың көлемiндегi өзгерiстi
анықтап, оның банк ... ... ... ... Бiрақ та қазiргi
экономикалық әдебиеттерде отандық авторлар ... ... ... ... ... қарастырмайды, ал осы тұрғыдан
қарастыру банк үшiн өте ... ... ... ... тұрғысын және пассивтердің талап етiлу тұрғысын
банктiң деңгейiнде бөлiмшелерi, клиенттерi және операция деңгейi тұрғысынан
анықтауға ... ... ... ... ... ... ... және депозиттiк портфелдiң сапасын көрсетуге мүмкiндiк бередi.
Анығырақ айтсақ осы ... ... ... ... құру ... яғни
“балансты", "тазалау" жұмыстарын бастауға болады, ал баланспен аналитикалық
жұмысты бастау үшiн пассивтiң және активтің баптарын қайтадан топтау ... ... ... үшiн қосымша кестелер жасау ... ... ... бiр жай, ... ... ... отырып балансты "тазалау"
әдiстерiн жасау үшiн ... ... ... ... әp6ip банктiң
қайта құрылымдық әдicтемесi өзiндiк ерекшелiкке ие болады.
Осыдан шығатын қорытынды, тiптi бiрыңғай, бiрдей бағдарламаны пайдаланса
да, әрбiр банк оны өз ... ... ... ... ... өткiзген соң баланс пен аналитикалық жұмыстың ... және ... ... ... үшiн ... ... айтар болсақ, депозиттердiң тұрақты бөлiгiн анықтап, депозиттiк
портфельдiң орташа есептелген құньш есептеп, ... ... (ipi ... ... ... да жоғары тәуекелдi депозиттер,
төмeнгi кiрiстiлер және басқалары) банк ... ... ... ... ... қолға алады. Банк өзiнiң депозиттiк портфелiн
басқаруда тәуекелдердi есепке ала отырып, ... ... ... ... мақсат етiп қояды. Өйткенi қаражаттарды ...... өз ... бойынша өтiмдiлiгiн айқындайтын
негiзгi фактор.
Тартылған қаражаттарды пайдаланудың тиiмдiлiгi банктерде мына формуламен
есептелiнедi:
мұндағы ПСН - нетто тартылған қаражаттар.
Кр- несиелiк ... ... ... ... қаражаттар мен олардың мобилизациясы арасындағы айырма
peтiндe анықталады. Брутто - ... ... ... бағалы қағаздар
нарығындағы орналастырылған акциялар ... ... ... ... пайдасы.
Аталған көрсеткiштің 100% көлемiнде болуы - ... ... ... ... ... есебiнен жүргiзiлетiнiн көрсетедi. 100%-тен
жоғары көрсеткiш депозиттiк портфельдiң несиелiк салымдардың өсу қарқынынан
артып кeткeндiгiн түсiндiредi және нетто тартылған ... ... ... ... ... ... ғана пайдаланылғанын емес, сонымен бiрге
оның басқа да активтiк операция көзi ... ... ... ... ... етiлу деңгейлерi бойынша талдау. Талап
етiлy деңгейiне ... ... ... ... үшiн келесiдей
топшаларға бөлiнедi:
- талап eтyгe дейiнгi депозиттер (мемлекеттiк ... ... ... ... ... есеп айырысу шотындағы қаржылар, ... жеке ... ... ... мерзiмдiк депозиттер;
- банкке бағалы қaғаздарды сатқаннан түскен қаржылар;
- кредиторлар;
- басқа банктердің кредиттерi.
Ағымдағы шоттарға тартылған ... ... ... бiр ... ... ... ... пассивтiк тұрғыдан қарастырғандары банк
өтiмдiлiгiн оқып – үйрену негiзiн қалайды. Мерзiмдi салымдардың айтарлықтай
өcyi банк операциясының ... ... ... балансының
өтiмдiлiгiн жоғарылатады. Ағымдардағы шоттардaғы және ... ... ... өcyi ... кepi ... орын ... ... және мерзiмдiк шоттардағы қалдықтар үлесiнiң артуы,
мәселен, жеке тұлғалардың, ресурстардың арзандығын анықтайды, себебi ... ... ... ... ... та бәсеке жағдайында банктер мерзiмдi
шоттармен, егер де шот ipi ... ... онда ... ... ... ... ... ал кiшiгiрiм клиенттердің
салымдарын ең ... ... ... ... ... тартылған
ресурстар үлесiнiң өcyi толығымен банктiк операциялардың ... ... өте ipi ... ... ... бiз ... ... деп айта алмаймыз, себебi тартылған қаражаттардың
диверсификациясы банктердiң өтiмдiлiгiн қамтамасыз етедi, aл ... ... ... ... жол бермейдi.
Бұдан шығар қорытынды: банк балансының арзан бөлiгiнiң үлес салмағы
неғұрлым ... ... ... оның ... ... және ... ... банк маржасы осы жағдайда ең жоғары болyға ұмтылады.
Сонымен бiрге айта кету керек, талап eтyгe ... ... бұл ... ғaнa емес, сонымен бiрге ешбiр болжаyға келмейтiн құрал, сондықтан да
олардың тартылған қаражаттардағы үлесiнің жоғары ... ... ... ... ... ... осы ... мөлшерi әдетте 30%
бойынша анықталады. Батыс елдерiнде басқадай да ... бар. ... ... ... 60%-ке дейiн pұқcaт етiледi, ал 10% - ... ... ... оны ... ... ... ... Мерзiмi бойынша депозиттер құрылымын талдау. Коммерциялық банктердiң
шоттар жоспарындaғы қаражаттардың ... ... ... ... құқығы негiзiнде өте бiр ақпаратты болып табыла бермейдi. Одан гөpi
қазiргi жағдайда аналитикалық болып клиенттер ... ... ... ... ... себебi ол мерзiмдерi мен
салымдары ... ... мен ... ара - ... ... бередi, ал ол банктiң кiрiстiлiгi мен өтiмдiлiгi үшiн
өте керек:
- тaлап ... ... ... ... 1 айға ... ... шоттардағы қаражаттар;
- 1 айдан 3 айға дейiнгi шоттaрдaғы қаражаттар;
- 3 ... 6 айға ... ... ... 6 ... 1 ... ... шоттардағы қаражаттар;
- 1 жылдан жоғары депозиттiк шоттардағы қаражаттар.
Осындай топтастыру ... ... ... ... ... ... тyғызады және coғaн сәйкее банк балансының
өтiмдiлiгiн болжайды және реттейдi.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... көрсетiлген
шоттар бойынша аударған жөн. Мысал, егер банктер 1 ... ... ... ... және оның ... 3 ай ... қалса, онда бұл ... 6 ... 1 ... ... ... ... кейiннен 3 айдан 6 айлық
шотта ескерiледi.
Трансформация - бұл банктің стратегиясы, онда ресурстар қысқа мерзiмдi
нарықтан сатып ... ... олар ... болады) және ұзақ мерзiмге қымбат
бағамен сатылады. Осындай стратегия уақыт өте келе ... ... әcipece ... ... төмендеу тенденциясы орын алса
пайдаланылады. Осы жерде банк ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдiк активтердi қаржыландырады. Трансформациялау бойынша
жүргiзiлген ... ... ... ең үлкен қауiптi өтiмдiлiк тәуекелi иеленедi. Банк әр уақытта ... ... ... ету үшiн ... ... ... Егер де
нарықта қажеттi сома болмай қалса немесе банк займ ала алмаса, онда ... ... ... ... да, ... төлем қабiлеттiлiгiнен айырылады
және әpi қарай банктің ... өте ... ... ... алу ... ... ... тез қайтаруға тура келсе, онда банк төлем қабiлетсiз
бола тұрып өтiмдiлiгiн жоғалтады. Тағы ... ... ... ... - бұл ... ... Егер банк ұзақ ... белгiленген пайыз бойынша қайтаратын болса, ал қаржыны тұрақты
немесе өзгермелi пайыздық мөлшерлемемен тартса және ... ... ... жағдайда қысқа мерзiмдiк қарыз алу пайызы ұзақ мерзiмдiк
ссудадан артып кeтyi мүмкiн.
4) ... ... ... ... ... ... ... мен пассивтерiнің сәйкессiздiгi нәтижесiнде
туындайды. Сәйкессiздiк неғұрлым жоғары болған сайын ... ... ... ... ... ... үшiн ... қолданылады, ол келесi формула бойынша есептелiнедi:
Мұндағы: R - қысқа мерзiмдi ресурстар.
S - қысқа мерзiмдi ссудалар.
К - трансформациялау ... ... ... ... банк өтiмдiлiгiн
шиеленiстiре түседi. Сондықтан да ... ... ... қысқа мерзiмдiк ресурстардың бiр бөлiгiн резервтендiру арқылы реттеу
керек.
5) Депозиттер тұрақтылығының дәрежесiн ... ... ... саясатын дайындаудағы негiзгi нүкте болып табылатын банктiң
ресурстық базасына ... ... беру үшiн ... ... әсер етпейтiн қаражаттар peтiндeгi депозиттердің тұрақты бөлiгiн
анықтауымыз керек. Депозиттердің тұрақты ... ... ... ... eтyгe ... депозиттердің бiршама бөлiгiн қамтиды.
Банкирлер әрқашан несиелеу ... ... ... ... осы
бөлiгiн анықтаумен әр уақытта айналысады.
Депозиттердiң тұрақтылығын бағaлау көрсеткiштерi ... ... ... ... бiрi – ... ... ... сақталу мерзімi. Ол мына
формуламен есептелінеді:
мұндағы: С - күндiк орташа caқтay
мерзiмi.
О - салымдардың ... ... - ... беру бойынша айналым.
Д - кезеңдегi күндер саны.
Депозиттiк базаның тұрақтылығын көpcетeтiн келесi көрсеткiш салымдар
peтiндe қабылданған ... ... қалу ...... ... жыл ... ... қаражат қалдығы.
Он - салымдар бойынша жыл басындағы шоттардағы қapажат қалдығы.
П - салымдар бойынша шоттарға қабылданған түciмдep.
Бұл коэфициенттер банкирлерге ... бiр ... ... ... ... ... ... бередi, алынған талдау негiзiнде
депозиттiк портфельдің сапасын ... ... және оның ... ... ... ... Қазіргі кездегі Коммерциялық банктердің қаражаттарды тартудағы
мәселелері мен оларды жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасының банктік секторындағы реформалар ... ... ... ... ... асырылып келеді.
Жүргізіліп ... ... ... ... ...... бос ақша қаражаттарын тарту және инвестициялаудың ішкі
көздерін қалыптастыруға бағытталған ... ... ... ... болып табылады.
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасында қаржы нарығының келесідей
сегменттері ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы;
зейнетақы активтерінің нарығы; қор нарығы; валюта нарығы және депозиттік
нарық. ... ... ең ерте ... ... бірі бола отырып,
қазіргі кезеңде төмен тәуекелмен салымдардың сенімді орналасуының арқасында
сомалық жинақтауларда үлкен үлес салмақ пен ... даму ... ... өзге ... ... сегменттеріне жинақтаулар салу тәжірбиесінің
жоқтығы бұл сегменттердің жеткіліксіз дәрежеде дамымауына әкеліп соқтырады.
Халықтың және кәсіпорындардың жинақ ақшасын тарту, халықтың және заңды
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... көзі болып қалады. Мемлекет осы құралға сенімді
нығайту және оның ... ... ... ... ... Бұған
кірістер деңгейі тұрғысынан алғанда қолайлы болатын, бүкіл ... ... ... депозиттер бойынша өтеуге кепілдік беру, нарықтық
тәуекелдерді сақтандыру құралдарын дамыту, қаржы нарықтарының қатысушылары
қызметінің және ... ... ... арттыру, сондай-ақ
халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру ... қол ... ... ... ... ... ... Жинақ ақшаны тартудың
жылжымайтын мүлік қорлары, ... ... ... жеке ... ... ... ... бойынша жұмыс жандандырылады, оларды енгізуге
институционалдық ... ... ... ... ... ... кедергі келтірмейтін бөлігінде заңнамалық деңгейде мүмкіндік
бар.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, кез келген адам үшін ... ... ... бар: ... жүйеде және басқа да
қаржылық мекемелердегі депозитке салу, өзін-өзі жою дәрежесі ... ... ... ... алу, ... ... акцияларын
иемдену т.б. Ақыр соңында осы салынған қаражаттардың өндірістің ... ... ... ... ... ... ... өте
маңызды. Республикамыздағы ... ... мен ... ... ... ... ақша ... 80%-ы
шоғырланған депозиттік нарықтың тұрақты және тиімді дамуымен анықталады.
Депозиттік нарықтың даму үрдісінде ... ... әрі ... ... жинақтаулар ерекше рөлге ие. Жинақтаулардың
экономикалық категориялар ретіндегі мәні қайта бөлу функциясы арқылы жүзеге
асады. ... ... ақша ... ... ... ... ... – ақ олардың жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру
мақсатындағы ары қарайғы пайдаланылуы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... талап ететін салымдар), заңды
және жеке тұлғалардың мақсатты мәне мерзімдік салымдарын қамтиды.
Депозиттік нарықтың әрекет ету механизімінде ... ... ... ... банктер ерекше рөльге ие. Ақшалай табыстармен
тұрғындар жинақтауларының аккумуляциясы - банктердін дәстүрлі қызметі.
Банктер ... бос, ... ... ... ... ... Ақшалай жинақтауларын, салымдарды сақтау
тұрғындар үшін де, мемлекет үшін де тиімді. Салымшыларға пайыз немесе ... ... ... ... ... ... жұмыстың басты бағыты болып
–клиенттердің банк қызметтерінің жаңа түріне деген мұқтаждығын ... ... ... ... ... жатады.
Кез келген нарықтағы сияқты депозиттік нарықта да қажетті операцияларды
жүзеге асыратын өзінің қатысушылары мен ... ... ... әрбір субъектінін мақсатты фунциясы берілген түсінікті анықтау
критерийі болып табылады. Депозиттік нарықтың келесідей субъектілерін бөліп
көрсету ... ... ... ... ...... деңгейлі банктер түріндегі
банктік жүйе;
• Депозиттерді ...... ... ... салымшылар;
• Реттеуші және бақылаушы орган – Ұлттық банк түріндегі мемлекет.
Депозиттік нарық дамуындағы объективті факторлардың бірі - белгілі ... ... ... ... тарту бойынша тиімді банк іс-
әрекетін және оларды тиімді басқаруды жүзеге асыруды үлкен маңызы ... ... ... ... келтірілуі болып табылады.
Депозиттік саясатты жүргізу кезінде депозиттік ресурстарды тартудың
бірнеше факторлары қолданылады. Берілген факторлар екі ... ... ... ... ... ... ... және салымшылардың банкке
деген сенімін көтеру рейтінгісі элементтері депозиттік ... ... ... ең алдымен депозиттік пайыз мөлшерлемесін
жатқызамыз. Яғни, банктің тартылған ресурстары үшін ... ... ... депозиттік саясаттың маңызды құралы болып табылады. Бұл
орайда депозиттік шоттар бойынша пайыз ... ... ... ... ... Сондықтан, банк пайыздық мөлшерлеменің өте
жоғары ... ... ... Бір ... ол оның бір ... яғни
клиенттерге тартымдырақ болатын деңгейді ұстануға тиісті болады. Депозиттің
мерзімі мен сомасы пайыздық ... әсер ... ... яғни ... мен сомасы үлкен болған сайын, банк соншалықты пайызға кепілдік
береді[23].
Банктік ... ... ... жағдайда коммерциялық банктер
халықтың жинақтарын тартуда активті қызмет етуде. Банктердегі депозиттік
операцияларды басқару бірнеше көрсетілген шараларды ... ... ... ... жағдайында депозиттік операцияларды жүргізу үшін
шаралар жасау.
... ... ... үшін ... ету сапасымен, сенімділікпен,
кепілдікпен қамтамасыз ету жолымен салымшылардың көзқарасын сақтау.
• Банктік жоспармен көзделген табысты алуға кепілдік беру.
... ... ... қызмет істеуі осы негізгі шараларды шешуге тәуелді.
Банктік қызметте негізгі проблемалар болып – ол ... ... ... ... ... және депозиттік саясаттың
әлемдік экономика ... банк ... ... ... сай
келмеуі. Сол үшін коммерциялақ банктерде қаржылық жағдайдың тұрақтылығын
нығайту мақсатында тиімді банктік саясатты, оның ішінде депозиттік ... ... ... ... дамуының негізгі мәселелерін және оларды шешу
жолдарын қарастырайық. Анықталған мәселелерге байланысты келесі депозиттік
саясаттың қалыптасу ... ... ... банктердің қаржылық
тұрақтылығын күшейту мақсатында құрамдас бөлігі ... ... ... ... банк саясатын қалыптастыру қажет. Депозиттік ... 3 ... ... ... асуы керек:
• Зерттеу кезеңі.
• Жоспарлау кезеңі.
• Шешімді қабылдау және қолдану кезеңі.
Зерттеу кезеңінде банк ... ... ... ... қандай депозиттердің түрлері ең тартымды, қай депозиттерге
қандай пайыздық мөлшерлеме белгілеу керектігі ... ... ... ... ескеру арқылы әртүрлі банктік операцияларды жүзеге
асыру барысында қолданылады. Осы кезең ішінде банк ... ... ... ... ... және ... кезеңі ең маңызды және жауапты ... ... ... бұл ... ... тоқсанда қанша депозиттер
көлемі тартылатыны шешіледі. Бұл жерде депозиттерге қаражат тарту тәртібі
(банк қызметкерлерінің клиентермен жақсы жұмыс жасауы: түрлерін, ... ... ... және ... мен ... компанияның
шығарған өнімі үлкен роль ойнайды.
Сурет 10. Депозиттік саясатты қалыптастыру стратегиясы
Дерек ... ... ... ... №1, 2008 ж ... ... ... нарықта мынадай мәселелердің шешу жолдарын
қарастыру қажет:
• соңғы жылдары шетел валютасындағы талап еткенге ... ... ... қарағанда жеткіліксіз өсуі мәселесін шешу
жолдарына шетел валютасындағы ... ... ... ... ... ... ... енгізуді және салымдарды кепілдендіру
жүйесіне талап еткенге дейінгі ... ... ... ... ... және ... туралы кейбір салымшылардың
жеткіліксіз дәрежеде білу мәселесін әр ... ... ... істеу
бойынша депозиттік бөлімнің даму бағдарламасын жасау және бұл ... ... ... ... ... ... ... арқылы
шешуге болады;
• Банктің ұйымдастырушылық құрылымында депозиттерді тартумен байланысты
банктік бизнестің жаңа формаларын жасаумен айналысатын ... ... ... стратегиялық жоспарлау бөлімшелерін құру, жұмысшыларды ... және ... ... ... ... ... стратегиялық жобаларды жасауға тарту;
• депозиттік операциялар бойынша тәуекелдерді бағалау әдістемелерін жасау;
• өндірістік сектордың әлсіз даму ... ... ... ... прессингті төмендету жолымен өндірістік сектор дамуының
мемлекеттік бағдарламасын топтарға бөліп арнайы ... ... ... ... мәселелердің шешімін жүзеге асыру қазіргі таңда бар
болғанымен, тиісті деңгейде жүзеге аса ... ... Оған ... себеп ретінде
қалыптасқан банктік жүйемізідің әлсіздігінен көреміз, алайда бұл ... деп ... ... Өйткені бұрынғы ТМД елдерімен салыстырғанда
бізде анағұрлым дамыған банктік құрылым ... ... ... ... ... болады:
• халықтың қаржы сауаттылығы төмен деңгейде немесе тиісті деңгейде
болғанымен ... ... ... ... ... ... ... қадағалау шараларының тез босаңсып, кейде өте
қаталданып кетуі – ... ... ... ... сынаққа алуы;
• елдегі ірі банктердің капиталына мемлекеттің қатысуы қаражат көздерінің
тең дәрежеде ... яғни ... ... мемлекеттің тікелей
араласуы;
• еліміздің қор нарығының кенжелеп қалғандығы
• ұлттық валютаға ... ... ... ... ... ... капиталын толықтыруға мәжбұрленуі.
Сонымен бірге жалпы әлемдік нарықтағы қаржы дағдарысының салдары
елімізде көрінісін әлі де ... ... да ... ... ... ... ... мақсатында мемлекет тарапынан бірқатар шаралар жүзеге ... ... ... ... ... ... оң
нәтижелерге жетелегенімен, уақыт өте келе мемлекеттің банктер капиталынан
кетуіне алып ... ... ... ... ұзақ ... араласауы отандық
банктердің тартымдылығын жоққа шығарады. Әрине, жалпы қалыптасқан ... осы ... ... де, ... банктердің даму жолына мемлекет
кедергі болмауы тиіс деп есептеймін. Өйткені мемлекеттің көмегіне дәніккен
банктер ... ... ... ... және ... ... тарту процесіне енжарлықпен қарайды. Бұл ... ... ақ ... ... Казақстандағы депозиттік нарықтың дамуын талдау төмендегідей
қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:
• Банктік депозиттер ... ... ... ... ... позитиві
болып, нақты жинақтау жағдайы туған кезде, яғни 2003 жылдың ... ... ... күні ... ... әлуетті потенциалды клиентер үшін күрес
қызу жүруде. Әрбір банк өз мүмкіндіктеріне байланысты ... ... ... түрлерінің кең таңдамасын ұсынады.
• Құнсызданудың бір шама бірге төмендеуінің арқасында 2003 жылдың соңында
салымдармен депозиттер бойынша банктік пайыздар нақты ... ... ... Бұл ... ... ... ... салынуын
тартымдылық дәрежесіне жеткізеді.
• Еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... жүйесінде
екінші деңгейлі банктер санының өсу тенденциясы байқалады. ... ... ... ... ... арқасында банктердін селекциясы
жүзеге асып, қазіргі кезде нарықта ... іс - ... ... ... ... ... ... ең тұрақты және қаржылық әлуетінің
болашағы зор ... ғана ... ... ... ... мен ... ... бойынша
бәсекелестігі бұл қызметтердің көрсетілу сапасының артуына және бұл
қызметтерді ұсынатын қызметкерлердің білімі мен ... ... алып ... және депозиттік операциялардың дүниежүзілік стандарт
деңгейіне дейін дамуы Қазақстан Республикасында ... ... ... жағдайлардың құрылуына қарай бірте-бірте жүретін болады.
Мұндай жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... коммерциялануы, екі деңгейлік банктік жүйенің толық
мәнді қызмет етуі, ... ... ... ... ... ақша айналымын және ақша массасын реттеудің және бақылаудың жаңа
әдістерін ... ең ...... ... секторын жандандыру
болып табылады.
Ақша қаражаттарды тартуда ... ... ... ... ... банктер салымшылар үшін өте қатаң бәсекелестік жүргізеді. Банк
үшін оларды жоғалту өте қиын жағдай.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... бірі – ... ... қалыптасуы болып табылады.
Ресурстық база микроэкономикалық фактор ретінде ... ... мен ... ... ... әсер ... Коммерциялық банк
қызметінің масштабтары мен табыстың мөлшері банк әртүрлі ресурстар
нарығында, ... ... ... ... ресурстар көлеміне қатал
тәуелді. Осыдан банктер арасында ресурстарды тартуда ... ... ... тек жаңа ... ... қосып қана қоймай, және
ресурстарды тарту көздерінің құрылымын ... ... ... ... қалыптасуы коммерциялық банктің активтері мен пассивтерін
басқарудың ... ... ... табылады. Пассивтерді тиімді басқару
сауатты депозиттік саясатты жүзеге асыруды болжайды. ... ... ... ... мынада: пассивті операциялар бөлігінде банктің
таңдауы негізінен белгілі бір клиентура тобымен шектеледі, банк ... ... осы ... ... аса ... ... ... байланысты ресурстардың шектеулігі белгілі
бір клиенттерге байлаулы болуына алып ... Егер осы ... тобы ... онда ... ... ... тәуелділігі өте жоғары болады. Сондықтан,
біздің ойымызша, банктің ... ... ... үшін ... ... ... оның негізіне әртараптандырудың қажетті деңгейін
ұстау, басқа ... ақша ... ... ... ... ... ... көлемі, пайыздық ... ... ... ұстау кіреді [24].
Банктің депозиттерінің мәні соңғы кезде біршама өзгеріске ... тек ... ... алу үшін ғана ... ... бірге несие алуда
қамтамасыз ету ... де ... ... ... ... ... байқалады.
Банктердің депозиттік қаражаттарын ... ... ... ... ... шараларды жүргізу қажет:
• депозиттердің тартымдылығын арттыру мақсатында ... ... ... үшін ... ... ... арттыру;
• халықтың сенімділік дәрежесін арттыру;
• Маркетингтік іс-шараларды тиімді қолдану;
• Тәуекел деңгейін күрт ... ... ... жоғарылату.
Сонымен депозиттік операциялардың дамуына әсер ететін бірден-бір
көрсеткіш – ... ... ... Бұл ... арттыру үшін
банктер өз алдына осы бағытта арнайы стратегиялар қабылдау қажет. Шетел
тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... ақпаратқа ие.
Олардың балансын, тартылған ... ... ... ... ... Ал ... елде ... банктерден басқа банктер өз балансын
жарияламайды. Қазіргі ... қай ел ... ... ... сұрасақ және
қай банкке сенімділігін сұрасақ жауап бере ... ... ... жою ... банк ... маркетингтік зерттеу жүргізіп, үнемі тұсау
кесу, таныстыру рәсімдерін ... ... ... ... ... ... беттерінде материалдар жариялауы керек. Ашық ақпарат бар
жерде сенімділік те ... ... ... ... ... ... тағы бір
көрсеткіш халықтың ... ... ... да бір ... екінші
жалақыға әзер жетіп, өз шығындарын зорға өтеп ... ... ... ... да. Бұл ... мемлекеттің және банктердің стратегиясын дамыту
қажет. Мемлекет тарапынан айлық көлемін өзгерту, ... ... ... ... банк ... мысалы басқа операциямен ұштастыру болып
табылады. Өзімізге белгілі қазіргі таңда ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жарна толену керек. Егер осы
жарнаны депозит ретінде қабылдаса, онда екі жақты пайда болар еді. Банктен
депозиті бар ... ... ... ... көрсету сияқты шараларды қолдану
ыңғайлы.
Банктер арасында ресурстарды ... ... ... ...... ... ... табылады. Қазіргі кезде банктер
депозит бойынша ... ... ... ... ... ... белгілейді. Депозиттердің жеке түрлері бойынша
пайыздық мөлшерлеме деңгейі салым мерзіміне, сомасына байланысты ... ... ұзақ ... сайын, пайыздық мөлшерлеме де жоғары болып
табылады. Сондай-ақ пайыз ... ... де ... ... ие. Бұл ... ... жиілігі алшақ болған сайын мөлшерлеме деңгейі де ... ... ... ... ... ... әр түрлі жолдары
қарастырылады. Соның ішінде дәстүрлі ... жай ... ... Мұнда
есептеу базасы ретінде салымның соңғы қалдығы ... ... ... түрі – күрделі пайыз болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... сомасын пайыз есептеледі де, ол салым сомасына тағы да қосылады.
Осылайша, келесі есептеу ... ... ... жаңа ... ... үшін ... ... нақты болу уақытына қарай
прогрессивті өсетін пайыздық мөлшерлеме тартымды көрінеді. Мұндай ... ... ... мерзімін ұлғайтып, оны инфляциядан қорғайды.
Кейбір банктер инфляциядан сақтану үшін ... ... ала ... ... Бұл ... салымшы пайыздық табысты салымды сала салысымен
ала алады. Егер ... шарт ... ... ... болса, банк салымы
бойынша пайызды қайта есептеп, артық төленген соманы қайтарып алады. Кейбір
банктер пайызды есептеу кезінде, бір ... ... ... алса (365 немесе
366 күн), кейбіреулері жақындатылған орташа соманы (360 күн) алады. Бұл да
табыс ... әсер ... ... ... ... сенімі артуының куәсі - депозиттік
базаның ұлғаюы. 2012 жылдың 1 желтоқсанына депозиттердің жалпы өсімі ... 1 ... ... ... ... ... мен салымшылар қарым-қатынастарындағы оң өзгерістер салымдарды
тарту тәсілдерінің кеңеюінің, осы ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Бұған мерзімдік
салымдардың талап ету салымдарымен салыстырғандағы озық қарқынмен өсуі де
куә.
Қазақстан Халық банкі басқарма ... ... ... ... депозиттердің ұлғайту жолдары келесідей:
Біріншіден, дүниежүзілік ... ... ... сыртқы
қаржыландыруды ішкі депозиттермен алмастыру әрбір банк үшін ... ... ... ... ... сенімділігіне, тұрақтылығына
және айқындылығына сендіре алатын банк, ... ... ... ... ие болады. Сыртқы қаржыландыруды ішкі депозиттермен алмасытру
бір шама уақытты талап етеді. Сонымен, ішкі депозиттер банктің ... ... және ... ... ... дамуының функционалды
тұрақты көзіне айналып отыр.
Екіншіден, қазіргі кезде депозиттер Жалпы Ішкі ... 20% ... Бұл ... мәні алдағы 3 жыл ішінде кем ... 2 ... ... болады. Қазақстан Республикасы экономикасының даму қарқынына
сүйенетін болсақ, осындай болжамның орындалуы анық болады.
Инфляциялық процестер, депозиттік ... ... ... жағдайларда мыналар түріндегі қосымша көздерді банктердің тарту
қажеттігіне себеп болады: ... ... ... ... ... бірге сату
туралы келісім; банкаралық нарықта қарыз алу; орталық банкте ... алу және ... алу; ... ... ... ... ... евродоллар нарығында қарыз алу; облигациялар мен ... ... емес ... ... ... ... ақша ... өздерінің борыштық міндеттемелерін сату немесе қарыз
түрінде алады.
Банк ресурстарының депозиттік емес көздері депозиттерден ... ... ... ... ... клиенттерімен бірге
қауымдастық жоқ, ... алу ... ... ... немесе тікелей
бәсекелестік негізде жүзеге асырылады, сондай-ақ қаражаттарды ... ... ... ... ал ... ... белсенді тарап
салымшылар болып табылады [27].
Ресурстарды тартудың депозиттік емес ... ... ... ... ... және ... орталықтарында орналасқан ірі
банктермен кең түрде пайдаланылады.
Банктердің осы санаттары белсенді ... ... ... жетіспеушілігін үнемі сезінеді, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... ... белгілі деңгейде ұстау үшін және қамтамасыз ету ... ... ... ... ... нарығындағы дағдарыс пен ... ... ... ... уақытта бірнеше мәселелер туғызды. Ол
біріншіден, банктердің ресурстарға тапшылығын тудырды; ... ... ... ... ... мөлшерлемесін өсірді және
банктердің акцияларының бағасын ... ... шығу үшін ... ... ірі ... ... Мысалы, 2012 жылы мемлекеттің екінші деңгейлі банктерге
берген неисесі 2,2 млрд ... ... 2013 жылы ол 7,7 млрд ... Бұл ... банктердің Ұлттық Банктен ... ... 3 ... ... ... ... банк ... құнын өсіру
маңызды болып табылады. Ол үшін банк тұрақтылығы мен сенімділігін, беделін
қалпына келтіру қажет.
Қазақстан Қаржыгерлерінің ... ... Н.Ә. ... ... ... ... ... арттыруға қажетті шаралардың бірі ретінде
депозиттерді ұжымдық сақтандыру механизмін қалыптастыруды атап өтті.
Сөйтіп, Қазақстан Республикасы Ұлттық банк ...... ші ... сай, ... ... жүйесіне мүше банктер
салымдары бойынша өтемдерді төлеуді ... ету ... ... салымдарына (депозиттеріне) міндетті ұжымдық кепілдік ... ... ЖАҚ ... Міне, осы қор құрылғанкүннен бастап
тұңғыш рет депозиттерді сақтандыру жүйесінің ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктеріндегі жеке
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... және қордың жарғысына сай жүзеге асырылады.
Қордың ... ... ... Ұлттық банкісі болып
табылады. Қордың алғашқы ... ... 1 млрд ... [26].
Қор қызметінің негізгі мақсаты - Қорға мүше банктің ықтиярсыз
таратылуының ... жеке ... ... кепілдендіру
арқылы банк салымшаларының ... ... ... қызметін басқару тоғыз адамнан тұратын ... ... ... Қор ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкінің үш өкілі, ... ... төрт ... ... ... бір ... кіреді және олардың әрқайсысы бір
дауысқа ие. Қор ... ... ... ... ... ... ұсынысы бойынша сайланады.
Қордың есеп-шоттары тек қана Ұлттық ... ... ... Қор ... ... 80 %  ... - мемлекеттік
бағалы қағаздарға, Ұлттық ... ... ... ... ... қазметтерді атқарады:
• қатысушы банк ықтиярсыз таратылған ... оның ... ... ... Ережемен белгіленген көлемде
және тәртіппен өтем төлейді;
... ... ... ... есебін жүргізеді;
• Қор жарғысында, Ережеде және Ұлттық банктің ... ... ... ... өзге де ... жүзеге асырады.
Жалпы, бергі кезеңде депозиттерді сақтандыру жүйесінде ... ... ... ... жеке ... ... ... ұжымдық
кепілдік беру объектісі банктерге жеке ... ... ... және ... мерзімдік салымға салған банктік салым
шарттарымен немесе салымдық ... ... ... ... ... ... ... жатқызылмады:
• қажет уақытында талап етілетін депозиттер;
• жеке тұлғаларды банктерге сенімді басқару ... ... ... ... ... – ақ ... ... айналысқан жеке
тұлғалардың депозитке салған ақшалары, егер бұл ... ... ... ... ... жеке тұлғалар салымға салағн ақшалары – осы банк не ... ... ... бойынша кепіл болса;
• банк акцияларының 5 ... ... ... ... ... бар осы банктің ... ... және ... ... ... ... кепілдік беру көзделмейтін шарт бойынша жеке ... ... ... ... ... Банктің нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына сәйкес
халықаралық стандарттарға өтуі жөніндегі бірінші ... ... ... ... өтуі ... іс-шараларды орындаған деп
танылған банктер;
... ... ... ... ... ... кез ... агенттіктердің "А" санатынан төмен емес ұзақ мерзімді, қысқа
мерзімді және жеке ... бар ... ... ... ... ... ... болып табылатын банктер;
• Қор Басқармасының шешімі бойынша аталмаған банктер де ... ... ... ... ... беру ... ... банктердің кәсіпорындар ретіндегі басқа кәсіпорындардан
ерекшелігі – олар өз қызметтерін негізінен сырттан ... ... ... ... және жеке ... ... бос ... тарта отырып,
коммерциялық банктер халық шаруашылығының ... ... ... ... қатар халықтың тұтыну қажетін қанағаттандырады.
Банктердің ресурстарының жалпы сомасында ... ... ... ... бөлігін құрайды.
Сырттан тартылған қаражаттардың жалпы сомасында депозиттік ресурстар
басым орын ... ... ... ... салмағы әр түрлі банктер бойынша
70 % және одан жоғары. ... ... ... ... ... ресурстардың құрылымында айтарлықтай өзгерістерге
болды, оның өзі жаңа, бұрынғы ... ... ... ... жеке және заңды
тұлғалардың еркін ақша қаражаттарының уақытша жинақталу әдістерінің пайда
болуына себепші болды.
Сонымен, ... ... ... банк үшін оның ... ең ... көзі болып табылады.
Депозиттік операциялар мынадай қағидалармен ұйымдастырылады:
• банктік пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшін ... ... ... ... ... етуі ... банк ... оперативтік өтімділігін демеу мақсатында ... ... ... керек;
• банк балансының өтімділігін жоғары дәрежеде демеп отыратын ... ... ... қарыз аударылуф қажет; депозиттік
опрациялармен қарыз аударылуы қажет; депозиттік операциялармен қарыздарды
беру бойынша операциядардың ... ... және ... ... ... пен сабақтастылықты қамтамасыз ету қажет;
• депозиттерді тартуға әрекет ететін банктік қызметтерді дамытуға шаралар
қолдану ;
Банк ресурстар ... ... ... ... ... меншікті қаражаттара қарағанда неғұрлым жоғары және олар
банктің активтік ... ... ... көзі ... табылады.
Осымен байланысты депозиттік операцияларды және есебін жүзеге асыруда
депозиттік саясаттың ... орны ... ... ... ... ... соның нәтижесінде
олардың салымшылардың банк жүйесіне деген сенімін арттырып, олардың уақытша
бос ақша қаражаттарының банктерге келіп түсін ... ... ... ... кепілдік (сақтандыру ) қоры құрылды.
Қазіргі кезеңде халыққа банктік қызмет көрсету нарығында төрт ... ... ... ... ... ... ... Олар:
Қазақстанның Халық Банкісі, Казкоммерцбанк, Банк Тұран Әлем және Банк Центр
Кредит, қаражат тарту және басқа да ... ... ... ... өзара
негізгі бәсекеге түсуші банктер де осылар табылады.
Аталып кеткен банктер стратегиялары бәсекелестердің қаржылық жағдайына,
олардың орын алатын ... ... және ... ... ... ... ... сытрттан тартылған
ресурстар ... ... ... депозиттік оперциялардың
жіктелуі толығырақ қарастырылған. ... ... ... банктердің сырттан тартылған қаражаттар құрамына көңіл
бөлінген, ... ... оның ... мен ... оны ... ... мен механизмі қарастырылған,
сонымен қатар, банктік ресурстарды ... ... ... рөлі ... жазу барысында еліміздің және еліміздегі аймақтардың
депозиттік нарығының ... ... ... және де ... нақты субьектінің депозиттік операциялары ... ... ... жүргізілген зерттеулердің қорытындысы ... ... бос ... ... ... ... елімізде
және еліміздегі аймақтарда жағдайлардың тұрақтануы байқалуда.
Диплом жұмысының ... ... ... ... бұнда да
позитивті тенденцияларды ... ... Банк ... ... ... ... ... клиенттік базаны, активтердің,
меншікті капиталдың және тартылған ... ... ... ... ... қаражаттар құрылымында жеке ... ... көп ... ... ... өйткені қазіргі
уақытта жеке тұлғалардан депозиттері неғұрлым ... ... ... ... ... бағыт болып табылады.
Депозиттік саясаттың теориялық ... ... және ... ... ... қалыптасқан жағдайды бағалау АҚ «Қазақстан
Халық Банк» - тің ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар
дайындауға мүмкіндік берді.
Сонымен, депозиттік ... ... және ... ... үшін ... әр ... деңгейдегі халықтың табыстарын ... ала ... ... ... ... ... ... игеру;
• жеке тұлғалардың мерзімді депозиттерін ... ... ... ... ... ... шараларын жасау;
• орналастырылған депозитер бойынша проценттерді, инфляциялық шығындарды
өтеу мақсатында алдын ала төлеу;
... үшін ... ... ... жаңа ... ... ұсынылатын депозитер бойынша банктің жарнамалық ... жан ... ... жағдайда екінші деңгейдегі банктердің қаржылық
саласында клиенттеріне қатысты тартымды ... ... тура ... ... ... ... ... нарықта олардың
жаңа дәстүрлі емес қызметтері пайда бола бастады. Банк ... ... ... ... бағытталған саясаты жоғары бағаланады.
Әртүрлі депозиттер тартудағы мақсаты – несиелік саясатын жүзеге асыру. ... ... ... ... ... ... себебі, тиімді
жобаны қаржыландыра отырып, табыс көзін ... ету, ... ... ... ... демей отырып, өтімділігін қамтамасыз ету.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Елбасының Халыққа Жолдауы «Қазақстан жолы – 2050: Бір ... бір ... ... 2014 жылы 17 ... банктер мен банктік қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.;
«Екінші деңгейлі банктер үшін пруденциалдық нормативтер ... ... ... мәні мен ... ... нұсқаулық» Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ретттеу мен ... ... 2005 ... 30 ... №358 Қаулысы
Молдабекова А.С. «Казахстан: экономика и банковская система» // Финансы и
кредиты №2, ... ... ... ... ... ... ... жылдық есебі.
Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер ... ... ... Г.С. ... ... ... ... 2001.
Лаврушина О.И. «Банковское дело»// Москва: Финансы и статистика,
2005.
Вятко Л. Д. ... и их ... ... ... 2005.
Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі. Алматы. Қазақ университеті. 2004ж.
Сұлтанов А.Ж. «Қазақстандағы депозиттік нарықтың ... мен ... ... №3, ... ... Д.Т.Бохаев, Э.А.Рузиева. «Қаржы нарығы және делдалдары»
Алматы: ... ... Е.Ф. ... ... // ... ... С. «Депозитңая составляющая оценки кредитного развития
сектора республики» // ... ... №5, ... ... ... Ұлттық Банкінің жылдық есебі 2008-2010ж
Эмери И. «Дела банковские» // Банки Казахстана №5 , Алматы,2003.
Сапанова А.Д. ... ... ... гарантирования
(страхования) банковских вкладов населения в ... ... ... №5, ... ... Г.А. ... ... депозитпой политики в
коммерческом банке»// ... №1, ... ... №1- 12 , ... ... Казахстана №1- 4 , Алматы, 2010г.
21. Рамазанов Н. «Виды без ... // ... ... ... ... ... кім, қанша пайда табады ?» //
Айқын№ 18,2009г.
23.Стратегия развития депозитной политики АО «Халык Банк», Алматы 2010г.
24.Байгарина А.Т. «О ... ... ... в ... ... ... Казахстана №7, Алматы, 2004г.
25.Куанова Г. А. «Теоретические ... ... ... ... ... ... № 3, ... 2001г.
26.www. Nationalbank.kz
27. Мақыш С.Б. «Банк ісі» оқулық Алматы: ... ... Г.А. ... ... ... ... ... банке»// Казахстанский-Спектр №1, 2008.
Банковское дело. Е.П.Жарковская.Москва, 2007
Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер.
2002
www.halykbank.kz
www.alb.kz
www.fingramota.kz
-----------------------
Банктің ... ... ... өнім ... кеңейту және қызмет ету сапасын көтеру
Шешімді қабылдау және қолдану кезеңі
Банктік активтер мен пассивтерді тиімді басқару
Жарнама ... ... ... ... кезеңі
Банктің депозиттік операцияларындағы тәуекел деңгейін төмендету
Банктің депозиттік және несиелік қоржынын басқару тиімділігі
Жинақ
салымдары
Өзге банктер және банктік емес ұйымдар
Экономиканың нақты ... ... және орта ... ... ... ... нарығының депозиттік шоттары (MMDAS)
Жинақ салымының жағдайы туралы жазбалары бар шоттар
Банктік ... ... ... кітапшаларындағы депозиттер
NOW - шоттар
Чектік депозиттер
Талап етуге дейінгі депозиттер
Жарғылық қорды құруға қосқан 1 млр. теңгесінің 50%, 500 млн. теңге
500 млн. Теңгеден ... ... ... ... ... бір ... бірге несие желісі бойынша алынған қарыз
Қорға қосқан ... ... ... ... ... ... ... сомасы
Жеке капиталының көлемі
Активтік және пассивтік операциялар бойынша жалпы табыстың төмендеуі
Банк жүйесі тәуекелі
Банкрот болған КБ тәуекелі
Қатысушы-банк тәуекелі
Сақтандыру қоры ... банк ... ... тарту кезінде табысты максималдау
Зерттеу кезеңі
Нарықты зерттеу және талдау
Банктің мүмкіндігін талдау
Клиенттердің сұранысын зерттеу

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты22 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары41 бет
Коммерциялық банктің экономикалық тұрақтылығын күшейту жүйесінде оның депозиттік саясатын жетілдіру бойынша ұсыныстарды дайындау57 бет
Коммерциялық банкте депозиттік саясат қалыптас57 бет
Коммерциялық банкте депозиттік саясат қалыптасуының теориялық негіздері56 бет
Коммерциялық банкте депозиттік саясаттың қалыптасуы52 бет
Коммерциялық банктердің депозит операциялары74 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары59 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары жайлы68 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары мен олардың дамуы55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь