"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"

КІРІСПЕ 3
1 Әдебиетке шолу 4
1.1 Өскемен қаласының жалпы жағдайына сипаттама 4
1.2 Техногенді ластанудың қоршаған табиғи ортаға әсері 5
1.2.1 Қоршаған табиғи ортаның техногенді ластануы 5
1.2.2 Шаң және ұсақ бөлшектердің қоршаған ортаға таралуы 8
1.3 Ауыр металдар 9
1.3.1 Ауыр металдардың шығатын ошақ көздері, түсу, таралу жолдары 11
1.3.2 Ауыр металдардың атмосферадан топыраққа түсуі 12
1.3.3 Қоршаған табиғи ортаның ауыр металдармен ластануының
өсімдіктерге әсері 13
1.3.4 Қоршаған табиғи ортаның ауыр металдармен ластануының
жануарлар және адам организміне әсері 16

2 Зерттеудің шарты және нысандары 19
2.1 Зерттеу нысандары 19
2.2 Зерттеу әдістері 19
2.2.1 Зерттеу аймақтарынан сынама үлгілерді жинақтау және оларды
зерттеуге даярлау 19
2.2.2 Қар сынамасының мәліметтерін камеральді сұрыптау 20
2.2.3 Атомдық спектроскопия әдісі 21

3 Зерттеу нәтижелері 22
3.1 Қар жамылғысы қатты қалдығындағы ауыр металдар құрамын
анықтау нәтижелері 22
3.1.1 Қар сынамасының қатты қалдығындағы ауыр металдардың
сандық қатынасы мен сапалық құрамы 25
3.1.2 Басым ауыр металдардың металдық жүктемесі. 26
3.2 Ауыл шаруашылық өсімдіктерінің аэральдық және топырақтық
жолдармен ластануының арақатынасын зерттеу нәтижелері 28

ҚОРЫТЫНДЫ 35

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 37
Қазіргі кезде қарқынды индустрияландыру процесі жүріп, оның қоршаған ортаға жағымсыз әсері қатар жүруде. Өндірістік кәсіпорындардың қарқынды дамуы, транспорт күшінің артуы экологиялық жағдайдың нашарлауына алып келуде. Осы тұрғыдан Қазақстанның бай табиғи қоры күшті индустрияның дамуына негіз болды, осыған сәйкес көптеген өндірістік орталықтар қалыптасты. Алайда, осы өндірістік орталықтар әртүрлі орталардың улы заттектермен ең көп ластанған аудандары болып табылады. Улы заттектермен ластану қоршаған ортаға және оның барлық компоненттеріне кері әсер ететіні бәрімізге белгілі. Сондықтан осы мәселе қазіргі таңда Қазақстандағы көптеген өнеркәсіп орталықтары орналасқан аймақтарда өзекті мәселенің бірі болып отыр.
Осындай орталықтың бірі ─ Өскемен қаласы. Қаланың аймақтық орналасуы мен табиғи-климаттық жағдайы, қоршаған ортаны белсенді ластайтын өндірістік орталардың көптеп шоғырлануы, мекенжай сілемдерінің өндірістік зоналарға өте жақын орналасуы, автотранспорт санының өсуі қоршаған орта ерекшелігін қалыптастырады.
Зерттеу жұмыстарының өзектілігі: Өскемен аймағының орталығының белсенді ластануына, әсіресе жылу энергетикалық кешенді кәсіпорындары мен металлургиялық өнеркәсіптердің және осылардан шығатын негізгі ластаушылар – ауыр металдардың әсері зор болып отыр. Ауыр металдар мөлшері ағзада қалыпты деңгейден асып кеткен жағдайда ағза үшін қауіпті екені белгілі. Осы айтылған жайттар зерттеу жұмыстарын жүргізуді қажет етті.
Осыған орай, зерттеу мақсаты: Өскемен қаласындағы өндіріс орындарынан шығатын ауыр металдардың қоршаған ортада жинақталуын зерттеу және бағалау.
Зерттеу жұмыстарының міндеттері: өндіріс көздеріне жақын аймақтардағы қар жамылғыларына ауыр металдардың жинақталу көрсеткішін зерттеу;
өндіріс көздеріне жақын аймақтардағы агроценоздарда өсірілетін ауыл шаруашылық көкөніс өнімдерінің құрамындағы ауыр металдар мөлшерін зерттеу;
өсімдіктер орналасқан топырақ қабатындағы ауыр металдар мөлшерін зерттеу;
осы зерттеуден алынған нәтижелерді алдыңғы жылдардағы зерттеу жұмыстарының нәтижелерімен салыстыру.
1. Панин М.С. Тяжелые металлы в технологических и сточнох водах промышленных предприятий города Семипалатинска. Семипалатинск: Изд-во Гос. Универ. Семей, 1997, С. 97.
2. Соколов В.Е., Бочаров Б., Криволуцкий Д.А. Экотоксикация и проблемы защиты окружающей среды от загрязнений. // Экотоксикология и охрана природы. М.: 1998. С. 4-19.
3. Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния природной среды. М.: Гидрометеоиздат, 1984, С, 500.
4. Горелик Д.О., Конопелько Л.А. Мониторинг загрязнения атмосферы и источники выбросов – М.: Изд- во стандартов, 1992. С. 433.21.
5. Бутовский Р.О. Проблемы химического загрязнения почв и грунтовых вод в странах Европейского союза. Агрохимия. 2004, №3, С. 74-81.
6. Жучков В.И., Смирнов Л.А., Шешуков О.Ю. Экологические проблемы черной металлургии. // Хим. технол., 2002, №11,С. 33-35
7. Попова О.В. Комплексная характеристика загрязнения воздушной среды крупного металлургического центра (на примере города Липецска) // Вест. Воронеж. Гос.уни-та. Сер. Геогр. Геоэкол.2005, №1, С.65-67.
8. Уорк К., Уорнер С. Загрязнение воздуха. Источники и контроль. - М.:Мир, 1980. С. 640.
9. Эльтерман В.М. Охрана воздушной среды на химических и нефте химических предприятиях. - М.: Химия, 1985. С. 160.
10. Диаров М.Д., Дилажов Е.Г., Шапакова А.К., и др. Состояние загрязнений почвы тяжелыми металлами на нефтепромышлях НГДУ Жайык – нефт // Защита окруж. среды в нефтегаз. комплексе, 2003, № 12, С. 24-26.
11. Скалкин Ф.В. и др. Энергетика и окружающая среда. - Л.: Энергоиздат, 1981. С. 280.
12. Глазовская М.А. Почвенно – геохимическое картографирование для оценки экологической устойчивости среды // Почвоведение, 1992, №6, С. 5- 13.
13. Арэанова В.С., Елпатевская В.П., Елпатевский П.В. Трансформация почв при аэральном и горнорудном типах техногенеза (юг Дальнего Востока России). // Экология и биология почв: Материалы Международной науч. Конференции, Ростов- на – Дону , 21-22 апр. 2005: К 90 летию Ростовского государственного университета. Ростов н/Д: Ростиздат. 2005, С. 28-33.
14. Изотов А.А. Влияние промышленных отходов г. Щевкино на химический состав подземных и поверхностных вод // Проблемы современной гидрохимии: Международный межвузовский сборник. Юж.Рос. гос. техн. ун/т Новочеркасск : Изд-во НПО «ТЕМП», 2003, С. 208-216.
15. Фадеева Т.С., Криллова Г.А., Шнайдер Т.М. Генетический эффект регуляторного действия антропогенных факторов химической природы (пестицидов) в условиях посевов сельскохозяйственных растений. Современные проблемы теории химического мутагенеза. Таллин, 1987, С. 140-148.
16. Wood J.M. Biological cycles for toxic elements in the environment. – Science. 1974, v. 183, p. 1049-1059.
17. Сатаева Л.В., Вертинская Г.К., Малахов С.Г. Загрязнение почв металлами в зависимости от типа преобладающей промышленности. В сб.: Загрязнение атмосферного воздуха, природных вод и почв. Москва: Гидрометеоиздат, 1990, С. 3-8.
18. Копылова Л.И. Оценка загрязнение тяжелыми металлами почв и снежного покрова территории г. Перми. Экология: проблемы и пути решения: Материалы 11 Всероссиской научно- практической конференции студентов, аспирантов и молодых ученых, Пермь, 15-17 мая, 2003, Пермь: Издательство Перм. Гос. Университета. 2003, С 103-104.
19. Экологиялық энциклопедия / А.Ж. Ақбасова., Е.Ү. Жамалбеков., Т. Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева., Қ.Б. Рысбеков., Г.Ә. Саинова., М.Н. Сәндібеков. – Алматы, 2007ж. 41-43 беттер
20. Дабыдова С.Л., Тагасова В.Т. Тяжелые металлы как супертоксиканты XX века. – М.: Наука, 1990.,- С. 123.
21. Базарбаев С.К. Современное состояние загрязнении основных водотоков Казахстана ионами тяжелых металлов.- А.: Қанағат, 2002, С. 254.
22. Попов Ю.В., Богачев В.П. Технические загрязнение ландшафтов долины реки Каратау // Химия охраны окр. среды. Экология человека, 1991, №1, - С. 45.
23. Алексеев Ю.В. Тяжелые металлы в почвах и растениях. – Л.: Мир, 1987.,-С. 9-11.
24. Момыш М.М. Сельско-хозяйственная экология.- Алматы.: Баспа, 1998.,-С. 55.
25. Информационный экологический бюллетень. –А.: 4- квартал 1998.,-С. 25-29.
26. Мур Джейс В. Тяжелые металлы в природных водах. – м.: Мир, 1987.,-С. 254.
27. Сысо А.И., Бокова Т.И. Влияние доз свинца, кадмия и детоксиканта на урожай и химический состав овса и люцерны // Доклады II Межд. Науч- прак. Конф. «Тяжелые металлы, радионук. и эл- биоф. в окруж среде», Семипалатинск, 2002, С. 126-130.
28. Микроэлементы в окружающей среде / Под ред. Влаюска П.А., Киев, Наукова думка, 1980, С 57.
29. Коев К.С., Димитрова И.Ж. Влияние на индустриального замърсяване върху листата на Fagus sylvatica L. и Populus tremula L.// Науч. тр. Биол. Plant.Пловдив.Унив., 2001, т. 37, №6, С.15-20.
30. Алексеев Ю.В. Тяжелые металлы в почвах и растениях. Л.: Агропромиздат, 1987, С. 142.
31. Растения в экстремальных условиях минерального питанияю. Под ред. М.Я. Школьника и Н.В. Алексеевой-Поповой. Л.Наука, 1983, С. 177.
32. Кабата-Пендиас А., Пендиас.Х. Микроэлементы в почвах и растениях. М.: Мир, 1989, С. 18-31.
33. Надеин А.Ф., Тарханов С.Н., Лобанова О.А. Сравнительная оценка накопления биофильных элементов и экотоксикантов лесными растениями вблизи Архангельска. // Лес. хоз-во, 2005, № 1, С. 32-33.
34. Владимиров А.М. Охрана окружающей среды. – Л.: Мир, 1991., -С. 281-286.
35. Огонесян Э.Т., Книжник А.З. Неорганическая химия. М.: Наука, 1989.,-С. 345-371.
36. Базель В.С., Жуликова Т.В. и др. Структура и специфика накопления тяжелых металлов // Экология, 1998, №4,- С. 376-382.
37. Бессенова Б.П. Влияние загрязнения среды тяжелыми кустарниковых растений // Экология, 1993., № 2, -С. 21-23.
38. Чекунова М.П., Флорова А.Д. Современное представление о биологическом действии металлов // Гигиена и санитария, 1986, №2, - С. 18-21.
39. Микшеевич Н.В., Ковальчук Л.А. Тяжелые металлы в системе «Почва- растение-животные» в зоне действия медиатов предпрития. -М.: Наука, 1988, - С. 127-129.
40. Тулебаев Р.К. Хроническая свинцовая интоксикация. -Алматы: Ғылым, 1995.,- С. 9-11.
41. Асқарова Ұ.Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық. 2007, 65-Б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Ботаника және экология кафедрасы
Бітіру жұмысы
ӨСКЕМЕН ... ... ... ЖӘНЕ ... ... курс ... __________________ ДостемесоваА.Б.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Билялова Г.Ж.
Қорғауға жіберілді
каф.меңгерушісі
б.ғ.д., профессор ... ... ... ... ... ... ... ... жалпы жағдайына ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Шаң және ұсақ бөлшектердің ... ... ... Ауыр ... Ауыр ... шығатын ошақ көздері, түсу, таралу жолдары ... Ауыр ... ... ... түсуі
12
1.3.3 Қоршаған табиғи ортаның ауыр металдармен ластануының
өсімдіктерге ... ... ... ... ауыр ... ластануының
жануарлар және адам организміне әсері
16
2 ... ... және ... ... ... ... ... ... ... сынама үлгілерді жинақтау және оларды
зерттеуге ... Қар ... ... камеральді сұрыптау
20
2.2.3 ... ... ... ... ... Қар жамылғысы қатты қалдығындағы ауыр металдар ... ... Қар ... қатты қалдығындағы ауыр металдардың
сандық ... мен ... ... ... ауыр ... металдық ... Ауыл ... ... аэральдық және топырақтық
жолдармен ластануының ... ... ... ... ... ... қарқынды индустрияландыру процесі жүріп, оның
қоршаған ортаға жағымсыз әсері қатар ... ... ... ... ... ... артуы экологиялық жағдайдың нашарлауына
алып келуде. Осы тұрғыдан Қазақстанның бай табиғи қоры ... ... ... ... осыған сәйкес көптеген ... ... ... осы ... орталықтар әртүрлі орталардың улы
заттектермен ең көп ластанған аудандары ... ... Улы ... ... ортаға және оның барлық компоненттеріне кері әсер ... ... ... осы мәселе қазіргі таңда Қазақстандағы
көптеген өнеркәсіп орталықтары ... ... ... ... бірі
болып отыр.
Осындай орталықтың бірі ─ Өскемен ... ... ... ... ... жағдайы, ... ... ... ... ... көптеп шоғырлануы, мекенжай
сілемдерінің ... ... өте ... ... ... өсуі қоршаған орта ерекшелігін қалыптастырады.
Зерттеу жұмыстарының өзектілігі: Өскемен аймағының орталығының белсенді
ластануына, әсіресе жылу ... ... ... ... ... және ... шығатын негізгі ластаушылар –
ауыр металдардың әсері зор болып отыр. Ауыр металдар мөлшері ағзада қалыпты
деңгейден асып ... ... ағза үшін ... ... ... ... жайттар зерттеу жұмыстарын жүргізуді қажет етті.
Осыған орай, зерттеу мақсаты: Өскемен қаласындағы өндіріс ... ауыр ... ... ... ... ... және ... жұмыстарының міндеттері: өндіріс көздеріне жақын аймақтардағы
қар жамылғыларына ауыр металдардың жинақталу көрсеткішін зерттеу;
өндіріс көздеріне ... ... ... ... ауыл
шаруашылық көкөніс өнімдерінің құрамындағы ауыр металдар мөлшерін зерттеу;
өсімдіктер орналасқан топырақ қабатындағы ауыр металдар мөлшерін ... ... ... ... ... жылдардағы зерттеу жұмыстарының
нәтижелерімен салыстыру.
1 Әдебиетке шолу
1. 1 ... ... ... жағдайына сипаттама
Өскемен - Қазақстанның ірі ... ... ... ... облысының әкімшілік орталығы, Қазақстандағы ірі әуе ... ... ... Қала Үлбі ... ... құяр ... Тұрғыны 305 мың адам.
1960- 75 жж. ... ... ірі ... салынды. Олардың
қатарында: Өскемен қорғасын – мырыш комбинаты, Өскемен ... ... ... дәл аспаптар зауыты, Өскемен СЭС- і, ЖЭС –
і, екі ... ... ... бұйымдар зауыттары, Өскемен
жібек комбинаты, «Рассвет» тігін фабрикасы сияқты аса ірі ... ... ... ... қуатты түсті металлургияның, энергетика,
машина жасау, құрылыс материалдарын өндіру, жеңіл және ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысының картасы
Қазақстан тәуелсіз ел болғаннан бергі уақытта қала кәсіпорындары мен
мекемелерінің меншіктілігінде ... ... ... ... ... жүзіне танымал аса ірі «Қазмырыш» АҚ пен «Өскемен ... ... күні ... ... ... ... ... орталығы
болып табылады. Осыған байланысты, Өскемен қаласының ауа ... ... ... өнеркәсіптер мен жылу энергетикалық
кешендік кәсіпорындарынан шығатын ластаушы заттектердің үлесі ... ... ... ... ... ... ... қорғаушылық бағдарламаларды
жүзеге асыру нәтижесінде қаланың атмосфералық ауасына ластаушы заттектердің
түсуі азайғаны байқалады. [1]
1. 2 Техногенді ластанудың қоршаған табиғи ... ... ... ... мәселепердің маңыздылығы әрқашан
өсуде.Халық ... ... ... ... заттардың санының өсуі,осының бәрі адам ... ... ... ... ұлғайтуда.Биосфераның өмірді қамтамасыз ететін
негізгі жүйелерінің бұзылуы ең ... ... ... биосфераға жағымсыз әсерінің негізгі және ең ... ... ... ... мен ... экожүйелерге қауіпті заттар
қоршаған ортаға түсіп,олардың әр түрлі қосылыстары түрлі ағзаларда және
ауада ... ... ... ... ... ... ... қабатындағы элементтердің жаңаша таралуына ... ... ... ... айналады.Өнеркәсіп көлемінің артуы ұзаққа
баратын зардап-салдарға әкеп соғады.[2]
1. 2. 1 Қоршаған табиғи ортаның техногенді ... ... ... ... ... ең ... ... мен т.б.),жылу
энергетикасы мен ... ... ... ... ... қоршаған ортаға жағымсыз әсерімен қатар жүруде.Өндірістік
кәсіпорындардың қарқынды дамуы,пайдалы қазбалардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... химиялық заттармен ластануы-биосфера компоненттерінің
бұзылуының ең ... ... бірі ... ... ... ең аса ... болып
табылады,оларға ауыр металдармен олардың қосындылары,радионуклидтер ... ... бай ... қоры ... ... ... ... өндірістік орталықтар әр түрлі ... ең ... ... ... табылады.Қазақстандағы экологиялық жағдайды
тұрақтандырып,одан әрі жақсарту шараларының ішінде маңызды орын экологиялық
мониторинг жүйесін қалыптастыруға ... ... ... пен ... ... шешімдерді қабылдау шараларын
қолдап,ақпаратпен қамтамасыз ету болып табылады.Қоршаған орта мониторингі-
адамдардың ... ... орта ... ... ... мен ... да
тірі организмдердің денсаулығына зиянды және қауіпті-шектік жағдайлардың
пайда болуын ескертеді.[4]
2 ... ... ... ... ... техногендік көздермен
ластануының жалпы көрінісі
Мониторингтік зерттеулерде ең алдымен қоршаған ортадағы
күйінің ұзақ уақытты ... алып ... әсер ... есепке алу
және экожүйенің бұзылуына әкелетін ... ... ... ... ... ... анықтау болып табылады.[5]
Тек Қазақстан ғана емес,сондай-ақ дамыған мемлекеттердің өздері бұл
бағыттағы ... ... ... ... мемлекеттер,қоршаған ортаның пестицидтер,нитраттармен(ең
алдымен топырақ пен жер асты ... ... ... ... ... уақытқа дейін көптеген мемлекеттердің қоршаған орта
параметрлерінің сапасы ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес аспапты және әдістемелі бірдей
негіз болуы қажет.
Осылайша мониторингтік зерттеулер қазіргі ... ... және ... де өте ... орын алады.Мониторинг бағытындағы зерттеулер қазіргі
кезде қоршаған ортада болып жатқан процестердің себебі мен сипатын түсінуде
бірқатар нәтижелер ... және ... ... қоршаған ортаны ең күшті
ластайтын сала ... ... ... ... ... ... өндірісі шаң-380,күкірт ангидриді-200,көміртек
оксиді-400,азот ... ... ... ... қоршаған ортаны ауыр металдармен,яғни
кадмий,қорғасын,мырыш,темірмен ... ... суды ең ... бірі болып келеді.Оның суды тұтынуы барлық су ... ... ... 12-15% ... ... ... ағынды сулардың 60-70%-ке ... ... ... ... ... ... ... ағынды сулар (30-
40%) әртүрлі зиянды қоспалармен ластанған.[6]
Ірі металлургиялық орталықтардың атмосферасымен сулы ортада зиянды
заттар ... ... ... асып ... сутек,күкіртті көміртек,екіншілік қосындылар
бензопирен,аммиак,фенол,көмірсутек) шығарымдылары өте ... ... ... санитарлы-гигиеналық көрсеткіштерден асып түсуінің
себебі болып ... ... ... ... ... ... түсті
металлургия қалуда.Атмосфераның түсті ... ... ... көзі болып сипатталатыны-күкіртті ангидрид-
75%,көміртек оксиді-10,5%,шаң-10,4%.
Түсті металлургия ... ... да ... ... ... ... Бұл ... минералды заттармен, фторореагенттермен,
көбінде токсикалық (цианид,ксаноген,мұнай өнімдері және т.б. құрайды), ... (мыс, ... ... ... сульфат, хлорид, сурьма, фтор
және т.б.) ластанған.
Ірі түсті металлургия ... ... ... күшті
ластаушылар болып табылады.Түсті ... ... ... ... ... ауыр металдар саны ШРК-дан 2-5 есе ... ... ... мен ... ... ауа
бассейнін(көмірқышқыл газы,көміртегі оксиді,күкіртті газ,көмірсутектер,азот
қосындылары,хлор,мышьяк,сынап және басқалар),су және ... ... ... ... мен ... да улы ... өндірісінің
сульфатты ағынды сулары және басқалар) негізгі ластаушылары т.б.
Химиялық және мұнайлы-химия өндірісі кәсіпорындарының ... қала ... 5км ... ШРК ... ... ... және ... химия өндірісі кәсіпорындары жерасты суларын
металдармен,метанол,фенолмен көбінде ондаған квадратты ... ... мың ШРК ... ... бұл суларды ішуге жарамсыз
етеді.
Химия,мұнайлы-химия мен қағаз-картон өндірісімен байланысты ... ... ... ... ... ... ... өте баяу
ыдырайтын синтетикалық өнімдердің химиялық өндірістегі мөлшерінің ұлғаюымен
байланысты.[9]
Кез келген ... ... ... ... ... негізі-
энергетика.Кәсіпорындардың даму қарқыны,оның техникалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі көзі болып жылу ... бола да ... ... ... ... ... ... ластаушылардың негізгі көзі болып жылу
энергетикасы болып есептеледі. Ең күштісі жылу мен химиялық ластану. Егерде
жанармай жануы толық ... ... ТЕС пен ТЕЦ ... жағудан үлкен
көлемде күл,күкірт диоксиді,канцерогендер бөлінеді. Олар ... ... ... ... ... әсер ... ... диоксиді
атмосфераны ластағанда қышқыл жаңбыр жауады. [10]
1. 2. 2 Шаң және ұсақ бөлшектердің қоршаған ортаға таралуы
Шаң - ... ... ... ... Шаң - ол аэрозоль.
Аэрозольдер таралған күйдегі (қатты немесе ... ... Олар ... тропосфера және стратосфера қабаттарында таралған. Олардың ауада
таралып және сақталып тұру ... ... ... сағаттан көптеген
жылдарға дейін. Тропосферада бөлшектердің таралуының үш типін ажыратады:
фондық, мұхиттық, құрлықтық.
Атмосфераға бұл ... ... ... ... ... ... олардың аз
ғана бөлігі газ тәрізділердің, сұйық және қатты заттектердің арасындағы
химиялық реакциялар нәтижесінде түзіледі.
Аэрозольдердің көбі ... ... ... пайда болады,
алайда антропогендік түзілуі де аз емес. Яғни, шаңның пайда болуына қарай
табиғи, ... және ... ... ... ... ... ... Әр жыл сайын адам ... ... ... ... бөлшектер - 1 млрд. тоннаға жуық.
Шаң ... ... олар ... ... - құм, улы ... және ... т.б. Негізінен ауаға ең көп мөлшерде
антропогендік әсерден түсетін шаң ... ... зат - ... қарағанда стратосферада ... ... ... ... қатты компоненті болып аммоний сульфаты болып
табылады.[11]
Антропогенді аэрозольдердің негізгі ... - ... ... ... ... химия өнеркәсібі.
Аэрозольдар климатты өзгертуі мүмкін. Аэрозоль бөлшектерінде
радиоактивтілік ... ... ... онда ... ... бар ... және де ... смогтың пайда болуына,
қышқыл жаңбырлардың жаууына себеп болуы мүмкін. Тек қана тіршілік иелеріне
ғана кері ... ... қана ... машиналарға, механизмдерге,
приборларға, таза материалдар сапасына да ... бар. ... ... ... бірге құнды материалдарды алып кетеді және өте күшті
жарылыстардың шығуына себеп болады.
Шаңның ... ... ... ... ... ... ... 2,5 мкм-ден кем ұсақ бөлшектер қауіпті болып саналады. Адамдардың
түрлі ауруларына өндірістік шаң себеп ... ... ... ... құрамына байланысты. Шаң бөлшектері неғұрлым ұсақ болса, ... ... адам ... ... ... ең ... ... ұзақ сақталады. Шаңның әсерінен ... ... ... ... ... ... бен бронхит жатады [12].
Егер ауаның құрамындағы шаң мен тозаң 0,02 мг/м3-ден артық ... ауа таза ... ... Көп ... ... ... ... ауылдық жердегі ауада шаң – тозаң 0,05-0,1 мг/м3, ал ... мг/м3 ... ... ... шаң – ... деп ...... бөлшектеу
немесе ұнтақтау, өнім өндіру т.б. технологиялық ... ... ... ... ... ... заттектердің ұшпалы жиынтығы. Өндірістік
шаң – ... ...... ... беру үшін ... оның тығыздығы, фракциялық құрамы, адгезиялық (жабысқақтық)
қасиеті, ылғал тартқыштығы, сулануы, электрлік қасиеті, өзінен - өзі ... ... ... түзу ... қолданылады. Шаңдар
дисперсиялылығына қарай 5 топқа бөлінеді: 1) өте ірі ... ... 140 мкм ... ... шаң; 2) ірі ... d50= 40- 140 мкм;
3) орта дисперсті, d50=10-40 мкм; 4) ұсақ дисперсті, d50h1-10 мкм; 5) ... ... d50=< 1 мкм. ... ... дымқылданған сайын өсіп
отырады және ол дисперсиялылығына да байланысты келеді. 4 және 5 ... шаң ... ... ... 2 және 3 топтағылар орташа
жабысатындарға, 1-ші дисперсиялық топтағылар ... ... Осы ... ... шығатын газдарды шаңнан тазалағанда
тиімді жабдықтар (шаң ... шаң ... ... мен ... ылғалды) іріктеп алуға пайдаланылады. Мысалы, ылғалды сүзгіштердің
майда дисперсті шаңдарды тазалау нәтижелілігі өте жоғары, бұл әдіспен ыстық
және ... ... тән ... ... ... ... – маңызды көрсеткіш, себебі шаңның ауада шоғырлануына байланысты
кәсіби ауру ... ... ... ... жарылуға қауіпті жағдайлар,
тұмша пайда болады [14].
1. 3 Ауыр металдар
Ауыр металдар – бұл тығыздығы 5 ... ... ... ... ... 40-тан астам химиялық элементтер тобы, салыстырмалы
атомдық массасы 50-ден жоғары. Ауыр ...... ... көп мөлшерде
түскенде организмдерді уландыратын металдар. Бұл терминмен соңғы жылдары
тек қана мынадай ... Pb, Zn, Cd, Hg, Ni, Mo, Mn, Co, Ti, Cu, ... Бұл ... ... ... түскенде экожүйелердің өздігінен
тазалану процесімен ыдырамайды. Олар ... ... ... әрі ... ... ... ... отырады.[15]
Ауыр металдардың жартылай ыдырау мерзімі ұзақ, мысалы, қорғасындікі –
740 жылдан 5900 ... ... ... - 13 -110 жыл, ... - 70 -510
жыл, мыстікі - 310 – 1500 ... ... ... ... ... ... - ... – адам, топырақ - өсімдік - жануар – адам,
топырақ - су – адам және ...... ауа – адам ... ... ... олар ... ауруларға ұшыратады. Мысалы, ... ... деп ... ... ... тұратын
балықшылардың және олардың отбасы мүшелерінің орталық жүйке жүйесі ауруымен
ауырғандар саны күрт ... ... көру ... ... қол ... жиі-жиі ұйып, жүріс-тұрысы шатқаяқтап, сөздері түсініксіз болып
қалған. Олардың ... ... ... ... көздері мүлде көрмей,
өліп кеткендері де ... ... ... мен ... ... ... химия комбинатының ақаба суында сынаптың ... ... ... дәлелдеген. Соның салдарынан шығанақтағы су өсімдіктері
шіріп, улы метил сынапқа ... ... ... ... ... ... ұсақ организмдерге, атап айтқанда шаяндарға, ... одан ірі ... ... ... азық еткен адам организміне
түскен. ... ... ... ... ... ... жинақталып, осы
аурудың пайда болуына апарып соққан. Сол себептен бұл ауруды минамата ауруы
деп атаған. ... ... ... ауру тек Жапонияда ғана емес, кейінгі
кезде құрамында сынабы бар ақаба суларын ... ... ... бар ... көптеген аймақтарында да кездесуде. Сынап қосылыстарымен қоршаған
ортаның ластануы Қазақстанда соңғы жылдары орын алып отыр, ... ... ... ... өзенінің маңайын, Қарағанды облысындағы Нұра
өзенін атауға болады. 1920 жылдары Джинцу ... ... ... ... ерекше ауру пайда болған. Бұл ауруға итай-итай
деген атау берілген. Осы ауруға шалдыққан ... ... ... ... ... ... жер таппай, көбісі көз жұмған. 1968
ж. бұл аурудың шығу себебі - ... ... ... ... ... ... ... ақаба суында кадмийдің болуына байланысты екені
анықталған. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... адамдар үшін, әсіресе, ең қауіптісі қорғасын болып
табылады. Ол сол аймақтағы адамдардың ішек – ... ... ... ... сол ... бүкіл денесіне, сүйегіне, бұлшық еттеріне, бауырына,
т.б. жерлеріне жинақталады. Бастапқы кезде, тіпті қорғасын уы миға да ... ... ... ... өрісі тарылып, қозғалыс ... есту және есте ... ... ... ... 3. 1 Ауыр ... ... ошақ көздері, түсу, таралу жолдары
Өнеркәсіптің ауыл шаруашылығының, энергетика және транспорттың ... ... ... ... түрде алу барысында ауаға, топыраққа, суға,
өсімдіктерге жоғары токсикалық химиялық ... ... алып ... ... Ауыр ... ... ... ... ... ... көздері ... ... ... ... ... ... |
Атмосферадағы ауыр металдардың пайда болуы антропогенді және табиғи
болып бөлінеді.
Табиғи көздеріне ... және тау ... жел ... ... орманның өртенуі, көптеген биологиялық процестер
жатады.
Биологиялық түрде атмосфераға 50% мынадай элементтер түседі: Cd, ... Cu және ... ... Se және Mo ... ауыр ... мынадай антропогендік әрекеттермен түседі:
органикалық отындарды жағу, көмір және мұнай, автокөлік, ... 1-ші ... ... ... және химиялық, мұнай химиялық, цементті тау өндірісі,
т.б.
Қорғасынның негізгі түсу көзі автокөлік жанармайы, ал ... ... және ...... ... ... кобальт, никель, молибден, ванадий
және селен – жылу энергетикасынан, сынаптың ... түсу көзі – ... отын ... ... өнеркәсіп.
Атмосфераға түскен ауыр металдардың 60%-тен астамы антропогендік жолмен
түседі. ... 3. 2 Ауыр ... ... ... ... ... ... арқылы атмосферадан қорғасын, ... ... ... ... ... және ... элементтер түседі. Мысалы,
Бельгияда топыраққа атмосферадан жыл сайын 1 га жерге 250 т ... 19 ... 15 г ... 54 г ... және 3750 г ... түседі екен. Әрине ауа
аэрозолінен келетін металдардың ... және ... ... транспортқа, 10,5% түсті металлургия кәсіпорындарына және т.б.
кәсіпорындарға тиеді екен. ... ... ... ... ... мыс, мырыш,
марганец, қорғасын, кобальт және ... ... ... ... (1976) ... ... соңғы 10 жылда түсті металл
кендерін өндіру мен өңдеу арқасында 1 шаршы км жер бетіне орташа ... ... ... және 80 кг-нан астам мыс пен мырыш таралады екен. Көмір, мұнай
және жер қойнауынан алынатын отындарды ... ... ... ... ... ішіндегі элементтер тарайды. Тас көмірді жаққанда одан цезий, ... ... ... қалайы, титан, уран, радий т.б. элементтер бөлініп
шығады. [20]
Г.А. Гармаштың (1995) деректері бойынша, қара және ... ... ... ... ауыр металдардың 95%- тен артығы техногенді
шаң ... ... ... ... (1981) ... ... таскөмір жанғанда жыл сайын
биогеохимиялық циклге ғасырлар бойы ... келе ... ... ... – 8700 есе, уран – 60 есе, ... - 40 есе, ... ... – 10 есе, қалайы - 3- 4 есе көп бөлінеді екен.
Келтірілген мысалдар жылдан-жылға арта түскен ауыр ... ... ... ... ... экологиялық күшке айналғанын көрсетеді.
Қазақстан аумағында 1 автокөлік жылына орташа есеппен 1,0 – 1,5 тонна
ластағыш заттар ... ... Оның ... 200- ге жуық улы заттар
кездеседі. [21]
Минералды тыңайтқыштардағы ауыр металдар ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан тыңайтқыш құрамындағы
олардың мөлшері негізгі шикізаттан және оны ... ... ... ... ... ауыр ... кездеседі. Кейбір
ғылыми еңбектерге қарағанда Америкада шығатын ... ... ... ... екен. Бір кг жай суперфосфат құрамында 50- 170 кг кадмий, 66-
243 мг хром, 0- 90 мг ... 4- 79 мг мыс, 7- 9 г ... ... [22]
Каиск жарты аралының аппатитінде кадмий 0,04- 0,6 мг/кг болса, онда
алынатын суперфосфатта 0,2- 0,7 мг/кг болған.
Демек, ... ауыл ... ... ... ... ... қауіпті болып саналмайды, себебі топырақты ластайтын
улы кадмий элементінің американ суперфосфатынан жүздеген есе ... ... ... ... ... стронций де түседі. [23]
1. 3. 3 Қоршаған табиғи ортаның ауыр металдармен ластануының ... ... ... ауыр ... ең ... қатарына
жатады, олар бірте-бірте экологиялық апатқа алып ... ... ... тірі организмдер үшін өте қажетті болып келетін ... ... ... ... ... мыс, ... хром, молибден).
Екіншілері, қарама-қайшы әсер ... яғни ... ... ... ... ... (Zn, Cd, Hg, Ni, Ba, Ti, қалайы және т.б). ... ... ... ... ... ішінде Hg, Pb мен Cd аса
токсикалы ... ... ... ауыр ... клетка энергетикасы, фотосинез реттеуші
процестерге әсер ететін ... ... ... Ауыр ... тигізетін тікелей жағымсыз әсері дамуы мен өсуін төмендетіп,
өнімділіктің төмендеуіне әсер етуде ... мен ... ... ... ... кішірейтіп, фенологиялық фазада пайда болу сипаты мен
уақытын өзгертеді). [25]
Өндірістік ластану (шаң, күкірт ... Co, Pb, Cr, Cu) ... ... және ... ... өзгеруіне алып
келеді. Мысалы, морфологиялық белгілердің ... ... ... ... ... ... мен ... жапырақ кесіндісі өзгерген).
Жапырақ эпидермисі өте төмен бейімделуді көрсеткен.
Өндiрiс орындарына жақын аудандарда топырақ ... ауыр ... 30%-i ... Ал ... және ... негiзгi бағытында тұрған
жағдайда бұл шама 60%-ке дейiн жетедi. Ауыр металдар орман фитоценоздарының
әртүрлi ... яғни ағаш ... ... ... ... ... мүктерде, қыналарда,
саңырауқұлақтар мен ... ... ... ... ... жоғары концентрациясы теңiз макрофиттерiнiң жапырақтарында да
жиналатыны анықталған (Cd-541, Pb-379, Zn-424, Cu-1О6 ... ... ... ауыр ... ... тiршiлiгi
жойылған соң қайтадан суға таралады. Организмнiң металдарға регуляторлық
мүмкiндiгi ... Ол ... ... ... ... мөлшерiне
өте сезiмтал. [26]
Ауыр металдар(Zn, Cu) мен күкiрт тотығы (SO2) ағаш ... ... ... ... ... әсер етедi.Орталық
Европаның орман массивтерiнiң 23% дефолияциамен бүлiнген (интенсивтiлiгi
25%). Қылқан жапырақтыларға ... ... жөке ... ... ... ... ... [27]
В.С.Николаевский мен Т.В.Николаевскаяның (1995)бақылаулары
көрсеткендей, өндiрiс аймағынан ... ... ... мөлшерi азая
түседi. Құрамында ауыр металдардан басқа күкiрт ангидридi, күкiрт қышқылы,
фтор ... т.б. ... ... ... ... әсерiнен топырақ құрамы өзгередi, эрозияға ұшырайды, беткi
қабаттарында гумус мөлшерi төмендейдi (кей ... 256 |906 |өте |12,4 |Sb, Bi, Pb, |14 |
| | | ... | |Ag, Cd, Zn, | |
| | | | | |As, Cu, Sn, | |
| | | | | |Ba, P, Mn, Cr,| |
| | | | | |Co | |
|3 ... ... |32,7 |Pb, Ag, Bi, |14 |
| |6 | | | |Zn, As, Cd, | |
| | | | | |Sb, Cr, Ba, | |
| | | | | |Cu, Sn, Co, P,| |
| | | | | |V | |
|4 ... |Орташа |31,8 |Pb, Ag, Bi, |10 |
| | | | | |Zn, Sb, P, Cu,| |
| | | | | |Ba, Cr, Sn | |
|5 |32-64 |46 ... |36,3 |Pb, Ag, Bi, P,|8 |
| | | | | |Zn, Ba, Sn, Cu| ... ... ... ... ... сапалық құрамындағы өзгерістер,
зоналар бойынша орташа Zp мәні, ауыр металдардың негізгі ластаушы көз ... ... ... ... ... сандық қатынасы көрініс тапқан.
Қар жамылғысының ... ... ауыр ... ... зерттеу нәтижелері
көрсеткендей, ластаушылардың жалпы көлемдік таралымы аймақты-концентрациялы
құрылымға ие: «Қазмырыш» ӨК ... ... ... элементтер спектрі
кеми түседі және уытты металдардың концентрациясы төмендейді.
3. 1. 2 Басым ауыр металдардың металдық жүктемесі
Зерттелген территорияда ... ... ... ... ... көрсетілген ауыр металдарға пара-пар, яғни жел бағдарына бағынады,
концентратты-зональді ... ... яғни бұл ... ... ... ... ... жүктеменің біртіндеп азаюы деген
сөз. Ең қарқынды ... ... ... оң жақ ... шоғырланған және
ол Солтүстік ағыстың түйінінің әрекетіне байланысты. Ал, ең аз ... сол жақ ... тән, оның ... ... аса ірі өндірістік
объектілердің болмауы және Ертіс өзенінің тосқауыл қызметін атқаруынан.
Уытты металдардың атмосферадан түсетін бір ... ... ... ... 4 ... ... кесте
Өскемен және оның маңайындағы аймақтарға атмосферадан түсетін басым ауыр
металдардың бір ... ... ... ... ... ... |Элементтер |
| |Pb |Sb |Bi |
| | | |Pb |Cd |As |Hg |
|1 |Ақ ... | | | | | |
| ... ... |0,027 |0,03 |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау27 бет
Өскемен қаласының қоршаған ортаға әсерін бағалау29 бет
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы22 бет
Алматы қаласы ауасының экологиялық жағдайы9 бет
Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы58 бет
Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь