Адыраспан – дәрілік өсімдік

1. Өсімдікке сипаттама.
2. Өсімдіктің химиялық құрамы.
3. Өсімдіктің фармакологиялық құрамы.
4. Өсімдіктің медицинада қолданылуы.
5. Емдік қасиеті.
6. Пайдаланылған әдебиеттер.
Қазақстан табиғи жағдайлары әр түрлі болып келетін орманды, далалы, таулы аймақтардан тұрады. Республика аймағында 6000-ға жуық өсімдік түрлерін кездестіруге болады.Соның 500 түрінен дәрілік заттар алынады. Осынша байлықты игерумен бірге дәрілік өсімдіктерді зерттеудің , оны танып білудің маңызы зор.Ерте заманнан бері мал бағумен айналысқан көшпелі қазақ халқы шөптердің, жалпы өсімдіктердің емдік қасиеттерін ертеден білген. Әбу Насыр-Әл Фараби,Әбу-Әли Ибн-Сина, Беруни,Әл-Джуржани қазақ халық медицинасының дамуына әсіресе дәрілік өсімдіктерді тауып пайдалануына зор ықпал етті. Жер жүзіндегі дәрілердің 40%-ы өсімдіктен дайындалады екен Қазіргі кезде шөппен емдеу фитотерапия, үй жағдайында кеңінен қолдануға мүмкіндік жеткілікті. Ол үшін “дәрісіз ем-домды” дәрілік өсімдіктен іздеуіміз керек. Бұған дәлел халық нақылы “ Дана көптен шығады, дәрі шөптен шығады,” “Сенің денеңнің қуаты-өсімдіктің шырынында” деп медицинасы ілгері дамыған Қытай елінің дәрігері Шин НонШындығында өзіміз табиғат берген байлыққа көңіл аудара бермейміз.
Емдік шөптер-үйіміздің жанында, бау-бақшамызда, жол бойларында кездесетін арам шөптер.Өсімдіктер сарқылмайтын қазына емес, сондықтан оларды орынды пайдаланып, қорғай білудің өмірдік маңызы зор. “Мың теңге тұратын дәрі дәл шарбағыңнын түбінде өсіп, тұр”. “Дәріміз ем-домды дәрілік өсімдіктерден іздейік” “Жергілікті жердің өсімдіктеріне мән берсек…”Біздің тұрып жатқан жерімізде дәрілік өсімдіктердің түрлерінің 60% өседі. Оларға мынадай өсімдіктер жатады. Жабайы өсімдіктерден-жолжелкен, қалақай, жусан, жалбызтікен, сексеуіл, дәрілік түймедак, итбүлдірген, бақ-бақ, мия, адыраспан. Мәдени өсімдіктерден-капуста, сұлу сарымсақ, пияз, қарбыз, жүгері т.б. Соның ішіне адыраспан өсімдігіне жеке тоқталсам.Халық емінде адыраспанды әр түрлі ауруларға ем ретінде қолданған. Қазақтар бұл шөптің қайнатпасымен тері ауруларын да емдеген. Мал дәрігерлік саласында адыраспан тұнбасымен ботаның қотырын емдейді. Бір ескеретін жайт мал артық мөлшерде емделсе немесе адыраспанды жеп қойса улануы ықтимал.Адыраспан ертіндісі ауылшаруашылық зиякестерімен күресу үшін қолданылады. Ежелгі бояғыш өсімдік.
1. Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3
2. Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 242
3. Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 242
4. Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2
5. Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 242 б
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы
Мемлекеттік Университеті
БАӨЖ
Тақырыбы: Адыраспан - дәрілік өсімдік.
Орындаған: ... ... АГ-313 ... ... ... ... ... Өсімдікке сипаттама.
2. Өсімдіктің химиялық құрамы.
3. Өсімдіктің фармакологиялық ... ... ... қолданылуы.
5. Емдік қасиеті.
6. Пайдаланылған әдебиеттер.
Қазақстан табиғи жағдайлары әр түрлі болып келетін орманды, далалы, таулы аймақтардан ... ... ... 6000-ға жуық өсімдік түрлерін кездестіруге болады.Соның 500 түрінен дәрілік заттар алынады. Осынша байлықты игерумен бірге дәрілік өсімдіктерді зерттеудің , оны ... ... ... зор.Ерте заманнан бері мал бағумен айналысқан көшпелі қазақ халқы шөптердің, жалпы өсімдіктердің емдік қасиеттерін ертеден білген. Әбу ... ... ... Беруни,Әл-Джуржани қазақ халық медицинасының дамуына әсіресе дәрілік өсімдіктерді тауып пайдалануына зор ықпал етті. Жер жүзіндегі ... 40%-ы ... ... екен ... кезде шөппен емдеу фитотерапия, үй жағдайында кеңінен қолдануға мүмкіндік жеткілікті. Ол үшін ... ... ... ... ... керек. Бұған дәлел халық нақылы " Дана көптен шығады, дәрі шөптен шығады," "Сенің денеңнің қуаты-өсімдіктің шырынында" деп медицинасы ілгері ... ... ... дәрігері Шин НонШындығында өзіміз табиғат берген байлыққа көңіл аудара бермейміз.
Емдік шөптер-үйіміздің жанында, бау-бақшамызда, жол бойларында кездесетін арам шөптер.Өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... қорғай білудің өмірдік маңызы зор. "Мың теңге тұратын дәрі дәл шарбағыңнын түбінде өсіп, тұр". "Дәріміз ем-домды дәрілік өсімдіктерден ... ... ... ... мән берсек..."Біздің тұрып жатқан жерімізде дәрілік өсімдіктердің түрлерінің 60% өседі. Оларға мынадай өсімдіктер жатады. Жабайы ... ... ... ... ... дәрілік түймедак, итбүлдірген, бақ-бақ, мия, адыраспан. Мәдени өсімдіктерден-капуста, сұлу сарымсақ, пияз, қарбыз, жүгері т.б. Соның ішіне адыраспан өсімдігіне жеке ... ... ... әр түрлі ауруларға ем ретінде қолданған. Қазақтар бұл шөптің қайнатпасымен тері ауруларын да емдеген. Мал дәрігерлік саласында адыраспан тұнбасымен ботаның ... ... Бір ... жайт мал артық мөлшерде емделсе немесе адыраспанды жеп ... ... ... ... ... ... күресу үшін қолданылады. Ежелгі бояғыш өсімдік. Тұқымынан ... ... ... ... ... ... бұйымдарды бояйтын бояу алынады.Туркияда ерте заманнан - ақ адыраспаннан қызыл бояу алып онымен ұлттық бас ... - ... ... Ши ... әлі ... дейін адыраспаннан жасалған бояуды пайдаланады. Тұқымда 14 - 16 % май бар, оны ... ... және лак ... ... пайдаланады.Түйе табандар тұқымдасы ежелгі аты - грек ... ... ... араб ... ... деген мағынаны береді. Қазақстанда адыраспанның бір - ақ түрі ... Ол - ... ... ... Көп ... шөптектес түйе табандар тұқымдасына жататын жабайы өсімдік. Сабағы бұтақшалы. Тамыры діңгекті 2-3 м - ге ... ... ... су ... тік ... ұзындығы 30-80 см, жалаңаш жасыл түсті. Жапырақтары тілімделген, кезектесіп орналасқан, қысқа сырғалы терең 3-5 бөлікке бөлінген, етті өсімдік.
Гүлі ақ және сары ... ірі ... не үш гүлі ... гүл ... ... бекітілген.
Тостағаншасы - бес, күлтесі бес бөлімді сары түсті, ұзындығы 1,5 - 2 см ... 15. ... ... ... ... ... 6-10 мм шар ... үш жеміс қалтасынан тұрады. Тұқымының түсі қоңыр немесе сарғыш қоңыр , ... 3 - 4 мм, .үш ұшты ... ... ... , ... ... ... шілде - тамыз да піседі. Қатты хош исі бар. Топтанып өседі . Жеке ірі ... 150 - ге ... ... ... ... жер ... өсіп өнуі ... айының аяғы мен сәуір айында болады.
Бүршіктенуі сәуір айында басталады, мүшелердің шығуы тамыз айында басталып, күзге үсік болғанда ... ... ... ... ретінде өсімдіктің өзі, тұқымы және тамыры пайдаланылады. Өсімдіктің шөбін гүлдеген кезде дайындайды, тамырдан жоғары ... ... ... ... ... темір шатыр астына көлеңкеге және ауа өтіп тұратын жерге ... ... ... 2 жыл.
Қауашағы ашыла бастағанда тұқымын тереді. Төбесі жабық жақсы ауа өтіп тұратындай жерде немесе күн ... ... ... мата төсеп , сосын тұқымын шөбі мен қауызынан ажыратады.
Өсімдіктің химиялық құрамы. Адыраспанның тұқымында 3,5 - 6 % ... 60% ... , 30% ... және аз мөлшерде гармалол , пеганин (вазицин) мен дезоксивазицинон . Шөбінің құрамында 1,5-3% ... ... және ... ... де аз ... ... ... дезоксипеганидин, пеганол табылды.
Көп мөлшерде алкалоидты заттар бар, хиназалин мен индол. Тамырында 1,7 - 3,3 %, сабағында - 0,23- 3,57%, ... 1,07- 4,96%, ... - 2,82%, ... 1,08%, тұқымында2,38- 4,59%.
Жас өсімдіктің тамырында алкалоидт зат 2 есе көп болады. Өсімдік өскен сайын жер асты бөліміндегі апкалоидты заттың мөлшері ... ... ... таза ... алу үшін бұл ... ескеру керек.
Тұқымында болғыш зат және 14, 25 % майлы май ... ... ... ... 20 кг- нан аспайтын қапқа салады. Сақтау мерзімі 2 жыл.
Өсімдіктің фармакологиялық құрамы. Адыраспан дәрісі ( препарат) қабыну ауруын басатын, зәр ... тер ... ішек ... ... үшін, орталық жүйке жүйесін қоздыру үшін қолданылады. Гармин және ... ... ... сал, қояншық ауруларын емдеу үшін қолданады. Гармин мен пеганиннің әсері қан қысымын көтереді, тыныс алуды жиілетеді, асқазанның, жүректің жұмысын баяулатады. ... ... көп ... ... ... ... ... Пеганин гарминге қарағанда күштірек.
Дәрілік құрамы. Пеганин гидрохлорид, дезоксинпегонина гидрохлорид (таблетка және укол ... ... ... ... ... ... ретінде ішкі мүшелерге суық тигенде, малярия, лихорадка, мерез ауруларына пайдаланады, ал шөптің ваннасы буын ... және ... мен тері ... қолданылады. Шөптің тұнбасымен ірі қара малдардың қотырын мал дәрігерлері емдеген. Әсіресе ботаның қотырын. ... ... ... және ... ... ... ... Ал қызыл иек ауырғанда шөптің қайнатпасымен ауызды шаяды. Ауғаныстанда адыраспан түтінімен сал ауруларын емдейді, ал ... ... ... ... ... ... қайнатпасымен демікпені емдейді. Зәр қуалайтын қасиеті бар. Үндістанда жақында ғана адыраспанды ішек ... ... ... ... ... және ... ... үшін қолданады. Кавказда адыраспанның жаңадан жасалған шырынын іш ауруының алғашқы стадиясын емдеу үшін береді. Көз ... ... ... ды ... ... фенхель шырынымен және тауық өтімен араластырып ем ретінде қолданған. Буындарға суық тигенде ауырған жерге жағады. Бұл өсімдікті 1928 жылдан бері дәрі - ... ... ... Мұны ... және сал ауруына қарсы қолданады. Адыраспаннан жасалған гормалин алкалоиды әсері жағынан банистерин алкалоидынан асып түседі. Ол энцефалиттің шығуы салдарынан болған ... және ... ... бір қатар басқа да ауруларын емдегенде жақсы ... ... Бұл ... ... ... қан қысымын жоғарылатады, тыныс алуын жиілетеді, жүректің, ішектің, жатырдың бұлшықетін демадырады.
Шөптің тұнбасы: 1 ... ... суға 1 ... ... ... ... салып 30 мин қойып қою, дәкемен сүзіп алу. Бір қасық дайындалған ертіндіні күніне 2 - 3 рет суық ... және ... ... ... " Дезоксипеганин гидрохлорид" деген препарат алынады. Бұл препарат мононеврит, неврит, полиневрит, және миазтенид ауруларын емдеу үшін ... ... ... өсімдігі - улы.
Өсімдіктің таралатын жері. Шөл, шөлейт, жайылымды жерде, тасты аймақта, құмды өзен мен көл ... ... ауыл ... жол жағасында, үй маңында өседі.Ресейдің Еуропалық бөлімінің оңтүстік аймағында , Батыс Сібірде, Кавказда, Орта Азияда, Украинада, Оңтүстік Қазақстанда, соның ішінде ... ... Т. ... ... жиі ... ... ... Адыраспанды жазда немесе күзде жинап жаңа күйінде немесе турап кептіріп дайындайды. Тұқымын піскенде ... ... ... уы ... ... ... ... уытты қайтарады.
Басты ем болатын түрі және әзірлеу ... мен ... ... өлшем бойынша ішсе талма, сал ауруы, ұмытшақтық, суықтан ми ... ... ... ем ... ... жапырағынан 30 грамм шаншып, 120 мг суға қайнатып ... ... алып 90 ... бал, 60 ... ... ... ... ішкізсе дереу құстырады.
3.Бастың созылмалы ауруына талмаға, 50 грамм шөбін 05 литр қызыл араққа қайнатып күніне 30 грамм нан бір ай ішсе ... ... ... ... ... 4-6 грамм 15 күн ішсе ауруды басады. Оған зығыр тұқымын қосып жалғастырып ішсе ... ... ... ... ... ... ... қақсап ауырғаны басылады.
6.Буынның қабынуына жас сабағын жапырағымен лайықты мөлшерде жаншып, буынға тартады.
Дайындау мөлшері. ... ... ... ... 4-8 ... тұқымынан 01-03 грамм дайындалады.
1.Тұндырма жасау.
1 ас қасық үгітілген құрғақ шөпті 1 стакан ыстық қайнап тұрған суға 1-5 ... ... ... ... тұндырады. Оны 45 минут суытып сүзіп алған соң пайдаланады. 1 ас қасықты 3-4 рет тамақ алдында ішеді. Ал, халық ішінде ... таң ... ... Қайнатпа жасау.
1 ас қасық үгітілген құрғақ шөпті 1 стакан салқын суға 1-3 сағат ... ... - соң ... отқа 30 ... жабық сырлы ыдыста бұқтырып қайнатады. 10 минут суығаннан кейін дәке арқылы сүзеді де 1 ас ... пен 3-4 рет ... ... ... - киелі өсімдік. Адыраспан өсімдігіне ерте кезде біздің ата - бабаларымыз ... ... ... Бұл ... киелі өсімдік деп санаған. Үйдің босағасына іліп қойған. Үйді осы өсімдіктің түтінімен ыстаған.
Адыраспан (Harmal немесе Peganum harmala) -- ... ... ... көп ... ... ... терең тамырлы өсімдік.
Сабы мен гүлінде уы болады. Ерекше күшті сасық иісті, дәрілік өсімдік. Биіктігі 30-80 см ... ... ... 30 см төңірегінде өседі. Тау беткейлерінде, жол бойында, жазық далаларда көктейді. Жаз-күз мезгілдерінде жемістейді. Қазақстанда оның үш түрі бар. ... ... ... және ... ... ... Африка мен Мексикада 6 түрі кездеседі. Қазақстанның шөл-шөлейтті, сортаңды ... ... Шу, Іле, ... ... өзендері бойындағы тақырланған жайылымдарда бір түрі - кәдімгі А. (P. harmala) өседі. Сабағы бұтақты, салалы ... 10 м ... ... ... Гүлі ақ, сары,бозғылт - сары түсті және ол 1 - 3-тен ... ... ... ... Мамыр - шілдеде гүлдейді. Жемісі - көп ... ... ... ұсақ бозғылт не қара түсті болады.Жемісі - ішінде жуандығы 1 сантиметрдей ұрығы бар, қоңыр ... шар ... ... шикізат ретінде шілде айында бұтақшаларын, жапырағы мен гүлін жинап ... Ол - улы ... ... емшілері адыраспанды адамның құяңын, сегізкөздің жүйке ауруын емдеуге ... ... ... оның ... ... ... ... түрлі тері ауруларын емдейді. Оның құрамында алкалоидтар бар. Халық ... А-ды буын ... ... ... қайнатылған суын безгекпен ауырған адамға ішкізеді. Сондай-ақ малдың қотырын да жазады. Адыраспаннан жүн мен жіптерді бояу үшін ... ... бояу ... ... мен көк шөбінен алынған тұнбаны адыраспан шаруашылық зиянкестеріне қарсы ... ... ... - улы ... ... бірнеше алкалоидтар бар), дәмі ащы, мал жемейді. Жаз, күз мезгілінде тұтас денесін, күз мезгілінде жемісін жинап, кептіріп сақтайды.
Тұмау тиіп ауырғанда, ... ... ... тұз қоса ... ... ... функциясымен қатар ем дарытатын қасиеті де бар. Сондай-ақ емшілікте адамның буынын сырқыраудан, аяқ-қолын қақсаудан емдеу үшін адыраспанды қайнатып, сол сумен ... ... үш ... ... ... ... буын ауруын емдеу үшін адыраспанның жас сабағын қиып ... ... ... ... керек. Суықтан болған ауруға, терісі бөрткен кезде адамды адыраспан суына шомылдырған. Құяқмен ауырған адам адыраспанның сабақ, жапырақтарын ... ... ... екі жеті ... ішуі ... Tic ... ауырғанда, адыраспанның шөбімен ыстағаннан кейін басылады. Ұмытшақтық меңдетсе адыраспанды сабағы мен ... ... ... ... ... ... жәндіктер жараланғанда адыраспанға аунап жазылатынын байқаған. Жүн мен қолөнерде қолдананылатын түрлі жіптерді бояу үшін ... көп ... ... ... ... бояу ... ... шөбінің құрамында гермин, гермамин, пеганин деген алколоидтар бар. Олардың мөлшері өсімдіктің ұрығында 4 пайызға дейін ... ... ... адыраспанның тұнбасымен малдың қышыма қотырын, түрлі тері экземаларын емдейді. Тұнба 1:10 ... ... 200 - 300 ... ... ... шөбі ... 2,5 - 3 литр жылы суға ... 1,5 - 2 сағат бойы тұндырырылады. Содан кейін оны бәсеңдеу отқа қойып, 2 - 3 ... ... ... ... малдың қышыма, қотырына жағып, сондай - ақ оны жуып емдейді.
Әдетте адыраспанмен ірі қара, жылқы, ешкі қышымаларын , экземаларын. ... ... ... сирек қолданылады. Адыраспан улы өсімдік болғандықтан, онымен малды емдеген кезде де сақ ... ... ... ... қазақ үшін қасиетті шөп болғандықтан бәле-жаладан сақтайды деп үйдің ішіндегі көрнекілеу жерге - кереге ... іліп ... Жаңа үйге ... босағаға жын-шайтан мүлдем жоламасын деп, адыраспанмен аластаған. Сонымен қатар, бұл өсімдікті иесіз үйді иесі жоқ ... ... ... ... ... тазарту үшін адыраспанның бір бұтағын отқа салып тұтатып, аластайтын ... ақ, ауыл ... ... ... ... ... ... текемет, киіздің қасына көз тимесін деп адыраспан және қызыл түсті мата төсейді. Өйткені, ... ... ... киізге көз тисе, салынған өрнектер қиғаш немесе қисық түседі-мыс.
деп ... ... ... ... дәстүрлі түсінікке сәйкес айырықша қасиетіне байланысты қалыптасса керек.
Адыраспанның магиялық ... ... ... ... ... да бар. ... ... - улы өсімдік. Қаратау сілемдерінде өсетін адыраспанды ашыққан кезде сиыр мен жылқы жеп, ... ... ... ... адыраспанды адамның радикулитін, сегізкөздің нерві ауруын емдеуге де жиі қолданған. Ол үшін ұнтақталған құрғақ адыраспан шөбінің 50 ... ... ... салып, сыртынан қайнап тұрған су құяды. Біраз уақыт өткен соң суды ... ... ... ... ... басады да, сыртын тері кесіндісімен жауып, жақсылап байлап қояды. Сөйтіп 30 - 40 ... ... ... ... ... сумен жібітіп, күніне 4 рет пайдалануға болады.
Адыраспан (Гармала обыкновенная, могильник)
Бірсыпыра кісілер шипалы қасиеті бар ... ... ... ... Оның ішінде көздері көрмеген, құлақтары анда-санда ғана естіген адыраспан не дейді.
Адыраспан-түйетабандар тұқымдас, тарамдалған бұтағы мол көп жылдық шөптесінді ... ... ... ... Бозғылт-сары гүлдері жеке-жеке өседі. Жемісі-қоңыр түсті ірі ұрығы бар, диаметрі 1сантиметрдей шар тәріздес қауашақ. Биікгі 30-60 сантиметрдей, май-июль ... ... ... еліміздің европалық бөлігінің оңтүстік белдеулерінде, Кавказ бен Орта Азияда кездеседі. ... ... ... елді ... таяу алқаптарда, сондай-ақ құрғақ, тасты беткейлерде өседі.
Химиялық құрамы. Адыраспанның құрамында улы гармин және гармалин алкалоидтары, ал гүлі мен ... ... ... ... ... ... ... оны тек дәрігердің нұсқауымен ғана пайдалануға болады. ... ... ... ... ... яғни ... жапырақтары мен гүледерін пайдаланады. Адыраспан-ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Кезінді атақты Абу Әлі Ибн Сина оны сегізкөз нервісінің қабынуы кезінде ... ... ... дәрі ретінде қолданған.
Халық медицинасында адыраспан ревматизм, қышыма және басқа да тері аурулары кезінде бұлау жасауға пайдаланылады, ал шөбінен жасалған ... суық ... ... ... нерв ... әлсіреуіне және ұстама ауруларына ем болып табылады. Адыраспанды Кавказ халқы ұйықтататын дәрі ретінде пайдаланады. Оның шөбін жағып, түтінімен бас ауруын ... және ... ... бар адам жатқан бөлмені ыстап залалсыздандырады.
Емдік қасиеті жағынан адыраспан Орта ... ... ... ... Бұл ... оның ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді, қара ... ... ... ... ... қотырға жағады және несеп жүргізетін, тер шығаратын дәрі ретінде, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... шөпшай гүлімен қосып қайнатады да, онымен асқазан сөлінің азаюын, яғни гипоацид гастритін емдейді. Ол үшін осы ... ... 10 ... ... жарты литрдей суға салып 2 сағат тұндырады. Содан соң оны баяу жанған отқа қойып 8 ... ... ... соң ... ... ... ... жарты сағат бұрын 50 грамнан 4 рет ішеді. Осылай 4-6 ай ... ... ... ... ... мен ... ауруды басып, адамды тыныштандырады, сырқатты асқындырмауға, тер шығаруға көмектеседі. Тұнбасын суық тигенде пайдалануға болады. Ал қайнатындысы ауыз ... мен ... суық ... ауыз ... ... да шөптермен қосып аяқты жууға қолданылады.
Адыраспанды тасшөппен, қарааңдыз тамырымен қосып қайнатады да, радикулитті, сегізкөз невралгиясын емдеуге ... Бұл ... ... ... ... қайнатындыны ішумен бірге шөбімен белді булау да жақсы ... ... ... ... үшін ... ... ... шөбінің 50 грамын шүберек қалтаға салып, сыртынан қайнаған су құяды. Сәлден соң суын сығып, қалтаны жылы күйінде белдің ауырған ... ... ... ... ... ... ... осылай күніне 30-40 минуттан бір рет булау керек. Бір қалта адыраспанды ыстық суға қайталап салып төрт рет ... ... ... улы ... ... оны емге ішкен кезде аса сақ болған жөн.
Адыраспанның түтін иісі мұрын бітеліп тұмауратқанда өте көп пайдасы бар!
Адыраспан (Harmal ... Peganum harmala) -- ... ... ... көп жылдық өсімдіктер туысы, терең тамырлы өсімдік. ... мен ... уы ... ... ... сасық иісті, дәрілік өсімдік. Биіктігі 30-80 см аралығында, бірақ көбінде 30 см төңірегінде өседі. Тау ... жол ... ... далаларда көктейді. Жаз-күз мезгілдерінде жемістейді. Қазақстанда оның үш түрі бар. ... ... ... және Орталық Азия, Солтүстік Африка мен Мексикада 6 түрі ... ... ... ... жерлерінде, әсіресе Шу, Іле, Сырдария, Сарысу өзендері бойындағы тақырланған ... бір түрі - ... А. (P. harmala) ... ... ... ... ... 10 м тереңдікке дейін кетеді. Гүлі ақ, сары түсті және ол 1 - 3-тен топталып сабақ басында ... ... - ... гүлдейді. Жемісі - көп тұқымды қауашақ. Тұқымы ұсақ бозғылт не қара ... ... ... қасиеті
Дәрілік шикізат ретінде шілде айында бұтақшаларын, ... мен ... ... ... Ол - улы ... Халық емшілері адыраспанды адамның құяңын, сегізкөздің жүйке ауруын емдеуге пайдаланған. Мал-дәрігерлік тәжірибеде оның тұнбасымен малдың ... ... ... тері ауруларын емдейді. Оның құрамында алкалоидтар бар. Халық медицинасында А-ды буын ауруын емдеуге пайдаланады, қайнатылған суын безгекпен ауырған адамға ... ... ... қотырын да жазады. Адыраспаннан жүн мен жіптерді бояу үшін күрең қызыл бояу алынады. Тұқымы мен көк шөбінен алынған тұнбаны ... ... ... ... күреске пайдаланады. Адыраспан - улы өсімдік (құрамында бірнеше алкалоидтар бар), дәмі ащы, мал жемейді. Жаз, күз мезгілінде ... ... күз ... ... жинап, кептіріп сақтайды.
Тұмау тиіп ауырғанда, отбасы мүшелерін адыраспанға тұз қоса ... ... ... ... ... ем ... ... де бар. Сондай-ақ емшілікте адамның буынын сырқыраудан, аяқ-қолын қақсаудан емдеу үшін адыраспанды қайнатып, сол сумен ауырған мүшені үш ... ... ... ... буын ... ... үшін адыраспанның жас сабағын қиып алып, жаншып буынға тарту керек. Суықтан болған ауруға, терісі бөрткен кезде адамды адыраспан суына ... ... ... адам ... ... жапырақтарын қайнатып, күніне ұдайы екі жеті қатарынан ішуі керек. Tic қақсап ауырғанда, адыраспанның шөбімен ыстағаннан кейін басылады. ... ... ... сабағы мен жапырағын бірге қайнатып ішеді.
Көшпелілер кесіртке тәрізді жәндіктер жараланғанда адыраспанға ... ... ... Малдың қотырын адыраспанды қайнатып жуған. Жүн мен қолөнерде ... ... ... бояу үшін ... көп ... ... ... түсті бояу алады.
Адыраспан халық ұғымында...
Адыраспан қазақ үшін ... шөп ... ... ... деп үйдің ішіндегі көрнекілеу жерге - кереге басына іліп қояды. Жаңа үйге кірерде ... ... ... ... деп, ... аластаған. Сонымен қатар, бұл өсімдікті иесіз үйді иесі жоқ кезде жайлап алған беймәлім жын-шайтандардан тазарту үшін адыраспанның бір ... отқа ... ... ... болған.
Сондай- ақ, ауыл әйелдері бірігіп текемет ... ... ... ... ... қасына көз тимесін деп адыраспан және қызыл түсті мата төсейді. Өйткені, ондайда текеметке немесе киізге көз тисе, ... ... ... ... ... ...
деп ... магиялық формула-тіркес адыраспанның дәстүрлі түсінікке сәйкес айырықша қасиетіне ... ... ... ... магиялық киелі қасиетімен бірге, емдік шипалығы да бар. Алайда, адыраспан - улы өсімдік. Қаратау сілемдерінде ... ... ... ... сиыр мен ... жеп, ... тарылып, уланады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: баспасы, 2004. -- 712 бет. ISBN ... ... ... мал ... ... - ... Қайнар, 1988. - 242
3. Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - ... ... 1988. - ... ... ... категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - ... DPS, 2011. - ISBN ... ... ... мал ... ... - ... Қайнар, 1988. - 242 б

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адыраспан-дәрілік өсімдік12 бет
Адыраспан4 бет
Дәрілік өсімдіктер10 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет
Ветеринарияда пайдаланылатын дәрiлiк заттар мен биологиялық препараттар8 бет
Дезинфекциялық дәрілік заттар34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь