Құрылыс ұйымдарындағы үстеме шығыстар және пайдалылықты есептеу

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

1.бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1. Шығындардың жіктелуі және тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2. Өндірістік шығын есебінің әдістері және өнімнің, алынған пайданың өзіндік құнын калькуляциялау мен пайдалылықты анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.3. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығыңды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37

2.бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
2.1. Басқарушылық есеп және мұнда қолданылатын шығындарды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
2.2. Басқарушылық ұйымдастыруды және бақылауды негіздеу шығындары туралы ақпарат және оларды талдап пайданы анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

3.бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
3.1. «Интеграция.Құрылыс» ЖШС мысалында шығындарды азайту және пайдалылықты көбейту мақсатында кәсіпорынның бухгалтерлік саясатына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
3.3. «Интеграция.Құрылыс» ЖШС.нің
жаңа өнім шығару жөніндегі бизнес жоспары ... ... ... ... ... ... ...56
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
Кіріспе.

Нарықтық экономикада басқаруды жетілдіруде бухгалтерлік есептің ролі мен мәні артуда. Басқару мен нарықтық экономиканың дамуына, әр түрлі деңгейдегі басқару шешімдерін әзірлеуге, негіздеу мен қабылдауға субъектінің нарықтағы іс-қимылын анықтап, бәсекелес субъетіні айқындауға сондай-ақ субъектілердің қаржылық және шаруашылық қызметі туралы сапалы, уақтылы ақпаратты қалыптастыру бухгалтерлік есептің басты мақсаттары болып табылады.
Кез-келген өнімді (жұмыс, қызмет) өндіру белгілі бір шығындармен байланысты. Шығындар - активтердің келуі немесе пайда болған өндіріс шығындарымен байланысты міндеттердің артуы. Өнімнің өзіндік құны - бұл өндіріске және өткізуге кететін ақшалай түрдегі шығындар. Сату бағасы мен өзіндік құн арасындағы айырмашылық бізге пайданы анықтайды. Осы пайданы арттыру – қазіргі кездегі нарықтық экономиканың басты мәселелерінің бірі болып табылады. Сондықтан көптеген экономистер пайданы максимизациялаудың көптеген жолдары мен тәсілдерін қарастыруда. Сондықтан, мен осындай тақырыпты алғанды жөн көрдім.
Бірінші бөлімде, жалпы шығындар туралы толық мәлімет төрт тарауда айтылып кеткен. Мұнда: шығындардың жалпы классификациясы; өндірістік шығын есебі; өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау; алынған пайданың өзіндік құнын анықтау; калбкуляциялау мен шығынды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістері туралы ақпаратпен қамтамасыздандырылған.
Екінші бөлімде, басқару есебі пәнімен танысу, ондағы шығындармен танысу, себебі басқаруды ұйымдастыру шығындары – үстеме шығыстарға жатады. Басқару есебіндегі шығындар туралы ақпаратжәне оларды бюджеттеу мен бақылау аспекттері қарастырылған.
Үшінші бөлімде, «Интеграция-Құрылыс» ЖШС мысалында, оның есеп саясатын талдай отырып, шығындарды азайту жолдары қарастырылған. Яғни, шығындарды азайту жолдары қарастырылса, пайданың өсу жолдары сәйкесінше қарастырылып өтілген. Және де сол кәсіпорынға менің жасаған бизнес-жоспардың талдауы толығымен көрсетілген. Онда жаңа тауарды шығару барысында, жұмсалған шығындардың сметасы мен өндірістің үш жылға дейінгі бағдарламасы қарастырылған. Бұл бизнес-жоспарда жаңа технологияларды қолданыс енгізуінің кәсіпорынды қандай жағдайға алып келетінінің қарастырылуы.
Зерттеу объектісі: «Интеграция-Құрылыс» ЖШС
Зерттеу ғылыми маңызы: Қазіргі нарықтық экономикада кәсіпорындардың есеп саясатының жүргізілу формаларын талдай отырып, жаңа инновациялық идеяларды ұсыну.
ЖШС-тің өндірістік жоспарымен танысу. Өндірістік жоспардың негізгі нысаны, бұл - өнімді шығарудың өндірістік жақтарын ашып көрсету, яғни өндіріс процесінің ұйымдастырылуы, жаңа тауар шығару барысының және одан әрі өндіріс тоқталуына жол бермеу шараларының қамтамасыз ету деңгейі қарастыру. Өндірістік жоспар мына сұраққа жауап бері керек: кәсіпорын жаңа тауарын қалай шығарады және өндірісін сипаттап беру керек. Бұл арқылы өнімнің өзіндік құны мен баға арасындағы қатынасты зерттеу, яғни пайдалылықты анықтау.
Дипломдық жұмыс негізгі үш тараудан тұрады.
Пайдаланған әдебдиеттер.
1. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятий – Алматы: Центраудит – Казахстан 1998 – 771с.
2. «Анализ финансовых результатов деятельности предприятия» В.В. Журавлев журнал «Деловая информация» №3 2001;
3. Тасмағанбетов Т. А., Әлібекова Б. А., Байболтаева Н. Ә. Қаржы есебі: Оқу құралы / Жалпы ред. Басқарған Тасмағанбетов Т. А. – Алматы: Дәуір, 1998.- 480бет.
4. Дүйсенбаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности: Уч. Пос. / К.Ш. Дүйсенбаев, С.К. Егембердиева, З.К. Дүйсенбаева. – Алматы: «Қаржы-қаражат», 1998-512с.
5. Тасмағанбетов Т. А., Радостовец В. К., Әбленов Д. О. и другие. Организация финансового учета: / Уч. Пособие под редакцией В.К. Радостовец.-Алматы: Экономика 1997-180с.
6. Шүкімов И.Т., Тамағанбетов Т.А. Бухгалтерлік есеп (әдістемелік ұсыныстар). / жалпы ред. Басқарған Тасмағанбетов Т.А. – Алматы: КазМБА 1994-132бет.
7. Дүйсенбаев К., Тасмағанбетов Т. Шаруашылық қызметін талдау теориясы. – КазМЭУ баспасы 1991-15 бет.
8. Абленов Д.О., Фролов А.А. Методическая и практическая разработка нормативов материальных запасов и их научное обоснование – Алматы: КазНИИНТИ 1987 – 104с.
9. Абленов Д.О., Фролов А.А. Организация оборотных средств и производственных запасов предприятии железорудной промышленности Казахстана, 1989 – 24с.
10. «Практикум по разработке бизнес-плана и финансовому анализу предприятия» Л.Ф. Сухова, Н.А. Чернова;
11. «Финансовый менеджмент» учебник Е.С. Стоянова;
12. «Финансы и финансовое планирование» Энтони Гринолл, журнал «Деловая информация» №1 2001;
13. «Управление финансовой деятельностью предприятия» Коласс Б.
14. «Методы финансирования инвестиционной деятельности предприятий» Бочаров В.В.
15. «Введение в рыночную экономику» учебник под ред. А.В. Лившица;
16. «Инвестиционный менеджмент» Бланк И.А.
17. «Методы финансирования инвестиционной деятельности предприятий» Бочаров В.В.
18. Письмо от 19.01.2001 г. № ВБ-6-26/48 «О применении законодательств о едином налоге на вмененный доход для определенных видов деятельности»;
19. «Положение о составе затрат на производство и реализацию продукции (работ, услуг) включаемых в себестоимость продукции, (работ, услуг), и о порядке формирования финансовых результатов, учитываемых при налогообложении прибыли» Утверждено Постановлением Правительства РК от 05.08.1998г.
20. Письмо от 27.04.01 г. № ВТ-6-04/350 «О разъяснениях по применению Изменений и дополнений № 5 в Инструкцию Госналогслужбы РК от 08.06.95 г. № 33 «О порядке исчисления и уплаты в бюджет налога на имущество предприятий»;
        
        Құрылыс ұйымдарындағы үстеме шығыстар және пайдалылықты есептеу
Жоспар.
Кіріспе.................................................................
.............................................9
1-
бөлім.......................................................................
.....................................10
1.1. ... ... ... Өндірістік шығын есебінің әдістері және өнімнің, алынған
пайданың өзіндік құнын калькуляциялау мен пайдалылықты
анықтау..........................................................
......18
1.3. Өнімнің ... ... ... және ... ... ... ... қолданылатын
әдістері.........................................................
......................................37
2-
бөлім.......................................................................
.....................................44
2.1. Басқарушылық есеп және мұнда қолданылатын шығындарды
жіктеу...........................................................
............44
2.2. ... ... және ... ... шығындары
туралы ақпарат және оларды талдап пайданы
анықтау..........................................................
...................................48
3-
бөлім.......................................................................
.....................................53
3.1. «Интеграция-Құрылыс» ЖШС мысалында шығындарды азайту және
пайдалылықты көбейту мақсатында кәсіпорынның ... ... ... өнім шығару жөніндегі бизнес
жоспары...........................56
Қорытынды...................................................................
.............................70
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
.......71
АННОТАЦИЯ
Диплом жұмысы «Құрылыс ұйымдарындағы үстеме ... және ... ... ... ... Д, тобы ... ... жетекшісі: Атенова К.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайымызда пайданы максимизациялау басты
мәселелердің бірі. Сондықтан өндірісте өнім ... ... ... шығындарды азайту өте басты проблемалардың бірі болып келеді.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі:
Жалпы көлемі: 72 ... ... ... ... ... ... ... маңызы: Қазіргі нарықтық экономикада кәсіпорындардың
есеп саясатының ... ... ... ... жаңа ... ... (жұмыс, қызмет) өткізуден түскен табыс – қосымша құнға салынған
салықты, акциздерді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ұсынылған жеңілдіктер мен бағадан шегерімдер арқылы
бейнеленеді. ... ... ... ... ... ... мен ... тиімділігі – олардың қызметінің тиімділігін
сипаттайды, ол кезең шығындарын есепке алғандағы, кәдімгі қызметтен алынған
табыстың (залалдың), өндіріске және өнімді ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Кәсіпорындардың дебиторлық берешегі - сатып алушылардың ... үшін ... ... ... мен ... ... соның
ішінде алынған вексельдермен және аванстармен ... ... ... ... толтыру.
Субконта – кез-келген аналитикалық есеп объектісі.
Типтік операциялардың шаблоны дегеніміз – белгілі бір ... ... үшін ... жазуларды қалыптастыру сценарийі.
Негізгі капиталға инвестициялар дегеніміз – негізгі қорларды сатып
алуға, құруға және ұдайы ... ... ... ... Негізгі
капиталға инвестицияларға ғимараттар мен құрылыстарға, машиналар мен ... ... ... ... ... және ... барлау
жұмыстарына, программалық қамтамасыз ... ... ... әдеби және
көркем туынды түпнұсқаларына салынған қаражаттар кіреді.
Негізгі капиталға инвестициялар туралы мәліметтер шағын кәсіпкерлік
субъектісінің ... ... ... алу ... ... және ... емес қызметті қоса есептеу арқылы анықталған.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері – заңды тұлға құрмаған жеке тұлғалар
және ... ... ... ... ... жылдық саны
50 адамнан аспайтын, жыл ішіндегі активтерінің ... құны 60000 ... ... ... ... серіктестік (толық, командиттік,
жауапкершілігі ... және ... ... өндірістік кооператив
түріндегі заңды тұлғалар.
31.01.2006ж. «Жеке кәсіпкерлік туралы» №124-III заңға сәйкес шағын
кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... ... ... субъектілері бола алмайды. Қызметтің түрі ... ЭҚЖС ... ... ... ...... тұлға түріндегі шағын кәсіпкерлік
субъектісі.
Шағын бизнестің заңды ... - ... және ... оның
ішінде – белсенді кәсіпорындарға бөлінеді.
Тіркелген кәсіпорындар - белгіленген тәртіпте мемлекеттік ... ... ... және ... ... ...... қызметті жүзеге асыратын
немесе потенциалды түрде жүзеге асыра ... ... ... ... ... кәсіпорындар – есепті кезеңде экономикалық қызметті ... ... ... ... ... ... ... салынғанға дейінгі кәдімгі қызметтен түскен ... ... ... ... ... операцияларының бухгалтерлік есебі негізінде
айқындалған соңғы қалдықты қаржылық нәтиже, негізгі және негізгі емес
қызметтен ... ... ... ... ... ... ... (залал) – бұл сальдоланған қаржылық
нәтиже, ол жалпы табыс пен кезең ... ... ... ... Негізгі қызметтен түскен жалпы табыс өнім (жұмыс, қызмет)
өткізуден түскен табыс пен ... ... ... ... өзіндік
құны арасындағы айырма болып табылады.
Нормативтік сілтемелер
1. Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық ... ... ... 2007 ... 28 ... N 234 ... ... Қазақстан"
2007 жылғы 12 наурыз N 63-64
2. Бухгалтерлік есеп стандарттарына әдістемелік ұсыныстар.
3. ... ... ... ... ... әдістемелік ұсынымдар,
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі, Бухгалтерлік есеп және
аудит әдіснамасы департаменті, 2005 ... «24» №1 ... есеп және ... ... ... Қазақстан
Республикасы Қаржы министрлігінің Сараптамалық Кеңесімен ... ... - ... ... есеп және ... есеп беру ... заңы ... Шағын кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп БЕС № 23
6. Қазақстан республикасының 2003-2005 жылдарға ... ... ... бағдарламасын iске асыру жөнiндегi ... ... ... есеп ...... есеп ... – Негізгі құралдар
МЕА – Материалдық емес активтер
ЖШС – Жауапкершілігі шектеулі серіктестік
ҒТП – Ғылыми-техникалық прогресс
ІІМ – Ішкі істер министрлігі
Кіріспе.
Нарықтық экономикада басқаруды ... ... ... ... мәні артуда. Басқару мен нарықтық экономиканың дамуына, әр ... ... ... ... ... мен қабылдауға
субъектінің нарықтағы іс-қимылын анықтап, бәсекелес субъетіні айқындауға
сондай-ақ субъектілердің қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... есептің басты мақсаттары болып
табылады.
Кез-келген өнімді (жұмыс, қызмет) өндіру белгілі бір шығындармен
байланысты. ... - ... ... ... ... ... ... байланысты міндеттердің артуы. Өнімнің өзіндік құны - бұл
өндіріске және өткізуге кететін ақшалай түрдегі шығындар. Сату ... ... құн ... айырмашылық бізге пайданы анықтайды. Осы пайданы
арттыру – қазіргі кездегі нарықтық экономиканың басты ... ... ... ... ... ... пайданы максимизациялаудың
көптеген жолдары мен тәсілдерін қарастыруда. Сондықтан, мен ... ... жөн ... бөлімде, жалпы шығындар туралы толық мәлімет төрт тарауда
айтылып кеткен. ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау; алынған пайданың өзіндік құнын
анықтау; калбкуляциялау мен шығынды ... ... ... ... әдістері туралы ақпаратпен қамтамасыздандырылған.
Екінші бөлімде, басқару ... ... ... ... ... ... басқаруды ұйымдастыру шығындары – үстеме шығыстарға жатады.
Басқару есебіндегі шығындар туралы ақпаратжәне оларды ... мен ... ... ... «Интеграция-Құрылыс» ЖШС мысалында, оның есеп саясатын
талдай отырып, шығындарды азайту жолдары қарастырылған. Яғни, ... ... ... ... өсу ... ... қарастырылып
өтілген. Және де сол кәсіпорынға менің ... ... ... ... Онда жаңа тауарды шығару барысында, жұмсалған
шығындардың сметасы мен ... үш ... ... ... Бұл ... жаңа ... қолданыс енгізуінің
кәсіпорынды қандай жағдайға алып келетінінің қарастырылуы.
Зерттеу объектісі: «Интеграция-Құрылыс» ... ... ... Қазіргі нарықтық экономикада кәсіпорындардың
есеп саясатының жүргізілу формаларын ... ... жаңа ... ұсыну.
ЖШС-тің өндірістік жоспарымен танысу. Өндірістік ... ... бұл - ... ... өндірістік жақтарын ашып көрсету, ... ... ... жаңа ... шығару барысының және ... ... ... жол ... ... ... ету ... Өндірістік жоспар мына сұраққа жауап бері керек: кәсіпорын ... ... ... және ... ... беру ... Бұл ... өзіндік құны мен баға арасындағы қатынасты зерттеу, ... ... ... ... үш тараудан тұрады.
1.1. Шығындардың жіктелуі (классификация) және тәртібі.
Кез келген өнімді ... ... ... ... бір ... - ... келуі немесе пайда болған өндіріс шығындарымен
байланысты міндеттердің артуы.
Ақшалай формадағы субъект шығынына өңімнің өзіндік құн жатады.
Өзіндік шығындарды ... ... үшін оның ... аса қажет. Бухгалтерлік есептің №7 ... ... ... сәйкес шығын мьналарға жіктеледі:
1. пайда болу орны ... - ... цех, ... ... ... ... өндірістік өнімнің өзіндік құнын анықтау
үшін аса қажет;
2. өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша - оның ... ... үшін ... шығьн түрлері бойынша немесе өнімнің өзіндік құнына көшіру тәсілі
бойынша
• экономикалық элементтер бойынша және ... ... ... ... бойынша - өнім өндіру үшін қандай шығын
кеткенін көрсетеді. БЕС 7-ге ... мына ... ... ... ... ... ... аударым;
- құралдың тозуы;
- басқадай шығындар;
ә) калькуляция баптары ... - ... ... ... ... есептеу үшін пайдаланылады.
БЕС 7-ге сәйкес оған жататындар:
- материалдар;
- ... ... ... ... бойынша шығындарды топтастыру
Кесте 1
(мың, теңгемен)
|Экономикалық элементтер ... ... ... ... |
| 1. ... шығындар |78000 | 1. Материалдар |25200 |
| 2. ... ... |17000 | 2. ... ... |41000 ... | ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... және | |
| | |т.б. | |
| 3. ... |3980 | 3. ... ... | ... ... | |
| 4. ... тозуы |6300 | 4. ... |9100 |
| | ... ... отын | |
| | ... ... | |
| 5. ... шығындар |11720 | 5. Еңбекақы |10000 |
| ... |117000 | 6. ... |2340 |
| ... емес ... ... |(3600) | 7. Әзірлік және |4060 ... (-) ... | ... ... | ... құны, ақауға | ... | ... ... орны | | | ... | | | |
| ... ... ... | 8. ... ... |17500 |
|өзгеруі (+) |600 |9. ... ... |7200 ... |114000 ... ... шығындар бойынша шығын (117000 теңге) және ... ... ... (114000 ... ... емес шотқа есептен шығару
бөлігінде ... ... ... ... ... дейін аяқталған
өндіріс қалдығының өзгеруі сан жағьнан ... ... ... сонымен қатар, ұқсас (аналогичных) атауда ... ... бабы ... бар. Мысалы, «Еңбекақыға кететін шығын»
экономикалық элемент бойышша 17000 ... ал ... ... ... 10000 ... ... тапты. Айырмашылық құрал-сайманды күтумен
(уход) шұғылданатын қызметкерлердің еңбекақысына кететін шығындарда, яғни
үстеме шығындарында ескеріледі.
Алайда, ... ... және бап ... ... ... ... ... өйткені олар құрамы (элементі) және мақсатты
тағайьндауы (калькуляция бабы) бойынша ... бір ғана ... айта кету ... Бұл ақпарат есебінде шаруашылық жүргізуші
субъектінің тұтас шығыньн өнім ... ... ... ... ... ... ... болу орнына қарай ... ... ... (по элементнам разреза) қалыптастыруға
мүмкіндік тудырады, өнімнің өзіндік құнын элдеқайда дұрыс есептелуіне және
кәсіпорын шығындарыша бақылауды күшейтуге ... ... ... бойышша топтастыру оның құрылымын зерделеу,
өндірістік шығындар сметасын пайдалануын бақылау, ... және ... ... Бап бойынша топтастыру кәсіпорын ... ... ... ... және ... ... ... бақылау үшін
пайдаланылады. Екі топтастыру бірін-бірі толықтырады және өнімді ... ... ... және ... ... ... есебін ұтымды жүргізуге
мүмкіндік тудырады.
Өндіріске арналған шығындар басқа белгілердің қатары бойынша жіктелуі
мүмкін.
Кесте 2
|№ ... тобы ... |
|1 ... ... ... роль |• ... |
| ... |• ... |
|2 ... ... құнына салу тәсілі бойынша |• тікелей |
| | |• ... |
|3 ... ... ... |• бір ... |
| | |• ... |
|4 ... ... ... ... |• ... |
| | |• ... |
|5 ... болу кезеңі бойынша |• ... |
| | |• ... |
|6 ... ... қатысуы бойынша |• өндірісті |
| ... ... ... |• ... |
| | |• ... |
|7 ... ... |• ... |
| | |• ... |
|8 |Бақылау мүмкіндігі бойынша |• ... |
| | |• ... |
|9 ... ... ... |• ... |
| | |• ... ... ... ... ... шығынды |• өнімге |
| |рет- ... ... |• ... ... - ... технологиялық процесімен тікелей байланысты:
шикізат және материалдар, қосалқы материалдар мен басқа ... - ... ... оған қызмет ету және басқарумен
тікелей байланыста пайда болады.
Бір ... - бір ... ... ... ... - бірнеше элементтен тұрады (құрамына қызметкердің еңбекақысы
кіретін цех шығындары, аударым, материал, ... және ... да ... шығындар).
Тікелей - өнімнің нақгы бір түрін өндіретін өндіріспен ... ... ... құнына тікелей салынуы мүмкін (шикізат, негізгі материалдар,
аударым). Жекелеген бөлімшелерге кететін шығын бөлімше ... ... ... ... - бұл ... ... ... болыш табылады; цехтағы автомобильдердегі сырлауда пайдаланылатын
сырдың құны — сырлау цехының тікелей шығыны болып ... - ... жеке ... ... ... ... ... жеке шыгын жанама (шартты) бөлінеді. Жекелеген ... ... ... деп ... ... жұмсалатын шығын - бұл
субъект бөлімшелерінің жанама шығыны болып табылады).
Шығындар бір бөлімшеде тікелей, екінші бір ... ... ... ... ... ... - бұл жеке ... жанама
шығыны, тұтас зауыттың тікелей шығыны болып табылады).
Шығындардың тікелей және ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялаудыш
қабылданған эдісіне ... ... ... ... ... - ... шығындар тікелей болыш табылады).
Өзгермелі - оның көлемінің өзгеруі өндіріс көлемінің өзгеруіне тікелей
үйлесімді (пропорционально) болады ... ... ... ... отын және т.б.) және бұл ... өнім шығарылымын
үйлесімді (пропорционально) бөледі. Мысалы, егер өндіріс көлемі 10%-ке
артатын ... онда ... ... ... да 10%-ке ... ... шығын өндіріс көлеміне үйлесімді (пропорционально)
өседі. Өндіріс көлемі ... 200-ге ... ... ... ... шығын 1000-нан 2000 теңгеге дейін өсті. Алайда өзгермелі шығын
өнім бірлігіндегі есеп айырысуда көлем өзгерсе де, ... бұл ... ... да - ... ме, ... ме, ... ме, оған қарамай тұрақты ... ... ... және тұрақты шығындарды шартты-өзгермелі немесе
шартты-тұрақты деп атау әдетке айналған, өйткені олар әр түрлі нүктелерден
екі түрлі роль ойнайды.
Кесте ... ... ... ... |Бірлікке шаққандағы жалпы |
|бірлікте. |шығын ... ... |
| | ... ... |10 |1000 ... |10 |2000 ... |10 |3000 ... |10 |4000 ... - өнім ... ... ... ... емес (жылу,
өндіріс ғимаратын жарықтандыру, амортизация, жал (аренда), жарнама шығыны
және т.б.)
Егер көлем 10%-ке ... ... ... онда ... ... ... ... бірақ бір бірлікке ұдайы кеміп отырады.Өндіріс көлемі
өзгерсе де тұрақты шығын өзгеріссіз ... Егер ... ... ... онда ... ... шығын өзгеріссіз қалады. Егер өндіріс көлемі бір
бірлікке тең ... онда ... ... 300 ... тең болады, бірақ
тұрақты шығын өндіріс көлемінің артуы кезінде бір бірлікке ұдайы ... ... орай ... ... құны ... ... бірлікте ... ... ... ... ... |
| ... ... |тұракты шығын, теңгемен|
|1 |300 |300 |
|2 |150 |300 |
|5 |60 |300 ... |20 |300 ... |15 |300 ... |12 |300 ... |10 |300 ... - жиі ... ... ... ... ... жолғы - демалыс төлемі, жөндеу жүргізу және т.б. Ол ... ... ... және ... өнімнің өзіндік құнына бөлек
қосылады.
Өндірістік - ... ... ... және оның ... ... ... ... барлық шығын жатады (тауарлық өнім өз
материалымен де, ... ... ... ... өткізілген
тапсырыс берушінің материалымен де шығарылатын дайын ... ... ... өз өндірісінің жартышай дайындалған өнімнің ... ... ... ... қаражатын толтыруға бағытталған өнім).
Әкімшілік - жалпы ... ... ... және ... ... ... шығындар.
Коммерциялық (өндірістен тыс) - өнімді сатып алушыға ... ... ... - ... технология мен өндірісті
ұйымдастыру арқылы өнімді белгіленген сапада өндіруге кететін шығын.
Өндірушілік емес (жоспарланбаған) — ... ... ... ... ... ... ... яғни шығын
(жұмыссыз бос тұрып қалудың шығыны, ақау, мерзімнен тыс еңбекақы).
Реттелетін - ... ... ... реттейтін немесе оған елеулі ықпал
ете алады (өнім өндіруде пайдаланылатын шикізат ... оны ... ... - ... оның ... ... ... ете алмайтын
шығын (дайындау учаскесінің мастері конструкторлық бөлім қызметкерлерінің
еңбекақысы бойынша шьғынға ... ... ... - ... ... ... ... кететін шығынды білдіреді.
Орташа - есепте бір өнім бірлігіне кететін шығын.
Өнімге - өнімнің өзіндік құнына жұмсалатын шығын ... ... - ... ... жалпы және әкімшілік шығындары, ... ... ... ... ... ... шығындар).
Өндірілген өнімді бағалау, экономикалық шешімдерді қабылдау,
жоспарлау, бақылау және ... мына ... ... ... ... Өндірілген өнімді бағалау үшін ... ... ... - ... ... ... ... байланысты;
1. үстеме - өндірісті ұйымдастыруда пайда болады;
2. тікелей - өнімнің нақты бір түрін өндірумен байланысты және ... ... ... ... ... - жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнына тікелей емес,
жанама ... ... ... (болашақта табыс әкелетін ресурстарға ие болу және оның
қолда бар болуы);
5. ... ... ... ... ... ... және жоспарлау үшін шығындарды топтастыру:
6. өзгермелі - оның ... ... ... ... ... ... ... - өнім өндіру көлемінің өзгеруіне тәуелді емес;
8. қайтарылмайтын - өткен кезеңнің шығыны мен табысы;
9. міндеттік (вмененные) - ресурстар шектеулі болған ... ... және оны ... ... ... сипаттайды;
10. айыптық (өсетін) - қандай да бір өнім партиясын дайындауда қосымша
пайда болады (өнім өндірісін жеделдету үшін сыйлықақы төлеу);
11. маржиналдық (шектеулі) - ... ... ... ... өнім
бірлігіне келеді;
12. релеванттық - тапсырыстардың (заказ) сақталуы мен орындалуыша
байланысты.
3. Шығындарды ... ... ... және ... ... жүзеге
асыру үшін шығындарды топтастыру:
13. реттелетін;
14. реттелмейтін;
15. тиімді (өндірмелі, яғни (производительные);
16. тиімсіз (өндірілмейтін);
17. бақыланатын;
18. бақыланбайтын.
1.2. Өндірістік ... ... ... және өнімнің, алынған пайданың
өзіндік құнын калькуляциялау мен пайдалылықты анықтау.
Өнімнің өзіндік құны - бұл өндіріске және ... ... ... ... - бұл ... ... ... де әрі бір бірліктің де
өзіндік құнын есептеу. Ол кәсіпорын жұмысын оперативті басқаруда маңызды
орын алады, өйткені ішкі ... дер ... ... ... ... оны ... ... құнын төмендетуге және ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға
және ... ... ... ... ... ... ... бағасын
белгілеуде пайдаланады.
Калькуляцияда субъект шығындары ақшалай түрде қорытындыланады.
Калькуляцияның мына ... ... ... ... - ... ... озық техника мен өндірістің ... ... ... ... ... ... озық
(прогрессивті) нормасы негізінде жоспарланған кезеңге жасалады;
• есеп ... ... ... - ... ... ... ... (өндіру, үнемдеу немесе жекелеген ресурстарды артық
шығындау бойынша жоспарлы ... ... ... ... ... және ... болмайтын (материалдар құнын, ... ... ... ... ... ... суға және ... өзгерту) себептер бойынша жоспардан ауытқуы мүмкін нақты
шығындармен сипатталады;
... ... - ... жоспарлы калькуляцияның әр
түрлілігі болып табылады. Ол шығын ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялайтын ... ... ... ... қол ... ... ... сипаттайтын ағымдығы әрекет
ететін нормалар жатады. Нормативті калькуляция жоспарлымен салыстырғанда
есептік кезеңдегі өнім өндіруге ... ... ... ... ... ... калькуляциялар - келешекке құрылған жоспарлы
калькуляцияның әр түрлілігі ... ... Ол ... салымның
(капитальных вложений), жаңа ... және ... ... үшін қолданылады;
• алдын-ала жүргізілетін калъкуляция — ... ... ... ... айда ... төртінші тоқсандағы немесе басқа ... ... өнім ... мен ... ... есеп айырысудың басқа кезеңінде
алынатын ... өнім ... ... ... Бұл ... өнім ... ағымдық жылдағы нәтижесін алдын ала анықтауда
қолданылады. Мұндай калькуляциялар ... - ауыл ... ... ... ... ... объектісін және өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау объектісін ... ... ... ... ... — кәсіпорын ... ... ... ... объект. Өнеркәсіптерде шығын есебінің
объектісі мен калькуляциялау объектісі бір-біріне дәл ... ... ... ... ... объектісі мен калькуляциялау объектісіне бұйым
(сыртқы және ішкі киімдер) жатады.
Калькуляциялау объектісі - кәсіпорын калькуляциялайтын өнім ... ... ... ауыл ... есеп және ... ... дәл ... (мал шаруашылығы: шығын есебінің
объектісі - ірі қара мал, ал ... ... - сүт, төл, ... ... ... ... процесте шикізаттың бір
түрінен әр түрлі өнім өндіреді және ... ... ... өз ... ... Бір өнім бірлігінің өзіндік ... мына ... ... ... ... әдісі - мұнда өнім өндірудің бір түрі ... ... ... ... ... қарастырылып, жалпы өзіндік құннан
жоспарлы өзіндік құн ... ... ... ... ... ... тастайды,
ал алынған шама негізгі өнімнің өзіндік құны ... ... ... әдіс - ... және ... ... ... өндіретін өндірістік кешенде қолданылады. Шығарып тастау
әдісі мен шығындарды бөлу элементтері ... ... ... ... ... ... ... құнын шығарып тастайды, ал шығынның
қалған ... ... ... ... негізгі өнімдерге
бөлінеді.
Кезеңдер:
... ... ... ... ... ... ... құны
шығарылады;
• шығынның ... ... ... ... тікелей көшірілуі мүмкін
оның бір бөлігі шығарылады;
... ... ... коэффициентгерге сәйкес өнімдерге
бөлінеді;
... ... ... құнының жалпы шамасы анықталады.
Шығын есебінің объектілері бойынша тапсырыстық калькуляцияның процестік
әдісі бөліп көрсетіледі.
Тапсырыстық әдіс - технологиялық мақсаттарға ... ... ... жұмысшыларының негізгі еңбекақысын және үстеме шығындарды
нақты өнім шығарумен немесе қандай да бір ... ... оңай ... ... ... толтыратын) өндірістерде қолданылады. Бұл ... бір ... (тип) ... ... ... ... көрсету саласында қолданылады.
Өндірістік шығынның тапсырыстық есебін ... мына ... асуы ... ... ... ... арнайы тапсырыспен орындалған
бұйымдарды немесе бірқатар бұйым партиясын ... ... ... ... өнім ... ... емес,
дараланған өзіндік құн туралы ақпарат алу қажет ... кеме ... ... ... ... өндіру, ҒЗЖ (ғылыми зерттеу жұмысы) орындау,
құрастырушылық, жөндеу ... ... және ... беру ... т.б,. ұсақ сериялы, дара тұрпатты өндіріс).
Барлық тікелей шығындар жекелеген ... ... ... ... ... ... Барлық қалған шығындар
пайда болған орны бойынша ескеріліп, бөлу ... ... ... өзіндік құнына қосылады.
Жеке тапсырыс шығын есебі мен калькуляциялаудың объектісі болын
табылады. ... бір ... жеке ... ал ұсақ ... ... ... келіп түседі (немесе ашылады).
Есептің тапсырыстық әдісіне мына ерекшеліктер тән:
... ... ... ... ... ... орындау барысында оны есептен шығару
... ... ... жүргізу, сондай-ақ жанама
шығынды жекелеген тапсырыстарға бөлу аса қажет.
900 ... ... ... ... саны ... ... санына сәйкес келуі керек.
Қайта бөлу әдісі біркелкі өнім өндірістің барлық кезеңінде (шекті)
нақты тізбекпен өтетін ... ... және ... ... ... ... ... әрбір қайта жасалын аяқталған өнім
жатады, ал шығын есебінің объектісіне - қайта жасау, яғни ... ... ... мүмкін немесе тарапқа өткізілген жартылай дайын өнімді
алумен аяқталған технологиялық процестің бір бөлігі жатады.
Әдістің мәні мынада - ... бір ... ... әр ... өнім ... болса да, өндірісті қайта жасау бойынша ... ... ... ... ... ... қайта бөлістік әдісінің ерекшеліктеріне мыналар жатады:
жекелеген тапсырыстарға қатыссыз ... ... ... шығынды жалпылау,
күнтізбелік кезең үшін шығынды ... ... ... ... ... ... өндіріс» синтетикалық шотқа талдамалық есепті ... ... ... мен үнемшілдігі.
Жаппай өндіріс жағдайьтада бір текті өнімдер жай калькуляцияларда
пайдаланылуы мүмкін. Сериялық өндірісте орташалау ... ... ... ... ... дайындалған өнімді қайта есептеумен калькуляция
жасалады. Бұл арада 900 «Негізгі өндіріс» шотында жасалған ... ... ... ... ... ... бірліктеріне бөлінеді. Шартты
бірлікті қолдану мынаны ұйғарады: аяқталған өнімнің бірлігін ... ... бір ... бірлігі және үстемеленген шығынның ... ... ... ... әдіс екі ... тұратын шартты түрде дайын болған, толық
аяқталмай өңделген өнімді қайта ... ... ... ... ... сол кезеңде аяқталмаған өндірістегі шығынды көрсететін элемент.
Шығындарды калькуляциялауды әдістермен жүзеге асыруға болады: ФИФО ... ... ... ... жаңа өнімдердің түсуіне қарай жүзеге асырылады;
кезең барысында өнім бірлігінің орташалау-қоры есептік кезеңнің шегінде
басталып аяқталды.
Шығынның ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялаумен жүзеге асырылады:
• жартылай өңделген өнімсіз (бесполуфабрикатный) - оны бір құрылымдық
бөлімшеден екіншісіне тапсыру ... ... ... ... ... ... құны бухталтерлік қайта есептеусіз жүргізіледі.
Жартылай дайындалған өнімнің бақылау қозғалысы нақты мағынасында ... ... ... ... ... ... ... шығын баптарында ескеріледі. Үстемеленген шығындар әрбір қайта жасау
бойынша ... ... ал ... құны ... ... ... ... қосылады. Өнім бірлігін өндіруге кететін ... ... ... процесіндегі олардың қатысу ... ... ... ... ... ... ... өңделген өнімдік (полуфабрикатный) - бухталтерлік есеп
жүйесінде келесі ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын қайта есептеумен жүргізіледі. Өндіріс
шығынының жиынтық ... ... ... ... жасаумен шығару ... ... ... ... ... ... ... өнім тұтас
ұйым бойынша және ... ... ... бір мезгілде
калькуляцияланады.
Жартылай дайындалған өнімдік ... ... ... былайша
жүргізіледі:
Кесте 5
|Шаруашылық операцияларының мазмұны |Дебет ... ... ... Жартылай өнім бірінші цехта |910 «1-ші |900 «1-ші |240000 ... ... ... |цехтың ... | ... ... 100000 + бір ... ... | ... ... ... 220000 - айдың |өнделген ... | ... ... ... 80000) |өнімі» | | ... ... ... өнім одан ... «2-ші |910 «1-ші |240000 |
|өвделуге №2 цехына тапсырылды ... ... | |
| ... |жартылай | |
| | ... | |
| | ... | ... Жартылай өнім №2 цехында |910 «2-ші |900 «2-ші |593 ... ... ... ... ... |(7200)0|
|аяқталмаған өндіріс 123000 + бір ... ... |00 ... ... ... 380 000 + №1 ... |өн-дірісі» | |
|цехының жартылай ... ... ... | | ... щны 240000 - ... ... | | | ... ... 150000) | | | ... Жартылай дайындалған өнім №3 |900 «3-ші |910 «2-ші |593 ... одан әрі ... ... ... негізгі|цех-тың |(7200)0|
|(айдың басындағы аяқталмаған өнім |өндірісі» |жартылай |00 ... + бір ... ... ... | ... | ... + №1 ... ... | ... | ... ... өзіндік кұны 593 | | | ... - ... ... | | | ... өнім 120000) | | | ... Дайын өнім қоймаға кіріске алынады|221 «Дайын |900/3-цех ... ... ... |өнім» 801 | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... процестік әдісі біртекті немесе шамамен
бірдей өнімді сериямен немесе ... ... ... ... ... ... ... процесте қолданылады. Шығынның процестік
калькуляциясын технологиясы әрбір өндірістік ... ... ... ... ... және ... дәрежесіне қарай
өнімнің бір операциядан ... ... ... ... ... ... өндіруді аяқтап, өнімді дайын өнім қоймасына
тапсырады. Шығындар белгілі бір кезең үшін - бұл ... ... ... ... ... ... жоқ, ... кезеңде бұйым жасалған уақытқа
қатыссыз - өндірістік бөлімшелер бойынша қорытындыланады. ... ... ... жеке шот ашылады. Мұнда есептік кезеңнің басында ... ... ... ... ... ... өнім ... саналады.
Бұйымның бір бірлігінің өзіндік құны белгілі бір кезеңдегі өндірістің
өзіндік құнын осы кезеңде шығарылған бұйым ... бөлу ... ... ... кен ... өнеркәсіп пен энергетика салалары жатады.
Мұнда шығарылған өнім бір мезгілде шығын есебінің және калькуляциялаудың
объектісі болып табылады.
Шығындардың ... ... ... ... ... және өзгермелі (тікелей)
шығын есеп әдістері айрықшаланады. Толық ... ... ... ... ... ... ... қатысты немесе нормаға сай эзірленіп,
қолданылатын өнімнің ... ... ... ... ... жанама шығын өнім
бірлігіне қатыстыльиъі үстеме шығын коэффициенттерінің көмегімен ... ... ... ... (пропорционально) болады. Шығын есебін калькуляциялау
бірнеше кезеңмен жүзеге асырылады:
• пайда болу ... ... ... ... шоғырландыру және
жанама шығындарды бөлімшелерге бөлу;
• шығынды негізгі өнімді ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелерге қандай да бір
базаға ... ... ... ... ... ... негізгі өнімді шығарушы бөлімшелерге (өзіндік
және қайта ... өнім ... ... ... да бір ... ... қайта бөлу.
Бөлудің бірнеше базаларын пайдалануда бұл әдістің мынадай кемшіліктері
бар: математикалық қатенің пайда болу ... ... ... ... ... ... ... емес, өйткені мұндағы әдісте
барлық жанама шығын өзгермелі болады; ұйым ... ... ... ... ... анықтаудың мүмкін еместігі; басқарушылық ... әр ... ... ... ... ... мінез-құлқы
туралы аса қажетті мәліметтерді алудың қиындығы.
Пайда жанама ... жоқ ... мен ... ... ... ... ... айырмашылық ретінде есептеледі.
Өзгермелі (тікелей) шығын әдісінде толық емес ... ... ... (есебі) жүргізіледі. Ағымдағы шығындардың бір бөлігі (кезең
шығындары) ескерілмейді және ... ... ... ... дейін өзіне тұрақгы шығынды қосатын, қол жеткізгеннен кейін -
салық ... ... ... ... қосатын маржиналдық табыс ... ... әдіс ... негізінде жатады.
« Директ – костинг » жүйесі бойынша шығын есебінің әдісі.
Жүйенің мәні: тікелей ... ... ... өнім түрлері бойынша
қорытындылайды, ал жанама (тұрақты) шығындар жеке ... ... және ... ... ... ... болды, сол есептік кезеңдегі жалпы қаржылық
нәтижеге есептен шығарады.
«Дирекг-костинг» жүйесі ... ... ... ... кез ... ... ... шығындардың өзгермейтін шамасын қарастырады,
сондыктан басқарушылық есептің негізгі назары тұрақты шығындарға бөлінеді.
«Директ-костинг» жүйесін айрықшалап көрсететін ... ... ... ... ... және тұрақты болып бөлінеді.
2. Шектеулі шығындар ... ... ... ... Есеп ... ... көп сатылы болады.
Есеп процесі екі кезеңде болады:
Өзіндік қүнның 1-ші есеп айырысуы:
• сатудан түскен табыс - 500 ... ... ... - 150 000;
... ... - 130 ... 2-ші есеп ... ... шьғын – 300 000;
• өндірістің рентабельдігі, яғни пайдалылығы – 12.55 пайыз.
«Директ-костинг» жүйесінің артықшылығы - баға ... ... ... ... ... мен ... ... жоспарлау,
нормалау, бақылау процесін оңайлатуға болады.
Бұл жүйе өндірісті өткізуге бағдарланған. ... ... ... ... ... ... табыс табады. Дайын өнімдер мен аяқталған
өндірістер тек өзгермелі ... ... ... ... ... ... соңғы мақсатқа - таза табыс алуға қол жеткізу үшін ... ... ... ... итермелейді.
Нормативті әдіс.
Өнім өндіруге кететін материалды айдың басында цех шығын етпеген қалған
материалды қоса ескеретін ... ... мен ... озық ... ... норм) негізінде белгіленген лимит шегінде қатаң
тәртіппен беріледі.
Ауытқу есебі ( + — ) ... ... ... ... оларды нормалауға және өндірістің технологиялық процесіне
қарай ұйымдастырылады.
Нормадан ... ... ... ... ... материалдың
ауыстырылуы, оларды пайдалану сапасы (пішу сапасы), ... ... ... ... ... ... және т.б.
Материал шығыны бойынша нормадан ауытқу мына әдістермен анықталады:
... ... - ... ауыстыру салдарынан болатын
ауытқуларды ... ... ... (штучных) материалдардың
нормадан тыс шығыны арнайы (сигнальный) ... ... ... пішу ... раскроя) әдісі - ... аса ... ... ... тоқыма және т.б.) әрбір
партиясы нормадан ауытқуды анықтауда қолданылады. Ауытқуды ... ... ... өнім ... және материалдардың нақты шығынын
салыстыру арқылы анықтайды.
түгендеу әдісі - осы ... ... бес ... он ... бір ... ауытқуды материалдардың нақты шығынын белгілеген норма ... ... ... ... ... ... ауытқулар туралы, оның ... мен ... ... ... отырып рапорт дайындап отыруы керек.
Ауытқуларды анықтау тауарлық өнімнің өзіндік құнына және ... ... ... ... ... шығын тізімдемесінде
көрсетілген индекстердің көмегімен ... ... ... проценттік
қатынаспен норманың өзгеру сомасын және калькуляция баптарының қимасындағы
норма бойынша сомаға ... ... ... бір ... ... құны ... баптары бойынша нормативтегі
нормативті калькуляциядан жазылатын өнім ... ... ... ... тізімдемесінде есептеледі, ал норманың өзгеру сомасы мен нормадан
ауытқу өндіріс есебінің тізімдемесінде көрсетілген индекстердің ... ... ... құны нормативті өзіндік құнға үстемелеу ... одан ... ... анықталған нормадан ауытқулар мен ... ... ... жүйесі бойынша шығын есебінің әдісі.
«Стандарт» - өндіріске аса қажетті машина және еңбек ... ... саны ... өнім ... ... ... өндірісіне бү-рын
есептелген машина және еңбек шығыны.
«Кост» - бұл өнімнің бір бірлігін әзірлеуге ... ... ... ... ... «стандарт-кост» ұғымы өндірістің тікелей
бұйымдарын реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... - ... пен бұйымды өткізудің
болжалды шығыны туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді, өнім бірлігінің өзіндік
құнын бұрын ... ... ... ... нормативтен ауытқуларды
және оның әрбір басқару денгейіндегі пайда болу себептерін бөліп көрсету
арқылы кіріс пен ... ... есеп ... ... - нақты және нормативті (жоспарлы) шығындардың арасындағы
айырмашылық. Болжалды ... ... ... ... ... және ... негізінде анықталады.
Жоспарлау және есеп объектісіне өндірістің заттай негізін құрайтын өнім
жатады.
Барлық стандарттар жиынтығы үш топқа бөлінеді:
• баға ... ... ... ... идеалды - әлдеқайда қолайлы (жайлы) баға мен ... ... ... ... ... және ... ... сметалық
мөлшерлемелері;
2) қалыпты - экономикалық кезең ішінде орташа бойынша болады;
3) ... - ... ... ... ... әрі қолданыстағы баға
негізінде есеп айырысу;
4) ... - ... ... ... және жыл бойы ... ... баға индексін есептеуде қолданылады);
... ... ... ... ... - ... оны жақсы немесе идеалды орындауымен қол
жеткізгені. Олар қуаттылықты толық пайдалануға, норматавті көлемге, ... ... ... бос тщ>у, ... ... ... ... кәсіпорынның мақсаттары болып табылады;
2) өткендегі орташа орындау — статистикалық деректермен есептеледі
және ақау, жұмыссыз бос ... ... яғни ... ... барлық
кемшіліктер есепке алынады;
3) ... ... - ... ... ... кернеуінің болжалдық
орташа деңгейінде қарастырылады;
• өнім ... ... ... ... - кәсіпорынның теориялық қуаттылығы алдын ала
анықталып қойылған. ... қол ... ... емес ... бір ... қол жеткізуге болады;
2) практикалық - кәсіпорын ... ... қол ... ... ... шығарылым деңгейіне негізделеді және болмай қоймайтын шығындарды
жібереді;
3) ... - ... ... өндірістің жоғары және төменгі көлемінің
орташа шамасында өнім шығарылымының қол жеткізген деңгейінде ... ... - өнім ... ... ... ... ... негізінде есептеледі.
Бұл сипаттамалар мынаны көрсетеді: америкалық фирмаларда шығын баптары
бойынша стандарттарды белгілеудің әр ... ... бар. ... ... жаңа ... ... процесі басталғанға
дейінгі стандартты өзіндік құн картасында бухталтерияда қорытылады. Картаны
бұйым, ... ... бұл ... ... дайындауға қатысатын
өндіріс бөлімшелері бойынша жасалады.
«Стандарт-кост» жүйесі - тікелей шығындарды ... ... ... ... ... пайдаланады:
1-ші нұсқа. Шығындар 900 «Негізгі өндіріс» шотының дебетіне жиналады
және стандартты құн бойынша бағаланады, ал ... ... - ... ... ... нұсқа. 900 «Негізгі өндіріс» шот дебетінде қорытыланған шығындар
нақты құн бойынша бағаланады, ал 900 «Негізгі өндіріс» шот кредиті ... ... өнім ... құн бойынша бағаланады. Аяқталмаған
өндіріс нақты шығынның ана ... мына ... ... қоса ... құн ... ... ... әдетте стандарттықтан болатын нақты ... ... ... ... ... (жұмыс, қызмет) сату бойынша
шығындар» шотына есептен шығарады. Бұл жүйеде басқару мақсатында ... ... ... ... ... ... өндіріс шығынын
талдауда ауытқуларды анықтаудың маңыздылығын ... ... ... ... не ... ескеру үшін әрдайым бірнеше елеулі
ауытқуларды қарастырады.
Алынған пайданың өзіндік құнын калькуляциялау мен пайдалылықты анықтау.
Кез-келген шығындарды ... ... ... ... ... ... ... кез келген деңгейдегі басшы мұның кандай
шығын мен пайда әкелетінін білуге міндетті. Сондықтан шығындарды ... мәні де ... ... ете ... ... бөлігін бөліп көрсетуде.
Өзіндік құнды және алынған пайданы ... үшін ... ... ... ... және өтіп ... (истекшие);
▪ тікелей және жанама;
▪ негізгілер мен қосымшалар;
▪ өнімнің өзіндік құнына ... және ... тыс ... бір элементті және кешенді.
Кіретін (входящие) шығындар алынған және бар ресурстар, ... ... ... тиіс. Олар баланста өндірістік қорлар, аяқталмаған
өндіріс, дайын өнім, тауар түрінде актив ретінде көрсетіледі.
Өтіп кеткен (истекшие) шығындар осы ... ... алу үшін ... ... кіріс әкелу мүмкіндігін жоғалтқан ... ... өнім ... ... ... кұрамында көрсетілді, яғни кірген
шығындар өткен шығындарға айналды. Шығындарды кіретін және өтіп ... ... бөлу ... ... ... ... анықтау үшін, пайдамен шығынды
(зиянды) есептегенде, кәсіпорын активтерін ... ... ... ие
болады.
Мысалы, алып-сату үшін тауар өндірісіне жұмсалған шығындар, егер бұл
тауарлар өткізілмесе және қоймаларда сақталса, ... ... ... болып тіркеледі. Егер бүл тауарлар сатылса, онда бүл ... ... ... ... ... ол ... өткізу нәтижесінде
болған шығындар сметасында көрсетіледі. Өтіп кеткен және кіретін шығындар
арасындағы ... мына ... ... ... кіретін шығындар "шығындар" терминінің ... ... ал өтіп ... ... ... ұгымына ұқсайды. Шығындар
тауарды өткізу нәтижесінде шыққан қаражат, ал шығыстар ... ... ... ... шығындардың бөлігі.
Өнімнің жеке түрлерінің өзіндік құнына жатқызу әдістеріне байланысты
шығындар тікелей және ... ... ... ... түрін өндірумен нақты жұмысты (қызмет көрсету) орындауға
байланысты және тікелей олардың кұнына кіре ... ... ... ... ... тікелей шығындар) шығындар тікелей деп аталады.
Өнімнің бірнеше түрін өндіру үшің жалпы сипат атқаратын және ... ... ... (жұмысқа, көрсетілген қызметке) жатқызу мүмкін болмайтын
шығындар жанамаға жатады. Мұндай ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның бөлу негізін таңдауына байланысты
бөлінеді. Жанама шығындарға жалпы өндірістік шығыстарды, жабдықты ұстау ... ... ... басқару шығыстарын және т.б. жатқызуға
болады. ... ... ... ... ... (база) шегінде
өзгермеуі (шығындар тұрақты болып ... ... ... ... ... бірлігіне шаққандағы тікелей шығындар мөлшері іс жүзінде өндіріс
көлеміне байланысты емес және оны өндіріс ... ... ... жаңа ... және ... сақтайтын технологияларды енгізу жолымен
төмендетуге болады.
Шығындар белгіленуіне байланысты негізгі және қосымша болып бөлінеді.
Өнім ... ... ... ... ... ... ... негізгі материалдар, сатып алынатын жартылай өнімдер түріндегі
еңбек кұрал-жабдықтары; өндірістік мақсаттағы ... ... ... ... және т.б.) кез ... кәсіпорында олар
шығындардың маңызды бөлігін құрайды.
Қосымша (жанама) шығыстар өндірісті ұйымдастыру, кызмет ету және ... ... ... ... шығыстар екі топқа бөлінеді:
• Қосымша (өндірістік) ... ... ... олар ... 93 (7200) бөлімшенің 93 (7200)"Қосымша шығыстар" шотында
жинақталады және одан әрі ... ... бөлу ... ... ... үшін 930 (7210) ... шығыстар" шотында
шоғырланады;
• Қосымша (өндірістік емес) шығыстар кезең шығыстары. Бұл ... (6160) ... ... ... ... ... ... бойынша шығыс тар, 831 (6180) "Сыйақы түріндегі шығыстар"және
821 (6170) "Жалпы және әкімшілік шығыстар" шоттарында ескерілген.
Қосымша өндірістік ... ... ... мен ... ... және ... ... күту мен жөндеуге арналған
материал ... ... ... пен ... құралдардың (завод
ішілік транспорт); амортизациясына жабдыққа қызмет ететін жұмысшылардың
әлеуметтік салықтың ... бар ... ... ... ... ... энергиясына, суға және т.б.); қосалқы өндіріс
көрсететін қызметтер, құраласпаптар мен керекжарақтардың ... ... ... мен ... жабдық жұмысына байланысты тағы басқа шығыстар
жатады және олар 93 (7200) ... ... ... ... басқаруға шыққан шығыстар (кезең шығыстары) еңбекақыны және
өндірістік диспетчерлік ... және ... ... ... ... ... өтеу қорынан әлеуметтік салық аударымдарын,
өндірісті дайындау мен ... ... ... ... ... ... жартылай өнімдерді сақтау үшін ... ... үйді ... мен ... ... ... жұмыс жағдайларын
қамтамасыз етуге, кәсіби бағдарға және кадр дайындауға жүмсалған шығындар;
мүліктің тозуы мен ... ... ... ... басқа да
шығыстар біріктіріледі. Бүл шығыстар кәсіпорын аумағында пайда болады.
Қолданыстагы баптар номенклатурасы ... ... ... ұйымдастырушылық және басқарманың тікелей міндетті іс-қызметтері
жүзеге асыруды топтастырады. Экономикалық мәні ... әр ... ... ... ... ... жоспарлауды, бақылауды және
талдауды қиындатады. Пайданы бақылау мен есептеу жүйесін ... ... ... әсер ... ... ашу үшін оларды міндетті іс-қызмет
аясын белгілеу бойынша, ал іштешығын ... ... ... ... болар еді.
Шығындарды жіктеудің таңдалған бағыты шығыстарды пайда болған
жерлерінде ... бір ... ... ... ... бойынша шығындардың мазмұнын ашуға мүмкіндік береді және ... ... де, ... ... да, жұмыс күшін ұстауға да және
т.б. бөлу мен ... бөлу ... ... ... техникалық басқару
шығыстарына техникалық қызмет еңбеккерлерін ұстау, ... ... ... ... ... ... ... қызмет орналаскан үй
мен ғимаратты ұстау мен жөндеу шығындары; жалпы заводтық ... ... ... мен ... ... ... ... өнертапқыштыққа
техникалық жетілдіруге және т.б. ... ... ... ... ... өнім түрлеріне өнертапқыштық, бұйым
конструкциясын техникалық жетілдіруге, бөлуге болады; басқа ... ... ... қатысы бар және өндірістік ... ... ... ... ... сияқты қосымша шығыстар басқару есебінде
басқару мақсаттарына ... ... өнім ... кейбір кәсіпорындарда, мысалы, өнеркәсіптің
әнергетикалық, көмір, мұнай өндіру салаларындағы, барлық ... ... ... ... ... жасау, жеңіл, тамақ өнеркәсібінде
және т.б.) жанама шығыстар өте елеулі. Осылайша, ... ... ... деп бөлу ... ... ... байланысты.
Өндірістік және өндірістен тыс (мерзімдік шығындарды немесе кезең
шығындары).
Мұндай жіктеу бухгалтерлік есептің ... ... ... ... сәйкес өндірілген өнім қорларын ... үшін тек ... ... қосылуы тиіс.
Сондықтан шығындар басқару есебінде мыналарға жіктеледі:
• өндірістік (өнімнің өзіндік құнына кіретін);
• өндірістен тыс ... ... ... ... ... болатын
шығындар).
Өнімнің өзіндік құнына кіретін шығындарға. тек қана өндірістіқ шығыңдар
жатқызылады, яғни ... ... ... дайын өнім өндірісіне және
бітпеген (аяқталмаған) өндіріске ... ... ... ... салық аударымдарымен бірге есептелетін еңбекті өтеуге шығатын
тікелей ... ... ... ... ... ... бітпеген өндіріс көлемінде
қәсіпорын қоймасындағы дайын өнім (тауар) қалдықтарында заттандырылған.
Кезең шығыстары қорларды ... ... ... ... ... шығарылады. Өткізілмеген өнім мен бітпеген өндіріс
қалдықтарында келесі кезеңге көшпейді. Бұл шығындар ұйымның баға ... ше' ... ... өте маңызды. Бұларға өндірістік емес
сипаттағы шығындар: коммерциялық ... ... ... ... ... мен жалпы және әкімшілік шығыстары жатқызылады.
Сонымен қатар шығындар бір элементті және ... ... ... ... ... ... бір ... деп аталады. Бұл
белгі бойынша өнімнің (жұмыстың, көрсетілген ... ... ... ... мынадай әлементтер бойынша топтастырылды: материалдық
шығындар; еңбекті өтеу шығындары; аударымдар ... ... ... ... ... бұл ... қосылғыштарга бөліп орналастыруга келмейтін
шығындар бірәлементті деп аталады.
Кешенді шығындар бірнеше ... ... ... Іс ... әлементер кіретін цехтык (қосымша) шығыстар үлгі болады. ... ... ... ... ... аударымдарымен
бірге өзіндік құн құрылымында 5% ... ... ... ... ... ... оны ... шығындар» деп аталатын жеке
бапта өндірісті басқару мен қызмет ету бойынша шығыстармен біріктіреді.
1.3. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және ... ... ... практикада қолданылатын әдістері.
Кәсіпорынның басқарушы есебі, есептің бір бөлігі ... ... ... ... ... ... және ... шығындар
бойынша есеп берумен байланысты жүргізіледі. Басқарушы есебі салаға, сала
ішіндегі салаға, қызмет түрлеріне, кәсіпорынға лайықтап ... ... және ... ... мен ... ... өзіндік қүнын
есептеп шығарудын жүйелі әдістерін талдап ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлері, бұйымдар,
кезеңдер және басқа да көрсеткіштер бойынша ... ... алу ... ... құнын алдын ала есептеп шығару жүзеге асырылады. Басқарушы
есеп келесі кезеңдерге өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... болжайды, түрлі кезендер ішіндегі элементтер мен
баптар бойынша өзіндік ... ... ... ... және ... ... өзіндік құн бойынша бар нұсқауларға талдау жасап,
кәсіпорынды басқару ... ... құн ... деректер береді, бүл
деректер осы органдар үшін ... және ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорынды басқарудын екі нүскасын кездестіруге болады.
Бірінші нүсқада тек есептік функция орындалады: жауапкершілік орталығы
бойынша өндіріске кеткен ... ... ... асырады және өнімнің,
жұмыстын және қызметтің өзіндік қүнын калькуляциялайды.
Ал екінші нүсқада таза есептік функциямен ... ... ... ... ... сондай-ақ, норматив мен норманы әзірлеуді
жүзеге асырады, яғни кәсіпорынның ... ... ... ... шығындарды талдап, оларды стандартпен салыстырып, өнімнің өзіндік
құнын болжайды. Бухгалтерия ... ... ... ... жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Шетел кәсіпорындарыида тап
осындай нүсқа ете жиі кездеседі және ол ... есеп деп ... ... ... есеп ... ... ... және ол
негізінен фирманың ішкі операцияларын ... ... ... ... ... есеп ... саясаттың аясында Халықаралық есеп стандартына
сәйкес үйымдастырылса, басқарушы есеп іс жүзінде ... ... ... ... ... ... мынаны
көрсетіп берді: кәсіпорынның әрбір саласында, сала ... ... ... ... ... ... ... оның
үстіне, кептеген кәсіпорындар мен ... ... ... ... мүмкіндік беретін көпсалалы профилі бар ... ... ... ... ... қатаң тәртібін белгілеу іс жүзінде өте қиын ... ... ... бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке алу.
Стандарт-кост жүйесі бойынша ... ... ... ... ... есептің басқа жүйесінен дербес, оқшаланған ... ... ... ол белістік, тапсырыстық, бөлшектік (детальдық), жай (процесстік)
және басқа да өндіріс шығындарын есептеу және өнімнің өзіндік ... ... ... (үйлесімді) табуды көздейді. ... ... ... ... ... ... қолдану үшін әзірленген.
Алайда бұл әдісті басқа салаларда да ... ... Одан ... өнімді сатудың, негізгі құралдың жөндеуіне кеткен шығынның,
күрделі кұрылыстың материалдық ресурстарды дайындаудың есебін ұйымдастыру
кезінде пайдаланылуы ... және ... ... ... ... ... келтіріп
көрейік:
Кесте 6
|Салыстыру аясы |Қаржылық есебі ... ... |
|1 |2 |3 ... |Шаруашылықтан тыс |Фирма ішіндегі әртүрлі |
|пайдаланатын ... жеке ... ... ... ... |Екі ... ... ... |Екі ... жазба жүйесі |жүйесімен ... | ... яғни ... | ... кез келген |
|жүйесінің | ... ... ... | | ... ... есептің |Нормалар мсн шектеулер |
|еркіндігі ... ... |жоқ: |
| ... міндетті |бірден-бір өлшем |
| ... ... алу ... |
|Пайдаланылатын |Шаруашылық жағдайының |Кез ... ... ... ... болған тұсында |(дұрыс келетін) |
| ... етіп ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... және т.б. |
| | ... ... ... |
| | ... онда ... | |іс ... ... |
| | ... құны |
| | ... ... |
|Талдаудың |Шаруашылық бірлік ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... беру ... негізде, |Қажет ... ... ... ... ... |тұрақты |
| | ... ... ... да |
| | ... |
|Сенімділік ... ... ... ... ... ... ... |тікелей |
| ... ... ... ... ... ... |бірақ |
| ... ... ... ... дәл |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... келеді |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ерекшелігі мынадай: өндіріске
жұмсалатын барлық шығьшдар өндірісте ... ... ... Шығындар
стандартын есептеу үшін натуралдық және ққндык көрсеткіштер пайдаланылады.
Одан ... ... ... ... ... ... ... шығындар мен
стандарттық өзіндік құнның арасындағы айырманы көрсетеді. Сөйтіп, стандарт-
кост жүйесі шығындарды нормалауға болатын стандарттар нормаларын ... ... ... ... және стандарттардан
ауытқуларды бөліп көрсетуді, өндірістегі іс жүзіндегі шығындарды ... ... ... ... ... ... ... бақылап
отырудың басты кұралы болып табылады.
Шетел фирмаларының тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... пайдаланбайды: олар аякталмаған
өндірістің қалдығын бағалау үшін пайдаланбайды, ... есеп ... ... ... ... ... ... жалакы және
т.б.) калькуляцияланбайды. Көптеген фирмалар шығыңдар ставдарттары мен
стандарттық калькуляцияны ... ... ... ... ... әзірлейді. Соның өзінде, бұл стандарттар ... тек ... ғана ... ... ... ... ... фирманың өзі белгілеген
және өндіріс процесі барысында өзгеріп отыратын стандарттар ... ... ... ... ... ... үш ... бөлуге болады:
- теориялық стандарттар — бұл кез ... ... ... ... ... жетілдірілген стандарты;
- ағымдық стандарттар — стандарт белгілеген ... ... ... ... ... ... ... стандарттар - өндіріс процесінде болған
езгерістерге дейін жылдан жылға өзгермейтін стандарттар.
Материалдарға, ... ... ... ... ... ... стандартты өзгертпейді, ол тек қана стандарттық
өзіндік ... ... ... ... ... ... ... баптар бойынша фирманың келесі қызметі олардың
стандартын әзірлеу технологиялық қызметі материалдардың ... ... ... ... ... қызметі - қызметтердің,
жұмыстардың, материалдардың барлық ... ... ... ... — өндірістік операциялар ... ... ... еңбек ақы төлеу ... - ... ... мамандықтар, қызметкерлер категориясы бойынша еңбек ... ... және ... ... ... Осындай жолмен
әзірленген жеке - дара стандарттар өнімнің, жұмыстар мен ... ... ... ... ... және ... шолып талдауға
септігін тигізеді. Бұйымның картада анықталған стаңдарттық өзіндік құны
технологиялык ... ... ақы ... қызмет пен жұмыстың
материалдардың нормасының ... ... ... ... ... негізделмеген стандарттың орын алу мүмкіндігін де карастырады.
Жьл соңыңда әрекет етіп тұрған стандарт арталығымен қайта ... ... ... ... бақылауды цех қызметкерлері жүзеге асырады:
мастер, техниктер, бақылаушылар. Бұл кызметкерлер өндіріс ... ... ... ... ... және ... ... болуына жол
бермейді. Нормалаудың шын мәнінде катаң ... ... және ... ... ... ... етілген жағдайда (счетчиктер,
датчиктер, өлшем приборлары, т.б.) стандарт-кост жүйесі ... ... де ... ауытқудың есебін құжатталған түрде жүргізетін болып
шешсе, онда бұл мақсат үшін арнайы синтетикалық шоттар енгізеді.
Стандарт-кост жүйесі қолданатын жекелеген ... ... ... ... ... тығыз байланыстырады, өйткені ол өндіріс
барысындағы ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған.
Директ-костинг жүйесі бойынша өндіріс шыгындарын есепке алу. ... ... ... ... ... директ-костинг деп
аталатын өндіріске кеткен шығындарды есепке алу жүйесі кең тараған. Есептің
бұл жүйесінде ... ... ... ... айнымалы, өндіріс
көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып бөлінеді. Өнімнің өзіндік
құнына тек айнымалы шығындар ... ... ... жеке ... ... нәтиженің шоттарымен тікелей жабылады.
Директ-костинг жүйесін пайдалану идеясы біз үшін жаңалық емес. 30-шы
жылдардың басында көптеген ... ... ... бұйымдарға
кететін шығындарды тек жұмсалатын материалдар, еңбекақы төлеу және басқа
тікелей шығыстар бойынша есепке ... ... ... сол ... ... ... азаюына есептен шығарылатын.
Шығындарды өндіріске толық жатқызу жүйесі мен директ-костинг жүйесі
арасындағы негізгі айырмашылық ... бүл ... ... өзіндік құны
ауыспалы шығыстар бойынша анықталады. Мұндай есептеу жүйесі ... осы ... ... дайын өнім қорымен ара қатынаста болмауына,
аяқталмаған өндіріс көлемінде ... ... ... ... тәртібі үлгісінде көрсетілгендей, директ-костинг жүйесіндегі
кірістік есеп екі көрсеткіштен түрады:
Сызба 2
Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... шығыстардың ауыспалы және тұрақты болып бөлінуіне
байланысты соңғы шығыстар ... ... ... ... ... ... ... құнын қалыптастыруға қатыспайды.
Директ-костинг жүйесін пайдалану белгілі қиындықтар туғызады: үстеме
шығыстарды ауыспалы жөне тұрақты шығысқа дәлме-дәл етіп бөлу ... ... ... және баға ... үшін өнімнің толық өзіндік құнын ... ... тура ... Сөйте тұра, шығындардың ... ... ... ... есеп ... ... жөне талдау мүмкіншіліктерін
күшейтеді, өнімнің барлық түрінен түсетін жалпы (маржиналдық) кірісті
жылдам аңықтап, осы ... ... ... қабылдауға мүмкіндік туғызады.
2.1. Басқарушылық есеп және мұнда қолданылатын үстеме шығындарды
жіктеу.
Басқарушынық есептің пәніне өндірістік басқару ... ... ... ... жатады. Пән мазмұнында оның үш топқа
бөлуге болатын көп объектілері бар:
1. Өндірістік ... Ол ... ... ... ... мақсатқа сай еңбекпен қамтамасыз етеді. Оған
жататындар:
• негізгі ... - ... ... ... ... ... мерзімі
жылдан асатын еңбек құралы, оның жағдайы және пайдаланылуы;
• материалдық емес ... - ұзақ ... ... ... ... және ... материалдық активтер - еңбек қүралының ... ... ... ... ... ... Шаруашылық процестері және ... ... ... ... ... ... ... дайындау процесі - алу, сақтау, өндірістің ... ... ... ... қосалқы бөлшектермен
қамтамасыз етілуі, маркетингтік қызмет;
• өндіріс процесі - өнім (жұмыс, қызмет) ... ... Ол ... ... ... және ... ... негізгі және қосалқы операциялардан тұрады;
• қаржылық-өткізушілік қызмет - бұл ... ... ... ... ... ... тұтынушылармен тікелей байланыс
орнату бойынша нарықты қалыптастыратын маркетингтік қызметтер.
Ұйымдастырушылық топ - субъектіні заңды тұлға ретінде, оның ... ... ... жасау; жоспарлау, бақылау, жоспардың
орындалуын бағалау, ынталандыру, субъектінің ... ... ... әрекеттерін іштей үйлестіру қызметтеріне сәйкес құрылымдық
бөлімшелердің арасында ақпараттық жүйені ұйымдастыру.
Басқарушылық есеп пәніне субъектінің ... ... ... ... ... табатын әдістер мен тәсілдер жиынтығы жатады.
Басқарушылық есептің негізгі әдістері:
• құжаттау - алғашқы ... және ... ... өндірістік қызметін толық бейнелеуге кепілдеме ... ... ... ... - объектінің нақты жағдайын, сондай-ақ есептік құндардан
ауытқуды, ескерілмеген құндылықтардың дерегін, шығын, кем ... ... ... ... Ол құндылықтардың сақталуына ықпал етеді, олардың
пайдаланылуын ... ... ... ... мен ... ... ... топтау және қорытындылау, бақылау шоттарын пайдалану -
объект ... мына ... ... ақпаратгарды жинастырады және
жүйелейді:
- өндірістің өзіндік ерекшелігі;
- ... ... және ... қурылымы, басқару
жүйесінің мақсатгы қызметі.
Топтастырынған ақпарат оперативтік және стратегиялық шешім қабылдауға
керекті қызмет ... ... ... шоты — бұл есептік кезең операцияларының қорытынды сомасы
бойынша қорытынды шот. Бұл ... және ... ... буыны (журнал-ордердегі жазумен, материалдық атауы мен бақылау
шоты бойынша жинақтаушы тізімімен хронологиясы сәйкес ... ... ... есеп карточкалары);
• жоспарлау - субъектінің мүмкіндігін нарық жағдайымен сәйкестендіруге
бағытталған үздіксіз циклдік ... Ол ... ... ... ... мөлшерлеу - барлық ресурс түрлерін тиімді пайдалануды қамтамасыз
етуге бағытталған ... ... пен ... ғылыми негізделген
есебі және шығынды өнімге айналдырудың элдеқайда өнімді (ұғымды) ... ... ... - қор мен ... ... жүйесіне негізделген
материалдық шығындарды бақылау. ... - бұл ... ... және өнім ... ... ... эрбір өндірістік
бөлімшелерге жоспарланған өнім ... ... ... шығын
нормасы;
• талдау - барлық қалған элементтермен өзара эрекеттеседі, ... ... ... ... бойынша, тиісті ... ... ... ... ... ... ... мен себептер бойынша бөлімшелердің арасындағы өзара тәуелділік
пен өзара байланысты анықтайды;
• бақылау - белгіленген тапсырманы ... ... ... ... ... ... (этап), пайда болған ауытқуларды ... ... ... ... ... мына ... ... Негізгі - шығарылуы үшін кәсіпорын құрылған өнімді, сондай-ақ сатуға
және ішкі зауыттық тұтынуға (литтік, ... ... ... ... өнімді дайындауға арналған.
Қосалқы - өндірістік процеске аса қажетті шыныққан жұмысшылары, құрал-
сайманы, аспаптары бар ... ... ... ... ... ... өндіреді және оны мына тарапқа өткізеді (механикалық-
жөндеу, аспаптық, электрмен жүретін көлік цехтары және ... қоса ... ... және қосалқы өндірісте) мыналар бар:
а) қосалқы цехтар (побочные цехи) - қалдықтарды кәдеге ... ... ... ... цехы және ... қосалқы (подсобное) - өнімді негізгі материалдан дайындайды, алайда
негізгі және қосалқы өндірістерде пайдаланған ... ... және ... материалдарын дайындайды);
б) эксперименттік және тэжірибелік цехтар - тэжірибелік үлгілерді
дайындайды және эр ... ... ... ... ... өндіріс - өндірістік процеске аса қажетті шыныққан
жұмысшылары, кұрал-сайманы, аспаптары бар ұйымдасқан ... ... ... ... ... өндіреді және оны мына тараптарға
өткізеді (ашық ... ағаш ... ... кірпіш және т.б.).
2.2. Басқарушылық ұйымдастыруды және бақылауды негіздеу шығындары
туралы ақпарат және ... ... ... анықтау.
Басқарушылық шешімді қалыптастырудағы ақпараттық қажеттіліктер әр түрлі
деңгейдегі бөлімшелер шығындары өзара байланысты жүйемен басқарылғанда ... ... ... ақпараттық жүйесін құруға әсер ететін
негізгі факторларға аса ... ... ... ... алу, ... бастапқы мәліметтерді тарату, талдамалық (сараптамалық) ақпаратты
басқаруға ақпараттық қажеттіліктерді қанағаттандыруды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... шешудің бірнеше
мүмкін жолдарын (нұсқаларын) салыстыра қарауды және олардың ... ... ... ... ... Аса қажетгі ақпараттарды бухгалтер
береді.
Бұл процестің мына кезеңдерін бөліп көрсетуге болады: мәселенің пайда
болуы, әрекетке ... яғни ... ... ... ... мүмкін
нұсқаларды анықтау, шаруашылық операцияларына баламалардың ықпалын талдау:
іске жарамды нұсқаларды іріктеу, нәтижелерді ... ... ... ... ... жүйемен бақыланатын және бақыланбайтын
факторлардың ... және ... ... ... ... мен ... білдіреді.
Басқарушылық шешімді қабылдауға баламалы нұсқаларды ... ... мен ... ... ... ... ... талдау қолданылады. Яғни, алдағы басқарушылық шешімге қатысты,
нұсқалар бойынша ерекшеленетін шығындар мен ... ... ... ... ... ... мұндай тәсілдеме елеулі
ақпараттарға ғана назар аудартады, ал, бұл өз кезегінде әлдеқайда ... ... ... оңайлатады әрі тездетеді.
«Шығындар - көлем - пайда» талдауы шығынның, түсімнің, ... және ... ... ... ... әрі жоспарлау мен
бақылаудың басқарушылық аспабы болып табылады. Мұндай талдау ... ... ... бағалы шешімдерді қабылдауға және басқарушылық
міндетті іске асыруға аса қажетті өндіріс көлемін ... ... ... және ... деп бөлу ... ... ... зиян да шекпейтін, пайда да алмайтын аса ... ... ... ... ... Шығындардың мінез-құлқын бағалау залалсыздық
нүктесіне жеткенге дейін ... ... ... ... ал ... ... салық салынғанға дейін пайданы қосатын ... ... ... ... ... және ... ... басқару қызметінің маңызды бір саласында жоспарлау
жатады. Ол алдағы ... ... тиіс ... ... ... болын
табылады. Бюджеттік жоспарлау - кұрылымдық бөлімшелер немесе ұйымның қызмет
салалары бойынша жеке ... ... ... білдіретін жоспарлаудың
детальданған деңгейі. Бюджет - әдетте жоспарланған кірістер мен шығыстарды
көрсетуші белгілі бір кезең уақытына дейін ... ... ... ... ... ... ... орталықтардың жоспарды орындауын
бағалаудың негізі болып табылады.
Жоспар оперативті, әкімшілікті, стратегиялық деп бөлінеді. ... ... ... (бір ... дейін) және келешекті (жылдан көп) болуы
мүмкін. Детальданған бюджеттер ең көп дегенде ... ... ... бір ... ... жоспарлаудың сатыларына мыналар кіреді: барлық жауапты
орталықтарды жоспарлау; ... ... ... ... жаңа ахуалға байланысты жоспардағы ықтимал өзгерістерді талқыға
салу; ұсынылған түзетпелерді ескеру ... ... ... ... өзіндік құнын бағалаудың және пайданы анықтаудың
өндірістік шығын есебі.
Кесте 6
|№ |Шаруашылық операциялардың ... ... ... |
|р/|мазмұны | | | ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... ... ... есебі | |
|1 ... ... ... |901 ... ... |52400|
| |босаты- | ... |0 |
| ... ... |дар | |
|2 ... ... |902 ... жұ- ... ... |жұмысшыларына ең- | | |0 |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... | |
|3 ... ... |903 ... |635 ... |37800|
| |еңбек- | | | |
| ... ... ... ... |салық | |
| ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... ... ... |930 ... |үстеме | | | |
| ... ... ... |Үстеме шығындар | ... ... ... |
|5 ... ... |931 ... ... | ... | |0 |
| | ... ... | |
|6 ... ... |932 |681 ... ... |жұмысшыларына |«Қызметкер- ... |0 |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | |сы» ... | |
|7 ... ... |933 |635 ... ... | | | |
| ... ... ... ... ... салық | |
| |асырылды ... | | |
|8 ... ... ... |934 ... |687 «Жөндеу коры» |76000|
| ... | |201- | |
| ... ... |206, 208 | |
| | | ... | |
| | ... |681 ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... 635 | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
|9 ... емес ... ... |111-116 ... ... ... | | |
| ... мен ... |дың ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... 131-134 | |
| | ... |«Не- | |
| | ... ... ... | |
| | ... |тозуы» | |
| | ... | | ... ... ... |936 ... |671 «Төленуге тиісті|9360 |
| |сомасына |дық ... ... | |
| | ... | | |
|1 ... ... |937 ... тө- |687 ... ... ... | ... | |
| |есептелді ... |лық ... | ... ... шығындар |938 «Басқадай» | ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |930 «Үстеме шы- |931-938 «Үстеме |59981|
| |құны | ... |0 |
| ... ... ... | ... өндірістің шығын есебі ... ... |921 ... ... 208 |30000|
| | | ... |0 |
| | ... ... | ... ... |922 ... жұ- |681 «Еңбекақы |10000|
| |жұмысшыларына | ... |0 |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... |- |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... жұмысшыларының еңбекақы|923 |635 ... |18900 |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |924 ... |930 ... |272810 |
| | ... |шығындар» | ... ... ... ... |920 ... |921-924 ... |691710 |
| |жұ-мыстың өзіндік қрш есептелді|өн-діріс» |өндіріс» | ... ... ... ... |900 ... |920 ... |545855 |
| ... өндірістің қызметі |өндіріс» ... | |
| ... ... ... | | | ... |Тараптарға қосалқы өндіріс |801 «Сатылған|920 ... |145855 |
| ... ... ... |өнімдердің ... | |
| ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... | ... ... ... жатады: көзделген мақсатқа жетуді қамтамасыз
ететін операцияларды ... әр ... ... және ... үйлестіреді; өз мақсаттарына ұмтылатын жауапты орталықтардың
басшыларын ... ... ... жоспарды қалай орындағанын
бағалаудың негізі болады.
Бас бюджет - ... ... ... ... ұйымның жұмыс жоспарының
функцияларына үйлестірілген. Ол екі негізгі бюджеттен тұрады:
оперативті (ағымды) - мұнда сегментке немесе ... жеке ... мен ... ... ... есеп ... ... операциялар
аударылады;
қаржылық - мұнда ұйғарылған қаржы көздері және оларды ... ... ... ... ... бойынша шығын, ақша қаражатының
жоспары, жоспар балансы және ақшаның қозғалысы туралы есеп ... ... ... ... ... қол ... нәтижеден жоспарланған
нэтиженің арасындағы алшақтық, яғни ... ... ... ... ... процесінің жөнелту нүктесіне (отправной точки)
бюджетті сатуға әзірлеу ... ... ... ... ... өткізудің
негізгі мүмкіндіктерімен, яғни сыртқы факторлармен анықталады.
Ацшалай қаражат бюджеті - бұл ақша, төлем түсімі мен ... ... ... жоспары. Бұл жоспар жоспарлы кезең аяғында ақшалай қаражат
шотындағы болжалды ... ... және ... ... бір жылдағы әрбір
айдың қаржылық жағдайын көрсетеді. Жоспар екі ... ... ... ... мен ... ... мен ... ол жоспарлы кезеңнің
соңында ақшалай қаражат шотындағы ақырғы ... ... әрі ... ішіндегі әрбір айдың аяғында ақшалай қаражаттың қалдығын болжайды,
қаржы ресурстарының артық немесе кем болатын кезеңдерін анықтайды.
Бақылау құралы ... ... ... ... ... ... ... ашылады. Түзілу мақсатына және ... ... ... қарай бюджет мыналарға бөлінеді:
статистикалық — ұйымның іскер белсенділігінің ... ... ... яғни ... бір деңгейіне негізделген жоспар;
икемді - белгілі бір ... ... ... диапазоны үшін
жасалатын серпінді (динамичный) жоспар (өткізу ... ... ... және ... ... өзгеруіне қарай шығындардың
өзгерісін ескереді. Оны жасау үшін шығындарды ... және ... ... ... ... және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін
бақылауға үлкен мүмкіндіктер ... Бүл ... ... өнім ... ескеретін өзгермелі шығынға түзету жүргізіледі. Тұрақгы шығындар
өзгеріссіз ... ... ... пен өткізудің көлеміне тәуелді емес.
Жоспарлыдан нақты шығынның ауытқуын талдау технологиясы мына ... ... және ... ... салыстыру;
• жоспарлыдан нақты пайданың ауытқу себебін анықтау;
• баға бойыңша, ресурс бойынша ауытқу есебі (баға факторы);
• ресурстарды пайдалану көлемі ... ... ... ... ... (пайдалылықтық) ішкі нормасы - бұл кәсіпорын пайда
алмай-ақ инвестициялық және ... ... ... есеп ... Оны анықтау үшін таза ағымдық қүд есебінің ... ... және ... ... инвестицияларда және жабдықты
эксплуатациялау (пайдалану) уақыты дисконттау мөлшерлемесін анықтайды.
Өтелімділік кезеңіне ұйым ... ... ... ... ... орнын толтыратын уақыт аралығы.
Рентабелъділік коэффщиенті жарты жылдық жоспардағы пайданың жұмсалған
күрделі қаржыға (на вложенный капитал) ... ... ... ... бойынша уақыт факторын ескеру арқылы, сондай-ақ оны елемей
есептелу мүмкін: инвестиция ... ... ... анықтау; жоспарлы
түсімдерді анықтау; уақыт ... ... ... ... ... осы инвестициялық жобаға қаражат жұмсау тәуекелділігін қоса
ескеретін дисконттау мөлшерлемесін ... таза ... ... ... ... ... басқа әдістеме бойынша жобаның тиімділігін
бағалауға болады.
Өндіріс пен өткізудің әр ... ... ... ... ... - пайда» талдау мүмкіндіктерін шектейді.
Бұл өнімнің бір немесе ... ... ... ... ... ықпал етеді. Мұндай тапсырманы шешу үшін
бағдарламалаудың ... ... ... ... ... ... Желілік бағдарламалаудың негізгі әдісіне мыналар жатады:
сара және қате әдісі (желілік бағдарламалау тұрғысынан қарағанда оңтайлы,
оның шешімі ... ... ... ... ... нэтижесінде
табылады) және кестелік (оны оңтайлы ... ... ... саласындағы
бұрыштық нүктелердің бірінен табылады).
3.1. «Интеграция-Құрылыс» ЖШС мысалында шығындарды азайту және
пайдалылықты көбейту мақсатында кәсіпорынның бухгалтерлік саясатына талдау.
Қазақстанның бухгалтерлік есеп ... және ол ... ... ... ... пен қаржылық есебін жүргізудің
қоғамдық тұрғысынан танылған тәсілдері мен ... ... ... белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына,
олардың шешетін міндеттемелерінің ... ... ... ... нақтыланған.
Кәсіпорынның бастапқы бақылауын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... өлшемдері, ағымдағы топтастыруы және бухгалтерлік
есептегі шаруашылық ... ... ... шолу фактілері
кәсіпорынның есептік саясатында көрініс табуы тиіс. ... ... ... – бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.
Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің жалпы ... мен ... ... ... ... ... барысында нақты кәсіпорынның есептік саясаты
келесідей жорамалдардан алынғаны жөн:
• Кәсіпорын өз мүлкімен ... ... ... ... тек заң ... ... ... ғана көрсетеді,
ал қалған барлық құндылықтар мен міндеттемелер баланстан тыс
шоттарда есепке ... ... ... (есеп саясатының мәселесі бойынша қандай да бір
қабылданатын шешім, ... өз ... ... ... немесе қызмет масштабын қысқартпайтындығы
басшылыққа алынуы керек);
• Есеп ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы, есеп беру жылының ... мен ... ... ... бір ... ... өткен кезде де);
• Шаруашылық қызметіндегі фактілердің мерзімділік анықтылығы ... ... ... ... ... ... олар ... немесе төленген кезіне қарамастан, олар өзінің
орындалған немесе орын алған кезеңіне ... ... ... қарастырылып отырған, «Интеграция-Құрылыс» ЖШС-ке жалпы
сипаттама берейік:
«Интеграция-Құрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ... ... ... ... жылы ... ... ЖШС-тің мекен-жайы Қазақстан Республикасы, Оңтүстік Қазақстан
облысы, Шымкент қаласы, Уәлиханов көшесі, 227/4. ... ... ... ... ... ... күрделі құрылыс;
▪ Электр-монтаждық жөндеу, жібері-жөндеу жұмыстары;
▪ Мал шаруашылығы, ... ... ... және ауыл ... ... және сату;
▪ Қамтамасыз ету-өткізу, сауда-саттық және коммерциялық қызметі;
... ... ... дәріхана, базар, сауда үйлері,
ресторан, фирмалық дүкендердің жүйесін ашу;
▪ Дәрігерлік пен ... ... ... және ... ... ... құю бекеттерін, ... ... ... ... ... жағар май материалдарын сатып алу және сату;
▪ Халық пен ұйымдарға тұрмыстық қызмет көрсету;
▪ Делдалдық қызмет;
... ... ... экспорт-импорт операциялары;
▪ Қазақстан Республикасының Заңдарымен ... ... өзге ... ... және ... ... ... ЖШС-тің өндірістік
жоспарымен ... ... ... ... ... бұл - ... өндірістік жақтарын ашып көрсету, яғни өндіріс процесінің
ұйымдастырылуы, жаңа ... ... ... және одан әрі ... жол ... ... қамтамасыз ету деңгейі ... ... мына ... ... бері ... ... жаңа тауарын
қалай шығарады және өндірісін сипаттап беру керек. Сондықтан біз өндірістік
бағдарламаны қарастырайық.
Мұнда мен ... бұл – ... ... ... ... технологиялардың артта қалушылығы болып келеді. Менім ... бұл, ... ... технологияларға жұмсауы, әрине бұл үлкен
шығындарды алып келеді, бірақ бұл шығындар өзін ақтайды деп ... ... ... ... жаңа технологиямен жасалған ... ... ... ... өндіріс көлемін біршама ұлғайтып, өнім сапасын
жоғалтпай шығындардың азаюын байқаймыз.
Және де тұрақты ... ... ... ... мұны ... ... көлемін ұлғайтсақ, тұрақты шығын сол шамада ... ... ... көлемін 5 пайызға көбейтіп, бағаны 2 пайызға ... ... ... ... ... пайданың көлемін біршама жоғары деңгейге
жеткізе аламыз.
Шығындар мен ... ... ... толығымен жаңа өнімді шығару
туралы бизнес-жоспарымда толығымен көрсетіп кеткем. Соны қарастырайық.
3.2. «ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» ... жаңа өнім ... ... ... ... ... шектеулі серіктестігі
ретінде қарастырылған.
Кәсіп түрі - өндіріс.
Өнімің түрі: Өзінің жоғары сапасы мен ... ... ... ... көркемді кірпіштер. Патент нөмірі
№198685 және сапа сертификаты бар.
Кәсіпорынның нысаны – ... және ... ... ... қанағаттандыру.
Келешекте кәсіпорын көзделетін мақсаты: өнімнің ұсыну көлемін арттыру ... жаңа ... (ҒТП) ... жасалған кірпіштерді ұсыну.
Нақты бизнес жобаның іске асуы: ... ... 3 жыл ... ... ... ... ... өндірісті ұлғайту.
«ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» ЖШС-тің жаңа өндірістік процесі «ноу-хау» болып
табылады.
Жаңа технологияны ... ... ... ... ... ... зиян ... болмайды.
«ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» ЖШС-тің ерекшелігі: тұтыну өз ... ... ... параметрлерін өзгерту мүмкіншілігінің болуы. Сондықтан
да жоғары табыстары бар тұтынушы нарығында кәсіпорын ... жоқ. ... ... ... ... ... ... кезеңі шамамен бір жыл уақыт алады, бұл уақыт
барысында кәсіпорын нарықта беделін жоғары көтереді, яғни ... ... ... ... ... ... ... танылады. Жобаны
іске асыру үшін көзделетін қаржы ...... ... және өнім туралы жалпы сипаттама.
«ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» өнеркәсібі жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
және өз ... ҚР ... ... ... жүргізеді. Өнеркәсіп
2003 жылы ашылған.
Кәсіпорын жеке меншік негізінде жеке индивидуалды өнеркәсіп арқасында
құрылған. Жарғылық капитал мөлшері – ... ... ... өзінің жоғары
сапасы мен қолданыстағы тұрақтылығымен ерекшеленетін, ... ... мен ... ... ... оның генеральды директоры – Садыков Д.Б.
жүргізеді. Туылған күні – 1961 жылы ... 1985 жылы ... ... ... ... ... арасында №1 өндірістік
бірлестігінің инженері, 1991-1999 сол ... бас ... ... ... ... өндірістік сұрақтарын шешеді, кәсіпорын атынан іс-
жұмыстарын жүргізеді, 1-ші қол құқығына ие, кәсіпорын меншігін өз ... ... ... ... ... және жұмыстан
шығару құқына ие.
Бас бухгалтер – Мауленкулова Н.Н. – ... ... есеп ... 2-ші қол ... ие. 1964 жылы ... ... Н.Н. ... Шымкент Техникалық институтын бітірген, бухгалтер-экономист, 1989-1992
жылдар ... №2 ... ... ... ... ... сол бірлестіктің бас бухгалтері.
Кәсіпорынның негізгі көзделетін өндірісі – көркемді кірпіштерді шығару.
Нарықты және негізгі бәсекестерге ... ... ... ... ... және ... ... барысын
талдайтын болсам, мен ең ... ... ... ... оң және кері жақтарын айтып өтейін:
- Кәсіпорынның негізгі кері жақтарын қарастыратын болсақ, бұл:
бәсекелестерге ... ... ... ... ... басшылықтың тәжірибесінің аздығы.
- Ал оң жақтарына тоқталатын болсақ: өндірістік ... ... ... қолдану, яғни өндіріске ... ... ... ... ... болып келеді.
- Ал қалған параметрлер бойынша (өндірісті ұйымдастыру, ... ... ... ... пен менің кәсіпорным
арасында паритетті, яғни бірдей жағдайда екенін көреміз.
«ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» ЖШС-гі ... ... ... ... кірпіш
бұйымдарын нарыққа ұсынады. Біздің өнімдеріміз жоғары сапамен, экологиялық
таза материалдардан жасалады және ... ... ... ... ... ... саласы – жеке меншік үйлерді, офистік
ғимараттарды тұрғызу және ... ... ... ... Кәсіпорын
дизаинерлері бұйымның сан алуан эскиздері мен параметрлерін өндіріске
енгізуімен айналысуда. Кәсіпорынның № 198685 ... ... ... ... ... бұйымның күшті жақтары, ол оның ұзақ ... ... ... ... ... стимуляциялау аспекттері бойынша бәсекеге
түсу мүмкіндігі. Біздің ... ... ... ... ... беру әдістерінің сәтті қолдынылып жатуы. Ал бұйымның
кері жақтарына тоқталсақ, ол – жаңа бұйымдаға нарықтағы ... ... ... және ... ... ... талдау
жүргізілмеуі.
Өндірісті жоспарлау.
Өндірістік жоспардың негізгі нысаны, бұл - ... ... ... ашып ... яғни өндіріс процесінің ұйымдастырылуы, жаңа тауар
шығару барысының және одан әрі ... ... жол ... ... ету ... ... Өндірістік жоспар мына сұраққа жауап бері
керек: кәсіпорын жаңа тауарын қалай шығарады және өндірісін ... ... ... біз ... бағдарламаны қарастырайық.
Кесте 7
ӨНДІРІСТІК БАҒДАРЛАМА
|№ |Көрсеткіштердің |Жылдар |
| ... | |
| | |2008 г. |2009 г. |2010 г. |
| | ... ... ... ... |Өнім ... |
| | ... ... ... |
| | |өсу ... |өсу коэф.|(өсу |өсу коэф.|(өсу |
| | | ... | ... | ... |
| | | ... | ... | ... |
| | | |нат. | |нат. | |нат. |
| | | ... | ... | ... ... ... 1 |1,0 |48 900,0 |1,05 |51 345,0 |1,1 |53 790,0 ... ... ... |1,0 |48 900,0 |1,05 |51 345,0 |1,1 |53 790,0 |
| ... алу | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... отырып | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | ... |1,0 |48 900,0 |1,05 |51 345,0 |1,1 |53 790,0 ... өндірістік бағдарламасын анализдейтін болсақ, 2008 жылы
өнімнің 48 900 бірлік көлемінде шығарылуы көзделген, ал келесі екі ... 5 және 10 ... ... ... Ол 51 345 және 53 790 ... құрайды, яғни өндірістің ... ... ... ... Былай жасау себемін ... ... жылы (2008) ... ... ... ... қолдана отырып, нарыққа кіріп,
тұтынушыларды жаулап алу процесімен айналысу, сонан соң келесі екі ... ... 5 және 10 ... өсіру арқылы өндіріс көлемін ұлғайту
процесін жүзеге асыру болып келеді.
Келесі тоқталып өтетін ... бірі бұл ... ... тауарды дайындау барысы, яғни ... ... ... Ол 3 ... ... ... ... өндірістік этап, қорытынды
этап. Бұл этаптарда өнімнің қалай ... ... ... ... ... процеске ену ерекшелігінің сипатталуы және
материалдыардың дайын өнім күйіне ... жету ... ... ... ЖШС-тің технологиялық өндірісінің схемасы.
Дайындаушы этап:
Материалдарды іріктеу;
Материалдарды құрғату;
Компонеттер бөлшектеу;
Араластыру.
Өндірістік этап:
Штамптау;
Құю;
Формаға келтіру;
Термоөндіріс.
Кірпішті көркемдету.
Қорытынды этап:
Өнімге декоративті және қорғанысты
материалды бетіне енгізу
Өндірістік процесті бастау ... біз ... ... ... ... анықтап, өзіндік құнды жоспарлап алуымыз керек. Бұны біз ... ... ... ... ... ... маркетинг – фирмаға үлкен пайда әкелу үшін нарықты және
тұтынушылардың қалауын зерттей отырып, ... және ... ... ... ... өндіруді және өткізуді ұйымдастыру жүйесі. Яғни,
нарықтың маркетингтік зерттеулері арқасында фирманың нарықтық қызметін ... ... ... және ... ... іске асыру үшін маркетинг үш
функцияны орындау қажет: ... ... және ... ... ... аспектілерді зерттеумен айналысады:
тұтынушылар, бесекелестер, тауарлар, бағалар, тауар қозғалысы мен ... ... және ... ... кәсіпорынның ішкі ортасы.
Жоғары айтылып кеткен аспектілерді зерттеп, анализдеу арқылы кәсіпорын
маркетологтары тауардың нарықтағы жағдайын жобалап көре ... ... ... ... отырып, біз тауарды олар қандай көзқараста
көретінін көреміз. Біздің жаңа тауар бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұл тауардың нарыққа оңай
еніп кетуін маркетологтар ұйымдастырады. Яғни, ... ... ... орны өте жоғары болып келеді.
Өндірістік функцияға тоқталатын болсақ, бұл – жаңа ... ... және ... ... ... қадағалау; материалды-
техникалық жабдықтармен қамтамасыз ету; дайын өнімнің сапасын және бәсекеге
қабілеттілігін басқару.
Аналитикалық функцияны орындағаннан кейін, ... ... ... ... жаңа тауардың өндіру технологиялары мен тұтынушылар
қалауын ескере отырып іске ... ... жаңа ... жаңа
технологияларды қолдана отырып жасалады. Мұнды тауарға кеткен материалдар
экологиялық таза және ... ... ... ортаға зиян әкелмейтін
технология бойынша іске асырылады. Жаңа технологияларды қолдана отырып
тауар ... ... ... және ұзақ ... ... тағы бір ... бұл – сатып алушының қалауынша
тауар параметрлерін анықтау және соңғы технологияларды ... ... ... ... ... ... ... фунциясына (сату функциясы): бағалық саясат; тауар қозғалысы
жүйесін ұйымдастыру; сервисті ұйымдастыру; сұраныс ... болу ... және ... ... ... ... ... тауар толығымен сатылуға дайын болғаннан кейін маркетологтар
тауарды нарыққа өткізудің тиімді ... ... ... ең ... болуы үшін өткізуді ... яғни ... ... ... ... ... ... саясатты өте
сауатты жүргізу керек, себебі бұл ... біз ... ... сақтап
қалуымыз керек. Менің мұнда қолданылатын саясатым, ол бағаны төмендету, ... біз ... ... ығыстыру болып келеді, яғни тауарға
сұранысты көбейту.
Ол үшін біз тауарымыздың бағасын ... ... ... орнатудың келесі әдісі қолданылады:
«орта шығындар + пайда»
Оның формуласы ... ... Б = ( ... + б.п.) + ҚҚС;
Мұндағы: Б – баға;
Т.ө.қ. – ... ... ... – 1 бірлікке болжамды пайда (өзіндік құнның 20 %);
ҚҚС – қосылған құн ... 14 %
( 181,8 + ... * 0,2 : 489000 ) + ( 181,8 + ... * ... ) * 0,2 = ... баға – 261,8 ... (0.25 шаршы метр)
Кәсіпорынның бағалық саясаты.
Кесте 8
|№ |Объектіні зерттеу барысында|Нақты ... ... ... |
| ... ... ... |жағдайын сипаттау |барысын жоспарлау,|
| |оны ... ... ... бағалау |оны ... ... | | ... |
|1 ...... ... сипаттайды. |Толығымен |
| ... ... ... ... |сақталады. Шығын |
| |қай дәрежеде екенін қалай |нарықтағы орта ... |
| ... және ... ... ... ... ... |
| |бәсекеге қабілеті мен оған |төмен | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... не ... икемді, |Тауар сапасын |
| ... ... ... ... ... |сақтай отырып |
| |байқалады? ... ... ... 1-ге |
| | ... ... |
| | ... | ... |Сатып алушылар сіздің |Баға деңгейі ... ... |
| ... ... |орташа. ... ... |
| ... ... | ... 2-ші ... |көзқараспен қарайды? | ... ... ... ... белгіленген |Оң |Оң, егер оның |
| ... ... ... | ... |
| | | ... болса |
|5. |Бағалық стимуляция саясаты |Қарастырылмаған |Мүмкін, бәсеке өте|
| ... ... ме? | ... ... ... |Стандартты бағалар саясаты |Бастапқы этапта |Тұрақты |
| ... ... ме? ... ... |
| | | ... баға |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | ... ... ... ... |Нарық конъюктурасын|Ұқсас |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... |Ия, прайс-листте |Ірі және тұрақты |
| ... ... ... |көрсетілген. |клиенттерге |
| ... ме? | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
Қаржылық жоспар.
Қаржылық жоспар келесі есептеулерді қарастырады:
• Таза пайданы жоспарлау
• Кірістер және шығыстар балансы
• Кіріс және шығыстарды есептеу
• Жоспарланған ... ... ... ... ... ... мен ... болжамды балансы
Таза пайданы жоспарлау
Кесте 9
|№ | Көрсеткіштер атауы | ... |
| | |2008 |2009 |2010 |
|1 | 2 |3 |4 |5 ... қоры ... | Таза пайда ... ... ... |
|2. |Қорлану қор құралдарының | | | |
| ... ... | | | ... ... ... ... |Жаңа өндіріс|1015637,3 |1071373,0 |
| |қор ... ... | | | ... ... ... ... |511312,0 |511772,0 |
| |шығарулар | | | ... ... ... ... ... |1040528,3 |1087087,5 |
| |(90%) | | | ... ... ... өсу |216002,1 |10921,3 |- |
| ... | | | ... ... ... ... |2439260 | | ... |Жалпы құралу көздері ... ... ... |
|4. |Жинақтаушы қор құралдарының | | | |
| ... ... | | | ... ... ... ... |682992,8 |682992,8 |455328,5 |
| |үшін пайыз мөлшері | | | ... ... ... ұйымдастыру |2439260 |- |- |
| ... | | | ... ... құралдарды ұлғайту |- |10946,4 |10853,1 |
| ... | | | ... ... ... жабу |- ... ... |
|5. |Жалпы шығындар ... ... ... ... ... ... |1015637,3 |1071373 ... ... қоры ... ... пайда ... ... ... |
|2. |Тұтыну қор құралдарының пайда| | | |
| ... ... | | | ... |Жоспарланушы период басына |- |110530,7 ... |
| |қор ... ... | | | ... ... пайдадан бөліп шығарулар|110530,7 |115614,3 |120787,5 |
| |( 10%) | | | ... ... ... ... |- |- |- ... ... ақы ... қоры |- |- |- ... ... ... ... |110530,7 |226145,0 |346932,5 |
|4. ... қор ... | | | |
| ... бағыттары | | | ... ... ақы |- |- |- ... ... ... |- |- |- |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... беру |- |- |- ... |Жалпы шығындар |- |- |- ... ... ... ... ... |346932,5 |
|7. ... ... |- |- |- ... ... ... 10
|№ |Көрсеткіштер атауы |1.01.08 |1.01.09 г.|1.01.10 |1.01.11 |
| | |г. | | | ... |Жыл ... ... |250000 |36800,4 |1270396,7 |1325339,9 |
| ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... қоса сатудан түскен |- |12568690 |13248605,8|13825015 |
| ... | | | | ... ... |- |- |- |- ... |Тұрақты пассивтердің өсуі |- |216002,1 |10921,3 |- ... ... ... |- ... ... |Төлемдер: | | | | ... ... өнім ... |- ... ... ... |
| ... | | | | ... ... ... |- |57355,2 |61980,9 |62519,4 ... ... ... сатып алу |- |- |117300 |- |
| ... | | | | ... ... бойынша пайыз |- ... ... ... |
| ... ... | | | | ... ... ... ... |- |- |- |
| ... | | | | ... |Айналым құралдарының өсуі |- |- |10946,4 |10853,1 ... ... жабу |- |- ... ... ... |ҚҚС ... |- ... |2204883,6 |2300967,4 |
|4.9 |Пайдаға салық төлемдері |- ... ... ... ... ... ... ... |11551095,8|13204583,9|14203954,1|
|6. |Период соңына |36800,4 ... ... ... |
| ... ... | | | | ... ЖШС ... мен шығындары, теңге.
Кесте 11
|№ | | | | |
| ... |2005 г. |2006 г. |2007 г. ... ... ... ... ... ... |11524848,4 |
| |табыстар мөлшері | | | ... ... ... құн ... ... ... |
| |Шартты-айнымалы шығындар |4723449,1 ... ... |
| ... ... ... ... |4237494,7 |
|3. |Қаржылық қорытындыға |59848,9 |62073,6 |62538,8 |
| ... ... | | | ... |Баланстық пайда |1700471,8 |1778680,8 |1858269,3 ... ... ... |595165,1 ... ... ... ... пайда ... ... |1207875 ... ... ... % |12,55 |12,55 |12,55 ... ... рентабельділігі, % |10,46 |10,46 |10,46 ... ЖШС ... ... ... мен шығыстар балансы)на 2009 год
Кесте 12
| ... ... көзі |
| |
| |
| ... ... |
|- ... салық |589940 ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |Сұраныстың төмендеуі ... ... ... |Бағаның төмендеуіне ... ... ... ... ... ... не ... |
|ұлғаюы ... ... өсуі ... пайданың азаюы ... ... ... ... төмендеуі ... ... және ... өсуі ... ... ... бағаның өсуі ... ... ... ... өсуі ... ... ... ... ... ... ... түрлері біздің нарықта кездесетінімен таныстық, бұл
тәуекелдің болдырмау жолдарын ойлап табу керек.
Ең алдымен, сұраныс тұрақты болу үшін біз ... бір ... ... бір ... ... ... жағдайға алып келе аламыз. ... орта ... ... ... ... өнім ... болған жағдайда сұраныс мөлшерін төмендетпеу
саясатын жүргізу керек. Яғни тұтынушылар аудиториясын біздің тауарға деген
қызығушылығын ... ... ... жолдарын жүргізу. Ол –
көптеген жеңілдіктерді ұсыну, бірнеше ... ... ... ... айтқанда «ИНТЕГРАЦИЯ-ҚҰРЫЛЫС» ЖШС-тің нарыққа жаңа ... ... ... ... ... келеді. Себебі тұрақты пайданың арқасында
кәсіпорын кредиторлар ... ... ... өз ... жаба ... фирма ешқандай шығындардан қорықпай ... ... ... ... ... ... басқару ресурстарын жүйелеу мен өндіріс шығындарын
үнемдеу проблемасы көкейкесті болып табылады. ... ... ... ... ... ... болып келеді, осы екі аспектілердің ара қатынасы
өте тығыз байланыста. Біздің басты ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан өндіріс ... ... ... сапа ... ... біршама азайту. Сондықтан
мен, қазіргі заманғы нарықты анализдей ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды ғылыми-техникалық прогрестің
жетістіктерін ескере отырып, оларды қолданысқа енгізу;
• қоршаған орта ... ... ... зиян ... қолдану;
• басқару, өндіру, есеп саясатының жаңа ... ... ... және ... ... кететін шығын мөлшерін
азайту. (ұйымдастыру процесінің минималды жүргізу ... ... ... ... республикамыздың ұлттық өндірушілерінің
көпшілігі Совет уақытысындағы ... ... ... ... ... Бұл жағдай өзгеріссіз қала беретін болса, Дүниежүзілік
Сауда Ұйымына біздің республикамыз ену ... ... ... ... ... ... жете ... құлдырап кетуі
мүмкін. Сондықтан, кәзірден бастап ... ... ... ... жету ұмтылысын жүзеге асыру керек.
Жалпы айтқанда, кәсіпорын шығын мен баға ... ... өте ... ... инновациялық идеяларды қолдана отырып,
пайдалылықты максимизациялау жолдарын жүзеге асыру керек.
Пайдаланған әдебдиеттер.
1. Радостовец В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет на
предприятий – Алматы: Центраудит – Казахстан 1998 – ... ... ... ... деятельности предприятия» В.В.
Журавлев журнал «Деловая информация» №3 2001;
3. Тасмағанбетов Т. А., Әлібекова Б. А., Байболтаева Н. Ә. Қаржы есебі:
Оқу ... / ... ред. ... ... Т. А. – ... 1998.- 480бет.
4. Дүйсенбаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности: Уч. Пос. /
К.Ш. Дүйсенбаев, С.К. Егембердиева, З.К. Дүйсенбаева. – Алматы:
«Қаржы-қаражат», 1998-512с.
5. ... Т. А., ... В. К., ... Д. О. и ... финансового учета: / Уч. Пособие под редакцией В.К.
Радостовец.-Алматы: Экономика 1997-180с.
6. Шүкімов И.Т., Тамағанбетов Т.А. Бухгалтерлік есеп ... / ... ред. ... ... Т.А. – ... 1994-132бет.
7. Дүйсенбаев К., Тасмағанбетов Т. Шаруашылық қызметін талдау теориясы.
– КазМЭУ баспасы 1991-15 бет.
8. Абленов Д.О., Фролов А.А. Методическая и практическая ... ... ... и их ... ...... 1987 – ... Абленов Д.О., Фролов А.А. Организация оборотных средств и
производственных запасов предприятии железорудной промышленности
Казахстана, 1989 – ... ... по ... ... и финансовому анализу
предприятия» Л.Ф. Сухова, Н.А. Чернова;
11. «Финансовый менеджмент» учебник Е.С. Стоянова;
12. «Финансы и ... ... ... ... ... ... №1 ... «Управление финансовой деятельностью предприятия» Коласс Б.
14. «Методы финансирования инвестиционной деятельности предприятий»
Бочаров В.В.
15. «Введение в рыночную экономику» учебник под ред. А.В. ... ... ... ... ... «Методы финансирования инвестиционной деятельности предприятий»
Бочаров В.В.
18. Письмо от 19.01.2001 г. № ВБ-6-26/48 «О применении законодательств ... ... на ... доход для определенных видов
деятельности»;
19. «Положение о составе затрат на производство и реализацию продукции
(работ, услуг) включаемых в себестоимость продукции, (работ, услуг),
и о ... ... ... ... ... ... прибыли» Утверждено Постановлением Правительства РК
от 05.08.1998г.
20. Письмо от 27.04.01 г. № ВТ-6-04/350 «О разъяснениях по применению
Изменений и дополнений № 5 в ... ... РК ... г. № 33 «О порядке исчисления и уплаты в бюджет налога на
имущество предприятий»;
Өндірілген ... ... ... ... және ... анықтаудың
өндірістік шығын есебі.
|№ |Шаруашылық операциялардың |Дебет ... ... ... | | | ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... өндірістің шығын есебі | |
|1 ... ... ... |901 «Материал- |201,206,208 |52400|
| ... | ... |0 |
| ... ... |дар | |
|2 ... ... |902 «Өндіріс жұ- |681«Еңбекақы бойытла|20000|
| ... ең- | | |0 |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... | |
|3 ... ... |903 ... |635 ... ... ... | | | |
| ... корынан аударым |аудару» ... | |
| ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... шыганына|904 «Үстеме |930 ... ... | | | |
| ... ... |шығындар» |Үстеме ... | ... ... ... |
|5 ... бойынша |931 ... ... | ... | |0 |
| | ... ... | |
|6 ... ... |932 |681 ... |15000|
| |жұмысшыларына ... ... |0 |
| ... ... ... ... | |
| | ... |есеп | |
| | |сы» ... | |
|7 ... ... |933 |635 ... |еңбекақы | | | |
| ... ... ... ... ... салық | |
| |асырылды ... | | |
|8 ... ... ... |934 ... |687 ... ... |76000|
| |жөндеу | |201- | |
| ... ... |206, 208 | |
| | | ... | |
| | ... |681 ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... 635 | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
|9 |Материалдық емес активтердің|935 ... |111-116 ... ... ... | | |
| ... мен негізгі |дың тозуы |емес ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... |зациясы», 131-134 | |
| | ... |«Не- | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | | ... ... көрсету |936 «Коммунал- |671 «Төленуге тиісті|9360 |
| |сомасына |дық ... ... | |
| | ... | | |
|1 ... ... |937 ... тө- |687 «Басқадай ... ... | ... | |
| ... ... |лық ... | |
|12|Басқадай ... ... |938 ... | ... ... | | | |
| ... | | | ... ... өзіндік |930 «Үстеме шы- |931-938 «Үстеме |59981|
| |құны | ... |0 |
| ... ... ... | ... ... шығын есебі ... ... |921 ... |201-206, 208 |30000|
| | | ... |0 |
| | ... ... | ... ... |922 ... жұ- |681 ... |10000|
| |жұмысшыларына | ... |0 |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... |айырысу» |- |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... |635 ... |18900 |
| ... ... жүзеге асырылды|«Аударым» |салық» | ... ... ... сомасына |924 «Үстеме |930 «Үстеме |272810 |
| | ... ... | ... ... ... ... |920 ... |921-924 «Қосалқы |691710 |
| |жұ-мыстың өзіндік қрш есептелді|өн-діріс» |өндіріс» | ... ... ... ... |900 ... |920 ... |545855 |
| |қосалқы өндірістің қызметі |өндіріс» ... | |
| ... ... ... | | | ... |Тараптарға қосалқы өндіріс |801 ... ... |145855 |
| ... ... керсету |өнімдердің ... | |
| ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... құны»| | ... ЖШС ... мен ... теңге.
|№ | | | | |
| ... |2005 г. |2006 г. |2007 г. ... ... өткізуден түскен |10561923 |11044526,6 |11524848,4 |
| ... ... | | | ... ... өзіндік құн ... ... ... |
| ... ... ... ... |5366545,6 |
| |Шартты-тұрақты шығындар ... ... ... ... ... ... |59848,9 |62073,6 |62538,8 |
| ... ... | | | ... ... пайда ... ... ... |
|5. |Пайдаға салық ... ... ... ... ... пайда ... ... |1207875 ... ... ... % |12,55 |12,55 |12,55 ... ... рентабельділігі, % |10,46 |10,46 |10,46 ... ЖШС ... ... ... ... көзі |
| |
| |
| ... ... |
- ... ... |589940 |* |* |* |* |* |- |58994 | |- ... салық |* |*
|* |36588 |- |* |* |36588 | |- суға төлемдер |* |* |16243 |* |* |* ... | |- ҚҚС |* |* |* |2007220 |* |* |* |2007220 | |- ... ... ... |* |8304 |* |* |* |830,4 | |- ... ... ... ... |* |* |* |17620 |* |* |* |17620 | |- ... ... ... мақсаттық жинаулар , сәулеттендірудің , білім мұқтаждықтары және
мақсаттары және ... |* |* |* |4809,6 |* |* |* |4809,6 | |2. ... |- |- |257500 |* |* |* |* |257500 | |3. ... ... |* |* |* |* |* |* |* |- | ... ... |* |* |* |*
|2439260 |* |* |2439260 | |5.Айн.қорл. ұлғаюы |* |* |* |* |* |* |* |- |
|6.Жол қорларына ... ... |* |* |54530 |* |* |* |* |54530 | ... - ... ... ... |* |* |* |- |* |* |* |- | |8. ... аударулар |109560 |* |* |* |* |* |* |10956 | |9. Жынақтау қорына
аударулар |986050 |487850 |* |- |* |* |* |1473900 | |10. ... ... ... ... ... ... қорына, сақтандыру қорына
аударулар |* |* |678370 |* |* |* |* |678370 | ... ... ... қолдылмаған қаражат мөлшері |* |* |* |* |* |109560 |* |109560 |
|12. Период соңына жинақтау қорының қолдылмаған қаражат ... |* |* |* ... |* |1005880 |1005880 | ... ... ... ... пайыз дық
төлемдер |* |* |* |* |* |* |682990 |682990 | |14. Өнімді өндірудің басқа ... |* |* |7232580 |* |* |* |* |7232580 | ... |1685560 ... |2067070 |2439260 |109560 |1688870 ... | ... ... ... тіркеледі және келесі есепті кезеңнің пайда ... ... ... тобына көшеді.
КІРЕТІН
ШЫҒЫНДАР
Ағымдағы есепті кезеңнің пайда мен шығындар шотында шығыстар ... ... ... ... ... шығындар
Жалпы (марж.)
кіріс
Өткізуден түскен табыс

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене шынықтыру және спорт саласындағы проблеманың қазiргі жәй-күйiн талдау10 бет
Мектепке дейінгі білім беру мекемелерінде педагогикалық технологияларды қолдану5 бет
Сақтандыру: теориясы, практикасы, шетелдік тәжірибесі68 бет
Тауар қозғалысының бухгалтерлік есебі55 бет
Үстеме шығындар есебі26 бет
Үстеме шығындар есебі және құрамы5 бет
Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру41 бет
Үстемелі шығыстардың есебі4 бет
Өндірістік және үстеме шығындар есебі96 бет
Баға және калькуляция6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь