Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру

КІРІСПЕ 3

1 СТУДЕНТТЕРДІҢ КӘСІБИ БАҒЫТТЫЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДА ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың теориялық негіздері 9
1.2 Cтуденттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудағы өзіндік жұмыстарды ұйымдастырудың педагогикалық мүмкіндіктері 21
1.3 Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың құрылымдық.мазмұндық моделі 62

2 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР АРҚЫЛЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ КӘСІБИ БАҒЫТТЫЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың қазіргі жағдайы 73
2.2 Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың әдістемесі 82
2.3 Тәжірибелік.эксперимент жұмыстарының нәтижелері 97

ҚОРЫТЫНДЫ 123

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 125

ҚОСЫМШАЛАР 132
Зерттеудің көкейкестілігі. Қазіргі таңда жоғары оқу орындарында болашақ мамандарды даярлау ісін қайта қарау, оның мазмұны мен құрылымын өзгертуді ғана талап етпей, сонымен қоса оның бүкіл бағдар бағытын түбегейлі жетілдіруді керек етіп отыр. Себебі, қай саладан болса да өз мамандығының шебері, өздігінен ізденуге мүмкіндігі бар, кәсіби бағыттылығы жоғары маман даярлау мәселесі қазіргі заманның басты талабына айналды.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру жүйесі міндеттерінің бірі ретінде белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке адамды тәрбиелеу, республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріне қатысу қажеттігін, жеке адамның өз құқықтары мен міндеттеріне саналы көзқарасын қалыптастыру» атап көрсетілген. Осы тұрғыдан келгенде, кәсіптік білім берудің негізгі мақсаты - жаңа қоғамға лайықты сапалы да, саналы тұлға, өз мамандығын сүйетін, оның кез келген сұрағына жауап бере алатын маман даярлау.
Студенттерге кәсіби бағыттылықты қалыптастыру жолдарының бірі – білім беру үрдісінде олардың өзіндік жұмыстарын күшейту. Сол себептен де кәсіби бағыттылықты қалыптастыруда өзіндік жұмыстарды ұйымдастыруды негізгі мәселелерінің бірі ретінде қарауға тура келді. Студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастыру арқылы олардың кәсіби бағыттылығын қалыптастыруға жағдай туады.
Өзіндік жұмыс мәселесі бойынша біршама алыс және таяу шетел ғалымдары өз зерттеу жұмыстарының нысанасы еткен. Мәселен, Ю.К.Бабанский, И.Я.Лернер, П.И.Пидкасистый, Л.В.Усова т.б. өзіндік жұмыс түрлері мен мазмұнын жан-жақты зерттеген.
Жоғары оқу орындарында студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктерін Г.Ахметова, Н.Асанов, А.К.Садыкова, К.Л.Гончарова қарастырды.
Сонымен қоса, жоғары мектеп дидактикасының тұрғысынан студенттердің өзіндік жұмыстарын ұйымдастырудың мәнін ашуға А.Е.Абылқасымова, Н.А.Адельбаева, С.И.Архангельский, М.В.Буланова-Топоркова, М.Г.Гарунов, И.И.Кобыляцкий, Р.А.Низамов еңбектері арналды.
Өзіндік жұмысты оқу үдерісінде жүйелі түрде қолдану қажеттігі және жүйелік әдістің тиімділігі мен аспектілері У.Абдукаримова, В.К.Буряк, Т.Т.Галиев, Е.Я.Голант, К.Дүйсенбаев, Б.П.Есипов, Р.М.Микельсон, Е.С.Саблик, М.Н.Скаткин еңбектерінде негізделді.
Студенттерің өзіндік жұмысының ғылыми-теориялық, әдістемелік жақтарын жан-жақты талдап, оның студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудағы педагогикалық мүмкіндіктері зор.
Жоғары оқу орындарында мамандарды кәсіби даярлаудың теориялық, ғылыми, дидактикалық, әдістемелік негіздері және олардың кәсіби даярлығын қалыптастыру мәселелері Ш.А.Абдраман, А.Р.Анасова, Ы.А.Нәби, Ш.Т.Таубаева, Р.И.Бурганова, Б.Т.Кенжебеков, Қ.М.Кертаева, М.Кұрманов, М.А.Лигай, М.С.Мәлібекова, А.А.Саипов, Г.Ж.Меңлібекова, О.Ү.Мұсабеков, О.С.Сыздықов, К.М.Беркимбаев, Р.С.Омарова, Г.К.Нұртаева, А.Н.Тесленко және т.б. ғалымдар еңбектерінде зерттелген.
        
        Қазак мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті
ӘОЖ 378.6:378.147.88
Қолжазба құқығында
ИСМАИЛОВА РОЗА БАЙЖУМАНОВНА
Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің ... ...... ... ... және ... беру ... ғылымдарының кандидаты
ғылыми дәрежесін алу үшін даярлаған диссертациясы
Ғылыми жетекшілері: педагогика
ғылымдарының докторы,
профессор Аймағамбетова Қ.А.
педагогика ғылымдарының
докторы ... ... ... ... |3 |
| | |
|1 ... ... ... ҚАЛЫПТАСТЫРУДА ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТЫ | |
|ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ | ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық |9 |
|негіздері | ... ... ... ... ... ... |21 ... ұйымдастырудың педагогикалық мүмкіндіктері | ... ... ... ... ... ... ... |62 |
|қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі | |
| | |
|2 ... ... ... ... ... ... | |
|ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ | ... ... ... ... ... ... бағыттылығын |73 ... ... ... | ... ... ... ... студенттердің кәсіби бағыттылығын |82 ... ... | ... ... ... нәтижелері |97 |
| | ... |123 |
| | ... ... ... |125 |
| | ... |132 ... ... ... ... ... оқу ... ... даярлау ісін қайта қарау, оның мазмұны мен құрылымын
өзгертуді ғана талап етпей, сонымен қоса оның ... ... ... ... керек етіп отыр. Себебі, қай саладан болса да өз
мамандығының шебері, өздігінен ізденуге мүмкіндігі бар, ... ... ... ... мәселесі қазіргі заманның басты талабына айналды.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру ... бірі ... ... ... ... бар жеке адамды
тәрбиелеу, республиканың қоғамдық-саяси, ... және ... ... ... жеке ... өз ... мен міндеттеріне саналы
көзқарасын қалыптастыру» атап көрсетілген. Осы тұрғыдан келгенде, кәсіптік
білім берудің негізгі ... - жаңа ... ... ... да, ... өз мамандығын сүйетін, оның кез келген сұрағына жауап бере ... ... ... ... ... ... бірі – білім
беру үрдісінде олардың өзіндік жұмыстарын күшейту. Сол себептен де кәсіби
бағыттылықты ... ... ... ұйымдастыруды негізгі
мәселелерінің бірі ретінде қарауға тура ... ... ... ұйымдастыру арқылы олардың кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... ... біршама алыс және таяу шетел ғалымдары
өз зерттеу жұмыстарының нысанасы еткен. Мәселен, Ю.К.Бабанский, И.Я.Лернер,
П.И.Пидкасистый, Л.В.Усова т.б. өзіндік жұмыс ... мен ... ... ... оқу ... ... өзіндік жұмысын ұйымдастырудың
ерекшеліктерін Г.Ахметова, Н.Асанов, А.К.Садыкова, ... ... ... ... дидактикасының тұрғысынан студенттердің
өзіндік жұмыстарын ұйымдастырудың мәнін ... ... ... ... ... Р.А.Низамов еңбектері арналды.
Өзіндік жұмысты оқу үдерісінде жүйелі түрде қолдану қажеттігі және
жүйелік әдістің ... мен ... ... ... Е.Я.Голант, ... ... ... ... еңбектерінде негізделді.
Студенттерің өзіндік жұмысының ғылыми-теориялық, әдістемелік ... ... оның ... ... ... ... мүмкіндіктері зор.
Жоғары оқу орындарында мамандарды кәсіби даярлаудың теориялық, ғылыми,
дидактикалық, әдістемелік ... және ... ... ... ... Ш.А.Абдраман, А.Р.Анасова, Ы.А.Нәби, Ш.Т.Таубаева,
Р.И.Бурганова, Б.Т.Кенжебеков, Қ.М.Кертаева, М.Кұрманов, ... ... ... ... ... ... Г.К.Нұртаева, А.Н.Тесленко және т.б. ғалымдар
еңбектерінде зерттелген.
Жоғары оқу орындарындағы өзіндік жұмысты ... ... және оны ... ... ... ... Н.Г.Бакрадзе, С.И.Архангельский еңбектерінде айтылады.
Өзіндік жұмыс үнемі оқытушының жол сілтеуімен, басшылық жасауымен ғана
орындалып қана қоймай, соңғы ... ... жаңа ... ... ... студенттің, ертеңгі маманның жеке тұлғалық және кәсіптік
бағыттылығын қалыптастыратындай деңгейге ... оның ... ... ... ... ... ... нәтижесін
педагогикалық тұрғыда теориялық және ... ... ... және ... нәтижелерін тәжірибеде қолдануды керек етеді.
Қазіргі таңда жоғары оқу ... ... ... ... жүйеге
көшуімен байланысты студенттердің шығармашылық әрекетін, білімді өздігінен
ізденіс арқылы табудың жолын, жалпы педагогикалық принциптерді ... ... ... ... ... ... ... беруді
ұйымдастырушы-оқытушы мен білім алушы-студенттер арасындағы ... ... ... жаңа ... ... Осының негізінде оқыту
әдістері мен оқу әрекеттері түрленіп, өзіндік жұмыстың ... да, ... оны ... дың ... ... да ... өзгеріске ұшырады.
Алайда, педагогика ғылымы мен ... ... ... кеңінен қамтылғанмен, еліміздегі жоғары мектепте кредиттік оқыту
жүйесін ендіруге байланысты білім беру ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастыру мәселесі толық
зерттелмегені ... ... ... ... ... тарапынан болашақ
мамандардың тұлғасы мен ... ... ... ... және ... ... жүйесіндегі студенттердің өзіндік
жұмыстарының маңызының артуы оны тиімді ұйымдастыруды қажет етеді. ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастыруға қатысты
нақты ғылыми-әдістемелік еңбектердің жеткіліксіздігі, оны ұйымдастырудың
педагогикалық шарттарының ғылыми тұрғыдан ... мен ... ... болашақ мамандардың өзіндік жұмысын тиімді ұйымдастыру қажеттігі
арасында ... бар ... ... қарама-қайшылықтардың айқындалуы зерттеудің проблемасын анықтады:
ол ... ... ... осы ... оқыту жүйесіндегі білім
мазмұнына сай жетілдіру үшін ... ... ... ... ... ... ... Қарастырып отырған проблеманың
көкейкестілігі, оның теория және практика жүзінде ... ... ... ... шешу ... ... ... жұмыс арқылы
студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру» деп алуға ... ... ... ... оқу ... кәсіби даярлау үдерісі.
Зерттеудің пәні: жоғары оқу орнында студенттердің өзіндік жұмысы арқылы
кәсіби бағыттылығын қалыптастыру жүйесі.
Зерттеудің мақсаты. ... ... ... студенттердің кәсіби
бағыттылығын қалыптастыруды ... ... ... ... ... ... жетілдіру.
Зерттеудің болжамы: егер, өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби
бағыттылығын ... ... ... айқындалып, студенттердің
өзіндік жұмысын ұйымдастырудың педагогикалық шарттары анықталып және сол
шарттарға сәйкес ұйымдастырылса, ... ... ... ... ... сай ... оларды ұйымдастыру тиімді әдіс-тәсілдер ... ... онда ... ... ... ... білікті және
бәсекеге қабілетті мұғалім мамандары даярланады, өйткені бұл қазіргі білім
беру саласындағы ... ... ... ... арқылы ... ... ... ... тұрғыдан негіздеу.
2. Өзіндік жұмыстар арқылы студенттердің ... ... ... мен ... ... ... жұмыс арқылы студенттердің кәсіби ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
әдістемесін жасау, оны тәжірибелік-эксперименттен өткізу, ... ... ... Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби
бағыттылығын қалыптастыру ... ... ... сай білікті мамандардың
кәсіби даярлығын жетілдіре түседі.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері: әрекет, ... жеке ... ... ... ... ... туралы философиялық,
әлеуметтанушылық, психологиялық тұжырымдар; біртұтас педагогикалық үдеріс
теориясы; тұлғаны дамытудағы ... ... ... ... білім беру мазмұнын құрудағы қазіргі кездегі
тұжырымдамалар; ... ... беру ... саласындағы зерттеулер.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы және теориялық мәнділігі:
- өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығын
қалыптастырудың мүмкіндіктері мен қазіргі жағдайы анықталды;
- өзіндік жұмыс арқылы ... ... ... ... ... айқындалды;
- студенттердің өзіндік жұмысы арқылы кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
әдістемесі жасалып, тәжірибелік-эксперименттен өткізілді.
Зерттеудің көздері: ... ... ... философтардың,
педагогтар мен психологтардың, әдіскерлердің ... ... ... ... ҚР ... туралы» Заңы, білім беру саясатының
тұжырымдамасы, ҚР-да білім беруді дамытудың ... ... ... бағдарламасы, ҚР-ның 2015 жылға дейінгі білім ... ... ... және ... ... ... кәсіптік білім
беру бағдарламалары, мемлекеттік ... оқу ... ... білім беру саласын ақпараттандыру ... ... ... ... ақпараттық технологиялар мен
телекоммуникациялар саласындағы ғылыми еңбектер; кредиттік оқыту жүйесіне
қатысты ... озық ... ... ... ... және зерттеушілік іс-тәжірибесі.
Зерттеудің әдістері: ғылыми әдебиеттер мен бағдарламалық-әдістемелік
құжаттарға теориялық талдау жасау, ... ... ... ... ... ... (сауалнама, сұхбат, бақылау, тестілеу),
педагогикалық іс-тәжірибені талдау, тұжырымдау, жинақтау, педагогикалық
эксперимент, математикалық-статистикалық тұрғыда ... ... ... ... ... ... жұмысы мүдде-мақсаттардан, яғни жәй білім
игеру, ептіліктер мен дағдылар иелену, сондай-ақ шығармашылық пен ... ... ... - ... ... іштей және
сырттай өзін-өзі ұйымдастыра білуге, қабылданған ақпаратпен белсенді-
жасампаздық ... ... ... білім жетілдірудің жеке дара бағытын
түзе алу қабілетін дамытуға жетелейді.
2. Өзіндік жұмыс болашақ ... ... ... ... қоймайды, ол кәсіби бағыттылықты қалыптастырудың жетекші құралы болып
табылады, өйткені, ол оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... тигізеді.
3. Педагогикалық шарттар а) оқу үдерісін ... ... ету ... және ... ... ... сай
болуы; СӨЖ көлемінің нормативті талаптарға сәйкес болуы); ә) студенттердің
аудиториядан тыс жұмыс әдістемесін ұйымдастыру; б) ... ... ... ... ... және ... білім
алуға ұмтылысын арттыру жұмыстарын ұйымдастыру; в) болашақ мұғалімнің
пәнге қызығу мотивациясы; г) оқу ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік материалдармен қамтамасыз
ету; д) ОБСӨЖ-ын және СӨЖ-ын тиімді ұйымдастыру шараларын бақылау) өзіндік
жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын ... ... ... жұмысы арқылы кәсіби бағыттылығын
қалыптастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... орындалатын кәсіби іс-әрекетке
бағыттайды.
Зерттеудің нәтижелерінің дәлелділігі мен ... ... ... ... және ... ... ... логикасымен, зерттеу барысында педагогика ... ... ... ... мен ... сәйкес әдіс-
тәсілдерді жүйелі түрде ... ... ... ... ... сәйкестігімен, олардың тиімділігінің ... ... ... ... ... ... Зерттеудің нәтижелері бойынша жоғары
оқу орнының студенттеріне арналған ... ... ... ... ... қалыптастырудың маңызы, мүмкіндігі мен ... ... ... кәсіби бағыттылығын қалыптастыруда
студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастырудың теориялық мәселелері” атты оқу-
әдістемелік ... ... ... ... және ... ... ... пәндерінен оқу-әдістемелік кешен жасалған.
Зерттеу бойынша ... ... ... ... оқу
орындарында мектепке дейінгі ұйымдарға мамандар даярлайтын факультеттердің
оқу үдерісінде, ... ... ... білімін жетілдіру және
мұғалімдерді қайта даярлау мекемелерінің жұмыстарында пайдалануға болады.
Зерттеудің кезеңдері:
Бірінші кезеңде (2004-2006 жылдар) зерттеу проблемасы теориялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың психологиялық,
педагогикалық ... ... ... ... ... ... сараланып негізге алынды. Айқындаушы эксперимент жүргізілді.
Екінші кезеңде (2006-2008 ... оқу ... ... ... талданып, оқу үдерісін ұйымдастырудың тиімді әдіс-
тәсілдері айқындалды. Педагогикалық мамандық шеңберінде ... ... ... ... ... оқу ... ұйымдастырудың
тәжірибелік-педагогикалық жұмыс мазмұны ... ... ... ... ... ... жылдар) зерттеу нәтижелерін, эксперимент
жұмысын түйіндеуді, өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыда негізделген
тұжырымдары мен қағидаларды белгілеуді, зерттеуді қорытындылауды ... ... ... ... Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті,
І.Жансүгіров атындағы ... ... ... және ... ата
атындағы мемлекеттік Қызылорда университеті.
Зерттеудің нәтижелерін ... ... және ... ... ... ... іске асты және ... ғылыми-теориялық,
ғылыми-практикалық, ғылыми-әдістемелік конференцияларда баяндалды, зерттеу
жұмысының мазмұны 19 ... ... ... ... ... көрініс тапты.
Зерттеудің нәтижелерін сынақтан өткізу және практикаға ... ... ... ... ... ... 2006,
2007; Алматы 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009; 2010; Ташкент 2008;
Бішкек 2009) ғылыми-теориялық және ғылыми-практикалық ... ... ... ... ... ... Ата ... Қызылорда
мемлекеттік университетінің, І.Жансүгіров атындағы Талдықорған мемлекеттік
университетінің кафедра мәжілістерінде, ғылыми-әдістемелік семинарларында,
сонымен қатар мерзімді ... ... ... ... ... оқу-әдістемелік кешендерде,
силлабустарда көрініс тапты. Зерттеу нәтижелері жоғары оқу ... ... ... тәжірибесіне ендірілді.
Диссертация құрылымы кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... зерттеудің көкейкестілігі, объектісі, пәні, мақсаты,
міндеттері, әдіснамалық және ... ... ... көздері,
әдістері, негізгі кезеңдері, қорғауға ұсынылған негізгі қағидалар, ... мен ... және ... ... ... ... мен
негізділігі көрініс алады.
«Студенттердің кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... ... атты бірінші бөлімінде
өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен қазіргі жағдайы, өзіндік жұмыс арқылы
студенттердің ... ... ... ... шарттары
қарастырылады.
Студенттердің өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруды педагогикалық тұрғыдан
негіздеп, бұл мәселенің зерттелу тарихына ... ... ... арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын
қалыптастырудың ... атты ... ... ... жұмыс арқылы
студенттердің кәсіби ... ... ... ... ... ... нәтижелері көрсетіліп,
әдістемесі ұсынылады.
Қорытындыда теориялық және ... ... ... ... ... және ... зерттеу келешегі көрсетілді.
1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫС АРҚЫЛЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ КӘСІБИ ... ... ... Студенттердің кәсіби бағғыттылығын қалаптастырудың теориялық
негіздері
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі реформаларға, ... ... ... ... ... ... болашағы тәуелді. Бүгінгі күнде біз
қазақстандық білім беру ... ... ... ... ... болып отырмыз. Яғни, Жоғарғы мектепті дамытудың
прогрессивті моделін енгізу, оның дамуының бағаналы ... табу ... ... ... Осы ... ... білімнің қалыптасуы мен
дамуына ықпал ететін әлеуметтік мәдени фактордың мәні ... ... ... ... өз ... ... ... әрбір
дамушы, экономикасы толық тұрақталмаған елдер өз мәдениетін, әдет-ғұрпын
сақтап қалуға, оны ... ... ... ... Осы жердегі біздің
мақсат жоғарғы білімнің қалыптасуына әсер етпей ... ... ... ... жолды таңдап, ұлттық мүдде ... ... ... ... тек керегінше қабылдау.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы [96] Қазақстан Республикасы ... ... 19 ... ... қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге
қабілетті экономика үшін, бәсекеге ... ... үшін атты ... ... [97], ... ... ... 2001 жылғы 4
желтоқсандағы № 735 Жарлығымен бекітілген Қазақстан ... ... ... ... даму ... [98] сәйкес әзірленді. Бағдарлама
білім беру саласындағы Мемелекеттік саясаттың Стратегиясын, ... ... ... және оны іске ... ... әрі Қазақстан Республикасының заңнамасына, білім беру ... мен ... ... мен ... кадр ... ... саясатқа өзгерістер мен толықтырулар енгізу үшін ... ... ... ... жаңа ... және ... ... білім беру жүйесінің алдында тұрған білім беру
сапасын арттыруға, Стратегиялық міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2000 ... ... № 448 ... ... ... Мемлекеттік бағдарламасын
(бұдан әрі – «Білімң бағдарламасы) іске асырудың нәтижелерін ... ... күні ... ... ... ... нарықтық
экономикалы мемлекет ретінде таныды. Тәуелсіздігінің қысқа тарихи кезеңінде
еліміз әлемдік қоғамдастыққа ... ... ... ... қол ... ... қоғамдық даму деңгейінің, елдің экономикалық қуаты мен
ұлттық қауіпсіздігінің өлшемдері ретінде ... беру ... ... ролі мен ... арта түседі. Қоғамдық қатынастар жүйесіндегі
өзгерістер білім ... одан ... жаңа ... ... болмысына
барабар әрекет етуді және экономиканың даму қажеттіктеріне сай болуды ... ... ... тигізеді.
Қазақстандық жоғары білім берудің стратегиялық міндеті ... ... ... ... сақтай отырып оны әлемдік білім беру
үдерісінің қазіргі заманғы болашағы бар бағыттарына ... ... ... Бұл екі ... ... білім беру жүйесін жетілдіру ... ... беру ... ... жүзеге асырудан тұрады. Білім
беру ... ... ... ... анықтау мақсатында,
жоғары мектепте оқу үдерісін ұйымдастыруды түбегейлі өзгертуге байланысты
қазақстандық көпдеңгейлі үздіксіз ... беру ... ... ... ... Республикасының білім беруінің 2015 жылға дейін
даму тұжырымдамасы [99], ... ... ... ... ... жылдарға арналған Мемлекеттік Бағдарламасы [100] жасалынды. Онда
білім беруді дамытудың негізгі бағыттары ретінде ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... дамуын
қамтамасыз ету, ғылыми-зерттеу жұмыстарының ықпалдастығы, ... ... ... ... байланыстыру, білім беру ... ... ... ... Республикасының әлемдік білім беру жүйесіне ену процесі 2003
жылдан бастап еліміздің оқу ... ... ... ... ... Бұл әлемдік және ... ... беру ... ғана ... ... ... толығу үдерісі де болып табылады. Осы
үдерістің алдындағы Қазақстанның «Еуропа аймағындағы жоғары ... ... тану ... ... ... [101] және ... ... аймағы туралы» Болон декларациясына [102] ... ... ... жоғары білімге қатысты біліктілікті тану туралы»
Конвенцияны ратификациялау ... Заңы [103] ... ... ендірілуіне жол ашты. Кредиттік оқыту жүйесін ендіру және
оқыту жүйесін жетілдіру ... ... ... беру ... оның ішінде
еуропалық аймақтағы жоғары білімге қатысты ... тану ... ... және ... ... ... ... зерттеуді
қажет етеді.
Әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінде ... және ... оқу ... ... беру жүйесінің дамуын талдау онда ... ... ... ... ... даярлаудың үш сатылы үлгісінің кең тарағанын
көрсетеді: бакалавриат-магистратура-докторантура. Бұл үлгі ... және ... ... елдерінде қолданылады. Ол
неғұрлым икемді де тиімді ... ... ... ұтқырлықты және
еңбек нарығының тез ... ... ... ... ... сұранысты
қамтамассыз етеді.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған ... ... іске ... ... бағыттарында «Оқу
процесін ұйымдастырудың дәстүрлі жүйесінің орнына оқытудың кредиттік жүйесі
енгізіледі, ол оқитындардың өз ... ... ... ... жеке ... ... ... болуын, ұтқырлығын,
бакалаврлардың, ... және ... ... үлкен дәрежесін қамтамасыз етеді, білім ... ... ... беру ... ... әсер етеді» [ 47-50] - делінген.
Кредиттік оқыту жүйесінің Қазақстанға ендірудегі алғашқы тәжірибелер
оқу процесінде ... ... ... ... ... ... Аудиториялық сағаттардың қысқарып, енді білімді игертуде негізгі
салмақтың өзіндік жұмысқа ... ... өз ... ... алу, ... ... ... мүмкіндік береді.
Ел Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің дәстүрге ... жыл ... ... ... бірінші кезектегі міндет ретінде ұлттың
бәсекеге төтеп беруге қабілеттігінің факторы ... ... ... ... Кредиттік оқыту жүйесінің Қазақстанның жоғары оқу
орындарында ендіру процесі ... ... ... салыстыра талдау
және жинақтау арқылы, білім сапасын төмендетпей, ұлттық менталитетті ескере
және ... бар ... ... ... ... білім беру жүйесіне
түбегейлі өзгерістер енгізуді талап етті. Осыған орай, ... ... ... Республикасында ұлттық білім беру ұйымдарында білім
алушылардың және профессор-оқытушылар құрамының ... ... ... ... беру сапасын арттыру, жоғары және жоғары оқу орнынан
кейінгі кәсіптік ... ... ... деңгейлері мен сатыларының
сабақтастығын қамтамасыз ету үшін мамандарды үш деңгейде даярлау: «бакалавр
...... ... ... ... жүйесі бойынша жүргізіледі.
Дәстүрлі «сызықты оқыту жүйесінен» білім беру ... ... ... жоспарлауына мүмкіндік беретін, «сызықты емес» ... ... ... ... ... жүйесіне өту еліміздің жоғары мектеп
жүйесінде бүгінгі ... ... ... ... ... оқыту жүйесінің дәстүрлі «сызықты» оқыту жүйесіне қарағанда
ерекшеліктері:
– дәстүрлі жүйеде оқытудың мақсаты ақпарат пен нақты білім беру ... ... ... ... ... ... алушының шешім қабылдай білу
дағдыларын дамыту, яғни шығармашылық әрекет пен өздігінен танып-білуді ... ... ... ... алушылардың оқу жоспарындағы пәндерді таңдаудағы көп еркіндігі,
әр студенттің өз жеке оқу жоспарын ... ... өзі ... оқыту
бағдарламасының икемділігі және таңдау курстарының көптігі;
– студенттердің оқытушыларды таңдаудағы еркіндігі;
– «студент-оқытушы» ... ... ... ... ұйымдастырушылық және қосалқы рөл атқаруы;
– пән таңдауда, оқу траекториясын таңдауда студенттерге көмектесетін
академиялық кеңесшілердің енуі;
– оқу ... ... ... ... оқу ... ... материалдармен (баспа және электронды) қамтамасыз ету
қажеттігі;
– әр студенттің эдвайзер көмегімен оқу пәндерін ... үшін ... ... таңдау арқылы оқытудың жекелендіруі;
– студенттің өзіндік жұмысының үлесінің артуы, оның ... ... ... ... ... және оқытушы жетекшілігімен жүргізілетін
студенттің өзіндік жұмысы болып бөлінуі;
... ... ... ... ... ... болмауы;
– оқу мотивациясының артуы, шетелде оқу мүмкіндігі, алған білімді басқа
елдегі оқу ... ... ... ... ... интерактивті әдістердің кеңінен қолдану мүмкіндігі;
– білім деңгейінің нақтылығы, баға жүйесінде дәстүрлі бағалаудан өзгеше
жинақталатын сынақтық жүйенің енгізілуі және ... ... ... механизмінің болуы, бағалаудағы ерекшеліктер жатады.
Оның басты ерекшелігі – әр пән бойынша ... мен ... ... үшін ... бірлігінің (немесе кредиттер жүйесінің)
енгізілуі. Ал оқу пәндерін студенттердің меңгеруін ... үшін ... ... жүйе ... ... ... ... зерттеушілер оның Қазақстан
Республикасында оқытудың кредиттік жүйесі 20 ғасырдың 90 ... ... ... Бұл оқыту жүйесін зерттеу және игеру барысында
оның төмендегідей артықшылықтары айқындалды:
– оқу жоспарлары мен ... ... ... ... ... ... мен ... берушілердің оқу жоспарларын жасауға қатысуы;
– оқыту формалары мен әдістерін таңдауда;
– халықаралық аккредитацияда белсенді түрде қатыса алуы айқын болды.
Оқытудың ... ... ... ... оқу ... ... ... және технология нарығының өзгермелі талаптарына үласа
алатын терең білімді жаңа формациядағы маманды дайындау;
- оқыту процесін демократияландыру арқылы сапалы ... ... ... ... ЖОО бүкіл жүйесін ынталандыру
жүйесін күшейту;
- элиталық ЖОО дамыту үшін объективті жағдайларды ... ЖОО ... ... ... ... ... ... алуға студенттер құқығының ұлғайтылуы.
Оқытудың кредиттік жүйесінің ең басты ерекшелігі: студенттің ... және ... ... ... ... ... бағытталған.
Көптеген қазақстандық жоғары оқу орындары ... ... ... ... байланыстарды кеңейтіп, халықаралық жобалар
(Еуроодақ арқылы қаржыландырылған бірқатар ... ... ... ... Бұл оқу мекемелерінің ұжымдарына кредиттік оқыту
жүйесінің ережелерін ескере отырып ... беру ... ... ... ... технология бойынша оқу процесін ұйымдастырудың негіздері
Н.Асанов [104], Г.К.Ахметова [105], К.Уразаева [106], ... ... [108], ... [109], ... ... [111], ... [112], ... [113], К.Қабдыкерімов
[114], А.А.Құсаинов [115] еңбектерінде қарастырылды. Кредиттік жүйені
ендіруде ... ... ... ... Х.Рахимбектің [116], оқу
орындарында кредиттік жүйені ... ... ... ... ... ... [117], К.Ж.Омарованың [118] еңбектерін атауға
болады.
Белгілі ғалымдар ... [119] мен ... [120] ... ... ... беру ... мазмұнын сандық бағалау жүйесі ретінде,
ал рейтингтік жүйені оны игерудің сапасын сандық бағалау жүйесі ... ... ...... ... беру ... және ... ауқымын кредиттер түрінде есепке алу негізінде өз
бетінше білім алу және білімді шығармашылықпен игеру ... ... ... беру ... ... тек қана ... ғана емес, «кредит» ұғымының
анықталуы және оған деген ... ... да ... ... ... ... ... ұғымы мен анықтамасын білім
беру бағдарламасын немесе оның бөлігін игеруге кеткен еңбек ... ... ... ... ... ... ... білім беру
бағдарламаларын игерудің нәтижесін, яғни алған білім, білік және дағдыларды
бағалау бірлігі ретінде ... ... ... оқу ... ... анықтайтын өлшем бірлігі
дегенді білдіреді. Алғаш рет білім беру саласында кредиттік оқу жүйесін
1869 жылы ... ... ... Чарльз Элиот енгізген болатын.
Бұл жүйе Америкада ... ... ... ... ... бастап
жоғары оқу орындарына дейін қолданыс тауып отыр.
Оқудың ... ...... өз ... шығармашылық негізде
білім алуды өз жағдайына бейімдеп оқытатын ... ... ... ... дәстүрлі классикалық жүйеден негізгі айырмашылығы: оқушылардың өз
бетінше жұмыс жасау бейімділігін дамытады.
Өзіндік жұмыстарға ... ... ... ... ... 1 ... ... болады:
Сурет 1
Кредит сағаты деп бүкіл оқу үрдісі кезінде өтетін ... ... ... ... ... ... ... уақыттардың
қосындысына тең шаманы айтады.
Кредиттік оқыту жүйесі сабақты жекелей жоспарлау негізінде өздігінен
білім алудың және жекелендіру ... ... ... ... ... ... ... ерекше тәсілі болып табылады. Ол әлемдік
стандартқа сай білім беруді қамтамасыз етуге, барынша ... ... ... ... ... және еңбек нарығында бәсекелестікке төтеп бере
алатын мамандарды даярлауға мүмкіндік береді.
Бәсекеге қабілетті мамандарды дайындаудың өлшемінің ... ... ... өзгеретін ортаға тез бейімделе алуы, түлектің жаңа
мамандықтарды меңгеруге уақыт пен күш шығармай еңбек ете ... ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау қабілеті және ... ... ... ... анықталады.
Қазақстанның жоғары оқу орындарындағы кредиттік жүйенің ендірілуі
әлемдік білім беру саласындағы ... ... шет ... ... ... зерттеуді және жинақтауды қажет етеді.
Әлемдегі оқу орындарында қолданылып жүрген кредиттік ... ... ... ... ... 2− суреттен көруге болады:
Сурет 2
Ресей, АҚШ пен Еуропа елдеріндегі білім беру ... ... ... мен оқу ... ... ғана емес, ондағы бағалау
жүйелері, әр академиялық деңгейдегі студенттердің ... ... мен оқу ... оқу мерзімі жағынан да әртүрлі болып келеді.
Кредиттік жүйе бойынша ... өз ... ... ... ... дидактикалық материалдар кешенін өңдеп, оқытудың интерактивті тәсілін
қолдануға ... ... ... арттыруға дайын болуы қажет.
Әрине, жоғары мектептің кредиттік жүйеге көшуі бір күнде шешілетін мәселе
емес. Ол аса зор ... ... ... Ал ... ...... талабынан
қалып қою, бірте-бірте білім аясынан шеттеу деген сөз.
Кредиттік оқыту жүйесінде ... ... ... ... (студенттің оқу материалын өздігінен ары қарай алып кетуіне
қажетті жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жасау), бағалаушы және сарапшы-
консультант функцияларын атқарады, оның рөлі мен ұстанымы– ... ... ... ... ... оқу жүйесінде студенттер екі типті зерттеу
жұмыстарына қатысады: оқу және ғылыми. Олардың арасында ... ... бар. ... ... зерттеудің екі типінің де ғылыми болып
табылатындығы екеуіне ортақ белгі. Алайда олар ... оқу ... өмір ... әртүрлі рөл атқарады, ұйымдастыру әдістерімен ерекшеленеді. Оқу
және ғылыми жұмыстардың маңыздылығы өткізілген ... ... және ... ... ... ... оқыту жүйесіне сай студенттердің оқу әрекеті төменгідей болып
келеді:
Студенттердің оқу-зерттеу жұмысы ... ... оқу ... оқу
жоспарымен қарастырылған, басым көпшілігі жоғары ... ... ... ... ие, бес ... жүйе ... ... Жоғары оқу
орнындарында СОЗЖ келесі формалары қабылданған: курстық жұмыстар; дипломдық
жұмыстар;СОЗЖ (жекелеген жоғары оқу орнындарында).
Курстық ... ... ... ... жетекші оқу пәндері бойынша
орындалады. Бұл теориялық немесе тәжірибелік-эксперименттік сипатқа ие
алғашқы ... ... ... ... Егер І курс ... ... ... жұмыс атқарса, оның үйірмелік ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда курстық жұмыс ... ... ... ие ... Студентттер СОЗЖ-ның бұл түрін сәйкес
кафедралар белгілейтін оқытушылар басқармасымен ... Олар ... ... үшін ... ... ... ... зерттеуді жүргізе
отырып, студенттер ғылыми әдебиетпен жұмыс істеуді, таңдалған ... ... ... ... жұмысы мазмұны және мәні ... ... Бір ... ... ... ... дипломдық жұмыстың бір бөлімі
болып, зерттеуді жоғары деңгейде жүргізуге талпыныс береді. Дипломдық жұмыс
кейбір жоғары оқу орнындарында СОЗЖ-ның ... ... ... ... ... талаптарға сәйкес олар орындалмай, мемлекеттік
емтихандармен ... ... ... техникалық жоғары оқу
орнындарында оқу жоспарына ... ... ... ... ... да
кіреді.
Шығарып жатқан кафедра оқытушыларды дипломдық жұмыс иегерлерін ғылыми
басқаратын оқытушыларды белгілейді. Олар студентке ... ... ... құрылымын жасауға, дипломдық зерттеуді өткізу жоспарын
орындауға көмектеседі. Дипломдық жұмыс тақырыбы және ғылыми жетекші сәйкес
кафедрамен, ... ... ... ... ... ... ... 2-3 жыл ішінде орындалады және бір қатар ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелерін талдау және өңдеу;
- жұмысты жазу әдебиеттік рәсімдеу;
- дипломдық жұмысты қорғау.
Студенттер тақырыптың өзектілігін, оның ... үшін ... ... ... анықтау, таңдаудың дұрыстығын негіздеу қажет. Одан
кейін олар зерттеу ... ... оның ... және ... ... мақсаттарын қояды. Содан кейін әдістерді таңдап, базаны
анықтап, ... ... ... ... дипломдық жұмыс рецензияланып, алдын ала апробациядан
(алдын ала қорғау) өтеді және кафедра шешімі ... ... ... ... өзі ... ... комиссияның ашық отырысында
жүзеге асады.
Кейде дипломдық жұмыс материалдары ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының жоғары деңгейін және оның
ғылыми-практикалық мәнін ... ... ... жұмысын
дайындағанда үйірмелердегі ғылыми әрекетіне немесе ... ... ... ғылыми мүмкіндіктері кеңейеді.
Көптеген жоғары оқу орындарының, әсіресе, педагогикалық ... ... ... ... ... ... мәртебесін көтеруге
әкеледі.
Студенттердің ғылыми-зерттеу жұмастары (СҒЗЖ). СОЗЖ-на ... бұл ... ... сипаты жоқ, ерікті түрде І курста жүзеге
аса алады. Ғылыми әрекетпен айналысып жүрген ... ... ... (СҒҚ) ... Бұл ... бағыттағы студенттермен жұмысты
ұйымдастырушы және орталығы. СҒҚ ғылыми негіздердің жұмысын бақылау ... ... ... ... ғылыми шараларды - конференцияларды,
семинарларды, олимпиадаларды, ғылыми мектептерді дайындайды және жүргізеді.
СҒЗЖ ... ... ... ... ... оқу орындарының
оқытушылары жүзеге асырады. Олар ... ... мен ... олардың өзектілігін анықтайды; студенттік баяндамаларды
ғылыми конференциялар, ... ... ... ... ... және ... басқарады; студенттерге
ғылыми зерттеу әдістерін үйренуіне, тәжірибе жүргізуге көмектеседі;
студенттердің ... ... ... ... ... ... оқытушылар айналасында І, ІІ курстан бастап
топталады. Олар өз жетекшісінің ... ... ... ... әртүрлі курстар студенттері, сонымен бірге ... ... ... ... ... мектеп құрылады.
Қазіргі университетте СҒЗЖ-ның әртүрлі формалары қызмет етеді: ... ... ... студенттік ғылыми лаборатория; ғылыми конференциялар,
семинарлар, симпозиумдар; оқу пәндері бойынша олимпиадалар; студенттердің
ғылыми ... ... ... ... мектептер; студенттік
конструкторлық бюро; зерттеулердің келесілген тақырыптары.
Ең кең тараған және ... ... ... ... бір пән ... ... табылады. Үйірмелер кафедра шешімімен құрылады, оларды
доценттер немесе профессорлар басқарады. ... ... курс ... ... Біреулері шығармашылық педагогикалық эссе, басқалары ғылыми
рефераттар жазады, үшіншілері тәжірибелік жұмыс ... ... ... нәтижелері туралы ... ... ... ... ... ... ... игереді.
Ғылыми зерттеулер студенттердің аналитикалық ойлау қабілетінің
дамуына әрекет етеді. СОЗЖ және СҒЗЖ ... ... кез ... ... ... қалыптасуында кең мүмкіндіктерге ие. СҒЗЖ-ның
әртүрлі формаларына үнемі ... ... ... магистрлер және
аспиранттар болып, ғылыми ... ... ... орта ... ... ... бірі болып
студенттердің оқу-зертеу және ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысатындығы
болып табылады. Біріншісі оқу жоспарына ... ... ... ... бес ... ... бағаланса, екіншісі ерікті болып табылады. СОЗЖ
формалары мамандық ... оқу ... ... ал СҒЗЖ формалары
алуан түрлі және сәйкес кафедрамен анықталады.
Қазіргі заман ... сай ... ... ... ... оқу
орындарының міндетіне айналды.
Жоғары оқу орнының жұмысының нәтижесі – білім ... ... беру ... ... ... сапасы, ал мамандарды
даярлаудың сапасының өлшемі – мемлекеттік білім беру ... ... ... анықталған теориялық дайындық деңгейі арқылы
бағаланатын маманның кәсіби құзыреттілігі.
Кәсіптік сапа - бұл Н.Д.Хмельдің, А.Е.Әбілқасымовалардың еңбектерінде
[71-72] саралап ... жеке ... ... және ... ... ... ... және практикалық
дайындығы; педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
білім беруге қойылып отырған талаптарға сай кәсіптік ... ең ... ... және ... біліктілігімен қоса өзін-өзі басқару,
өздігінен білімін көбейті, өзін -өзі ... ... ... ... ... өзіндік оқу әрекетінің басым болуы.
Кәсіптік сапа ұғымы ... ... ... ... деп, ... оған осы ... ... беріліп жүр.
Құзырет – (лат. «сompeteo» – жетемін, сай келемін, ... ... сала ... ... ... ... тұлғалық сапалардың жиынтығы.
Құзырет – білімге, тәжірибеге, құндылыққа, бейімділікке негізделген оқу
арқылы алған білім алушының жалпы қабілеті [126].
Құзыреттілік – қандай да бір ... ... ... ... ... қолданылатын жинақталған қабілеттілік.
Белгілі ғалым Б.Т.Кенжебеков құзыреттілікті «жоғары білімді маманның
кәсіби құзыреттілігі сол маманның жеке тұлға ретіндегі ... ... ... ... ... ... оның ... қызметі мен
қабілетін іске асыру айындығына, былайша ... ... ... сай жұмыс істеу қажеттілігінен келіп шығады»- деп ... ... ... ... ... дербес және
жауаптылықпен әрекет етуге, белгілі бір жұмысты орындауға қабілеттілік пен
икемдікті меңгеруге жол ... ... ... ... қосылымы ретінде белгіленіп жүр»- деп келеді де ... ... ... ... өз ... кәсіби бағыттылық мәселесін қарастыра отырып, кәсіби
бағытты адам ... ... ... ... ... бағыттылықты
құзыреттілікпен тепе-тең деп айту ... ... ... ... істеу, ізденуге талпыну, жаңаны бойына сіңіріп,
ақпараттарды пайдалану оны ... ... ... ... ... құзыреттілік болса, адамның еңбегінің нәтижесінен көрінеді.
Кесте 1 − ... ... ... ... түрлері |Мазмұны ... ... ... ... іс-әрекетін жеткілікті дәрежеде |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... кооперативпен) кәсіби |
| ... ... ... сондай-ақ|
| |осы ... ... ... ... |
| ... ... ... ... үшін |
| ... ... ... тұлға құзыреттілігі |өзін көрсете білу мен қалыптастырудың |
| ... жеке ... ... |
| ... қарсы тұру құралдарын игеру; |
|Дара құзыреттілік ... ... ... ... және ... |
| ... өз ... қалыптастыруға |
| ... ... ... өсуге деген |
| ... ... ... сақтауға деген |
| ... ... ... қартаюға бой бермеу,|
| |өз ... ... ... пен күш ... – ақ |
| ... ... икемдігі, еңбекке |
| ... ... ... ... ... |
| ... жеткізу. |
| ... - ... [31] ... ... ... ой ... ... жету бұл
өмір бойы маманның өз ісіне деген тынымсыз дайындығы, ... ... ... арқылы жететін жоғары дәрежедегі кемелденген іс-әрекеті.
Мұндай дәрежеге жету үшін университет қабырғасынан бастап ... ... ... мен ... ... ... бағыттылығы қажет.
Сонымен қатар құзыреттіліктің жоғарыда айтылған түрлері бір адамның бойынан
табыла бермеуі де мүмкін. ... ... ... ... ... ... арқылы жоғары оқу орындарында-ақ құзыреттіліктің іргесі
қаланатыны сөзсіз.
Оқытушының кәсіби құзіреттілігі қазіргі таңдағы ... беру ... ... талаптарды орындау негізінде қалыптасады. Бұл бітірушінің,
яғни студенттің күнбе-күн өзгеріп, дамып ... ... ... ... ... және ... ... байланысты мүмкіндігін көрсете алатын
тұлға дайындауға бағытталады. Олай болса, бұл тұлғаның болашақ ... ... ... ... ... ... басқару
қабілеті, ақпараттық және қарам-қатыстық, сезімталдық ... ... ... ... ... ... ол ... беру
барысындағы үнемі туындап отыратын қарама-қайшылықтардың негізінде
реттеледі. ... ... ... ... ... ... қабылдауы мен бұрыннан жинақталған тәжірибесінің арасындағы,
сонымен қатар жаңаның ескіні жоққа шығаруы арасындағы қайшылықтар. ... оқу ... ... ... болатыны белгілі. Соның
нәтижесінде ... ... ... енді жаңа ... ... және оны ... ... қабылдау мәселесі туындайды. Бұл
оқытушы мен студенттің тең ... ... ... ... жүзеге асады.
Оқытушының құзыреттілігі оның бойындағы ... ... ... ... (психологиялық-педагогикалық) және пәнге
бағытталған құзыреттерге байланысты болады.
Оқытушының кәсіби құзыреттілігінің көрсеткіші – оның ... ... өз ... ... ... оң қарауы. Ал, кәсіби шеберлік –
кәсіби білім мен біліктің, оны практикада және оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінің көрсеткіші ретінде
құзіреттілікке негізгі орын берілетін болса, студенттің оқытушыға керекті
құзіреттілігі осы ... ... ... барысында жүзеге асады.
Сондықтан да өзіндік жұмыстың нәтижесінде болашақ педагог маманның қандай
құзіреттілігі ... ... ... ... ... туындайды. Сонымен қатар, студенттің кәсіби бағыттылығы тек
білім алудың нәтижесі ғана ... ол ... ... ... ... ету барысында, қоршаған ортамен қарым-қатынас жасау
нәтижесінде меңгеруі және оны іс-әрекетте ... ... да ... ... да ... жеке қасиеті теориялық білімі мен өмір
тәжірибесінің кірігуімен және өзі өмір сүріп отырған ... ... ... қолдана білуімен айқындалады. Тұлға сапасын мен оның кәсіби
бағыттылығын бөліп қарай алмаймыз. Бұл екеуі ... ... ... үрдіс.
Кәсіби құзіреттілікті талдай келе байқағанымыз - құзыреттілікке жету
жолдарының ең бастысы, өз ісін жоспарлай білу, ... ... ... және практикалық тұрғыда қисынды ойлау, алда тұрған жағдаятты
көре білу, ... жаңа білі мен ... ... екендігіне көз
жеткіземіз. Олай болса, бұл ... ... бола ... сапа ... ... өздігінен жұмыс жасауға төселту нәтижесінде және оны олардың ішкі
түрткісіне негіздей отырып жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... мақсаты нарықтық еңбек қажетіне сай
мамандарды ... ... бұл ... ... негізінде жатқан
қағидалармен, оның ішінде оның басты қағидаларының бірі білім беру сапасын
бақылаумен үйлеседі. Әрі ... ... ... ... мен ... ... ... кез келген еуропалық мемлекетте ... ... ... ... беру мен ... ... ... түрлі әдіс-
тісілдерін қолданып, жекебастың психологиялық, ... ... ... тұрғыда қолдау жасаса, студент өзінің керегіне қарай
оны қабылдап, іс-әрекет жасауға, меңгерген ... ... ... ... ... ... негізінде кәсіби бағыттылықты
қалыптастыруға негіз қаланады.
Көптеген ... ... ... ... тікелей ғылыми зерттеу
жұмысымыз бойынша, студенттердің кәсіби бағыттылығын ... гөрі ... ... ... ... беру және ... дайындық
мәселелеріне көп көңіл аударып, анықтама берілгендігіне көзіміз жетті.
Зерттеуші педагогтар мен психологтар ... ... ... ... Оның ерекшеліктерін айқындады, құрылымын көрсетті.
Кәсіби бағыттау тарихының бастауын 1908 жылы ... ... ... ... ашылған кәсіби кеңес бюросымен көп
еңбектерде жиі байланыстырады. Алайда ... ... ... өте ... және терең. Кәсіпке жарамдылықты бағалау элементтерінің пайда
болуы ғасырлар тұңғиығына бойлайды.
Б.д.д. ІІІ ... ... ... жазу ... ... ... ... сыннан өтетін болған. Жазу маманы Месопотамия
өркениетіндегі басты тұлға болған: ол жер ... ... ... бес
музыкалық аспапта ойнауға үйретілетін болған. Сын кезінде олардың ... ... ... ... алу ... ... төрт ... да
қолдана білуін тексеретін еді.
Ежелгі Грецияда философ ... ... ... адамды жаратқанда
сүйегіне алтын, күміс және мыс ... ... Оның ... ... ... және ... ... немесе мемлекет басқаруға,
«күміс» адамдар отанын қорғауға, сарбаз болуға, ... ... ... ... құл ... ... Адамдар бір-біріне ұқсамайды. Әр
адамның табиғаты, сонымен қатар қабілеттері де ... ... ... сәйкес жұмыс таңдауы қажет. Сонда ғана жұмыс жеңіл, әрі жемісті
болады [40, 203-204 б.].
Б.д.д. ІІІ мыңжылдықта Ежелгі Қытайда ұлы ... ... ... ... ... ... этикетті білуі басшылыққа
үміттенушілерден талап етілген.
Б.д.д. І ... ... ... ... ... тек
белгіленген сынақтан өткендерді қабылдаған (әңгімелесу, еңбек ете алу,
тыңдай білу, тіл ... ... ... ... ... ... өліммен
қорқыту).
Б.д.д. І мыңжылдықта Ежелгі Грецияда Пифогор мектебіне қабылдану үшін
үміткер өз көзқарасына бекемдігі мен ... алу ... ... ... күлу ... ... көрсеткіші ретінде қарастырылған.
Жаңа дәуір қарсаңында Ежелгі Римде гладиаторлар мен басшыға ... ... ... ал мұғалімге қойылатын талаптар (білімділік,
балаға деген махаббат, төзімділік) Квинтилиан еңбектерінде кездеседі.
870-950 жылдары қазіргі Қазақстан территориясындағы ... ... ... әл-Фараби тәрбиеші тұлғасының педагогикалық ... ... ... көп ... ... жылы ... ... Хуан Арте ерте балалық шақта ... ... ... ... оның ... адамды
болашақ мамандығына бала кезінен ... ... ... ... тұрғыда кәсіби диагностика көптеген ойшылдар мен ғалымдар
еңбектерінен ... ... ... ... ... жылы ... ... таңдау мәселесіне байланысты кітап басылып
шықты. 1883 жылы ... ... ... ... ... ... және ... мүмкіндіктерін бағалауда 17 көрсеткіштен
тұратын тест құрды.
1897 жылы Ресейде Н.И. Кареев ... ... және ... өту» атты ... ... ... қай ... болсын, білім, тәрбие беру, ең ... ... ... ... ... ... ... көрсету
бағытын ұстанады. Қазір қоғамдағы даму мен ... ... ... беру ... де ... өзгеріп отыр.
ХХ ғасырдың ортасында Франция ғалымдары А.Валлон мен ... ... ... ... адам ... субъект ретінде
қаралған. Ал АҚШ-та Д.Сьюнер кәсіби бағыт беруде адам тұлғасын ұзақ уақыт
бойына зерттеу ... баса ... ХХ ... ... кәсіби бағыт беру
мәселесі бойынша бірқатар ауқымды ғылыми зерттеулер алып келді.
Жеке ... ... ... ... ... алғаш қалыптасуында
отбасының рөлі зор деп айтуға болады. Әр адамның ... ... ... өсе келе ... ... ісіне бейім болады. Мысалы, өмірде
етікші шаңырағынан жақсы етікші, металлург әулетінен металлург, ... ... ... ... ... Сол ... ауыл шаруашылық оқу
орындарында көбінесе ауыл жастарының оқуы да кездейсоқ деп айту ... ... - ... өз ... ... ... соның нәтижесінде алдымен халықты қажетті заттармен,
тағаммен қамтамасыз ету арқылы олардың өмір сүру ... жаңа ... Бұл үшін ... ... қалыптасқан, өз ісіне берілген қажетті
мамандардың керек екені белгілі. Сондықтан елімізде ... алу ... ... ... ... бөлінуде.
Мамандыққа кәсіби бағдар беру өте үлкен тарихқа ие. ... ... және іс – ... ... ... ... ... адамдардың жеке тұлғалық мінездемелерін ескере отырып, оны
белгілі бір мамандық ... ... ең ... ... ... ... онда мұндай ... ... ... ... ... Ежелгі Египетте жауынгерлер мектебіне қабылдау ережесі ... ІV ... ... грек ... ... ... ... және сапаларымен үшке бөлінетінін және де бұл ... ... ... көрінетінін айтқан болатын.
1575 жылы испан ... ... ... ... ... болашақ
мамандығына бала кезінен бағдар беруі ... ... ... кәсіби диагностика көптеген ойшылдар мен ... ... ... ... ... ... бағдар мәселесі бойынша біршама ғалымдар айналысқан. Мысалы,
С.Я.Батышев кәсіпке ... ... ең ... ... ... ... ... тек бір мамандықпен байланып қалмауға, маман ... ... ... ... ... ... ... себебі заман ағымы
орасан зор жылдамдықта, мамандық төңірегіндегі білімдер тез ескіреді.
К.К. Платонов кәсіби бағдар берудің ... ... ... ... ... ... насихаттау, кәсіби тәрбиелеу, кәсіби кеңес,
кәсіби іріктеу, кәсіби бейімдеу.
И.Н. Назимов кәсіби бағдар берудің принциптерін анықтады: ... ... ... ... бен ... ... ... тұлға белсенділігі; қолайлылық; жоспар мен жүйелілік. ... ... ... ... ... ... қарастыра келе ол шешімін
табатын бірқатар міндеттерді айқындады: ... ... ... ... мамандықтың жеке тұлға ерекшеліктерімен сәйкестігі; кез-
келген мамандықта қажет болатын сапа мен қасиеттерді ... ... ... пен ... ... ... мамандыққа қажетті
сапаларды қалаптастыру жолдарын белгілеу
Кәсіби бағдарды сезіну: а) бір нәрсеге өз ... ... ... ә) жеке ... б)бір жүйеге келтірілген, ой-санадан өткізілген
өмірлік жоба ... ... Тек ... ... ... адамның сол
кәсібін меңгеруге деген қоздырғыш күшін тудырады.
Педагогика ғылымдарының ... ... ... кезендегі кәсіптік
бағдар» деген мақаласында: ... ... ... ... мәні мен
құрылымы, сол құрылымның адамның жасына қарай өзгеруі туралы нақты ... Жеке ... ... ... оның ... ... сол ... уақытқа, қоршаған ортаға орай өзгеріске ұшырау себептері, оқу-
тәрбие жүмыстарын бағытты жүргізу арқылы оның өмірде, қоғамда өз ... ... жете ... ... ... ұғымына берілген анықтамалар
1.Кәсіби бағдар беру–индивидтің мамандық таңдауына көмек көрсетудің
психологиялық-педагоикалық, медициналық, өндірістік-техникалық және ... ... ... Оссовский, В.В. Ярошенко, Н.И.
Бабкин және т.б).
2. Кәсіби ... ... ... ... ... ... ... байланысты мамандық ... ... ... түрі (Л.А. Иовайша, В.Ф. Сахаров, А.Д. ... ... Г.Т. ... А.А. Смирнов, А.Е. Голомшток, П.А. Лебедев және
т.б).
3. Кәсіби бағдар ... ... өзін - өзі ... өлшемдер жүйесі (П.А. Шавир, С.Н. Чистякова, В.С. ... ... және ... Кәсіби бағдар беру–кәсіби іс–әрекет орнатуға ... С.У. ... Ю.К. ... Е.Н. ... және ... және ... зерттеулерде кәсіп таңдауға «дайындық»
деген термин әр түрлі түсіндіріледі.
Психологияда «дайындық» дегеніміз-адамның барлық психологиялық және
физиологиялық ... ... ... ... ... ... Оның ... қажеттілік, қызығушылық, ұстаным, сапа, білім,
білік, дағды т.б. кіреді.
Мәселен, қазақ тілі ... ... ... ... : ... ... - белгілі кәсіп бойынша арнаулы білім,
дағды, шеберлік, еңбек тәжірибесін қалыптастыру. Кәсіби дайындық ... ... мен ... ... қарай жоғары, арнайы, орта
немесе төмен (кәсіптік техникалық) ... ... ... [92] - ... ... Ал, осы еңбекте «бағыттылық» ұғымы – ... ... ... ... ... ... ... деген ұғым. Ол
адамның дүниетанымын білдіретін мүдделерін, бейімділік, сенім, мұрат
секілді ой ... ... - [92] ... ... «дайындықтың» төрт компонентін көрсетеді: құрылымдық,
коммуникативтік, ұйымдастырушылық және гностикалық [54]. Н.Д. Хмель болса,
кез ... ... ... үш ... арқылы анықтайды:
мотивациялық, мазмұндық және ... ... ... ... бір ... бойынша жұмыс істеуге
дайындығы мәселесі мен ... ... ... ... тұру сипаттамасын
берді.
Е.М.Павлютенков мамандық таңдаудағы жетекші мотивтерді қарастырды.
Кәсіп таңдау кезіндегі ... ... ... көрсетті.
Ф.И.Иващенко «еңбекке икемділік» түсінігін қарастырып, оның негізгі
белгілерін атап көрсетеді: белсенділік, жұмысқа бар ... ... ... сүюі.
Т.П.Соловьева мамандыққа деген тұрақты қызығушылықтың қалыптасуының
әлеуметтік-педагогикалық аспектілерін ... оның ... ... ... алу ... ... Мамандарға деген сұраныс пен
тұлға қызығушылығы арасындағы қарама-қайшылықты шешуде «әр оқушыны тек қана
бір мамандыққа немесе кәсіпке ... ... ... бір ... ... ... ... қажет» деген пікірді ұстанады.
Бұл анықтамалардан шығатын ... ... ...... ... ... қалыптасатын сапа.
Маманға шешуі тиіс кәсіби мәселелерімен ... оның ... ... тек ... ... ғана ... ... кез-келген істе
мәселенің мәнін көре білу қабілетіне, оны шешудің оңтайлы әдістерін
қарастыру, практикалық ... ... ... ... қатысты талаптар
қойылады.
Кәсіби интеллектіге бұл тұрғыдан келу педагогикалық психологияның
кәсіби оқытуды ұйымдастырудың, демек, кәсіби ... ... мен ... ұйымдастыруда арнайы ақпараттық модельдер жасап ... ... ... ... ... ... ... енетін
кәсіби білімнің мазмұнынын таңдау ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты оқытудың
ақпараттық негіздерінің, оқу пәнін әр ... ... және оны ... ... ... ... өз бетінше, байланыстар мен қарым-
қатынастардың барлық ... ... ... психологиялық
негіздемесі жасалуда.
Кәсіби білім жүйесіндегі оқытудың ақпараттық негізі ... ... ... ... мен оны ... іс-әрекетінде дұрыс
қолдана алуы үшін психологиялық механизмдер мәселесін түзуі мен талдауын
қажет ... ... ... ... ... ... ... идея оқыту теориясы негізін ... ... ... Бұл байланыс мазмұны қабылдау тәсілін арнайы іс-әрекет
ретінде ұйымдастыру арқылы ашылады. Кәсіби ... ... өз ... ... ... мен оны сүюі және ... ретінде терең теориялық
білімінің, шеберлігінің болуымен анықталады. Жоғары оқу ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігі
арқылы жүзеге асырылады және олар әртүрлі ... ... Кез ... ... ... ... шеберлікті үйренуге тырысады. Әртүрлі
педагогикалық шеберлікті ... ... ... ... десек
болады.
Педагогикалық шеберлік – кәсіби педагогикалық жұмысты ұйымдастырудың
жоғары деңгейін білдіреді. Яғни ол ... ... ... дұрыс қорытынды
береді. Кәсіби біліктіліктің негізгі баспалдақтары: ... ... ... ... ғ. ... ... мәнін көптеген зертеушілер зерттеген.
Олар: А.С.Макаренко [100], ... [101], ... ... [103], И.Ф.Харламов [104] және т.б. Ғалымдардың пікірлеріне
сүйене ... ... ... құрылысына келесі қажетті
компоненттерді кіргізуге болады: ... ... ... баспалдағы ретіндегі педагогикалық шеберліктің құрылысын 4 кестеден
көрсетеміз.
Сурет 3 − ... ... ... ... ... ... ... алты компоненттер оқытушының кәсіби шеберлігін құрайды және
осылар педагогикалық қызметтің өнерге ... ... ... ... ... ... үш бағытында (оқытушылық,
дамытушылық, тәрбиелік) да ... ... ... олар әр ... даму ... ... ... оқу орындары жағдайына байланысты студенттердің кәсіби
бағыттылығын қалыптастыруда ең ... ... ... ... зор. ... [105], ... [106], П.Ф.Промченконың
[107] айтуы бойынша педагогикалық қызметке төмендегілер жатады (сурет ... 4 − ... ... ... алғы ... ... қызмет
Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру мәселесін зерделегенде
кәсіби қарым-қатынас ұғымына тоқталмай кетуге болмайды.
Кәсіби – педагогикалық қарым – қатынасты қалыптастыру ... ... кері ... ... ... ... төмендеп және
диагностика нақты болмай қалуы мүмкін, бірақ бұл ... ... Сол ... ... ...... ... толық
шешу үшін коммуникативтік міндеттерді орындалу сатысы төмендегідей болуы
мүмкін.:
- ...... ... ... ... ... ... қарату;
- нысанның жан дүниесін жаулап алу;
- сөзіндік қарым – қатынасты іске асыру;
- эмоционалды және мазмұнды ... іске ... ...... ... ... ... және
педагогикалық үрдіске сәйкес бір қарқындылыққа ие ... ... ... немесе сабақты дайындау үрдісі кезінде қарым –
қатынасты қалыпқа келтіру;
- қарым – қатынастың үзбей ... ... ... ... ... ... – қатынасты басқару;
Коммуникативтік міндеттер педагогикалық міндеттер болып табылады, яғни
коммуниативтік міндет ... ... ... ... ... әсер ете ... оның қарым-қатынастық
қабілетінің жүзеге асуына мүмкіндік жасайды.
Кейбір педагогтар коммуникативтік міндетті педагогикалық үрдістің ... ... ... ... ... ... ... міндеттер
хабар алуға және оны жалғастыру үшін қолданылады. Сондай-ақ коммуникативтік
міндеттерді шешу барысында екі негізгі мақсатқа ... ... ... және ... бір ... ... дайындық жас маманға сабақты бастаудағы педагогикалық
қарым – қатынастың аса маңызды ... Оның іске ... ... ... бірі ретінде төмендегілер жатады:
- белгілі бір топқа немесе ұжымға нақты білім беру барысын елестету;
- ... бір ... ... ... барысында нақты топқа
сәйкестендіру және жағымды эмоционалды жағдайды қалыптастыра келе
жағымсыз әсер ... ... ... жол бермеу;
- бұл топқа қарым – қатынастың қай түрі сәйкес келетінін анықтау;
- қарым – қатынас стилін күн талабына ... ... ... ... оқу әрекетін ұйымдастырып қана
қоймай, оның оқу ... ... ... табатын педагогикалық
коммуникативтік міндеттерді шешуге талпынуы ... ... ... ... интернет, электронды почтаны игеруі және техникалық құралдарды
меңгеруі ... шарт ... ... нарықтық қатынасқа көшкен кезде жалпы адамзаттық құндылықтар
мен тәрбие теорияларына және озат ... ... ... Қазақстанның
ұлттық және әлеуметтік ерекшеліктерін ескеріп, қоғам алдында өзінің
дербестігі мен жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... мол азамат тәрбиелеу өмір талабы болып отыр.
Әр адамның мінез-кұлқының негізгі сипаттарының бірі-оның бейімділігі,
бағыттылығы. Бейімділіктің әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... алуы мен ... үшін ... екеніне ешкім күмән
келтірмейді. ... әр ... ... ... ... өзі өте ... ... жеке тұлғаның кәсіби бағыттылығын сезінуі қоғамдық болмыстың айнасы
болып табылатын қоғамдық сананың қалыптасуы үрдісіне аса ... ... ... ... үшін алдымен болашақ
маманның өз кәсібін қалаудағы түрткісін, қызығушылығын, жас және ... ... ... ... ... ... сапасын,
әдіс-тәсілді меңгеру деңгейін байқаудан өткізу қажеттігі талас тудырмайтын
жағдай.
Кәсіби бағыттылық ең алдымен теориялық ... ... ... ... ... материалдар негізінде ғана практикалық
іс-әрекетке оның нәтижесін қолдану жүзеге ... ... ... ... ... ең ... ... мамандықтың басты
шарттарын, оған қойылатын талаптарды үйретсе, одан әрі сол пәннің ... және оның ... ... сапаларын талдайды. Кез ... ... ... ... әдіс –тәсілімен таныстырады.
Сондықтан да студент осы арқылы нені шешетінін, оның неге керектігін, не
үшін ... ... оны ... ... ... педагогикалық
мәнін түсінеді.
Теориялық материалды меңгеру ... ... ... ... ... ... кеңейтіп, жаңа ... ... ... ... ... ... қарым-қатысқа
түсуді, әдебиетпен жұмыс істей алу дағдысын, көрнекіліктерді пайдалануды,
педагогикалық ... ... ... т.б. ... ... ... бетпе-бет түйіседі. Бұл болашақ маманның алғашқы кәсіби
бағыттылығына, соған ... ... ... ... ... ... мәселесі қазіргі уақытта күрделі мәселелердің бірі
болып отыр. Себебі студентердің кәсіби бағыттылығы ... ... ... ... ... ... дайындауға кететін шығындар төмендейді,
еңбек өнімділігі жоғары болады, ең алдымен өз ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет нақты бір бейімділікті, тұлғалық дамуды
талап етеді.
Болашақ мамандардың кәсіби бағыттығын қалыптастыру мәселесін көптеген
ғалымдар ... ... ... ... ... мәселесінің теориялық негізін
салушылар Н.К. Крупская, А.С.Макаренко, П.П.Блонский, ... т.б. ... ... қалыптастыру жұмыстарында мамандықтардың
психологиялық және физиологоиялық ... ... ... ... ... ... жұмысының жүйесі мен
әдістемесі А.М. Голомшток, С.С. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
ғалымдарының да үлесі зор. Кәсіби бағыттылықты жұмысының жалпы мектепте
ұйымдастырылуы, жұмыстың ... ... ... Г.А.Уманов,
А.П.Сейтешов, ... ... ... ... терең зерттелген.
Белгілі ғалым В.С.Мерлиннің айтуынша ең алдымен ... ... ... тұлғасьсың ен маңызды сипаты, оның өмір, ... және ... ... ... ... ... мнемикалык, ой
және ерік касиетіндегі жалпы бағыттылык тәуелді ... Олар ... ... ... оқу ... дамиды және пайда болады, әрекетсіз
тұлға дамуы жоқ. Көрсетілген ... даму ... ... ... және маман әрекетіне әсер етуі түрліше дәрежеде болады.
Бағыттылық тұлғаның тұтас құрылымында ... ... бола ... ... ... ... корсеткіші болып табылады. Бағыттылық
теориясын өңдеуде ... ... ... ... В.Н.Мясищев, А.Г.Ковалев, ... ... ... ... Л.Ф.Железняк, А.Л.Свентицкий,
М.Д.Узнадзе және т.б. Тұлғанын бағытталу ... ... ... өнімді жұмыс жасағандар Т.Томашевский, Д.Гилфорд, А.Маслау,
Г.Мюррей, К.Левин, К.Янг, Ф.Герцберг және т.б.
Психолог В.Н.Мясищев ... ... ... ... ... және ... ... қатысуына, өзінің мамандығы
жөнінде жаңа және перспективті сұрақты зерттеуге қажеттілік түріндегі ... ... ... ... алып ... ... оның психикалық өмір бейнесінің мазмұнымен байланысты
неғүрлым жалпы ... ... ... Бұл ... жүйе ... ... бағыттылығы қоғамдык индивид ретінде онын позициясын анықтайды.
Бағыттылық – бұл адамның шындыкка таңдамалы қатынасты ... ... оның ... әсер етуін сипаттайды.
Адам - өзін-өзі реттеудің жүйесі. Осы ... оның ... ... ... ... кызығулар, идеялар, нанымдар
бір сөзбен айтқанда тұлғаның бағытталуы.
Бағыттылық тұлға күрылымында жетекші компонент бола ... оның ... ... әсер ... ... ... ... эмоция,
сезім. Кәсіби бағыттылықтың арқасында кәсіби оқу үрдісінде тұрақты
мотив пен студенттерге ... ... ... ... тұлғасында
кәсіби бағыттылықтың қалыптасуы қажеттіліктер, мотив, құмарлық, жүріс-тұрыс
нормасын іштей қайта құрумен, қазіргі маманға қойылатын талаптарды ... ... ... ... ... ... мынандай
тұлғалық сипаттар: табандылық, тұрақтылык, ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығын қалыптастырудағы ... ... ... ... – адамзаттың терең және үйлесімді ... ... ... ... ... ... пен ұлттық
қауіпсіздіктің маңызды факторы. ... орай ... ... ... ... үлгі ... оқытатын репродуктивті,
жеке адамның қызығушылықтарынан мемлекеттік мүддені ... ... ... ... биік ... ... ... отыратын
«өмір бойы» алатын білімге ... ... ... ... ... ... ішкі табиғи мүмкіндіктерін ашып, әр адамның өзінің
«Менін» ... ... ... ... ... ... өз ... табуға, өзін шығармашылықпен
өзгертуде белсенділік танытуға ... етуі ... ұлт етіп ... деңгейге көтеретін оның саналы да дарынды
ұрпағы. Еліміздің ертеңінің тізгінін ұстар ... ... ... ... жеті ... білім жиған» жетілген тұлға, Отанын ғаламдық дамудың
көшінен ... өрге ... ... қайраткер тәрбиелеу саласындағы өте
қиын міндет мектепке жүктеледі. Бәсекеге қабілетті ел ... ... 50 ... ... кіру ... масштабтағы мәселе, алайда
осындай үлкен мәселенің шешілуі мектептен бастау алып ... ... ... ... Елімізге білімді, білікті, өз ісін сүйетін,
еңбек сүйгіш мамандар қажет. Себебі, кадрлар ... ... еш ... ... Мамандарымыздың құзыретті, білімді болуы тікелей оның
сол ... ... ... ... ... ... деген қатынасы, кәсіби мәдениеті, жеке бас ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстардың маңызы орасан зор.
Студенттің өзіндік жұмысы – болашақ ... ... және ... ... ең басты резервтерінің бірі. Осыған орай ... ... әр ... ... ой еңбегінің ұтымды әдістерін білуі, яғни аз
уақыт кетіріп қажетті ақпаратты іздеп және ... ... ... ... және ... ... өз көзқарасын нақты айтып және
дәлелдей білуді, түрлі ... ... ... шеше ... ... етіледі.
Студенттің өзіндік жұмысы – бұл студенттің дидактикалық тапсырмаларды
өзінше орындауға, танымдық әрекеттерге қызығушылығының қалыптасуына ... бір ... ... ... ... ... ... оқу
әрекетінің ерекше түрі.
Студенттің өзіндік жұмысы – жоғары оқу орнының оқыту үдерісінде
студенттердің ... ... ... мен басқарудың ерекше бір
құралы. Олай болса кредиттік оқыту жүйесінің жоғары ... ... ... ... ... оны ... баса көңіл аудартады. Жаңа оқыту
технологиясының ендірілуіне сәйкес ЖОО-дағы ... ... ... ... ... және оның ... ... қамтамасыз
етілуін өзгерту қажет болды.
Студенттің өзіндік жұмысы логикалық ойлауды дамытуды, шығармашылық
белсенділікті, оқу ... ... ... ықпалды қамтамасыз
ететін практикалық тапсырмаларды жүзеге асырумен байланысты.
Студенттің өзіндік жұмысы аудиторлық жұмыспен ... ... ... бөлігі болып табылатын СӨЖ-нің жүйелі түрде орындалуы мұғалімнің
жоспарлау және ... ... ... ... жұмыс – мұғалімнің тікелей қатысуының, өтетін бырақ ... ... және ... ... ... ... жұмысы.
Студенттің өзіндік жұмыстарын ұйымдастырудағы қызметі: өз әрекетін өзі
ұйымдастырушы; өз бетімен ізденіп, шығармашылық әрекет ... өз ... ... ... ... ... беру барысында
ұйымдастырылатын өзіндік жұмыстың ... ... ... ... ... мақсат – студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру,
құзыреттілікке жетуге талпыныс тудыру ... ... ... ... ... оның ... ... білуге, орындаудың әдіс-
тәсілдерін меңгеруге жаттықтыру мәселелерін ... ... ... ... психологиялық тұрғыдан қызмет атқарады. Ол ... ... ... ... әсер ... ... іріктеу,
өңдеу, керегіне қарай актуалдап пайдалану. Мұндай жағдайда оған ... ... ... ... ... сияқты психолоғиялық үрділер қатысады.
Мұндай жағдайда ... оның ... мен ... көмектеседі. Өзін өзі
реттеп, өзін -өзі басқарып, ой елегінен өткізу әрекеті басым болады.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... кеңінен қарастырылып, зерттелген.
Педагогикалық әдебиеттерде алғаш өзіндік жұмыс мәселелері В.К.Буряк,
Е.Я.Голант, Б.П.Есипов, ... ... ... ... ... ... оқу ... білім
алушылардың өзіндік жұмысын жүйелі түрде қолдану негіздері ... ... ... ... игерудегі студенттің өзіндік
жұмысы жоғары оқу орнының оқыту үдерісінің жетекші формасы болуы қажет, ... ... ... ... ... және ... жағынан жетілдіру
басты дидактикалық қағидалардың бірі болуы қажет, өйткені оны жүзеге асыру
кәсіби дайындау ... ... әсер ... ... ... ... мәнін дидактикалық тұрғыдан ашуға ... ... ... М.Г.Гарунов,
И.И.Кобыляцкий, Р.А.Низамов, П.И.Пидкасистый еңбектері арналды.
Қазіргі таңда жоғары мектепте жүріп ... ... ... ... ... артқанын, ондағы оқытушының ... ... ... оны ... ... ... мен ... зерттеушілер С.Е.Калдыкозова, А.Головчун және ресейлік зерттеушілер
Е.Галицких, Ю.Попов пен В.Оробинский, И.Г.Ковалевский, ... ... ... оқытудағы СӨЖ-ді ұйымдастыру мен оны
тиімділеудің психологиялық-педагогикалық алғышарттарын Т.Сережка анықтайды.
Студенттің өзіндік ...... ... оқуға өзіндік жұмыстың
орындалу әдістерінің ... ... бұл ... – студенттің
ғылыми, оқу кәсіби қызметін қалыптастырып, мәселелерді өзіндік шешуіне
оптималды ... ... ... ... шығуға арналған.
Жоғары мектептің орта мектептен ең басты айырмашылығы – ... ... және ... жеке ... ... ... оқу орындарында студент білімді өзі жинап, ғылымды өзі таниды,
ал оқытушы тек студенттердің танымдық ... ... ... Сондықтан, студенттің өзіндік жұмысы – оқыту ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының тәрбиелік мағынасы
өте зор. ... бұл ...... ... алудағы жеке жұмысын ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына
мүмкіндік береді.
СӨЖ ұйымдастыру жоғары оқу орындарындағы негізгі нормативті құжаттармен
сәйкестендіріліп жүзеге ... ... ... жұмыс бағдарламасы, өзіндік
оқуға берілген пән ... ... іске ... ... ... ... профессор – оқытушыларымен өңделеді және
өзіне келесідей құжаттарды қосады:
- бүкіл оқу пәндеріне есептелген СӨЖ графикасы;
- ... ... ... және ... оқу бағдарламасымен
сәйкестендірілген тапсырмалар жүйесі;
- рефераттар, баяндамалар және шығармашылық жұмыстар тақырыптарын;
- семестірлік, ... ... ... ... негізгі және қосымша әдебиеттер тізімін;
- кеңестік көмек түрлерін;
- бағалаудың түрлерін, ұсынылатын жұмыс көлемін;
- бақылаудың ... мен ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық
және әдістемелік болып бөлінеді. Әдістемелік жағынан белсендіру қолданылған
әдіс-тәсілдерге, ... ... ... формалары мен ұйымдастыру
құралдарына байланысты.
Студенттердің аудиториядағы және аудиториядан тыс өзіндік ... оның ... мен ... ... ... ... ... өзіндік жұмысының тиімділігіне оны ... ... ... әсер ... СӨЖ ... түрлері
Ж.Сүлейменов, аудиториядан тыс өзіндік жұмысты жоспарлау мен оны бақылаудың
ерекшеліктері А.Демеуов еңбектерінде кеңінен қарастырылады.
Оқу ... ... ... ... белсенділігін арттыру
мен СӨЖ-ді белсендірудің жолдарын А.Нехамхин мен Б.Лябах, А.Е.Абылқасымова,
Н.А.Гончарова, Г.Н.Кулагина, Р.А.Низамов ұсынады. ... ... оқу ... өз ... орындайтын танымдық іс-
әрекеттерінің түрлері мен оны қалыптастырудың ... ... оған ... ... ... ... талдайды.
А.Вербицкий пен Ю.Поповтың пікірінше, дұрыс ұйымдастырылған СӨЖ
студенттің ... ... алуы мен ... ... ... Сондай-ақ, жоғары мектепте тиімді ұйымдастырылған СӨЖ
болашақ маман тұлғасының кәсіби ... ... ... ... да атап ... үдерісінде СӨЖ-ді ұйымдастыруға көп жағдайда пәннің ... де ... ... ... Жеке оқу пәндері бойынша өзінің
ғылыми ... ... ... ... ... физика
пәнінен Л.А.Шкутина мен Ж.Е ... ... ... информатика пәнінен, Н.К.Рядина психология пәнінен,
А.К.Садықова шет тілінен, К.А.Тлеубергенова Қазақстан географиясы пәнінен
СӨЖ-ді ... ... ... Авторлар оны жетілдірудің
факторларын көрсетіп, СӨЖ-де техникалық құралдар мен ... ... ... әдістемелерін ұсынады. Әр кезеңдегі СӨЖ-ді жетілдіру
құралдарын қолданудың динамикасы мен ондағы неге баса ... ... ... ... зерттеулерінен байқауға болады.
Педагог-ғалымдар Л.А.Шкутина мен Ж.Е.Сәрсекеева өз зерттеулерінде
педагогикалық пәндерді ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстың қызметтеріне, оны
ұйымдастыру технологиясы мен қағидаларына және ... ... Олар ... ... ... анықтамалар негізінде
педагогикалық пәндерден студенттің өзіндік ... ... ... ... құрамдас бір бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... тыс жұмысы), оқыту
әдісі (аудиториялық сабақта өзіндік ... ... және ... құралы
(аудиториядағы және аудиториядан тыс өзіндік жұмыстың тапсырмаларының
жүйесі)» ретінде қарастырады.
Г.К.Нұрмұханбетова информатика пәнінен ... ... ... ... ... нақтылайды, оның мазмұндық құрылымын
көрсетеді. Компьютерді қолданып өзіндік жұмысты ұйымдастырудың ... мен ... ... ... ... А.В. ... ... Н.Ф.Талызина сынды
ғалымдар өз зерттеулерінде СӨЖ-ді психологиялық тұрғыдан қарастырды.
Студенттің өз бетімен ... ... ... ... және ... ... орай өзіндік
жұмыс орындау барысында жаңғыртатын және ... ... ... ... ... сипаттағы СӨЖ білім алушының психологиялық
ерекшеліктеріне, оның ... ... ... ... ... үрдіс ретінде ... және ... ... олар ... ... бірлікте болады. С.Л.Рубинштейн
шығармашылық шешімге, жаңалық ашуға және жинақтауға әкелетін ... ... ... ал тікелей жаңадан нәтиже бермейтін, алайда
қосымша жаңалық ашуға ықпал ... ... ой ... мен ... ... жатқызады.
Студенттің шығармашылық сипатындағы өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру мен
мәселелерін, оның ... ... және ... ... ... ... жолдарын зерттеушілер М.Гарунов,
К.Садуақасқызы мен ... ... мен ... өз еңбектерінде қарастырады.
Студенттердің кәсіби бағыттылығына өзіндік жұмыстың тигізетін әсері
жайында ... ... ... да, ... мен ... ... көрсетілген. М.А.Құдайқұловтың зерттеуінде бүкіл педагогикалық
үрдіcті, яғни барлық оқу пәндерін, аудиториялық және аудиториядан тыс іс-
шараларды және ... ... ... ... де ... ... ... айтылады. Бұл нұсқаудың педагогтар дайындауда ескеруге
керекті тиімділігі болғанмен, нақты пәндерге ... ... Біз өз ... ... ... ... «Мектепке
дейінгі педагогика тарихы» мен «Педагогикалық шеберлік» пәндері бойынша
өзіндік жұмыстар ұйымдастыру арқылы ... ... ... жүзеге асыру жолдарымен әдістерін қарастыратын болсақ, ең
алдымен осы пәндердің студенттерге беретін білім мазмұны мен ... ... ... ... ... Сонымен қатар бұл
пәндердің ерекшелігі оның мектепке дейінгі мекемелер қызметкерлерін
дайындауға ... ... бала ... ... ... ... оның дербес ерекшелігін, жалпы бала болмысын біліп қана
қоймай, онымен ... ... ... меңгеріп шығуға тиіс. Мұндай
өте жауапты да, қиын да, қадірлі де істі ... ... ... ... ... пен дайындықты қажет етеді.
Болашақ педагогтардың кәсіптік ... ... ... ... ... ... жұмыстардың бірнеше түрлерін ажыратады.
Олардың ең негізгісі ретінде ... ... ... ... ... ... жұмыс істей білу қабілеттері, үй
тапсырмасын ... ... ... және ... ... жұмыс түрлері, түрлі курстық жұмыстар, әр түрлі ... ... ... т.б. көрсетеді. Әрине бұл жалпыға
белгілі сабақ түрлеріне қарай жіктелген өзіндік ... ... ... қай ... оқу орны мен ... ... алсақ та орындамай кете
алмайтынымыз белгілі. Бірақ, осы студенттердің ... ... бәрі ... бағыттылықты қалыптастыруға бағытталған ба, әлде
олардың орындалуына психологиялық тұрғыдан ... ... ең ... ... ... мен ... ... орындау
деңгейінің тереңдігін, оны шешу барысында кәсіптік педагогтік ... ... ... ... пе?- ... сұрақ туады.
Көбіне студенттер тапсырманы терең ой елегінен өткізбей –ақ, үстіртін
орындауға жақын тұратыны белгілі. Мәселен, оқылып өткен лекцияның ... ... ... ... ... өзінің алдына лекцияда
нендей мәселе қозғалды, енді оның қай тұстарын толықтырса дұрыс болар екен
деген талап қоймастан, кездескен ... ... ... ... ... ... әр ... іс- тәжірибе барысында кездесетінін
жоғары оқу орынында ... ... ... ... ... ... ... –деген сұраққа келіп тірелгенде, оқытушының тапсырманы ... бере ... ... ... ... ... жағдаят ретінде ұсынбағандығынан екендігі байқалады.
Қазіргі таңда білім беру ... ... ... талаптары
студенттерді тек тыңдаушы деңгейінде қалдырмай, талқылаушы, ақылдасушы,
пікір таласына ... өз ойын ... ... ... ... ... тұрғысынан шешуші деңгейіне көтеру болып отыр. Осы ... біз ... мен ... сөздігіндегі
анықтамаға сүйене аламыз. Бұл ғалымдардың ... ... ... ... ең ... ... бастап шығармашылық деңгейге
жеткенше бір-бірімен байланысты тұрғыда ... ... ... ... ... ... күрделіге қарай дами отырып, ең соңында
шығармашылық, ізденушілік деңгейге дейін ... ... ... өзіндік жұмыстың қай түрі
болса да, оның студенттердің оқу ... ... ... Ал ... ұйымдастыру оқытушының шеберлігін, студенттердің қызығушылығын
тудыруын, олардың ... ... қоя ... мақсатты шешуге жағдай жасауын,
оны кәсіби тұрғыда шешетіндей міндет жүктеуін ... ... Бұл ... ... ... ... ... болса, енді тікелей
студенттің әрекетіне байланысты мәселе-мақсатты әрекет ету, ... ... ... ... қабылдау, нақты нәтижеге қол жеткізу. Осындай
құрылымнан тұратын ... ... ... ... ... ... ... ашады, кәсіби бағыттылығы қалыптасады.
Белгілі психологтар В.В.Давыдов, Д.В.Ельконин, А.Н.Леонтьев өзіндік
жұмыстың ішкі ... яғни ... ... ... ... және
оны орындау сияқты оқу әрекеттерден тұратынын айтады.
Психологиялық-педагогикалық тұрғыдан алсақ, оқу ... ... ... ... ... ... белсенділігі, үнемі бір қалыпты әдіс қолданудан алшақтауы,
өзін өзі ұйымдастыра білуі, еңбекке ... ... ... ... шешу үшін тиімді әдістерді ... ... ... басты-басты сапалары қалыптасады. Бұл сапалардың бәрі де ... ... және ... ... ... ... ... Олай болса, педагогикалық пәндерді оқытуда өзіндік жұмысты
ұйымдастырудың тиімді тұстарын ... ... ... ... оқу
орындарының алдына қойылып отырған негізгі мақсаттардың бірі екені сөзсіз.
Жоғары оқу орындары педагогикасының, оның ... ... ... ... ... білім берудің және кәсіби ... ең ... ... және әдісі ретінде өзіндік жұмысты тиімді
ұйымдастыру мәселесі тұрмақ.
Қазіргі таңдағы жоғары оқу орындарында жүргізіліп отырған ... ... ... ... ... оның ... ашу,
- екіншіден, оның құрылымын нақтау,
- үшіншіден, өзіндік жұмысты ұйымдастыру әдістерін жетілдіру,
- төртіншіден, оны бағыттай отырып, ... ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесін көрсететін пікір-сайыс, ақылдасу, ... ... ... дербестік, жаңа технологияларды қолдануды
жандандыру ... әлі де ... ... ... ... ... көбі студенттерге өзіндік жұмысты баса жүктеуді машық етіп,
олардың уақытымен санасуды, мүмкіндігі мен білім деңгейін ескеруді назардан
тыс ... да ... ... ... жеке ... және білім
деңгейін ескермеудің етек алып келгендігін күнделікті тәжірибеден байқап
жүрміз.
Кәсіби бағыттылығы әлі ... ... ... ... ... ... ... атқаруға деген ынтасын төмендетеді,
өзіндік жұмыстың үстірт орындалуына, оның мақсатын жете түсінбеуіне ... ... ... ... жұмысты студенттің мүмкіндігіне қарай даралап
беру жолға қойылмай отырғандығы белгілі. Бүкіл аудиторияға ортақ ... ... ... осы ... ... ... орынды алуда. Мұндай
тапсырмаларды орындау үстінде студенттер әдебиеттегі материалды ... ... ... оны оқып берумен шектеледі.
Өзіндік жұмыс өз бетінше іс-әрекет арқылы іске асады. ... оқу ... ... – бұл дидактикалық ұғым, ғылыми практикалық міндеттерді
өз бетімен қою, оның шешімін табудың ... ... ... ... жеке ... өзін-өзі бақылауы, өзін-өзі бағалауы негізінде
педагогикалықүрдіске қатынасушылардың өзара іс-әрекетінде қалыптасқан ... ... ... ... пен ... ... ... айырмашылығын П.И.Пидкасистый
олардың ұйымдастырылу ерекшелігіне ... деп ... ... ... ...... әрекеттің ұйымдастыру формасы, ол
уақытпен шектелген, сондай-ақ, өзіндік жұмыстың нәтижесіне міндетті ... ... ... мен ... ... өзіндік жұмысын жекелей жұмыс
істеудің формасы мен құралы, ал студенттің өзіндік ...... ... деп ... ... ... ... оқу
сабақтарының барлық түрлерінде студенттердің зияткерлік ынтасы мен ойлауын
тудыратын психологиялық-педагогикалық ... ... тұру ... ... өзінің танымдық әрекетін саналы түрде басқаруы (яғни өзіндік
бақылау) өзіндік жұмыстар арқылы іске асады. Өзіндік бақылау – ... ... ... нәтижені және болатын қиындықтарды болжай
білуі, жоспарлауы, бақылауы, ... баға ... ... нәтижесінде түзетуі
және өз әрекетін реттеп отыруы.
Т.И.Шамова білім алушының өзінің оқу үрдісін өзіндік басқаруын оның
қабілетінің ... бір ... ... ... ... жалпы оқу
біліктеріне алда тұрған жұмысты жоспарлау, оны тиімді үйымдастырып орындау,
белгілі бір ырғақта жұмыс істеп өзіндік ... ... ... ... ... ... болуы оны орындаушының дайындық деңгейіне,
оның өз бетімен ... ... ... тікелей байланысты. Дәстүрлі
сызықты оқыту жүйесінде студенттің өзіндік жұмыс дағдысын қалыптастыру мен
жетілдірудің жолдарын Г.Оразаева, ... өз ... ... ... жұмыстың басты сипаттамаларына: адамның ... ... ... өз ... ... ... күрделі жағдайларда
бағдарлай білу, дұрыс шешім қабылдап, оны жүзеге асыра білуді ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ... кезде де білім беру саласындағы ... ... бірі ... ... ... ... 20 ... бастап, өзіндік жұмысты
күшейту ісіне мән беріліп келеді. Бірақ әр дәуірде ... ... ... әр түрлі деңгейде қарағаны белгілі. Мәселен, ХХ ғасырдың
20 жылдары бригадалық-лабораториялық, ... ... ... ... қолданып, өзіндік жұмыстар жүргізілді. Онан кейінгі
кезеңдерде, 30-40 жылдары оқытушының баяндауы бойынша берілетін білім ... ... 50-60 ... ... ... ... қолдануға көп көңіл
бөлінді. Бұл жылдары студенттердің ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізуіне көбірек көңіл бөлінгені белгілі.
Ізденушілік жұмыстар барысында ... ... ... ... басым орын алуына көңіл бөлінді.
Ал, қазіргі таңда білім беру студенттің ... ... ... ... ... ... асырылуына көп мән берілуде. Себебі,
танымдық белсенділік тек қана ... ... ... негізінде
жүзеге аса отырып, олардың білімді саналы меңгеруіне, білім ... ... ... ... ... ... жасалынған теориялық
талдау «студенттің өзіндік жұмысы» ұғымының бірмәнді анықталмағанын, ... ... ... ... ... әдістер болғанын көрсетеді. Өзіндік
жұмыстың анықтамасының негізіне әр автор әртүрлі белгілерді алады. Оларды
тұтас қарастырғанда ғана ... ... ... ... толыққанды анықтама
бола алмайды. Өзіндік жұмысқа берілген анықтамаларды 6 кестеден көруге
болады.
Кесте 2 − ... ... ... ... ... ... ... мазмұны ... ... ... – оқыту әдісі. ... | ... | ... | ... |Өзіндік жұмыс - оқыту тәсілі. ... | ... ... ... ... ... ... мен |Өзіндік жұмыс – оқу әрекетін, әрекеттің түрі. ... | ... ... ...... күш сала және белсенділік |
| ... ... ... ... және оның |
| ... оқу ... ... оқыту әдісі. |
|М.В.Буланова-Топор|Студенттің өзіндік жұмысы – оқытушының ... және ... ... ... ... ... оның ... |
| ... тек ... тыс ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... объекттің өзі |
| ... ... ... ... құрылымданған және|
| ... ... мен ... ... түзетуге келетін|
| ... ... ... ... Оны ... |
| ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті талап етіп, оқушыға өзін-өзі |
| ... мен ... тану ... ... |
| ... ... ... ... ... ...... ұйымдастырудың |
| ... ... ... тыс ... ... |
| ... (аудиториялық сабақта өзіндік жұмысты қолдану), |
| ... ... ... және ... тыс |
| ... ... тапсырмаларының жүйесі). ... ... ... ... ... мәнін студенттің |
| ... ... ... мен білікке аудару функциясы|
| |мен осы ... ... ... ... ... ... ... жұмысы – студенттердің кәсіби |
| ... ... ... ... ... |
| ... мен ... ... ... ... ... ... оқу ... ... ... ... оқыту әдісі де емес, ол қойылған мақсатқа сәйкес оқушының белгілі бір
әрекетті ұйымдастыруы мен ... ... ... анықтама береді. Сонымен
қатар, ғалым «өзіндік жұмыс – оқытудың ... деп те ... ... ... ... меңгерудің әрбір нақты жағдайында қойылған ... ... ... ... ... ... ... оның білмеуінен білуге қарай жылжу кезеңінде танымдық
есептердің белгілі бір класын шешуге ... ... пен ... және ... ... төменгі деңгейден жоғарысына қарай жылжуына
сәйкес келетін көлемі мен деңгейін қалыптастырады;
­ білім алушыда өз ... ... ... ... ... психологиялық
бағдарды және оқу, ғылыми, өндірістік есептерді шешу ... ... ... ... жасай алу білігін қалыптастырады;
­ кәсіби әрекеттің, танымның және мінез-құлықтың әдістерін меңгеруде білім
алушының өзін-өзі ұйымдастыруы мен өзін-өзі ... ... ... ... білім алушының әрекетіне педагогикалық басшылық жасаудың және ... ... ... өз ... танымдық, ғылыми-өндірістік әрекеті
мен кәсіби өзін-өзі анықтауын ... ... ... ... табылады
деп дәлелдейді. Ғалымның пікірінше, ... ... ... үдерісінде
оқушылардың өзіндік әрекеттерін ұйымдастыру мен басқарудың ... ... ... ... жұмыстың мән мазмұнына анықтама берген жұмыстар жеткілікті.
Мәселен, кейбір педагогтар өзіндік жұмысқа оқу ... ... ... ... ... ғана қараса, енді біреулері
өзіндік жұмыс бұл ерекше ойлануды, ой қорытып теориялық материалды ... ... және ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын шығармашылық әрекет ретінде дәлелдейді. Ал ... ... ... ... ... ... қатарына
П.И.Пидкасистый және Г.П.Семеновтың еңбектері жатады. Бұлар өзіндік жұмысты
білім беру формасына да, ... ... де ... тек белгілі
мақсатқа сәйкес алдын-ала берілген нұсқау арқылы оқушының не студенттің
белгілі бір істі ... ... ... ... ... ... ... қатар өзіндік жұмысқа баға беруде кейбір ғалымдар өзіндік
жұмыс – бұл ... не ... ... білім алушының
өздігінен орындайтын жұмысы деп қарайды. Осындай пікірді Б.П.Есиповтың
еңбегінен кездестіреміз. Мәселен, бұл ... орта ... ... ... қарастырылатынын ескерсек, өзіндік жұмысты оқушының
мұғалімнің көмегінсіз өздігінен орындағанымен, алдын ала ... ... ... ... ... Олай болса, мұндай
жұмысты ... ... деп ... ... деп ... Себебі,
мұғалім тапсырма бергенде неге көңіл аудару керектігін, қандай әдебиеттерді
пайдалануға болатындығын ... ... ... ... Осы ... ... ... ақыл-кеңесіне, жұмысты орындауға беретін көмегіне енетіндігі
белгілі. Сонымен қатар өзіндік жұмыстың ең бір ... ала ... ... ... шығармашылық әрекеті болса, бұл ... де ... ... ... ... ... ең ... ойдың
дербестігі ретінде қарайды. Өзіндік жұмыс арқылы үнемі оқушылардың
материалды талдау, ... ... ... жаңа ... ... яғни ... арасындағы байланысты, бір –бірімен қарым-қатынасты
белгілей отырып түсініп, оның ең бастысын анықтай отырып түсінудің ... ғана ... ... барысында түсінудің басым болатыны
айтылады.
Шын мәніне келсек, өзіндік жұмыстың қай түрі ... да ... ... ... ой ... ... орындалатын істің әдіс-
тәсілдерін меңгере білгендігінен туындайды.
Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыруға бағытталған ... ... сөз ... біз оған ... түрде қарауға тиіспіз. Өзіндік
жұмыс мәселесіне философиялық тұрғыдан – тұлғаның әлеуметтік орта мен қарым-
қатынасы; психологиялық тұрғыдан – ... ... ... ...... ... дидактикалық талаптарына негізделуі
ретінде қарасақ, онда А.П.Евгеньеваның редакциясымен жарық көрген орыс
тілі сөздігіндегі анықтамаларды негізге алуға тура ... Онда ... ... ... ... дербестік біреуге бағынышты, байланысты
болған жағдайдың өзінде, тәуелсіздікпен әрекет ету; белсенділік иесі болып,
әр нәрсенің шешімін ... ... ... ... ... ... түрлі анықамаларды
саралай келе, СӨЖ – ... ... оқу ... ... өзіндік
әрекетін ұйымдастырудың және басқарудың ерекше құралы деп есептейміз.
Ғылыми әдебиеттерде ол ... ... ... ... формасы,
шығармашылық ойлау әдісі ретінде де ... ... ... көп ... оның ... ... ... бағытталған түрлерін, оны орындауға жұмсалатын
уақытты және нәтижесін айқындайтын критерийлерін саралаудың да ... ... оқу ... жеке ... ... ... өте көп, олар:
- дәрістерге дайындық;
- семинар, лабораторияық жұмыстарға, сынақтарға, емтихандарға,
рефераттарды орындауға, курстық жұмыстарға дайындық.
- ... ...... ... ... ... өзіндік жұмыс түрлерін әр түрлі ... ... ... ... түрлеріне қарай: ұжымдық, топтық, жеке-дара жұмыс;
2) мақсатқа бағытталу сипатына байланысты: теориялық және ... ... ... ... ... ... және ұғымның
белгілерін айрықшалау, құбылыстар арасындағы ... ... ... өз ... игерген оқу материалындағы
ұғымдарды анықтату және игергендерді жинақтау; ... ... ... ... ... байланысты анықтату;
4) іс-әрекеттің сипаты бойынша: репродуктивті (қайталаушы), реконструктивті-
вариативті, жартылай ізденісті және зерттеушілік (шығармашылық) өзіндік
жұмыс;
5) танымдық үдерістегі қолдану ... ... жаңа ... ... ... үшін арналған; алынған білімнің негізіндегі өзіндік жұмыстар;
бекітуге ... ... мен ... ... ... ... мен білім, білік және дағдыны тексеруге арналған өзіндік жұмыс
түрлері;
6) оқытушы ұйымдастыратын СӨЖ–ді ... ... мен ... ... ... ... ... нәтижелеріне бақылау жасау
тәсілдеріне байланысты шартты түрде мынандай түрлерге бөлуге болады:
негізгі аудиториялық ... ... ... ... ... үстінде
жүргізілетін өзіндік ... ... ... ... ... ... ... мен емтихандар
түрінде оқытушы жетекшілігімен орындалатын өзіндік жұмыстар; оқу және
шығармашылық сипаттағы үй ... ... ... ... ... ... студенттің өз бетімен жұмыс істеу ... ... ... ... ... зерттеу өзіндік жұмыстары;
8) білім көздері мен оқытушының тарапынан бақылаудың дәрежесіне байланысты:
оқулықтармен, оқу әдебиеттерімен, анықтамалық ... ... ... ... шығарма және сипаттама беру, қадағалау, және
басқа да жұмыстар;
9) ЖОО-дағы оқу үдерісінің құрылымына байланысты: міндетті (оқу сабағының
үдерісіндегі және ... ... және ... ... жұмыстар
(студенттің жеке қызығушылығы мен ... ... ... ... ... аудиториялық СӨЖ түрлері: конспектілеу, алдыңғы үлгі бойынша өзі ... ... ... ... ... карта-сұлбасын жасау,
оқытушы сауалына жауап беру, пікірталасқа қатысу, проблемалық сұрақтарға
жауап даярлау. Аудиториялық СӨЖ оқу ... мен оқу ... ... ... оқу ... ... оқытушының тікелей
жетекшілігімен дәрісте, семинарда, ... ... және т.б. ... ... ... оқытушының тікелей қатысуына байланысты: оқытушы
қатысуынсыз және оның ... ... ... докторанттың, білім алушылардың өзіндік жұмыстары ... МӨЖ бен ... ДӨЖ және ... БӨЖ және ... ... тыс ... міндетті өзіндік жұмыс түрлері: дәріс
материалын ... ... ... рефераттау, рефератты
оппоненттеу, баяндама әзірлеу, ... мен ... ... жазу,
глоссарий құрастыру, ізденіс-зерттеу сипатындағы тапсырмаларды орындау,
ғылыми-әдістемелік әдебиетті терең ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми
немесе проблемалық хабарламалар мен шолулар, жоба ... ... ... ... ... бөлімді/тақырыпты
игерудің кезеңмен орындалатын оқу жоспары), шығарашылық ... ... курс ... ... ... тыс ... аудиториялық СӨЖ-ден
айырмашылығын оның жүргізу орны, мазмұны, ... ... ... студенттің өз бетімен жұмыс жасау деңгейі, осы жұмысты есепке
алу мен бақылаудың құралында деп көрсетеді.
Е.Андросюк ... тыс ... ... және ... ... және кәсіби әрекеттің тәсілдерінің жүйесі, болмыс пен ... ... ... тәжірибесін игеруге бағытталған оқу, оқу-
ізденіс, ғылыми-зерттеу және өз бетімен білім алу әрекеттерінің ... деп ... ... үстіндегі өзіндік жұмыс: дәрістің оқу жоспарын құру, концептуалды
сұлбасын сызу немесе қадағалау, ... ... ... ... әдебиеттермен толықтыру, салыстыру нәтижесінде ұқсастық ... ... ... ... қатысудағы СӨЖ: семинарда оқытылатын конспектілер мен
рефераттарды дайындау, тапсырмаларды ... ... ... ... зертханалық-практикалық сабақтардағы СӨЖ: әдістемелік ... ... ету және ... ... ... сипатына байланысты: студенттің өзіндік, бақылау, курстық,
дипломдық жұмыс орындаудағы оқу-зерттеу жұмысы және ... ... ... бақылау жұмысындағы СӨЖ: коллоквиум, ауызша жауап даярлау, жазбаша
тапсырманы ... тест ... ... ... эссе ... ... барысындағы СӨЖ: байқаулар мен жиналған материалдар бойынша
тапсырмаларды орындау және т.б. .
Кредиттік оқыту жүйесінің ережесіне сәйкес «оқу ... ... ... ... нысанда жүргізілуі тиіс (кейс-стади, іскер
ойындар, ... ... ... ... ... ... ... мектеп үдерісіне енуіне байланысты
маңызы артып отырған осындай инновациялық СӨЖ түрлеріне сипаттама берейік.
«Ми штурмы» («ми ... деп те ...... ұжымдық шығармашылық
әрекеттерді белсендірудің тиімді әдісі. Оның идеясы – бір топқа болжам
айтқызып, екінші топқа оған сыни баға ... сол ... ... сыннан қорықпауға үйрету.
Жүргізу ережесі: жетекші басқаруымен шешуі тиіс ... ... ... ... ... тобы берілген уақытта (20-40 минут)
мүмкіндігінше көп кез ... ... ... ... ... ... ... айтылып, бірін-бірі жалғастырып, дамытып, толықтырып
отыруы тиіс, дәлелдеудің қажеті жоқ. Барлық ... ... ... ... ... ... бұл кезеңде ешқандай сын айтуға,
келемеждеуге болмайды. Келесі ... ... ... тобы ... пікір айтады, қатаң сараптау жүргізіп, болжамдардың ішінен ... ... ... барысында шешілмеген есеп қайтадан сол ұжымға
мағынасын өзгертпей, ... ... ... Идея ... белсендіру
үшін қолданылатын тәсілдер: инверсия (керісінше істеу), аналогия (басқа
шешімдерге ұқсас етіп ... ... ... осы есепке қатысым бар, ... деп ... ... сезіміңді анықтау), фантазия (фантастикалық бір
нәрсе жасау). Жасалынған болжамдар 10 балдық жүйеде ... ... ... ... ... мәні ... ... «Ми штурмында» есептің шешіміне болжам жасау жазбаша
жүргізіледі, одан әрі ... ... ... ... ... «Ми штурмында» болжамды айтушы да, әрі бағалаушы да бір ғана
адам болады. Айтуға 10-15 ... ... ... қоса ... айтылған
болжамды өзі 2-3 күн өткен соң ... «Ми ... ... болжамдардың қарама-қайшылығын, кемшіліктерін
неғұрлым көп сынауға негізделген.
Іскер ойындар маманның болашақ мамандығының ... және ... ... ... осы ... ... ... қатынастар
жүйесін үлгілеу болып табылады. Ол болашақ кәсіптің практикасының жағдайы
(шарттар үлгісі, кәсіби әрекет, ... ... мен ... ... ... оқу әрекетінің формасы. Таңбалық құралдар көмегімен
(тіл, ... ... ... ... ... ойында шынайы өмірдегіге
ұқсас кәсіби жағдай тудырылады, мұнда тек ... ... ... жалпылама
сипаттағы жиі кездесетін жағдай ғана ... ... ... 1 ойын ... ... ал мекеменің дамуын перспективалық
жоспарлау бір сабақ көлемінен 1 күнге дейін созылуы мүмкін. Ойынға қатысушы
оқу және ... ... бар ... жасайды. Білім мен білік
болашақ кәсібінің контекстінде меңгеріледі. Кәсіптік біліммен қатар арнаулы
құзыреттілікті – ... ... пен ... басқару дағдысын,
басқара және бағына білуді игереді. Ойын ... ... ... мен ... ... яғни нақты өндірістік жағдайлардағы
ұжымның қатынастарының нормалары меңгеріледі.
Кейс-стади – портфелдегі, кассетадағы, немесе стендтегі нақты ... ... ... ... ... инновациялық әдісі, оның
барысында білім ... ... ... ... есепті шешу ұсынылады, олар
оны ары қарай талқылап, алынған нәтижелерді талдап, шешім шығарады.
Кейс-стади кезеңдері: сипатталған ... ... ... анықтайды; шағын топтар оны шешудің нақты жолдарын ... мен ... ... әр шағын топ бір шешімге келеді.
Оқытушы қатысуымен өтетін талқылауда ... ... ... өз ... ... ... бір шешімнің болуы міндетті емес.
Жоба әдісі – студенттің бірнеше пәннен алған білімдерін қолдана ... ... ... ... ... сипатта болады. Жобаны
студенттер өздері орындайды, оқытушы консультация беріп, бағыттап отырады.
Дәстүрлі оқыту жүйесіндегі курстық жоба жекелей ... ... ... ... ... ... мен ... айқындау);
жоспарлау (ақпарат көздері мен ақпартты алу тәсілдерін, есеп берудің түрін,
жобаның міндеттерін ... ... ... зерттеу, қойылған
міндеттерді шешу; алынған ... ... ... шығару; нәтижелер
бойынша есеп беру (ауызша, жазбаша); жоба жұмысының ...... ... ... ... сын ... жанры, оқу орнында жазбаша шығармашылық ... ... оқу ... ... оның ... ... студенттердің алған
білімін тексеру мақсатында қолданылады.
Дәлелденген эссе (аргументтелген) – студенттерді өз ой-пікірін дәлелдей
білуге үйрететін жазбаша жұмыс ... Эссе ... ... көп ... ... ... ... ақпаратты іріктей білуі керек. Студент
зерттеу тақырыбының негізгі проблемаларын анықтап, шешудің идеясын ... ... ... ... ... ... ... ойлау
қабілетінің дамуына, яғни айтар ойын құрастырып, айқын жеткізуге, ... ... ... ... ... ретінде келтірілетін фактілерді
таңдай және бағалай білуге, логикалық бірізділікті сақтауға ықпал етеді.
Жазбаша ... ... эссе ... ... 4 ... кіріспе пікір (пікір, цитата, сұрақ, факт және т.б., яғни ... ... ... жетелейтіндер);
2) тезистік пікір (эссені басқаратын, негізгі ойды көрсететін пікір, әдетте
кіріспе бөлімінің соңғы сөйлемі болады);
3) ... ... ... дәлелдемелері келтіріледі, болжалды қарама-
қарсы пікірлер ескеріліп, соған да жауап ... оның ... ... дәлелденеді);
4) қорытындыдан (дәлелдердің синтезі, тезистік пікірдің қайта айтылуы және
қорытынды пікір) тұрады.
Пікірталас, тренинг, дөңгелек үстел, сөзсайыстар сияқты ... ... – бұл өз ... ... және ... қабылдай алатындықтарын көрсету
үшін студенттердің топтық немесе ... ... ... ... ... ... ойын ... талқылауы.
Пікірталас – топпен бірге жұмыс істеуде шешім қабылдаудың қарқындылығын
арттыру тәсілі; студенттің ... ... ... ... ... ... ... мен қарқындылығын арттыру әдісі; проблеманың шешімін
топпен бірге іздеп, талқылап, шешу жолдары ... ... ... ...... топ ішінде өзара қатынас жасау, араласу, өзін-өзі
тани білуі мен дағдысын қалыптастыратын топтық әдістердің жиынтығы. Ол оқу
әрекетінің тиімділігін ... үшін ... ... жасалып, жоспарлы
түрде жүргізілетін, білік пен дағдыларды қалыптастыру және жетілдіру үшін
жинақталған түрлі ... ... ... ... ... студентердің бейімделуін тездету үшін, сондай-ақ жаңа ... ... ... ... Оның ... құралдары рөлдік ойындар мен
пікірталастар ... ... ... аса жиі ... ... ... ... (мұғалім, дәрігер, қызмет көрсету
саласы, банк маманы және т.б.) сол ... ... ... қалыптастыру және дамыту, ... ... ... ... ... басқа белсенді оқыту формаларынан (рөлдік ойын,
іскер ойын, пікірсайыс, кейс-стади т.б.) айырмашылығы мақсатының ... ... ... яғни ... бір ... ... ... түрінде, қолданбалылық сипатта болып, өмірдегі нақты ... ... ... ... ... орындалуына үш адам қатысып, ұжымдық,
топтық, жұптық қасиетке ие ... бұл ... ... ... ... ... - өзара бақылау қызметінің арқасында студенттің танымдық қызметінің
тиімділігі және ... ... ... белсенділік және
ынталандыру факторын күшейтеді.
СӨЖ төмендегі қызметтердің жүзеге асырылуына әрекет етеді:
- кәсіби білімнің ... және ... ... ... ... қалыптасуы;
- таным процесінің әдістерін игеру;
- танымдық мүмкіділіктердің дамуы.
Өзіндік жұмыс – студенттің қызметінің ... және ... ... ... студенттің өзіндік қызметінің үш деңгейін ажыратады
(кесте 3).
Кесте 3− Студенттің өзіндік қызметінің деңгейлері
|Деңгей ... ... ... ... ... ... шығару, |
|деңгей ... және ... ... және тағы |
| ... ... ... ... білуде , |
| ... есте ... ... ... ... |
| ... негізгі мақсаты – білімді |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... |Шешімдерді қайта құру, жоспарды, тезистерді құру |
| ... ... Бұл ... ... |
| ... ... ... жағдайларды талдау және жаңа |
|ізденушілік деңгей ... алу ... ... етіледі. Студент |
| ... ... және ... өзі ... |
| ... ... ... ... ... ... және ... ... байланысты.
1. Аудиторлық жұмыстың барлық формалары бойынша СӨЖ-нің орындалуының
кешенді амалы.
2. СӨЖ-нің барлық деңгейлердің ... ... ... ... ... қызметін (талаптар, консультациялар)
қамтамасыз ету.
4. Бақылау формалары.
Студентердің өзіндік жұмыстары жекешелендіру қызметін атқарады.
Яғни ... ... ... үшін жеке тапсырмаларды әзірлеген кезде,
адамдардың әр түрлі ақыл-ой қасиеттеріне көңіл болу ... ... ... ... ... ... жұмысы орындалуы кезінде, оқытушы студенттерге
кемшіліктерді жою үшін, ... ... ... жеке ... табу үшін ... ұсыныстар
көмектеседі:
- аудиторлық сабақтар барлық студенттердің ӨЖ-нің минимумы
орындалуын және оқушылар үшін ... ... ... ... ... дұрыс орындалуын қатаң бақылауды ұйымдастыру керек.
Жалпы СӨЖ-дің сипаттамасы тақырыптың, тапсырманың, өткізілу формасының,
сағат көлемінің ... ... пән ... ... ... ... жұмысы жұмыс бағдарламасының негізгі бөліктерінің
ескерілуімен оқу жоспарының әрбір пән бойынша ... ... ... ... пән тұжырымдамасымен, жоғары оқу
орнының техникалық мүмкіндіктерімен және кітапхананың оқу ... ... ... ... ... процесі жаңашыл технологияларды қолдануға
негізделуі керек.
Студенттің өзіндік ... ... ... СӨЖ ... ... ... ... кафедра іске асырады; СӨЖ еңбек көлемін
кезектілігімен орындалу мерзімін анықтайды.
Студентердің өзіндік жұмысы соңғы нәтижеге жетуге ... ... ... түрде болуы мүмкін (сурет 6).
Сурет 6 − Студенттің өзіндік жұмысының түрлері
Жоғары мектептің оқу үрдісінде ... ... оқу және ... өз бетімен орындатқызу олардың өз қабілеттерін кеңінен
көрсетуіне мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... студенттердің танымдық белсенділігін арттырудың тиімді құралы болып
табылады.
Зерттеу барысында өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... ... әрекетінің сипатына, өз бетімен
жұмыс жасау деңгейіне, жұмыстың мазмұны мен түріне, тапсырма типіне, білім
көздеріне, СӨЖ-ді орындау ... ... ... оқу ... ... ... мақсаттары мен қойылған міндеттерге, оқытудың
әдіс-тәсілдеріне, нақты есеп түрлеріне қарай әртүрлі анықталатыны байқалды.
Маман ... ... келе ... ... оқу ... ... және оның кәсіптік тұрғыдан дамуының ... ... ... яғни ... ... ... байқауға болады.
Қазіргі таңда студентпен оқытушының ... ... ... ... қабылдаушы ретіндегі дәрежеден жоғарылап, пікірлестік, ақылдастық,
бір-бірін толықтырушылық деңгейге көтеріліп ... ... ... ... ... да осы деңгейге көтерілуді меңзейді.
Студенттердің өзіндік жұмысы туралы сөз ... ... ... негіз болатын дербестікке тоқталмай кете алмаймыз. Дербестік – ... ... ... адам өзін ... ... оған ... әр
түрлі әсерлерден жекеленіп кете алмайды. Солай бола тұрса да, әр адамның
өзіндік дербестігі, ... жеке ... ... тиісті. Адамның
дербестігі оның өзіндік іс-әрекет жасауына негіз бола алады.
Ғылым ... ... ... ... ортақ мәселе ретінде
қарауға мәжбір етіп отыр. Дербестікті үш аспектіде қарау қажет. Біріншісі
–тұлғаның ... ... – бұл оның ... дербестігі; екіншісі,
психологиялық – бұл тұлғаның өзін-өзі реттеуі ... ... ... ... – бұл ... білім алу барысындағы өзіндік
әрекеті және дамуы.
Философиялық тұрғыдан қарастырсақ, ... бұл өте ... ... ... дамитын адам. Ол өзін қоршаған ортада әлеуметтік және
қоғамдық қарым-қатынастардың, түрлі ... ... ... арқылы дамуға әсер ететін олардың бір-бірімен еңбек
арқылы байланысатын іс-әрекеттері. Олай болса, тұлға бұл ... ... ... және оған әсер ... ... мен ... ... Адамның тұлға ретінде қалыптасуын ... ... ... пен бағыттылығы.
Құндылық бағыттылығы оның іс-әрекетінде дербестіктің орын алуына себеп
болады. Дербестік негізінде ғана адам өзінің ... ... ... ... ... ұнатған іспен шұғылданса, ұнамағанын керек етпеуге мүмкіндік
алады. Дербестігі және бостандығы бар адам ғана әрбір ... ... ... қойып, өз қалауы бойынша оның жолын іздейді. Мұндайда ол
ешкімнің пікірімен санаспай мәселені өзі шешуге ... ... ... ... шегі жауапкершілікпен шектеледі. Адам әр іс-
әрекеті нәтижесіне басқа адамдар алдында жауапкершілікпен қарауы міндетті.
Соңғы кезде ... ... ... оқу ... ... ... ... әр түрлі пәндерден өзіндік жұмысты ұйымдастыруды
жетілдіру тұстарына арналған зерттеу жұмыстары жүргізілуде. ... ... ... ... самостоятельной работы
студентов по иностранному языку в ... ... ... ... арналған жұмысы деп атай аламыз. Бұл еңбекте шет ... ... ... ... ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық
негізін ашуды көздеген. Автор Қазақстан республикасындағы кредиттік ... ... оқу ... ... ... отырып, оның
ерекшелігін талдап көрсетуге тырысқан. Әсіресе, зерттеушінің кредиттік
жүйенің ... ... ... ... қосылуға болады. Мәселен,
кредиттік жүйемен оқытудың артықшылығын айта келіп, мына ... ... ... еркіндіктің өте жоғары дәрежеде болуы;
- студенттердің өзіндік оқу әрекетінің басымдық сипаты;
- оқытушының білім беру ... ... ... ... ... оқу ... ... бағыттың басымдығы;
- білім бағдарламаларының иновациялық мазмұнда болуы;
- ... ... ... оқу ... ... компоненттерінің кең
енуі;
- оқытудың проблемалы- жағдаяттық белсенді әдістерінің басымдығы;
- сабақтың сарамандық түрінің басымдығы;
- студенттердің оқу жұмысын ... және ... ... ... ... ... меңгерудің зерттеушілік деңгейге көтерілуі;
- білім бағдарламасының мазмұны мен оны ... ... ... ... ... ... пен академиялық дәреже алу.
Осы жоғарыда келтірілген ... ... ... оның ... ... ең ... ... өзіндік жұмыс атқаруға негізделген
белсенділігін көтергенде ғана көздеген нәтижеге жететіндігін айтуға тура
келеді.
Студенттерді қазіргі заман талабына сай, кез ... ... тұра ... өз ... ... ... және ... қалыптастыру ең басты мақсат болғандықтан, олардың білім алу
барысындағы белсенділіктерін арттыру, өзіндік жұмыс түрлерін ұйымдастыруды
ғылыми педагогикалық ... қою ... ... ... етеді. Білім
алудағы студенттер белсенділігі бірден пайда болатын, не оңай қалыптасатын
сапа ... Бұл ... ... ... ... ... дами ... қалыптасады.
Белсенділік туралы педагогикалық энциклопедияда адам баласының қоғамдық-
тарихи жинақталған тәжірибесі негізінде материалдық, ... ... ... ... ... қарайды [184]. Студенттердің белсенділігі
көтерілмейінше олардың өзіндік жұмысының сапасы мен деңгейін ... ... ... ... ... ... негізінде студенттердің
ізденушілігі, өз көзқарастары мен мүмкіндіктерін дәлелдеуі, шығармашылыққа
талпынысы ... ... ... қалыптасады. Белсенділік негізінде ғана
студенттердің жекебас және кәсіптік сапалары нығая түседі. ... ... ... ... ... ... қайта
олардың қызығушылығын арттырудың жолдарын іздеуді керек етеді. Өзіндік
жұмысты ұйымдастыруға білім алушының ... ... ... алдыңғы қатарлы тәжірибелерді меңгеруге бағыттайтын құрал
ретінде қарауға тиіспіз. Белсенділік студенттің меңгерген білім ... ... Ол ... ... ... ... ... алуымен, ой қорытып, өз пікірін ортаға салуымен, оның ... олқы ... ... ... ... ... ... белсенділігі екі бағытта болуы мүмкін екендігі В.В.Беличтің
еңбегінде айтылады. Оның бірі – адам ... ... ісін ... ... және оны неге ... ... ... алатын деңгейде болса,
екіншісі – саналы ойлап жатпай-ақ, әдетке ... ... ... Бұл екінші жағдайда адам өз ісін ақылды ... ... ... алмайды.
Өзіндік жұмысты орындаудың өзіне тән ерекшеліктері бар. Ол біртіндеп,
сатылап жүзеге асырылады. Оны 7 ... ... ... 7 − ... жұмысты орындаудың алғашқы сатысы
Өзіндік жұмысты нәтижелі орындау студент бойында бірден қалыптасады
десек, қателесер ... ... ... ... ... де осыны
дәлелдейді. Өзіндік жұмыс орындау түрлі ... ... екі ... ... ... ... бен ғылыми зерттеу жұмысымыз
байқатып отыр. Төменде осы екі сатыдағы іс-әрекеттер жүйесін көрсетпекпіз.
Сондықтан да ... ... ... ... ... алмайтынын, яғни ондай белсенділіктің өзіндік жұмыстың нәтижелі
болуына ... ... ... Олай болса, өзіндік жұмысты орындауда
студенттердің белсенділігін арттыру жолдары тиянақты қарастырылуға тиісті.
Белсенділіктің тек білім ... ғана ... ... ... ... ... ... дамытудың жолдарын зерттеген ... ... В.Я. ... ... ... ... ... бәрінде де студенттердің білімді саналы ... ... ... оны ... ... белсенділігіне
әкелетіндігін дәлелдейді.
Студенттердің білім алу барысындағы ... ең ... ... қабылдап, меңгеруге бағытталған оқу әрекеті ретінде қаралады. Бұл
әрекет біртіндеп күрделене отырып, студенттің өзіндік ... ... ... ... де ... ... ... соның нәтижесінде болашақ
кәсібінің бағыт-бағдарын сезінуге әкелмек.
Қазіргі кредиттік жүйемен білім беру ... ... ... ... ... ... ... тиіс емес. Ол енді өте жоғары
деңгейге көтеріліп, ... ... ... ... өз ... ... жұмысты шығармашылықпен орындауына, күнделікті ... ... ... ... және ... барысында жаңа
технологияларды қолдануына ... ... ... ... ... күрделене түсуіне жетелеуге тиіс. Осындай деңгейге
көтерілген өзіндік жұмыс қана студенттің кәсіби бағыттылығын қалыпттыруға
әсер ете ... ол ... ... формасы ғана емес, оның әдісіне айналады.
Қазіргі таңда бізді қоршаған әлем күрделі, көп қырлы әрі құбылма. Осы
әлемнің негізгі ... ... ... ... өзі үшін ... ... ... нысандарын, құбылыстарын және заңдылықтарын ашады. Соның өзінде әр
адам өзі ойында қалыптасқан әлем ... ... өмір ... ... ... адамның ойында жүйеленетін дүние жайында,
басқа адамдар және өзі ... ... ... іс-әрекеті жайындағы
түсініктері мен ұғымдарының тұтас, күрделі жүйесі. Ол қатып қалған ... Ол күн ... әр ... ... біліміне, өмірден көріп, байқағанына
байланысты күн сайын жаңа мазмұнмен ... ... ... ... ... ... ... мен білім деңгейін қалыптастыру, өздігінен
әрекет етуге жұмылдыру күрделі, әрі ұзақ ... Ол адам ... ... ... ... Кез ... дені сау адам дүниеге алғашқы келгенде
оның ... ... ... жаңа ... ... ... туа ... танымдық бағдармен келеді. Бірте-бірте (айтарлықтай
тез арада) танымдық ... ... ... ... ... ... ... қоршаған әлем туралы жаңа әсер алуға
бағытталған ізденушілік әрекетінде ... ... ... ... ... өсу жолында оның танымдық белсенділігі де, танымдық ... ... ... Кез келген әрекет сияқты ол да белгілі бір ... ... ... элементтеріне: оятушы-мотивациялық бөлімі (қажеттілік,
мотивтері, мақсаты), әрекет нысаны, әрекет нысаны мен ... және ... ... ... (әрекет пен істің бір-біріне сәйкестігі) жатады.
Адамның танымдық шеңберінің ... ... алу, өмір ... ... ... Оны біз ... жеке басының дамуын қамтамасыз
ететін күрделі құрылым ретінде қарастырамыз. Өзіндік ... ... ... отырған таным әрекетінің әсері өте ... ... ... аясы ... тұра отырып, мына мәселелерді шешуге көмектеседі:
- танымдықтың психикалық үрдісі, оған ... ... есте ... ... үш ... ... ... және логикалық,
сонымен бірге ойлау операциялары: ... ... ... ... т.б. ... ... ... оған адамның әлемді тану жолында жинақталған
тәжірибесі мен ... ... ... тағайындайтын,
жинақтайтын және сақтайтын хабарлама көздері жатады.
- қарым-қатынастық танымға адамның ... ... ... заттарға, құбылыстарға және оқиғаларға деген жеке
эмоциялық реакциялары енеді. Таным аясының барлық компонентері ... ... ... олар ... бірі толықтырып және анықтап тұрады.
Мәселен, танымдық ... ... ... ... ... ... таным мүмкіндігін, яғни ақпарат жинау әдістерін (немесе
таным әдістерін); ақпаратты қорыту тәсілдерін; ... ... ... ... ... оны ... және ... дәрежесін анықтайды.
Екінші (ақпарат) және үшінші (ақпаратқа қатынасы) компоненттер ... ... ... дамиды. Мәселен, студент кітап оқи ма, ... ме, ... ... ... ма, ... ... ... орындайды ма,
осының бәрінде де түрлі мәліметтер алады, онымен қандай болмасын бір ... ... ... ... ... оның ... тыс ол ... және оқиғаларға белгілі бір қатынасы қалыптасады. Мысалға, кітап
ұнады ма, жоқ па, ... оны ... ма, әлде ... ... ма,
баяндаманың идеясы, ойы өзіне ұнады ма? Басқаша айтқанда, ақпарат адамға
жеткеннен кейін оның игілігіне ... да, оның ... ... ... ... ... із қалдырады. Оны қарым –қатынас дейміз. Мектепке
дейінгі балалар ... ... ... ... ... таным
аясындағы барлық үш компоненттің де ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты ала отырып, қоршаған ортасымен қарым-
қатынасқа түседі.
Қарым-қатынастық жағдайда студент ... ... ... не ... ... ... Қандай жағдайда өзіндік жұмысты орындаса ... ... ... ... орындаған істеріне қызыға қарауға
жағдай жасайды.
Өзіндік жұмысты орындауда студенттердің белсенділігі керек екенін біле
тұра, оны танымдық ... ... ... ... Себебі
И.Я.Лернердің, Т.И.Шамовалардың пікірі бойынша белсенділік болмайынша
іздемпаз болу ... ... ... ... ... ... негізі
жеке тұлғаның өзін-өзі меңгеруі, өзін-өзі танып білуі, өзін-өзі тәрбиелеуі
сияқты ... ... де ... ... атап ... ... ... «Белсенділік адамның әрекет ... өз ... ... ... болуға, ұмтылуға, алға қойылған мақсаттарға жету үшін
оңтайлы ... ... ... ... жеке ... ... ретінде
айқындалады» деп көрсетеді. Осы пікірлерге ... ... ... іздемпаздық бір–бірімен байланысты бола тұра студенттердің өзіндік
жұмыс атқаруының негізіне айналатынын байқаймыз.
Өздігінен, өз шешімімен әрекет ете алатын, ... ... ... ... ... деп айта ... Себебі, қандай педагогикалық және
психологиялық әдебиеттерді алып қарастырсақ та ... ... ... ... адам ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік жағдаймен тығыз
байланысты жаңа сапаға ... ... ... ол ... жағдайды
түсініп, соның талап тілектеріне қарай әрекет ете алады.
Белгілі психолог Т.Тәжібаев тұлға - ... ... ... ... ... асырушы, нақты қоғам мүшесі, өзін басқалардан ... ... кім ... ... есі кірген ересек кісі ... ... ... бұл ... жеке дара адам деп ... ... ... өз ... өз ... өз ... мен
дүниетанымы болуға тиісті. Олай болса, оның мүддесі де, қажеттілігі де,
осыған орай ... ... мен ... де ... ... ие ... Міне ... студенттің өзіндік жұмыстарды орындау барысында байқалып отырады.
Жоғарыда аталған ғалымдардың пікіріне сүйене отырып, өзіндік жұмысты
орындау үшін ... ... ... негізгі қағида ретінде
қарауға болады. ... бұл әр ... ... ... өзіндік
пікірінің, өзіндік ойының және өзіндік іс-әрекетінің ... деп ... ... ... ... ... жөн болар. Ол мына
сапалар:
- тұлғаның айналасындағылармен ... ... ... ... ... (А.В.Костеневский );
- тұлғаның өз іс-әрекетін реттей ... ... және ... ... ... ... көрсеткіші (Н.А.Менчинская және
басқалар);
- жаңа мәселені ... оны ... ... көре білу (В.П. ... ... және ... жеке ... мен танымдық мақсаттарды шешудің жолдарын ... ... және ... ... саналылығы (Л.А.Ростовецкая және басқалар);
- мінез бен еріктің көрінісі.
Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыруға ... ... ... үшін ... жағдай керек:
- біріншіден, әрбір студент өз кәсібінің маңызын түсінуі, яғни оның ... ... ... ынтасы, болашағын көз алдына елестете білуі;
- екіншіден, арнаулы пәннің ең алғашқы оқытылуынан бастап, сол ... ... ... ұғынуы;
- - үшіншіден, қажетті әдебиеттерді пайдалану (керекті мағлұматты
іріктеу, негізгі тұстарын конспектілеу, оның ... ... ... ... ... ... қорыту шеберліктері;
- төртіншіден, оқытушыдан тиісті ғылыми және ... ... алып ... ... ... білімін іс-жүзінде қолдана білуі;
- алтыншыдан, өзіндік жұмысты ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы педагогикалық ізденістер мен іс-тәжірибелер
нәтижесін өз ісінде қолдануға икемділігі.
Жоғарыда көрсетілгендей ... ... ... ... ... жаттығу істеріне төселту оқытушының жүйелі ұйымдастыратын
педагогикалық үрдісін керек тетеді. Олай ... ... ... ... ... ... өзіндік әрекетті жүзеге асыру бірден пайда
болатын біліктілік емес. Ол ... ... ... ... әдіс
–тәсілдерін іздеп, арнаулы пәннің мазмұнына негіздей отырып, ғылыми
бағыттылықпен ... ... ... ... ... біртіндеп қалыптасатын үрдіс. ... ... ... ... ... педагог-әдіскерлер өзіндік жұмыс
оқытушының басшылығымен, оқушы бойында біртіндеп қалыптасатын ... ... ... бұл ... ... ... студенттендің
кәсіби бағыттылығын қалыптастыратын өзіндік жұмыс оқытушының педагогикалық
шеберлігі нәтижесінде студенттерге ... ... бере ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін меңгертетін,
жаңалыққа ұмтылдыратын, олардың ойланып жұмыс істеу қабілетін ... ... ... нәтижеге өздігінен жетуге тырысатын
әрекеттердің жиынтығы ретінде қараймыз. Мұндай жұмыс ... ... ... ... оның ... сабақтан тыс әрекеттермен ұштасуға
тиіс. Бұл кезеңде жаңа білімді ... ... соны ойда ... ... қамтамасыз етіледі.
Студенттер тек лекция тыңдаумен алған білімдерін ойға сақтау ... ... ... ... да, үлкен психологиялық тұстары қамтамасыз
етілгенде ғана оны ойға ... ... ... ... мүмкіндік
тумақ. Мәселен, лекцияның ең алдымен мазмұнының ... ... ... ... ... ... ... теориялық бөлімінің озық іс-
тәжірибемен, педагогикалық жаңалықтармен байланысы, ... ... ... ... ... ... бөлімінің практикалық
мысалдармен толықтығы осының бәрі студенттің келешекте өзіндік ... ... ... ... қолдануына із қалдырады, есте тиянақты
сақтауға мүмкіндік береді. Осы тұрғыда теориялық материалды ... қана ... ... ... ... ... ... Осы кезге дейін
кәсіби бағыттылықты қалыптастыруды тек ... ... ... ... ғана ... ... келгенін, біржақтылық деп
қараймыз.
Студенттің өздігінен орындаған жұмысы оның өзіндік ... түрі ... ... ... студенттің өзіндік жұмысты орындаудағы әрекеті әр
түрлі болмақ. ... өз ... ... ... ... ой ... ... бойынша конспект, пікір, аннотация жазу үстінде студент әр
уақытта кәсіби тұрғыда ... Бұл ... бәрі ... ... ... ... ... бәрі студентің ойлануына, ой
қорытуына және кәсіби тұрғыдан шешім қабылдауына ... Бұл ... ... тек ... ... көшіруге негізделмей, қорытындылау,
тұжырымдау, топтау арқылы орындалады. Өзіндік жұмыстың ... ... ... ... ... ... алдын ала
дайындауының нәтижесінен туындайды. Сонда ғана ... ... ... ... бар ... ретінде көрсетуге тырысады.
Өзіндік жұмыстың кәсіби бағыттылықта ... ... ... құрылған
жаңа ұғым беруінің барысында да, алған ұғымдарын қорытындылау кезінде ... жаңа ... ... ... да, үйге ... беру ... ... алғанда ғана нәтиже береді. Бірақ өзіндік жұмысты кәсіби бағыттылықты
қалыптастыру мақсатында ұйымдастыру осы кезге дейін жоғары оқу ... ... жете ... ... Мұны көптеген зерттеу нәтижелері көрсетіп
отыр. Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... У.М.Мақанов айналысып келеді. Бұл ғалымның пікірі бойынша
студенттің кәсіби бағыттылығын ... ... ... ... ... жұмыстарына студенттердің аз тартылатындығы, олардың білімін
тексерудегі аралық бақылаулар деңгейінің төмендігі, жалпы ... ... ... ... ... өз дәрежесінде қолға алынбай отырғандығы
т.б сол сияқты кемшіліктерді ... ... ... кемшіліктер барлық
пәндерді оқытуға тән болып отыр. Дегенмен, бұл өзіндік жұмысты ... ... ... ашуға кедергі болып қоймайды, кәсіби
бағыттлықтың жетіспеушілігі ... ... ... кезеңінен-ақ орын алып
келеді. Бұл әрбір оқытушының пәннің бағдарламалық ... ... ... ... отыр. Педагогикалық оқу орындарындағы ... ... өзі ... ... қалыптастыру керектігін көрсетсе,
сол талапты оқытудың әрбір кезеңінде жүзеге асырып отыру ... ... ... жұмыстың мәнін түсіну, онан әрі оны орындаудың әдіс-тәсілін
меңгеру, қайталап жаттығу, іс жүзінде орындаған түрлерін талдау, баға ... ... ... жүйелі іс-әрекетінің нәтижелерінде ғана бұл жүзеге
асатын үрдіс. Бұл туралы К.Д.Ушинскийдің пікірін ... ... тура ... ... ... жұмыстың білім берудегі маңызы туралы айта келіп,
оқушылардың өзіндік жұмысқа ... ... ... беру ... ... және басқарған іс-әрекетіне байланысты
қалыптасады деген тұжырым жасайды [186] .
Осындай ... жету ... бірі – ... ... ... тұрғыдан ұйымдастыру деген болжаммен біз зерттеуімізде педагогикалық
мамандықтар ... ... ... ... ... ... ... орындарында студенттердің өзіндік жұмысының кәсіби бағыттылыққа
тигізетін әсерін талдауды және сол ... ... ... ... мен ... меңзеуді қарастырып отырмыз.
Жоғары оқу орны жағдайында ... ... ... ... ... ... деп қарауымызға болады. ... ... ... ... ... ой қорыту, келешекте олардың сол
білімін сапалы қолдануына негіз ... ... ... ... кез ... байланысты қолдануды даму деп айта аламыз. Даму туралы қазіргі
таңда әр түрлі ... ... ... ... осылардың ішіндегі ең
бастысы, меңгерген білімді ретті ... ... ... ... шебер
қолдана білу екендігіне күмән жоқ.
Кейінгі кезде жарық көрген ғылыми педагогикалық еңбектерде, оның ... ... ... өзі ... ... ... діңгек мәдениеттілік деп көрсетеді. Ғалымның пікірінше мәдениет
иесі адам әр ... ... ... ... ... ... ... сіңіруге, сол арқылы өзін-өзі іске қосуға мүмкіндік алады
дейді. Шын ... ... ... ... айналасымен қолайлы
қарым-қатынасқа түсуіне сол арқылы алға қойған мақсатына жетуге мүмкіндік
беретін олардың бойындағы ... ... ... сөз ... ... ... ішіндегі ең бастысы десек те артық емес.
Психологтардың пікірінше жекебастың даму жолын әртүрлі көрсеткіштер
арқылы ... ... ...... оқи алуын, қысқа
мерзімде ... ... ... өз ... ... ... дамудың
көрсеткіші ретінде қараса, Н.Д.Левитов оқу ... ... ... ... ... алу, оқиғаға дұрыс баға бере ... ... ... ... деп ... Ал, ... ... дамуды жекебастың
байқағыштығына, практикалық іс-әрекеттер жасауына және өз ... ... ... ... ... ... пікір айтады.
Кәсіби бағыттылықты қалыптастыруда өзіндік жұмысты басқарудың тағы
бір психологиялық ...... ... ... мен алған дағдысын ғана ... ... ... ... мен осал ... да үнемі бақылап отырады. Бұл жағдайда
кеткен кемшіліктерді дер кезінде жөндеп отыруға мүмкіндік ... ... ... ... П.Я.Гальперин,-
А.С.Границкая, М.С.Дмитриева т.б. білімді ... ... және ... ... ... ... байланысты екенін айтады.
Олай болса, егер оқытушы білім деңгейі мен өзіндік жұмыстың ... ... ... ... ... оған ... ... сілтеген
жағдайда, студенттердің де саналы белсенділігінің артуына жағдай жасалмақ.
Бұл тұста біз психологтардың пікіріне қосыла ... ... ... өмір ... әр ... ... ... де естен шығармауды
көздейміз. Себебі, студенттік топтардағы жастардың бәрінің жас шамасы
бірдей бола ... ... ... олардың өмір тәжірибесі де, бұрын алған
білім сапалары да бір ... ... ... ... ... ... студенттердің өзіндік жұмыстарын орындатуды даралап ... ... ... ... Дегенмен, мұндай жағдайда
берілетін тапсырма студенттің біріншіден, білім деңгейі мен ... ... ... ауыр ... ... ... ... студенттің осы кезге дейін өзіндік жұмыстар
орындау барысында жеткен ... ... ... ... Бұл
тұста студенттің өзіндік жұмыс орындауға кететін, яғни жұмсайтын уақыты да
ескерілуі тиіс. Осы жағдайлардың бәрі ескерілгенде ғана ... ... ... ... ... ісін ... қоюға мүмкіндік
туады. Өзіндік жұмыстарды орындау ... ... оқу ... ... ... ... ал санадан біртіндеп жеке бас сапалары
қалыптасады. Бұл туралы А.Н.Леонтьев өзінің ... ... ... еңбегінде жақсы көрсеткен [179].
Қорыта айтқанда, өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын
қалыптастырудың психологиялық тұстарына мыналар жатады:
- оқытушының ... ... ... ... түрлерін кәсіби
ерекшелікке қарай бағыттай білуі;
- жеке тұлғаның психологиялық және мүмкіндік ... ... ... ... ... ... іске жұмыла білуі;
- студенттің білім деңгейінің және тиісті жерде оны ... ... ... ... ... беру ... ... студенттің ішкі көңіл-күйі және оның өзіндік жұмысқа ... ... ... ... ... мүмкін аймағына қарай жетелейтін тәжірибелі
басшының (оқытушының) болуы;
- білімнің оқу ... ... ... және оның ... ... жұмсалуы;
- студенттің өзін-өзі бағалау, қадағалау, нәтижесін қорыту ... ... ... ... екі ... ... мен іскерлікке
негізделуі;
Студенттерге өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру ... ... ... педагогикалық негізіне мыналар енеді ... ... өз ... ... ... ... дұрыс пайдалану шеберлігі;
- студенттің өзіндік жұмысты орындауда тиімді әдіс-тәсілдерді таңдай
білу мүмкіндігінің болуы;
- студенттің өз жұмысын ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің, орындаған ісі бойынша қорытынды
жасауының дербестігі);
- студенттің өз жұмысына баға бере алуы(өзін-өзі бағалауы);
- өзіндік ... ... ... мақсат қойып, оған жету жолында күші
мен жігерін жұмасуы;
- өзіндік жұмысты белсенділікпен орындап, оның шешімін саналы ... ... кез ... ... ... пайдалана білуі;
- керекті жерінде әдеттен тыс шешімдер ... ... ... алған білімдерін өзі білетін әдістер арқылы ғана ... ... жол табу мен жаңа ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығын қалыптастыруда
өзіндік жұмыстың шын ... ... ... ... ... ... көптеген психологиялық, педагогикалық, дидактикалық жағдайларға
байланысты жүзеге асатынын білдік. Біздің зерттегелі отырған мәселеміз осы
жағдайлардың бәрін ескере ... ... ... түрлерін қолдану
барысында студенттің кәсіби бағыттылығын ... ... ... жету ... ... ... ... әрекеттерінің
мазмұндық және жүйелік ерекшеліктерін саралау.
Н.Г.Дайридің ... ... ... ... ... бірнеше
жағдайда анықтауға болады. Ол жағдайларға автор мыналарды жатқызады:
сырттан тікелей бөгде көмектің ... ... ... мен ... ... ... мен ... ғана сүйеніп, мәселені шешуде оларға
негіздей отырып, өз көзқарасын, негіздеуін айтып, белсенділігін ... ... ... ... ... ... ... жүйеде берілгенде ғана құнды және толыққанды болып, оқушының
ойланып жұмыс жасауын күшейтіп, оның ... ... ... айтады.
Өзіндік жұмыстың қандай түрін ұйымдастырып, қандай ... ... та, оның ең ... оқу ... мазмұны мен құрылысы
жататынын естен шығармауға тиіспіз. Себебі, өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... жету үшін ... ... беруге арналған
бағдарламалық материалдың мазмұнына ... ... Ал ... ... ... ұйымдастырылатын өзіндік жұмысқа қандай
бағыт беру, оны сол бағытта орындауға студентерді жұмылдырып, оларды жүйелі
түрде тәрбиелеу оқытушының ... ... ... ... ... екі ... кезеңнен өтетіндігін сөз
еткенбіз. Оның ... ... ... ... ... беруі,
жәрдемдесуі, кеңес беруі және үнемі қадағалап отыруы ... ... оны ... ... ... ... Енді ... бағыттылықты
қалыптастыруға бағытталған өзіндік жұмысты орындаудың екінші – жоғары
деңгейін сурет 8 бойынша көрсетпекпіз.
Сурет 8 − ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмысты орындау деңгейі нәтижесінде
студенттің кәсіби бағыттылығы жоғарылағандығы байқалады. Бұл ... ... ... сапасынан гөрі кейінгі сапасының кәсіптік
бағыттылықтың нығайғанын ... ... деп ... ... ... ... жоғары деңгейінде студенттердің
шығармашылықпен іс-әрекет жасауы негізгі орын ... ... ... бұл
шығармашылық деңгейге жету оңай емес. Ол тұлғаның жекебас сапасымен қатар,
көп педагогикалық, психологиялық, теориялық дайындықтар нәтижесінде ... ... ... шығармашылығы туралы ғылыми еңбектің иесі
Б.А.Тұрғынбаеваның жұмысында ... ... ... роль - өз ... ... ... ... жүзеге асыру үшін шешім
қабылдап бел байлауында жатыр» [187] – деп ... ... ... ... ... деңгейіне жетуге ойлау, ой қорыту, интуиция,
білімін іс жүзінде қолдану, өткен мен қазіргі ... ... білу ... ғана ... қол ... ... ... қалыптастыруда өзіндік жұмысты
орындауға дайындаудың өзі бірнеше кезеңнен өтеді. Ол ең алдымен ... ... мән ... және өз ... ... ... Бұл
оқытушының көмегімен ашылатын мазмұн. Екінші - ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерін
көрсететіндей тапсырмалар беру, сол арқылы олардың ... ... ... ... ... ... атап кеткендей,
студенттердің дербестігіне жол ашу. Себебі, дербестік адамға қанат бітіріп,
ізденіс тудыратын, шабыттандыратын жағдайлардың бірі.
1990 ... ... ... ... оқу ... ... даму
үрдісін, оның ішінде ... даму ... ... көзі ... ... ... Солардың ішінде ізденушілердің көпшілігі
кәсіптік бағыттылыққа жетелейтін өзіндік дербестікті жекебастың ерекше
жағдайы ... ... оның ішкі ... мен болашаққа талпынысынан
туындайтын категорияға жатқызады.
Әдетте студенттердің өзіндік жұмысының барысы формалды көрсеткіштерге
негізделіп ... де, ... ... ... ... біліктілігі, көңіл-күй қалпы ескерілмегендіктен, олар кәсіби
тұрғыдан шешім қолдана алмайтындай жағдайға ... ... ... ... ... жаңа ... педагогикалық рефлекциясы, кәсіптік әрекеті
қалыптаспағандықтан, алдыңға қатарлы әдіс-тәсілдерді қолдануды және оған
талдау жасауды өз мәнінде орындай алмайды.
Педагогикалық ... ... ... ... ... ... жұмыстың алатын орнын белгілей ... ... ... ... көп ... бөлу керектігі атап
көрсетіледі. Әсіресе, өзіндік жұмысты орындауға студенттердің ... және ... ... қамтамасыз ету үшін үнемі олардың пәнге
деген қызығушылығын, ... ... ... ... (түрткілік),
көңіл-күйлік, әдістемелік, қарым-қатынастық қалыптарын кіріктіре отырып
қарастыру жағына көңіл бөлінеді. Сонда ғана ... ... ... белсенділігі көтеріледі. Мұндай жағдайларды ескеру А.А.Вербицкий
[151], В. Л. Гервер [195], И.В.Горовая [196] ... ... ... ... ... ... ең ... сол кезеңдегі мамандарға қойылып отырған талапты саналы ... ... ... ... дамып отырған техникалық
жетістіктерден хабардар болуы, қоршаған дүниеден алған тәжірибелерін өмірде
қолдана білуі және ... ... ... ... бәрінің нәтижесінде
оның саналы жауапкершілігі негіз болады. Ақыл-ойы жоғары, өзінің кәсіптік
деңгейін көтеруге, жетілдіруге ... ... ... ... жаңа құндылықтар жасауға талпынатын маман дайындауда кездесетін
және оқытушының ... ... ... ... жан-жақты зерттеген
жұмыстардың қатарына Ю.К.Бабанскийдің [2], В.В.Давыдовтың ... [197], ... [195] ... ... ... ... мен оны нәтижелі орындаудың ... ... ... мен ... ... ... қарым-
қатынасы, яғни оқытушының студентке ... ... оны ... ... ... өне ... ... тудыратын, сол іске оларды
жаттықтыратын, керекті жағдаятты шешуге кәсіби тұрғыдан ... ... ... ... мәні зор. ... ... арасындағы нәтижелі қарым-қатынас өзіндік жұмысты ұйымдастыру
барысында ретке келіп отырады.Өзіндік жұмысты ... ... ... бағыттылығын қалыптастыру үшін, оның кез келген
жұмысты орындауының қандай психологиялық әрекетке ... ... Кез ... ... ... түрі кәсіби бағыттылықты жетілдіре
түседі десек, қателескендік болар еді. Себебі, кәсіби ... ... да, ал оған ... емес те өзіндік жұмыстар бар. Осы тұрғыдан
алғанда, кәсіби ... ... ... ... ... мен оның ... айқындап алуға тура келеді.
Студенттердің кәсіби бағыттылықғын қалыптастыруға ... ... ... мазмұны мен көлеміне не жатады, сабақ барысында және
сабақтан тыс ... ... ... ... бәрі кәсіби
бағыттылықты қалыптастыратындай өзіндік жұмыс түрлеріне жата ма? Әлде,
психологиялық тұрғыдан алғанда өзіндік ... ... ... ... ... түсініп, саналы түрде өзінің бағыттылығымен және мақсатын
терең ... ... ... ... ... ... бір түрі ... бұл туралы әлі де белгілі бір тұжырым жоқ ... ... ... ... ... ... ... пікірлерді
негізінде ой түйіндеу арқылы байқағанымыз, егер, оқытушының ... ... өз ой ... ... өмір тәжірибесі мен алған теориялық
білімінің нәтижесін студент орынды жерінде, тиісті жағдаятты ... ... ... ғана ... жұмыстың кәсіби бағыт тылықты қалыптастырудағы
құндылығы ... ... ... ... орындау үнемі шығармашылық
әрекетке жетелейтіні де белгілі. С.Л.Рубинштейіннің пікірінше шығармашылық-
ол жаңа ... және ... ... ... қоғамдық мәні бар адам
әрекеті. Олай болса, өзіндік жұмысты орындаған кезде кез ... ... ... өз ... ... ... білімі мен білігін жинақтап
пайдалану нәтижесінде бір шешімге ... Сол ... ... ... ... ... ... қабылдаушы ғана емес, өздігінен іздену арқылы білімді
толықтырушы, тереңдетуші, меңгеруші және оны ... ... ... ... ... ... Студент университет қабырғасында алған
білімін кез келген жағдаятқа қолдана ... ... ... ғана ... ... кәсіби бағыттылығы қалыптасады. Бірақ, жоғары ... ... ... ... ... сай ... ... мен оны болашақ жұмысқа үйретуінің арасында қазіргі кезге дейін
үлкен қарама қайшылық туып ... Оның ... бір ... осы ... ... ... ... үстемдік белсенділігі мен студенттің
орындаушылық, ... ... ... ... ... ... ... жүйелі, ғылыми тұрғыдан ұстамды ... ... ... ... ... ... ... дайын түрде
берілуі жүйелі ойлануға кедергі жасап, студенттерді ізденуден алшақтататып,
күнбе-күн болып жатқан жаңалықтардан хабардар болу деңгейін ... ... ... айтқанда, өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын
қалыптастыру біріншіден, педагогикалық мәселе, себебі, бұл жекебастың жұмыс
атқаруда қолданатын ... ... ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз етуді қарастыратын
мәселе.
Екіншіден, бұл психологиялық мәселе – себебі, ... ... ... ... жекебастың психологиялық ерекшеліктеріне, тұлға ретіндегі
көзқарасына және сенімі мен таным деңгейіне ... ... ... ... осы ... және психологиялық мүмкіндіктер бір-
бірімен байланыста біріге отырып әсер етеді.
1.3 Өзіндік жұмыс ... ... ... бағыттылығын
қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық үлгісі
Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыру
мәселесі шеңберінде біздің алдымызда ... бір ... ... яғни ... ... логикалық құрылымын, білім беру процесін
басқару жүйесін, өзіндік ... ... ... ... ... ... оның мазмұнын, өзіндік жұмыстарды ұйымдастырудағы
әдіс-тәсілдерді, яғни тиімді педагогикалық ... ... ... ... ... бірнеше мәндік мағынаға ие. Педагогикалық
зерттеудің әдістерін ... ... ... ... зерттеу жұмыстарда
моделдеу ғылыми-танымдық әдіс ретінде қарастырылған. Қ.А.Штофф ... ... ... түсіну мақсатында оны сыртқа шығару құралы ретінде»
қабылдайды. ... ... ... ... бақылау мен эксперименттен
теорияға көшуде теориялық жалпылаудың әр түрлі формаларына қарай қозғалыс
барысындағы ... ... ... ... ... жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижесінде
зерттеу объектілеріне ... ... ... ... ... ... компоненттері анықталған.
Шетел және Қазақстан ғылымында ... ... ... ... ... ... ... берген ғалымдар:
А.В.Барабанщиков, ... ... ... профессор
Г.К.Нургалиева, Н.Г.Хмель т.б. атауға болады.
“Модель”- терминін алғаш рет философ, математик, физик әрі тіл ... ... Ол ... ... мен ... ... ... жасауда,
модельдің физикалық, математикалық, имитациялық түрлерін ... ... ... ... туралы білімнің қолайлы түрі, яғни
арнайы мақсаттар үшін ... ... ... ... ... ... “модельдеу-теориялық және тәжірибелік-
эксперименттік зерттеулерді біріктіретін педагогикалық процестерді нақты
жүйелейтін әдіс”,- ... ... ... кең ... ... тілінде
modulez-өлшем, шама, түр) деп түсіну керек. Арнайы жағдайларда зерттеушіні
қызықтыратын түпнұсқаның ... ... ... ... ауыстырушы деген мағынада да қолдануға болады.
А.Ф.Зотов педагогикалық модель мынадай белгілерге сай болуы керек деп
көрсетеді:
- зерттеу барысында ... мен ... ... ... ... ... пен ... жинақтылық пен біркелкілік;
- бақылампаздық, яғни зерттеу объектілерінде көрсетілетін ... ... ... шын ... байланыстырудың
қажеттігі;
- аумақтылық – модельде байқалатын барлық параметрлерді жеткілікті
түрде қосу.
А.Н.Дахин модельді «болашақта ... ... ... ... ... ерекшеліктерді, қарым-қатынастар мен
байланыстарды сызба, конструкциялар, белгілік формалар ... ... ... ... ... түрде көрсететін жасанды
құрастырылған үлгі», – деп сипаттайды.
Г.И.Саранцева ... ... ... береді: «материалдың бір
бөлігін ойша немесе практикалық түрде қысқартып, ... ... ... ... болжанған ерекшеліктер мен құрылымдар көрініс табатын
зерттелетін нысанның нақты ... ... ... деп бір ... ... ... ... ол туралы белгілі, шектелген ақпарат беретін
қысқартылған, жинақталған білім. Модель оқушының білімді меңгеріп, ... ... ... жүзінде қолдана алатын білім шамасы.
Модельдеудің ... ... ... ... ... ... .
Бейнелік модельдеуде шынайы объектінің қасиеттері көрнекі ойлау ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері өндіріледі. Таңбалық модельдеуде шынайы объектінің
сипатын ... ... ... ... ... ... үш мақсатта
қолданылады. А) Эвристикалық-жаңа заңдар, теориялық тауып, жүйелеу; ә)
есептеу-модель көмегімен ... ... ... шешіледі; в)
эксперименттік модель ... ... ... ... түрде анығырақ айтсақ, модель дегеніміз – белгілі бір процесті
немесе құбылысты біріншіден, басқаруға бағдарланған тұжырымдамалық ... ... ... ... ... ... ... мақсатынан
туындайды. Гуманитарлық салада көбіне мағыналы модель қолданылады. Мағыналы
модельді құруда субъектінің мінез-құлқы туралы жаңа ... ... ... ... ... пайдалануда өзара байланыс пен заңдылықты
анықтауға ықпал етеді.
Мағыналы модельдеудің ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Бейнелеу моделі деп кез келген объектіні
бейнелеп суреттеуді айтады.
Түсіндіру моделі деп деп ... ... ... ... ... ... дәлелдей білуді айтады.
Болжау моделі субъектінің болашақтағы мінез-құлқын бейнелеуге арналған,
яғни зерттелуші субъектіге ықпал ету қандай өзгерістерге ... ... ... жауап береді.
Мағыналы модельді педагогикалық салада теориялық ... ... ... ... сөздікте модельдеу (фр.modele-үлгі, пішін)-зерттеу үшін
арнайы жасалған бір объектіде басқа бір объектінің ... ... Бұл ... деп ... ... ... (лат. Modulus-үлгі, өлшем)-нысан және оған
қарым – қатынастық мәндерді көрсететін көрнекілік құралдардың бірі (шартты
бейне, ... т.б.), - деп ... ... пікірінше, тұлғалық-бағдарлы білім беру процесінде
оқушының ... ... ... ... ... танылуы қажет .Автор
тұлғалық-бағдарлы білім беру моделін құруда бірнеше ... ... ... ... ... ... ... күрделілік деңгейіне
қарай бағдарлауда оқушыға түсінікті болатынын ескеру;
Даралап оқытуда балаларды қабілеттілігі, үлгірімі, әлеуметтік бағытына
қарай ... ... ... ... әр ... бірегей, ешкімге ұқсамаған,
қайталанбас, бір тума деп қарау керек.
И.С.Якиманскаяның тұлғалық-бағдарлы ... беру ... ... жеке ... ... ашып, оны мақсатты бағытта дамыту
үшін оған қажетті әлеуметтік, педагогикалық жағдайлар ... оның ... ... ... мән ... ... әлеуметтік нормаларына
қажетті дағдыларды сіңіру болып табылады.
Біздің ... ... ... ... ... ... барлық сатысында педагогикалық процесті белгілі бір ... ... ... ... ... ұйымдастыруда әр оқушының
даралық ерекшелігін, ... ... ... ... және оны ... ... ... қажет.Үшіншіден, тұлғалық
бағдарлы білім берудің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... талдау негізінде дамып
отырған, ал керісінше оларды жалпылап қорытындылауға, жинақтауға ... ... ... қарастыруда объект процестері мен модель арасындағы
үйлесімділікті ... ... ... Сондықтан да модельдеуде зерттеу
проблемасының ... ... ... құралын, әдістерін,
технологиясын, ұйымдастыру формаларын өзара байланыста қарастыра отырып,
эксперименттен өткізіп, ... ... ... ... ... Н.Ф.Талызина маман моделін жалпы әдістемелік классикалық түрде
жасап ұсынған. Автордың ... ... ... ... ... үш
негізгі жайдың негізделгендік дәрежесіне сай болады: оқыту мақсаты (не ... ... ... ... ... оқыту керек) және оқу үрдістерін
ұйымдастыру ұстанымдары (қалай оқу керек) дей ... ... ... ... ... ... керектігін айтады.
● біздің ғасырымыз ерекшеліктерімен белгіленген ... ... яғни ... ... ... іс-әрекет түрлері;
● мемлекеттің әлеуметтік-саяси құрылысымен оның рухани-адамгершілік
жүйесімен белгіленген іс-әрекет түрлері;
Бірінші құрамдас бөлік тек осы ... ... ғана ... ... ... да маман өкілдеріне қажет шеберлікпен (белгілі білімнен) тұрады.
Мысалы, оқуды оқуға ... ... ... ... ... ... дайын
болу.
Маман үлгісінің екінші бөлігі кез келген мамандық үшін өзінің, ... ... ... ... ... ... бар ... шешетін
тапсырмалар типтеріне сәйкес барлық шеберлікті үш топқа біріктіруге болады.
Біріншісін зерттеу жұмыстарын жүргізуге ықпал ететін шеберлік, екіншісін іс
жүзіндегі ... шешу үшін ... ... ... ал үшіншісін
студенттерді педагогикалық жұмысқа дайындауды қамтамасыз ететін шеберлік
құрайды.
Педагог маман ең алдымен оқыту ... ... ... оқыту
мақсатын жазып, құрумен, көрсеткіштерді есептеумен, жаттығуларды таңдап
алумен, әдістерді таңдап алып, оның ... ... ... қаншалықты дұрыс жүріп жатқандығы туралы ақпарат беретін
параметрлерді ... ... ... ... ... ... арнайы жүйесі оқушылардың жеке ерекшеліктерін, меңгеру үрдісіне
бейімделуді, түзетуді, олардың нәтижелерін бағалауды анықтаумен байланысты
болады. Оқу жұмысының ... ... ... алу үшін ... шеберліктер
ерекше жүйені құрайды.
Үшінші бөлік (өзіндік ... ... және ... ... ... талаптарынан тұрады
Н.А.Давыдов пен В.М.Соколов жүргізген зерттеулер ... ... ... ... ... кәсіби орта (кәсіби жағдайлар) базасында
қалыптасатын іс-әрекеттер мен ... ... ... ... ... ... бірнеше сатыдан тұрады:
● кәсіби жағдайлар банкін құру
● іс-әрекет түрлері мен рөлдер жүйесін анықтау
● іс-әрекетті жүзеге асыру үшін ... ... пен ... ... іс-әрекеттердің нақты түрлерін тиімді орындау үшін қажет жеке
тұлғалық қасиеттерді анықтау.
Осы ... ... ... ... беру ... ... ... Маман үлгісі тарихи жағдайда әр түрлі формада болады: мамандық
сипаттама, ... т.б. ... ... ... мен тапсырыс
берілген мамандық пен кәсіп бойынша маман даярлаудың орнықты мазмұнын жасау
кәсіби маман ... ... ... ... ... құжат-жеке тұлғалық қасиеттерге, адамның психологиялық қажеттілігі мен
психологиялық-физикалық мүмкіндіктеріне мамандыққа қойылатын талаптарды
құрастыру ... ... ... ... ... кәсіп маманының
кәсіби қызметінің орнықтылығын қамтамасыз ... оның ... ... құрылымы мына компоненттерден тұрады:
1. Дәреже мен мамандық атауы
2. Кәсіби білім (оқу түрі, оқуға түсу шарты, оқу ... ... ... ... өсу ... ... қызмет сипаттамасы (рөлдері, қызметтің басым түрлері, кәсіби
талап, негізгі мамандық)
4. Психограмма (кәсіби-бағдарлық талаптар, әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... жете ... кәсіби
қабілеттілік) және т.б.
Сонымен, біз модельдің алғашқы құрылымдық ... көп ... ... ... ... ... ... бөліп алуға ықпал ететін,
педагогикалық үдерістің мақсатын, мазмұнын, формасын, әдістері ... және ... ... ұғым деп ... ... таңда
ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижесінде құрылған модельдер жетілдіріліп,
толықтырылуда. Біз зерттеу тақырыбымыз ... ... ... арқылы
кәсіби бағыттылығы қалыптасқан студент тұлғасы моделін құруда жоғарыда
аталған ғалымдардың ұсынған компоненттерін ... ала ... ... ... ... ... әдебиеттерге шолу жасау және өзіндік жұмыс, оның ... ... алу, ... жүргізу нәтижесінде өзіндік жұмыстар арқылы
студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың ... ... ... айқындауға тура келді.
Ізденіс барысында өзіндік жұмыстар арқылы кәсіптік ... ... ... негізге алдық: мотивациялық-
құндылылық, мазмұндық, нәтижелік-бағалау.
Мотивациялық-құндылылық- түрлі формада ... ... ... ... ... деген қызығушылықтың тууы. Өзіндік жұмыстар
негізінде студенттердің педагогикалық кәсіпке деген ... ... ... ... ... ... тұлға қалыптастыру;
Мазмұндық- кредиттік жүйемен оқытудың жаңа мазмұнына сәйкес өзіндік
жұмысты саналы орындау кезінде әдіс-тәсілдерді сараптап қолдана ... ... ... жасу ... бар, өзіне -өзі баға бере алатын бағытты
маман тұлғасын қалыптастыру;
Нәтижелік-бағалау- орындалған өзіндік жұмыстар нәтижесіне сын ... ... ... ... ... ... және өзгенің ісін
бағалай алатын тұлға қалыптастыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... негізінде өзіндік жұмыстар арқылы ... ... ... ... ... ... жұмыстың құндылығын түсініп, оны орындауда белсенділік
көрсету;
- ... ... ... ... ... ... жұмыстардың нәтижесі мен тиімділігін көре білуі.
Өзіндік жұмыстың құндылығын түсініп, оны орындауда белсенділік ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық;
- өзіндік жұмысты орындау барысында студенттердің эмоционалдық
сезімінің көрінісі;
- түрлі ... ... ... ... ... ... жұмыстардың кәсіби мазмұнын түсіну өлшемінің көрсеткіштері:
- өзіндік жұмыстардың түрлері, ... ... ... ... ... ... орындауда қажетті қасиеттер (жауапкершілік,
іздемпаздық) туралы түсінігі;
- конспект, баяндама, іскерлік ойындар, ... ... ... жұмыстардың нәтижесі мен тиімділігін көре ... ... ... жұмыстарды орындауда әр түрлі тәсілдер ... ... ... ... орындау арқылы жүргізілетін кәсіби практикалық іс-
әрекет;
- педагогикалық шеберлікті бағалау біліктілігі.
Кесте 4 – ... ... ... ... ... ... ... өлшемдері мен көрсеткіштері
|Компоненттері |Өлшемдері |Көрсеткіштері ... ... ... ... ... өзіне |
|ұндылық |құндылығын ... ... |
| ... оны |- ... жұмысты орындау барысында |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... |- түрлі өзіндік жұмыстарда өзінің ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... білімі; |
| ... ... |- ... ... ... ... |
| ... ... ... іздемпаздық) |
| | ... ... |
| | |- ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |өзіндік жұмыстарды орындауда әр түрлі ... ... ... ... білу ... |
| ... мен |- ... ... ... ... |
| ... көре |жүргізілетін кәсіби практикалық |
| ... ... |
| | |- ... ... ... |
| | ... ... ... мен ... ... ... жұмыс арқылы
студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыу деңгейі анықталды:
Жоғары деңгей. Кәсіби бағыттылық туралы ұғымы бар. Кәсіби бағыттылыққа
қатысты өзіндік ... ... ... ... Өзіндік жұмыстарды
орындаудың түрлерін меңгерген. Өзіндік жұмыстарды ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыс орындау
кезінде іс жүзінде қолдана біледі. ... ... ... бар. Өз ... өзі ... ... кемшілігін табады. Өзіне
өзі баға бере біледі. Алдыңғы қатарлы озық тәжірибелерді ... ... өз ... ... ... ... ... кәсібіне
байланысты материалдарды іріктей біледі. Өзіндік ... ... ... Кәсіби бағыттылықты түсінеді, бірақ ол үшін не керектігін
талдай алмайды. Өзіндік жұмыстар түрін білгенмен, оның кәсіби бағыттылыққа
қатысты тұстарын ... ... ... ... жұмыстарды орындау кезінде
тиімді әдістерді саралай алмай, қиналады. Өзіндік жұмыс кезінде ... өз ... ... ... ... ... және ... жібереді. Өз ісінің кемшілігін табуда,өзіне өзі баға беруде
қиналады. Алдыңғы қатарлы озық ... ... ... ... оны өз ісіне қолдану да қателер жібереді. Күнделікті ақпаратты
пайдалануды білгенмен, оны өз ... ... ... ... жағының
төмендігі. Өзіндік жұмыс орындауда шығармашылық деңгейге жете алмайды.
Төменгі ... ... ... ... ... ... ... қатысты өзіндік жұмыстар түрін саралай алмайды. Оны орындауда
қиналып, көбіне ... ... не ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесін өз ісіне еркін қолдана алмайды,
ол үшін үнемі оқытушының көмегі керек. Өз ... ... ... ... баға ... ... Алдыңға қатарлы іс-тәжірибелерді қорытып
пайдалана алмайды. ... ... ... пайдалану дәрежесі төмен.
Өзіндік жұмысты тек оқытушының нұсқауы арқылы ғана орындайды.
Студенттердің өзіндік жұмыстары ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылықты қалыптастыратын өзіндік
жұмыстардың компоненттері, өлшемдері, көрсеткіштері, деңгейлері ... ... ... ... ... формалары, түрлері, әдіс-
тәсілдерін саралау негізінде «Өзіндік жұмыстар арқылы ... ... ... ... құрылымдық моделі» жасалды (сурет 9).
Сурет 9 − Өзіндік жұмыстар арқылы студенттердің кәсіби ... ... ... бағыттылыққа қойылып отырған талаптарды 050101 «Мектепке дейінгі
тәрбиелеу мен оқыту» мамандығы бойынша бекітілген мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылы
Қазақ Республикасы Білім және ғылым министрлігі бекіткен осы мамандықтың
стандартында студенттің кәсіби құзырлылығы ... ... деп ... қазіргі ақпаратты технология, өнер, ғылым аймағында жоғары эрудициялы
болуы керек;
- қоршаған орта, ... ... ... ... ... ... және
этикалық нормаларын, гуманитарлық мәдениетін меңгеруі тиіс;
- мектепке дейінгі балалардың даму ерекшелігін білуі керек;
- нарықтық экономика ... ... ... ... мамандардың
дайындық деңгейі еңбек нарық сұранысына сай болуы керек;
- мектепке дейінгі тәрбие және оқыту теориясы мен ... ... ... жеке ... ... ... бөле білуі;
- оқыту мен тәрбиелеу процесінде балаларға жеке дара ... ... ету; ... мектепке дайындауды ұйымдастыра білуі;
- балалардың жас және дербес ерекшелігін білуі;
- мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... және ... мектепке дейінгі тәрбиенің даму тарихын
білуі;
- мектепке дейінгі тәрбиеде балаларға ... ... беру ... балалардың дүниеге біртұтас көзқарасын қалыптастыруы және т.б. талаптар
қойылып отырылуы.
Республикамыздағы білім беру жүйесіндегі болып жатқан қайта құру, маман
дайындауға қойылып отырған ... ... ... ... дайындайтын, оған
кәсіби бағыт беретін оқу ... ... ... ... ... ... ... бірі және ең бастысы – болашақ мамандарды
дайындау, ол үшін алдын ала олардың ... ... ... келешек қоғам қайраткерлерін дүниеге ... ... ... ... ... ... ... мұғалім мамандарын дайындау мәселесін жақсарту мақсатымен
“Білім және ... ... ... ... ... ... міндетті
білім стандарттарының қайта қаралып отырғандығы да осының айғағы.
Алдымен маман ... ең ... ... сол ... дайындайтын
пәндердің теориялық мазмұнын ашып көрсететін мемлекеттік ... ... ... ... даму ... ... ... жоқ,
осы кезге дейін мемлекеттік міндетті білім стандартының мазмұнында кетіп
отырған кемшіліктер аз ... жоқ. Кей ... ... ... ... пәндерге сағаттың аз бөлініп, таңдаулы пәндерге мол уақыт
бөлінетіні де ... ... ... теориялық білімдерін тереңдетуге
баса көңіл бөліну ... ғана ... ... ... да, ... білім
беру мүмкіндігі тумақ. Бұл мәселені ... ... ... оқу ... көп ... студенттердің белсенділігін арттыратын, олардың
оқу әрекеттерін күшейтетін әдіс-тәсілдерді, жаңа технологияларды ... ... ... оқу ... ... ... білім берудің кредиттік
жүйесіне көшуіне байланысты туындайтын қиыншылықтар аз емес. Осының ...... ... ... мен ... оқу ... жетіспеушілігі.
Осы жағынан алғанда студенттерге ... ... ... оқу ... ... ... ... тигізуде.
Дегенмен, тек қана силлабустар ... оны ... ... оқу әрекетіне тигізетін пайдасы әлде де жетімсіз. Себебі,
көптеген оқытушылар силлабустың мазмұнына тек ... ... және ... ... ... байланысты сұрақтар мен
тапсырмаларды көрсетеді. Сонымен қатар пайдаланылатын әдебиеттерін ... ... ... ... ... де ендіреді. Бірақ, бұл
студенттердің өздігінен жұмыс істеуін ұйымдастыруға және ізденушілігіне
бағыт ... ... ... ... ... әрекеттерін жеңілдетуге әлде де
болса жеткіліксіздік туғызатынын тәжірибе көрсетіп отыр.
Сондықтан да ... әр ... ... ... ... ... ... негізгі мазмұны, тақырып бойынша шешілетін түйінді
мәселелер айқын көрсетілгені жөн. ... ... ... мағлұмат
меңгерген студент енді осы тақырыпқа байланысты қандай жұмыс ... ... ... ... ... онан әрі ... ... түсінетіндей жағдайға жетеді.
2 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР ... ... ... ... ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Өзіндік жұмыс арқылы студенттердің кәсіби ... ... ... ... қазан айында өткен білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ
сьезінде Президентіміз Нұрсұлтан ... ... ... ұтымды
ұйымдастырғанда ғана келер ұрпақтың кемел тағдырын жасай аламыз. Еркін
елдің ертеңі ... ... мен ... ... екенін ұмытпайық([49] – деді.
Жоғары оқу орындарының жастарға ... ... ... және ... ... отырып меңгеретіндей деңгейге көтеріп, студенттерді
мамандығына бағыттап дайындаудағы ... осы ... ... ... керек.
Болашақ қадрларды, оның ішінде педагогтарды даярлау қай ... де ... ... ... бірі ... ... ... педагог
қадрларды даярлаудың кеңес дәуірі кезіндегі жайын атақты педагогтарымыз
А.І.Сембаевтың, Қ.Бержановтың және ... ... ... ... ... сол тұстағы педагог қадрларды дайындаудың
қиындықтары мен оны іске асырудағы ... ... ... ... қарағанда қай кезде де маман ... ... күн ... ... ... қадр ... ... кәсіби бағыттылығын
қалыптастырудың алатын орны ерекше.
Педагогикалық жоғары оқу орындарында студенттердің кәсібибағыттылығын
қалыптастыру үшін ... ... ... ... оқу ... де үнемі назарында болып келе ... ... ... да ... рет ... ... ... студенттерді мектеп
деңгейімен оқыту тәжірибесін жойып, олардың өзіндік жұмысын күшейту арқылы
кәсіпке дайындау мәселесі дүркін-дүркін ... ... Осы ... соңды
жарық көрген нормативтік құжаттарға көңіл аударсақ, әр ... ... ... ... да ... ... оқу ісін ұйымдастыру да
сол тұстағы қоғамның дамуына, маманға ... ... ... ... өзгеріп
отыратындығын байқаймыз. Мәселен, осы жоғарыда көрсетілген тұстағы өзіндік
жұмыстарға ... ... ... ... ... меңгеруді
қамтамасыз етіп, студенттің өз білімін өздігінен толықтыру ... ... ... ... ... өзіндік жұмысы негізінен
білім алудың көзі есебінде ғана қалатыны анық. Өзіндік жұмыстардың ... да, ... ... ... ... ескере отырып оған
мән берілгенмен әр кезеңде қоғам мақсатына қарай әр ... ... мына ... ... ... ... кеңес
Үкіметінің алғашқы жылдары білім беруде Дальтон-жоспар, жоба ... әдіс т.б. әр ... ... мен ... берудің
формаларын қолданып, оқушылар мен студенттерге өздігінен жұмыс істетуді
күшейту ... ... ... ... жылдары бұл әдістердің кемшіліктерін айқындай келе енді бірінші
орынға мұғалімнің басшылығын, оның әсерлі сөзі мен ... ... оқу ... әдістеріне көп көңіл бөлінуді көздеді. Мұндай жағдайда
студенттер дайын ... ... ... келе 1950 – 1960 ... ... ... ... үшін білім
беру жүйесінің проблемалап оқыту мәселесіне көшкені де белгілі. Бұл көбіне
аудиториялық сабақтар ... ... ... материалды саналы ой
арқылы меңгеруіне және іздену операцияларына көшуіне жағдай жасаудың амалы
болатын. Проблемалық жағдаяттарды шешу ... ... ... бір ... ... ... тырысатын.
Қалай болғанда да, өзіндік жұмыс нәтижесінде тек материалды меңгеріп
қана қоймай, ... ... ... ... яғни ... дамуына әсер ететіндігі ескерілді. Сонымен ... ... ... ... беру формасы ретінде көрініп, мұнда студент
оқытушының тікелей тапсырма беру ... ... ... ... Олай ... оның ... ... іс-әрекеті оқытушының
басшылығы арқылы тежеліп, белгілі бір рамка ... ғана ... ... студенттің ой-өрісіне, кәсіби бағыттылығына тиімді әсер
еткендігін анықтаудың критерийі бірнеше көрсеткіштердің ... ... ... ... ұғымдары мен жаңа ұғымды байланыстыру кезінде ... ... ... ... алмасу, дәлелдеу кездерінде берілген
жауаптар мен ... ... ... ... арқылы;
- лған білімдері мен біліктерін кез келген мәселені жаңаша шешуге
қолдануы, қайта қарап ... ... ... ... түрлендіруі
арқылы;
- күнделікті ақпараттар арасынан керектісін таңдай білуі және ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін жаңаша құруы;
- теориялық материалдарды ауызша және ... ... ... ... ... ... білуі.
Студенттердің бәрі бірдей бірден өзіндік ... ... ... алып ... ... ... Бұл оқытушының үздіксіз қадағалай
отырып жүргізетін әрекеттерімен тығыз байланысты. Сондықтан да, ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстардың
түрлері, оны орындатудың жолдары белгіленеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... қолдануы керектігі де
айқындалады. Бұл ... ... ... ... ... ... деңгейлеріне қарай даралап беріледі. Бірақ, өзіндік
жұмыстың нәтижесі көбіне аудиториялық жағдайда ... ... ... тұжырымдалатын болғандықтан, жұмыстың жақсы және нашар тұстарын ... ... ... ... барлығы да білімдерін толықтыруға
мүмкіндік алады. Сол арқылы олар өз ... ... ... ... байланысты қарсылықтарын білдіруге жаттығады. Мұндай ... ойы ... ... ... ... оның әлі ... барлығына көзін жеткізуге, сол арқылы ғылыми тұрғыда алға қарай
жылжуға мүмкіндік алады.
Студенттердің өзіндік жұмысы бір жағынан ... ... ... ... ... ... білім қосуға жетелесе, екінші жағынан, өзіндік
белсенділігін шыңдайды. Өз бетімен ізденуге жаттыққан студент ... ... ... ... ... ... ... әр уақытта
адамның ойы осыған байланысты ... күйі ... ... ... оны шешу ... туындайды. Сондықтан да, өзіндік жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда қарастырған жөн. Неғұрлым студент өзіндік жұмыстың
мақсатын жете ... ... ... оған ... ... ... және ... саналы кәсіби тұрғыда орындауына ... ... ... дейінгі педагогика тарихынан берілетін тапсырмаларды
орындау барысында ... сол ... даму ... ... ... ... ... барысында сол ғылымды зерттеудің әдісімен ғана
танысып қоймай, өзінің ғылыми көзқарасы, ғылымға деген ... ... ... ... ... ... ... тиісті сапаның бірі. Себебі, келешекте
олар әрбір ісін ғылыми негізде құруға тиіс. Балаға ... беру ... ... ... ... ... ғана өз мақсатына жетпек.
Өзіндік жұмысты ұйымдастырудың тағы бір ерекшелігі – ... ... сай жаңа ... ... ... ... түп ... студеттердің сабақта да, сабақтан тыс кезде де
белсенділігін ... Бұл ... ... ... ... ... арттыратын пікір сайыстарын, ойын түрлерін, мыйға шабуылды
т.б. іс-әрекеттерді ұйымдастыра ... ... ... ... ... екені белгілі. Олай ... ... ... ... осы ... ... ... болса ғана болашақ маманның
бағыттылығы мен іскерлігіне әсерін тигізбек. Осы арқылы ... ... ... әсер ... ... әдістерімен таныстыруға болады.
Бұл мектепке дейінгі мекемелерде қызмет етудің жолдарын үйретеді.
Студенттерге өзіндік ... ... ... ... ... ұштастыра жүргізетіндей мүмкіндік туғызған жөн.
Ол үшін үнемі бала тәрбиесінде оның ... ... ... ... ... қана қоймай, кез келген тәрбиелік мәні бар
өзіндік жұмыстардың нәтижесінде осы ... ... бөлу ... ... ... жұмыстардың түрлері әсіресе, практикалық мазмұнды өзіндік
жұмыстарды ... ... ... ... ... ... тәрбие жоспарын
жасау, нақты ... ... ... ... жоспарларын құру,
бағдарламалық мазмұнды талқылау, оқу құралдарымен, әдістемелік құралдармен
жұмыс жүргізу барысында бұл ... ... ... ... ... жұмыстар педагогикалық практика ... ... ... ... ... ... Мұндай жұмыстар кезінде пән мазмұндарын ... ... ... Бұл ... ... ... пәндердің
бір жүйелілігін, олардың ғылыми негізін іс ... ... ... ... тіреледі.
Өзіндік жұмыс туралы айтқанда оның аудитория жағдайында және
аудиториядан тыс ... ... ... ... әр ... алатын орны әр түрлі деңгейде болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... рөлін әр
қалай бағалайды. Көпшілігі аудиториядан тыс өзіндік жұмыстардағы ... ... ... Ал ... ... өзіндік жұмыстарда
оларды тікелей басшылық етеді деп, оқытушының алатын ... ... ... ... ... ... болғаннан кейін атының өзі-ақ
негізгі жұмысты студенттің өздігінен атқаратынын ... тұр. ... ... жұмыс түрін өздігінен орындайтындығы туралы оқытушы бағыт береді. Ал
аудиториядан тыс жұмыстарда да, осы оқытушы берген кеңес ... ... ... ... өздігінен ізденуіне уақытты ... ... ... ... тікелей басшылық етпегенмен, оның берген бағыты,
ғылыми тұрғыдағы нұсқауы олардың ізденуіне негіз болады. Біздің пікірімізше
қалай болғанда да өзіндік ... ... ... ... ақыл-ойы,
қиындықты жеңудегі төзімділігі мен ұстамы, теориялық білімін кез ... ... алу ... қиыннан жол табуға ыңғайы, көзге түсіп
қана қоймай, кәсіби бағыттылығы қалыптаса түседі. ... іске ... ... сан ... дайындықты талап етеді. Сондықтан да бұл
жұмыс ... ... ... Оның ... ... ... тартымды және қиындата отырып ұйымдастырып, оның ... ... ... етеді. Тәжірибелі оқытушылар ... ... ... ... кәсіптік пәндерде ғана ұйымдастырып қоймай, оны арнаулы курстарды
жүргізу ... да, ... ... ... да байланыстырады.
Студентке өзіндік жұмыс орындау әдетке айналу үшін оның ... ... ... ... жаттықтырылып отырылуы керек. Жаттығу әр
уақытта ... ... ... ... екендігін естен
шығармауымыз ... ... ... ... алған білімдерін
тереңдетеді және тұжырымдайды, оны керекті жерінде ... ... ... ... ... бала ... ұйымдастырудың
әдіс-тәсілдерін меңгереді. Қазіргі таңдағы бәсекелестік кезеңде өз ісіне
нық, білімі мен ... ... кез ... ... ... ... алатын, тәрбие ісін өз қалауынша құратын, кәсіби шеберлігі мен
кәсіби бағыттылығы қалыптасқан ... шығу үшін ... ... және ... талаптарға сай ұйымдастырылуы педагогикалық
жоғары оқу орындарының ең ... ... ... осы ... ... ... мен ... күн сайын дамуы маман дайындау ісінде де, күнбе-
күн жаңа талаптар қойып отырғанын ... сол ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға баса мән беруді
жүктейді. Себебі, қазіргі таңда тек ... ... ... ... ... ... ... іздемпаздыққа, өздігінен
ойланып, өзіндік шешім қабылдауға жаттықтырсақ, солғұрлым оларды ... ... ... ... ... ... педагогикалық
шеберлік пәнінің бағдарламасы осы кезге ... ... ... ... мен ... ... ... қолдануды талап етсе,
енді оның үстіне итерактивті әдістерді, жаңа технологияларды оқу-тәрбие
барысында қолдануды меңгеру жағын да ... ... ... ... ... ... жету мүмкін емес. Сондықтан да өскелең өмір
талабын ескере отырып, осы ... ... ... ... ... Бұл ... өзіндік жұмыстарының мазмұны мен түріне өзгерістер
енгізуді талап етеді.
Өзіндік ... ... ... танымдық іздемпаздығынан,
қажеттілігінен, белсенділік деңгейінен, жауапкершілігі мен өздігінен білім
алуға дайындығынан, кез ... ... ... ... ... кезекте Мектепке дейінгі педагогика тарихы пәнінің ... ... ... ... ... ... және ... дейінгі балалардың
оқу-тәрбие үрдісінің зерттелу тарихы туралы біліммен ... ... ... ... ... ... ... дейінгі педагогика ғылымының ... ... ... ... біліммен қаруландыру;
- шет елдегі және еліміздегі мектепке дейінгі балалардың дамуы мен
тәрбиесі, ... ... ... мен ... ... ... ... қалыптастыру;
- мектепке дейінгі педагогика ... ... ... ... ... ... және ерік пен сезімге
қатысты ... ... ... ... ... ... практикамен ұштастыруды үйрету,
меңгерген білімдерін өмірде қолдануға ... ... ... ... ... бере отырып, олардың дүниеге ғылыми көзқарасын
дамыту.
Кесте 5 − «Мектепке ... ... ... ... ... ... ... |СӨЖ –ді ... ... ... | ... | |
|1 |2 |3 |4 |
| ... ... ... ... |2 |
| ... қалыптатасу тарихы | | |
| ... ... ... |Ақпаратқа шолу |2 |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... ғасырлардағы мектепке |Мурахаттан материал|2 |
| ... ... ... |жинау | |
| ... | | |
|5 − ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
| |XVIII - XIX ғғ. ... ... ... |2 |
| ... ... | | |
| ... | | |
| |XVIII - XIX ... І ... |2 |
| ... ... | |
| ... | | |
| |XIX ... ІІ ... мен 1917 ... |2 |
| ... ... ... | | |
| |XIX ... ІІ ... ... |2 |
| ... дейінгі педагогика тарихы| | |
| ... ... ... ... ... |2 |
| ... ... педагогика | | |
| ... ... ... ... |2 |
| ... ... дейінгі | | |
| ... | | |
| ... ... дейінгі |Шығарма |1 |
| ... ... ... | | |
| ... мектепке дейінгі |Баяндама |2 |
| ... ... | | |
| ... ... ... ... |1 |
| | ... ... ... ... |1 |
| ... ... ... тұлғалар | | |
| | ... ... ... ... ... |1 |
| ... мен ... | | |
| ... | | |
| ... және ... ... ... |2 |
| ... тәрбиелеу | | |
| ... ... ... түсіру |2 |
| ... ... | | |
| | ... балабақшалардың даму |Слайд шоу |2 |
| ... | | |
| ... | |30 с. ... ... ... ... бағдарламасы
Мақсаты: студенттердің ұстаздық шеберлік технологиясы саласынан білімі
мен біліктілігін кеңейту әрі ... ... ... ... шеше ... қалыптастыру.
Міндеттері:
– адамға деген құрмет, сүйіспеншілік, әрбір жеке тұлғаның құндылығын
тану;
– ұстамдылық, жігерлілік, мақсатқа жету қабілеті;
... ... ... теориялық тұрғыдан меңгерту;
– такт, шамадан аспау, талапшылдық, ... ... ... басқара білу;
– сөйлеу мәнерін қалыптастыру ;
– педагогикалық мәдениетін қалыптастыру;
... ... ... ... меңгерту.
Кесте 6− Күндізгі бөлім
|Пән аты ... ... 90 |
| ... |
| ... Мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу |
| ... ... |ІІ ... ... |30 |30 | ... | | | ... | | | ... |30 |30 | ... |30 |30 | ... | | | ... | |90 ... | ... 7− ... күнтізбелік тақырыптық жоспары
| |Тақырыбы |СӨЖ-дің ... ... ... |
| | | ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 |050101- ... ... 050101- ... ... |1 |
| ... ... ... және оқыту мамандығының | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... білік, білім, дағды, | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... | | |
|2 ... ... |1 |
| |тік ... |1.2015 ... ... білім беру | |
| |ғы ... ... ... | |
| ... |Ел басының Еуразия университі | |
| |на ... ... ... ... ... | |
| |тын ... | | |
|3 ... ... ... ... ... |1 |
| ... ... тәрбиелеу, | |
| ... ... ... ... | |
| ... | | |
| |Ұлы ... ... 1.Шет ... педагогикадағы |1 |
| |ұстаздық шеберлік ... ... ... | |
| ... ой ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| ... |Тапсырма: 1.Мәдениет туралы |1 |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| | ... мәдениетке байланысты | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... оқып ... | |
| | ... ... 1. ... термині қай |1 |
| |лық ... ... ... | |
| | ... адамдардың кәсіби мінез-құлқы| |
| | ... ... | |
| ... ... ... |1 |
| ... туралы |1. Ресейдегі ғалымдардың кәсіби | |
| |ой ... ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... танысу | |
| | ... ... жазу | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
| ... |Тапсырма: |1 |
| ... |1. ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... ... балаларды зерттеу | |
| | ...... ... ... | |
| | ... әңгімелесу жоспарын құру) | |
| | ... ... кеш ... ... | |
| | ... | |
| ... ... 1.Толеранттылықтың философиялық|1 |
| |деген не? ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... толеранттылығы педагогика | |
| | ... ... ... | |
| ... ... 1. ... ... |1 |
| |құзырлығы ... ... ... ... | |
| ... |2. Құзыреттіліктерді жіктеу | |
| ... | | |
| ... ... ... ... |1 |
| ... ... дидактикалық, | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... экспрссивті | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... |Тапсырма: Р.Бернстің Я концепциясын |1 |
| ... ... | |
| ... ... Шет ... ... локусы |1 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... |1 |
| ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| ... | ... ... ... |1 |
| ... |деңгейіндегі педагогикалық | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... және ... | |
| | ... ... ( ... | |
| ... ... ... ... |1 |
| ... және ... | |
| ... ... ... ... | |
| | |3. ... ... ... | |
| ... ... ... ... пределы |1 |
| ... ... ... Пер с анг. | |
| | ... ... ... рефлекцияны | |
| | ... | |
| ... ... ... шығарманы мәнерлеп |1 |
| |сөйлеу ... |оқу. | |
| | ... ... ... қызбен мысық ” | |
| | ... ... ... | |
| ... және ... ... о ... |1 |
| ... ... М.1987 ... бойынша | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... және ... жазу. | |
| 7− ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
| ... ... ... ... ... |1 |
| ... ... ... ... анықтаңыз. | |
| |келіспеушіліктер ... бір жолы ... | |
| | ... | |
| | ... ... өнері арқылы) өткізу | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... ... оқу) | |
| | ... жүргізу (ойын арқылы көңілін| |
| | ... | |
| ... ... ... дейінгі ұйым тәрбиеші |1 |
| ... және ... ... ... |
| |кәсіби білім | | |
| ... ... ... ... |1 |
| ... ... танысу | |
| ... ... ... әдістері. | |
| ... | | |
| ... ... ... ... |1 |
| ... ... “Инновация” ұғымдарына | |
| | ... ... ... | |
| | ... және ... | |
| ... |Тапсырма: Еліміздегі алдыңғы қатарлы |1 |
| ... ... ... ... | |
| ... | | |
| ... ... |1 |
| ... және |Л.В.Занковтың оқыту технологиясын | |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... оқыту жолы (КСО) | |
| | ... ... | |
| ... |Тапсырма: В.С.Кукушин, А.В.Болдырева |1 |
| ... және ... ... ... ... |
| ... |2005. 387-391 бет аралығынан “Диалог | |
| | ... ... оқып және | |
| | ... ... ... | |
| | ... | |
| ... ... 1.Ата-аналар жиналысын өткізу |1 |
| ... ... және ... ... | |
| ... ... ... даярлау | |
| ... | | |
| ... | ... ... ... |1 |
| ... және ... сөздік, энциклопедиядан анықтама| |
| ... ... және ... | |
| ... |2. ... ... ... | |
| | ... мастерства оқулығындағы | |
| | ... ... ... | |
| | ... есте ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| ... ... Балабақшадағы оқыту-тәрбиелеу |1 |
| ... және ... ... және бала әрекетін | |
| ... ... ... кестені толтыр | |
| ... | | |
| | ... ... | |
| | | | | |
| ... ... ... ... – |1 |
| ... ... бір ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | |30 ... ... ... әдістемесін өзіндік жұмыстар арқылы
студенттердің кәсіби ... ... ... ... ... ... ... арқылы студенттердің кәсіби бағыттылығын
қалыптастырудың әдістемесі
Бүгінгі ғаламдану мәселесінің күннен күнге өсіп келе ... ... ... күшейуі, қоғамда болып жатқан өзгерістердің
ауқымы мен қарқыны білім беру саласының дамуына себеп болып ... ... ... ... ... ... ... күшейтудің жолдарын
қарастырудың сан қырлы жақтарын жаңаша қарау талабы туындауда.
Бұл ... ... ... Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі
білім беруді дамыту тұжырымдамасында, сол сияқты Елбасының 2008 ... және ... ... университеті студенттері мен
бүкілқазақстандық жастарға арнаған «Инновациялар мен оқу - ... ... ... экономикасы» атты дәрісіндегі жаһандану дәуіріндегі
бәсекелестіктің басты көрсеткіштері ретінде білім беру деңгейі мен ... ... ... ... қағидасынан да туындайды.
Кредиттік жүйе бойынша ... ... ... арттыру үшін
студенттердің оқытушымен бірігіп орындайтын жұмысының да көлемі, мақсаты,
орындалатын жұмыстың түрі айқын көрсетіледі. Мұнда оқытушы ... ... ... ... ... болғандықтан, тапсырмалар
мен сұрақтар тек тақырыптың мазмұнына ғана ... ... ... ... мәліметтерін, бұрын алған білімдерін және өмір
тәжірибесін қамтитын деңгейде ... де, ... ... ... ... ... бірге жұмыс атқара отырып, оларды
оқу әрекетіне ... ... ... ... ... ... оқытушының
көмегінсіз өздігінен атқаратын жұмысты дұрыс жүргізуіне негіз салады.
Студент ... ... ... ... сай, кез келген бәсекелестікке
қарсы тұра алатындай , өз кәсібіне дайындығы жеткілікті және оған ... ... етіп ... ... білім алу барысындағы
белсенділігін арттыру, өзіндік ... ... ... ... ... қоюды талап етеді.
Студенттердің белсенділігін арттырмайынша ... ... ... мен ... ... жұмысты түрлендіру мүмкін емес. Белсенділік
негізінде студенттердің ізденушілігі, өз ... ... ... ... ... сапасы нығаймақ.
Белсенділікті көтеру үшін студенттердің ... ... ... ... қызығушылығын тудырудың жолын іздеуге тура келеді. ... ның ... ... ... ғана ... Ол білім алушының
теориялық жағдайларды тәжірибемен байланыстыра алуымен, ой қорытып, өз
пікірін ортаға салуымен, оның ... және олқы ... ... ... ... қарауымен айқындалады.
Студенттердің белсенділігі екі бағытта ... ... ... ... ... ... болатынбыз. Ол, біріншіден,- адам өзінің
істеген ісін, атқарған жұмысын саналы ... ... оны неге ... ... ... ... көтерілуі. Снамен ойлап жатпай-ақ, әдетке
айналған инстинкті әрекетпен ... бұл ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда адам өз ісін ақылмен ... ... ... бұл ... оны ... жетелей алмайды, яғни бұл
өзіндік жұмыстың нәтижелі болуына кедергі жасайды.
Белсенділіктің тек білімді меңгерумен шектелмей, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... В.Я.Ляудистің, Л.С. Выготскийдің зертеулері жатады. Бұл
жұмыстардың бәрінде де студенттердің білімді саналы ... ... ... оны ... ... ... әкелетіндігін
дәлелдейді.
Студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастыруды ғылыми тұрғыда қарастыру
үшін олардың ... ... ... ... ... көңіл-күй қалпы ескерілуге тиісті. Студент ның өзіндік жұмысты
өз дәрежесінде орындауына бірінші кезекте сол кезеңде мамандарға ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік жағдайды ұғынуы,
дамып отырған техникалық жетістіктерден хабардар болуы, ... ... ... ... қолдана білуі және өзінің жекебас мәдени
деңгейінің жоғарылығы негіз болады.
Өзіндік жұмысты ұйымдастыру мен оны ... ... ... ... ... ... яғни ... студентке дұрыс бағыт
беретін, сабақтың өнебойына оны өнімді іске ... ... ... ... ... ... басшылығы мен кеңесіне тікелей
байланысты. Қазіргі таңда бүкіл пәнге бөлінетін уақыттың үштен бірі ... ... ... ... ... бірге орындайтын жұмысының
да дені олардың ізденушілігін күшейту мақсатына бағытталады. ... жүйе ... ... ... ... ... студенттердің
өздігінен білім іздеуіне, білімді молайтуына, оны тереңдетуінге ... ... ... ... ,жүйелі, ғылыми тұрғыдан ұстамды беретін білімін
жоққа шығара алмасақ та, ... ... ... ... ... ... ... түрткі бола алмайды. Оларды ізденушіліктен алшақтатып,
күнбе- күн болып жатқан жаңалықтардан хабардар болу деңгейлерін ... ... ... да оқытушылар бұрыннан етек еалған ... ... ... ... ... ... әдістерін, әсіресе
өздігінен жұмыс атқаруды күшейтетіндей ... ... ... ... ... оқу орындарында жүргізіліп отырған өзіндік жұмыс
түрлері баршылық болғанмен, оның мазмұнын ашу, ... ... ... ... ... кәсіптік деңгейге көтеру жақтары
жетіспей келеді Өзіндік жұмыстың нәтижесін көрсететін ... ... ... ... ... ... сигналмен жұмыс істеу, ... ... ... оқу ... әлі де жүйелі түрде енбей келеді.
Өөзіндік жұмысты өте көп ... ... ... ... ... ... деңгейі мен мүмкіндігін ескермейтін және оны
орындаудың әдісін ... ... сол ... студенттердің жұмысты
орындауға деген қызығушылығын ... ... ... да ... ... ... оқу орындарының білім беру тәжірибесіне зер
салсақ, көбіне өзіндік жұмыс ... ... ... орындауға
бағытталады. Бұл жағдай да, өзіндік жұмысқа тек бір жақты қарап, оның
ізденушілік деңгейін ... ... ... соғатыны белгілі.
Шын мәнінде өзіндік жұмыстың түрінің ... оқып ... ... және оның ... ... ... тиісті.
Сондықтан да, сабақтың бір түрінде оның алға қойған мақсатына ... ... ... ... ... арналып, өзіндік жұмыс
теориялық мәселелерді талдауға бағытталуы мүмкін. Ал сабақтардың екінші
бір түрінде ... ... ... ... онан ... ... бір ... байланысты педагогтар пікірін
салыстыруға, олардың тиімді тұстарын анықтауға сол ... өз ... ... (практикалық сабақтарда) нақты практикалық
жұмыстар орындауға , озық тәжірибелерді қолдануға әр ... ... ... ... ... ... Осылардың нәтижесінде тұлғаның
кәсіптік және жекебастық , ... ... ... ... ... ... ... түсінігі және бағыты, өз ісін
тексеруі, нәтижесін байқауы т.б. ... ... ... ... ... әсер ететін әрбір студенттің
студент ... өз ... ... ... яғни оның сол ... ... ынтасы өзінің келешекте қандай қызмет атқаратынын елестете
білуі; екіншіден, пәннің өзінің ... ... ... ... ... үшіншіден, әдебиетпен жұмыс істеу шеберліктерінің қалыптасуы:
коспектілеу, материалды іріктеу, пікір ... ... ... ... дер ... алып ... бесіншіден, меңгерген
теориялық білімін іс жүзінде қолдана ... ... ... ... өмір ... ... ... жетіншіден алдыңғы қатарлы
педагогтердің іс тәжірибелерін өз ісінде қолдануға икемдігі.
Студент ға ... ... ... ... ... ... ... ой еңбегінің жүйеленуіне, ... ... әдіс ... ... ... ... ... іздемпаздығы артады және
кәсіби бағыттылығы дамиды.
А.Е.Әбілқасымованың жұмысында студенттердің танымдық іздемпаздығын
дамыту мәселесі қарастырылады. Біздің зерттеуімізде ... ... ... ... қоса кәсіби бағыттыллығының артуына оның дамытуына
өзіндік жұмыстарды орындау барысында соның нәтижесінде жетуге ... ... ... ... алғанда студенттер ... ... түрі көп ... ... ... ... ... ды
кәсіби тұрғыда дайындау, білім берудің формасы мен әдістерін ... ... ... ... ... ... ең ... өзіндік
жұмысының өзі оның болашақтағы шығармашылық ісінің ... ... ... қосыламыз.
Педагогикалық-психологиялық тұрғыдан алсақ, өзіндік жұмыс студенттің
оқу әрекетіне ене ... ... ның ... ... қоя ... мақсатты
шешудің жолын іздеуін, әрекет етуін, ойлауын, ой ... ... ... жеткізуін қамтамасыз ететіндігі белгілі.
Студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастру педагогикалық пәндерді, ... ... ... ... ... ... мен педагогикалық
шеберлік пәндерінің мазмұнын кіріктіре оқытуға негізделіп отыр. Өзіндік
жұмыстардың кәсіптік ... ... үшін осы екі ... мазмұн
сабақтастығының үлкен мәні барлығын жоғарыдағы бөлімдерде аша көрсетуге
тырыстық. Әрине өзіндік жұмысты ұйымдастыруда ... ... ... орыны өте жоғары. Себебі өзіндік жұмыс нәтижесінің
қандай түрі болса да ол тек ... ... ... ... ... қорытылады. Олай болса, студенттің жұмыс жасауға деген ынтасы
мен оның орындаушылық қарым-қатысы ерекше орын алады.
Жұмысымыздың осы бөлімінде өзіндік ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар арқылы
студент дарға кәсіптік бағыт берудің моделін бергенбіз. Сол ... ... ... ... берудің компоненттері, өлшемдері, көрсеткіштері
келтірілген болатын. Сонымен қатар, ... ... ... ... формалары, түрлері, және әдістері енетіндігі
көрсетілген болатын.
Сондықтан да кәсіптік бағыт берудің модуліне енетін осы компоненттерге
жеке жеке ... ... ... ... ... мына төмендегі
принциптерді жүзеге асыру көзделді:
-шығармашылық;
-дамытушылық;
-деңгейлік;
- ... ... және ... ... ... ... ... асырылатын ғылымилық,
бірізділік, түсініктілік, ... ... ... үнемі
жүзеге асырып отыру әрбір ... ... ... екені белгілі.
Сондықтан да біз зерттеу барысында бұл принциптермен қатар, қазіргі таңда
білім беру ... жаңа ... ... асыру арқылы білімнің
кәсіптік бағыт беру днңгейін көтеруге баса ... ... ... ... ... негіздеу үшін алдымен
шығармашылық ұғымының анықтамасына жүгінуге тура ... ... ... ... ... ... ... мен білігі және
айналадағы дүниені танып білуде, өз ұғымы мен ... бар адам ... ... ... бұл білімді саналы меңгеріп, даму
үстіндегі адамның ғана ... ... ... ... адам ... ... ... алатыны белгілі. Олай болса, шығармашылық
принципін жүзеге ... үшін ең ... ... ... студенттердің
саналы және тиянақты меңгеруі міндетті.
Шығармашылық әрекетке жету үшін студентте педагогикалық білімнің жүйесі
қалыптасуы; ... ... ... белгілі бір жағдаятта педагогикалық
мәселені шеше білуі: кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайда студенттің
ізденушілік әрекеті дамып, сол арқылы істі өз ... мен өз ... ... ... Бұл ... ... бәрі де
студенттердің ғылыми білімді меңгеруі мен ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау кезінде студенттің
оқытушының айтуымен ғана жүруші ... ... ... мен ... ... ғана ... ... жетеді. Осы арқылы студент
өзін өзі білуге, өзін -өзі анықтауға және өзін -өзі жетілдіруге, осы ... ... ... жол ... ... шығармашылықтың көпқырлы күрделі мәселе
екенін айта келіп, ... ... тән ... ... шығармашылық тапсырма мен проблемалық мәселе арасындағы
қарама-қайшылықтардың болуы; әрекеттің әлеуеттік және жеке адам ... ... ... үшін ... ... ... алғы шарттардың болуы; шығармашылық үшін ... ... ... ... қасиеттері, білімі, білігі, тұрақты
мотиві, қабілеттері); үрдістің және нәтиженің жаңалығы, сонылығы.
Шығармашылық принципті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... жету үшін студенттің
мектепке дейінгі педагогика және педагогикалық шеберлік ... ... ... ... ... жасау керек. Міне бұл міндет оқылатын
лекциялар мен практикалық және семинарлық ... ... ... жүйелі түрде ... және ... ... ... ... ... ... емес, өзіндік
жұмысты орындап, оны белсенді талдаушы түрінде меңгеруге қатысу.
Өзіндік жұмысты орындау ... жаңа ... ... ... көп мән бар. ... ... ... орындау барысында олардың
педагогикалық көзқарастары, дүниетанымы, жұмыс ... ... ... өзі ... атқаратын әрекетті таңдау, уақытты дұрыс пайдалана
білу, өзін-өзі тексеру т.б.) ... ... ... ... Бұл ... ... белсенділігі басым орын алуға тиісті.
Шығармашылықтың дамуына олардың педагогтік ... ... ... көп әсер етеді. Осы тұста біз А.Т. Ботабаеваның шығармашылыққа
керекті құрылым ... ... ... ...... ... туралы пікіріне толығымен қосыламыз
Студенттердің шығармашылықпен жұмыс істеуіне олардың бос уақытының
болуы да әсер ... ... да, ... ... ... тыс көп ... ... елеп-екшеп, іріктеп, ең керекті және студенттке қосымша ... , ... ... ... ... беру ... олардың
қызығушылығын төмендетпей, керісінше орындау белсенділіктерін көтеретін
түрлеріне баса көңіл аударған жөн. ... әр ... ... ... ... мен пікірлерді, теориялар мен тұжырымдамаларды,
заңдар мен педагогикалық үрділерді, деректерді, алдыңғы ... ... жаңа ... не ... ... ... ... жерлерін ғана студенттің өздігінен жұмысына арнаған жөн. Осы арқылы
олардың педагогикалық білімін кеңейтіп қана қоймай, ... ... ... түсуге болады. Мұндайда берілетін тапсырмалардың түрі
өзгертіліп отырады. Студенттерді алғашқы сатыда өзіндік жұмысқа жұмылдыру
мақсатында алдымен ... ... ... ... ... ... әсер ... тапсырмалар беріледі. Мұндай жағдайда студент
деректер жинауға, білімі мен білігін бекітуге, ... ... ... ... ... ... ... шешуге көмектеседі. Мәселен,
«Педагогикалық шеберлік» тақырыбын оқып үйрену барысында ... ... ... ... ... алған білімдеріне негіздеуге
мүммкіндік жасап, мына тұрғыдағы тапсырма беріледі:
- педагогикалық шеберлік туралы анықтама берген және ... ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі тәрбие бағдарламасынан кез келген тақырыпқа талдау
жасау арқылы педагогтік шеберлікті көрсетуге мысал келтіріңдер.
Мұндай тапсырманы орындауда ... ... ... ... ... ... ... жағынан бұрын меңгерген материалды жаңа
жағдайда ... ... ... ... білімдерін жаңа пәннің мазмұнымен
байланыстырады. Бірінші тапсырманы орындау ізденушілікті, шығармашылыққа
бетбұрысты ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге көшеді. Студент өз пікірін дәлелдеудің жолын
іздестіреді, ол үшін әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... керектігін талдай отырып, сол сапаларды өз ... Бұл ... ... ... ... қана қоймайды,
әрбір жекебастың мүмкіндігін ашуға да көмектеседі. Өзіндік ... ... ... көмектесетін әсіресе, берілген
тапсырмалардың проблемалық жағдаятқа құрылуы. Кез ... ... ... ... құру және ... ... мақсатына
негіздеу арқылы студенттердің ізденуіне мүмкіндік беріледі. Ал мұндай
тапсырмаларды беруге ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындауда студент жұмысты орындаудың мақсатын
өздігінен анықтаумен қатар, оны мұғалім қойған ... ... ... қана ... енді оны өз белсенділігімен, оның мақсатын да,
мазмұнын да, орындау жолын да, қолданатын ... де өзі ... ... ... ... ойының қалыптан тыс пайда болатын
сапалары да жәрдемге келеді. Бұл ... ... ... көтерілудің
белгісі деп айта аламыз. Себебі, мұндай проблемалық тапсырмаларды ... ... ... ... мен ... ... тиісті жағдаяттардың
арасындағы қарама-қайшылыққа кездеседі. Қарама-қайшылықтарды шешу олардың
ізденуін керек етумен қатар, ... ... ... ... ... жүзеге асыру қазіргі өмір ... ... ... ... ... деп қарауымыз керек.
Дамытушылық принципті қамтамасыз ету білім беру жүйесінің алдына қоятын
басты мақсаттарының бірі. Себебі, білім ... ... және ... ... ... ... ... мақсатқа жатса, осының негізінде студенттердің ой-
өрісін, өмірге көзқарасын, өз кәсібіне деген ... ... ... ... көңіл аударған ... ... ... ... ... сөздігінде дамыта оқытуға мынандай
анықтама беріледі: оқушылардың физикалық, танымдық және адами ... ... ... беру ... мен ... бағыт. Дамыта
оқыту белгілі бір аяқталған циклдерді іске асыруы керек және белгілі бір
істер пісіп-жетіліп, баланы нақты ... мен ... ... ... Олай ... ... ... әсіресе, өзіндік жұмыстарды орындап, оның
нәтижесін белгілі бір білім беру ... ... ... кеңінен
қолдануға мүмкіндік бар. Дамыту принципін жүзеге асыру ... ... ... : ... ... ... және әдістемелік
бағыттылықтарын; практикалық ... ... ... ... біліктіліктерін дамытуға мүмкіндік аламыз.
Дамыту принципін күнделікті сабақ ... , ... оқу ... ... ... ... практикалық сабақтарда орындалатын іс-әрекетті
де поблемалық жағдаятты шешуге бағыттау арқылы жүйелі түрде жүргізуге тура
келеді. Даму барысында ... ... ... ... меңгеріп және оны тиісті жерінде қолдануға төселеді.
Дамытушылық принцип жайында сонау көне ... ... сөз ... ... мен дамытушылығын өзіндік жұмыстар орындату
негізінде жүзеге асыруға болатындығын ұлы чех педагогі ... мен ... ... де ... ... оқу ... ... өздігіінен
ізденуіне арқа сүйеудің маңыздылығы туралы ... ... ... ... ... білімді тиянақты меңгертіп, оның ой -өрісін дамытқысы
келген педагог ... ... ... ... қамтамасыз етуге тиісті.
Өзіндік жұмысты орындау барысындағы студенттің дербестігінің өзі ... әсер ... ... бұл ... ол өз күшіне, біліміне, ... ... ... ... мен ... ... ... Бұрын қолданып жүрген әдіс-тәсілінен басқаша әдіс қолдануға
тырысады. Мұндай іздену олардың ... ... ... орын ... ... ... ... көрсеткендей үш
деңгейде байқауға болады:
- студенттер тұлғасының мүдде құндылығы өрісінің дамуы (қатынастар,
сенімдер, ... және ... бұл ... ... ... қызығушылығы, оқытушымен және маңайындағы адамдармен қарым-қатысы,
кәсіптік бағыттылығының шыңдала түсуі қарастырылады;
- студент ... ... ... ... (түсініктер,
айнала қоршаған дүние туралы ұғымы, логикалық операциялар және танымдық іс-
әрекеттердің, әдістердің интеллектуалдық реттері).
- танымдық-логикалық дамуын қадағалау студенттердің ... ... оны ... ... мүмкіндігі, күнделікті ақпараттық
материалдарды іздестіру мен іріктеу біліктілігі ... ... ... ... түсініктерін дәлелдеу әдістері де
осыған ... ... ... ... ... ... (өзінің практикалық іс-
әрекетін реттеу білігі, ол білімін өмірде кездесетін, туатын ... үшін ... бұл ... ... практикалық іс-әрекеттер
кезінде теориялық білімін іс жүзінде қолдануына ... ... ... осы ... ... талқылау, қортындылау,
тұжырымдау кезеңдерінде көзге түсіп отырады.
Деңгейлік принцип үнемі білім берудегі ... ... ... ... те ... Себебі, деңгейлік принципті жүзеге
асыру үшін әр ... жеке дара ... ... ... ерекшелігін (шапшаңдық, қабылдаушылық, ықыластылығын, еркін,
мүмкіндігін т.б. жекебас сапларын) ... тура ... Осы ... ... ... ... қажетсінуін ескере отырып, тапсырма беруде
және оны орындатуда деңгейлеп беру жағы ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Өз шамасына лайықты тапсырма
алу қиындықты шеше ... ... ... ... жіберуге
соқтырудан сақтайды. Деңгейлік принципті жүзеге асыруда студенттің
біртіндеп алға ... ... ... ... ... ... зерттеуімізде модульдік принципті жүзеге аысруға көбірек көңіл
бөлінді. Себебі, модульдік принципті ... ... ... ... ... ең ... ... бөлімдеріне баса көңіл бөлуге сол
арқылы ... ... ... ... ... шешуге жағдай
жасалатынына көзіміз жетті. Модульдік ... ... ... оқу
дәрістерінде жүзеге асырыла отырып, студенттерге тапсырма беру барысында ... ... ... ... ... Модульдеуді педагогикада көшірме ... ... ... ... ... ... ... біз модульдеу кезінде
студенттерге белгілі бір бөлім бойынша оның мазмұнын модульдеуді ... Сол ... ... ... ... тұжырымдау, жинақтау,
жүйелеу және негізгі тірек білімнің теориялық нұсқасын ... ... ... асырумен қатар, олардың сол ... ... және ... ... ... ... болатындығын
байқадық,.
Кәсіптік және ақпараттық принципі қазіргі кездегі білім жүйесінің
түбегейлі ... ... ... жаңа ... ... ... ... білім жүйесін ақпараттандарудың түрі өте көп. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... компютірлендірумен тығыз
байланысты қаралып отыр. Біз өз зерттеуімізде мұндай өз ... ... ... ... ... ... Бірақ, ақпараттандырудың бір
түрі ... ... ... ... ... ... ... отырып, кәсіптік бағыттылық беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... түріне көңіл бөлдік.. Кәсіптік
ақпараттық принциптің маңызы соңғы кезде өте жоғары ... ... ... беруді ақпараттандару өмір талабынан туындар ... ... ... ... маңызды іс-әрекетке айналып отыр.
Сондықтан да өзіндік жұмыс орындау үшін берілетін ... ... ... ... ... ... түрлерін талдауға
бағыттау арқылы кәсіптік ақпараттық принципті қамтамасыз ету ... ... ... ең ... ... ... бар
тәжірибені жаңа жағдайға тиімді тасымалдай білу, солардың негізінде жаңа
идеялар ... өз ... ... ... көмектесу».
Білімді ақпараттандыру жайында И.В.Роберттің еңбегінде бұл мәселеге
байланысты ... ... ... атап көрсетеді:
-қоғамның үнемі кеңейіп отырған баспа бетіндегі, ғылыми жұмыс түріндегі
және басқа ... ... ... ... ... іс жүзінде белсенді пайдалану;
- ақпараттық технологияны ғылыммен, өндіріспен, қоғамдық өндірістің
барлық салаларымен ... ... ... ... ... ... көздеріне қоғамның кез келген мүшесінің қолы жететіндей
дәрежеде болып, оларды көруге, ... ... ... ... ... талаптар педагогикалық білім ... ісін ... ... ... бола ... Біз өз ... көбіне
баспа беттерінен орын алған озат тәжірибелер, ... ... ... ... ... ... жұмыстар нәтижелерін кеңінен қолдануға
тырыстық. Мұндай ... ... ... жүргізіліп жатқан
педагогикалық психологиялық ізденістерден хабардар болуымен қатар, оны ... ... білу ... ... ... сабақ
жоспарларын жасауда үнемі ақпарат беттерінен озат тәжірибелерді ... ... ... пайдалану керектігі ескеріліп отырғандықтан,
студенттер кез келген жұмысты ... ... ... ... ... ... тұстарын дәлелдейтін дәрежеге жетті.
Біз зерттеу жұмысмызға байланысты кәсіби бағыттылықты қалыптастырудың
моделін жасау ... ... ... ... ... ... ... да ендірдік. Себебі, ... да ... та, ... оның ... ... ... Сондықтан да
бұл формаларға жататын: сабақ; сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... бақылау жұмыстары жеке-жеке форма
ретінде қаралады да, олардың әрқайсысы бойынша орындалатын өзіндік ... әр ... ... сабақ барысындағы өзіндік жұмыстар көбіне
студенттердің шағын ... не, ... бір ... бойынша сызба
нұсқа жасау, аннотация құру т.б. жұмыс түрлерімен көзге түссе, пікір сайыс
кезіндегі ... ... өте ... ... ... ... ала дайындығы нәтижесінде белгілі бір теориялық және практикалық
материалдарды жан- жақты ... ... ... ... ... тудыратын және оларды тартысқа жетелейтін
тақырыптар таңдалады. ... ... ... әркім өз пікірін еркін айтып, өз
ісін жақтап, дәлелдеуге ... Ол бос ... ... ... ... деректермен және өмір тәжірибесімен байланыстыра отырып дәлелдеу
басым ... ... тыс ... ... ... өздігінен орындауға арналған бүкіл
өзіндік жұмыс түрлерін қамтиды. ... ... ... ... ... тыс ... ... бірнеше айырмашылығы бар: біріншіден, сабақ
барысындағы өзіндік жұмыс білім берудің бір ... ... ... ... ... ... тақырып мазмұнын саналы
ұғынуға жәрдем ететін әрекет түрінде ... ... ... тыс ... ... түрлері белгілі бір кезеңде ... ... ... ... ... ... әрекеттер арқылы
терең талдауға және студенттердің өзіндік әрекетінің қортындысын жасауға
мүмкіндік ... ... ... іске ... ... пікір сайыс өткізу
үшін оның ... ... ... ... және ... ... қолданатын әдіс-тәсілдер түгелімен алдынала белгіленеді. Сонымен
қатар пікір сайыста топтағы студенттер бірнеше командаға бөлініп, ... ... ... ... Сол ... талас нәтижесінде шындық
туады. Қортындыны да өздері жасай отырып, салыстыру, дәлелдеу, қортындылау
әрекеттерін қолданады. Бұл ... ... ... ... қорытуын, қайсарлық, табандылық, батылдықтарын шыңдай отырып, жеке
тұлғаның сапаларын ... мол ... ... ... ұйымдастырудың айырықша формасы-бұл педагогикалық
практика. Педагогикалық практика кезіндегі өзіндік жұмыстың ерекшелігі бұл
теориялық алған ... іс ... ... ... ... ... практика кезінде мектепке дейінгі тәрбие мамандары бала
тәрбиесіне байланысты ұйымдастырылатын сабақтар мен ... ... ... Бала тәрбиесіне байланысты кештерді, ойын-сауықтарды
түрлі ойын ... ... ... ... ... ... барысында білімдері мен біліктерін қолдану арқылы
студентің қандай кәсіптік бағыт ... ... ... ... ... ... ... алған білімдерін іс жүзінде
қолданып қана қоймай, оны ... ... ... ... ... ... көре ... және меңгеруге үйренеді. Бұл жұмыс олардың озық
тәжірибелерге бақылау жүргізуімен байланысты.
Өзіндік жұмыстарды ұйымдастырудың бір саласы ... ... ... ... Бұл ... ... бірнеше бағытта орындау
мүмкіндігі бар. Бақылауды нәтижелі өткізу үшін түрлі ... ... ... беруге болады. Мәселен, ... ... ... ... жаса; жекебас сапасын көрсететін сызба дайында деген
сияқты тапсырмалар беру барысында ... ... ... бірден
көзге түседі. Бақылау кезінде тест қолдану да өзіндік ... ... ... Тест ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік туады. Ол үшін тестің мазмұны кәсіптік бағыттылыққа байланысты
мәселелерді қамтуға тиісті.
Кәсіби бағыттылықты қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... жұмыстарды ұйымдастыра
отырып оларды жүзеге асыруда білім беру ... ... түрі ... Әсіресе, өзіндік жұмыстар формасының қай түрін ... ... ... ... ... жету ... ... Себебі,
студенттердің орындаған дұмыстарының нәтижесін баяндау да, оны талқылау
кезінде ... айту да және ... ... мен пікір сайыс та бәрі де
сөзіндік әдісті кеңінен қолдану арқылы ... ... Бұл ... ... ең тиімді әдістердің бірі ретінде қолданамыз. Себебі, сөз арқылы ой
елегінен өткен пікір нәтижесі санаға жетеді. Тіл ... ... ... естен
шығармасақ, сөзік әдіс студенттердің ой қорытуына және тіл ... ... ... ... асыруда шешуші рөл атқарады.
Сөзіндік әдісті қолдану әдебиетпен жұмыс істеу кезінде түйінді мәселелерді
саралауға да ... ... ... ең негізгі құралдарының бірі
мазмұнды, мағаналы, тартымды, ... сөз ... ... ... ... қарағанда тиімсіз деп айта алмаймыз және олай ... ... ... ... ... мазмұны мен мақсатына қарай
сөзіндік әдістің тәсілдері де ... ... ... ... ... баяндама жасауда қолданылатын сөзіндік әдіс пен ... ... ... ... ... кезіндегі сөзіндік әдіс
тәсілдері өзгеріп отырады. Егер баяндамада студенттің ... ... ... ... болса, пікір алысу және басқа сол сияқты жоғарыда
көрсетілген ... ... ... ... ... ... терминдерді қолданып, мәселенің мазмұнын ашуы басым болады ... ... ... тәсілі басым қолданылады. Сонымен қатар, кейбір
әдебиеттерден цитаталар келтіру, ұғымдардың ғылыми мазмұнын ашу кезінде
студенттердің кітаппен ... ... ... әдістің тәсілі қолданылады.
Сонымен өзіндік жұмысты орындауда, қортындылауда, олардың ... ... ... ... ... орын ... ... орындату арқылы кәсіптік бағыт беруде практикалық
әдістің деі орыны ... ... ... ... ... ... оқу- тәрбие жұмысына байланысты бақылау арқылы балаларға
педагогикалық, психологиялық сипаттама беруі, ... және ... ... ... сыныптан тыс жұмыстардың жүйесінің сызбасын
жасауы, сабақ үлгілерін құруы т.б. ... ... ... ... студенттердің білім деңгейі ескеріледі. Себебі, практикалық әдіс
көбіне теориялық білімді ... ... ... Практикалық
әдістерді қолдануда шеберлік ... ... ... бағыттылығы
жоғары болатындығы сөзсіз.
Көрнекілік әдісін студенттерге кәсіптік бағыт ... ... ... ... болашақта атқаратын педагогикалық іс-әрекетке дайындаймыз.
Мәселен, сабақ және тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... ... оның ... ой өрісін дамытуда және
сенсорлық тәрбиені жүзеге асырудағы орынын ... ... ... ... ... ... оны қолдану әдісін меңгерту студент ның ... ... ... әсер ... ... көптігі белгілі болғанмен, біз қарастырып отырған
педагогикалық пәндерден білім беру барысында көбіне сызба ... ... ... сызба көрнекілік арқылы сабақ жоспарларының
жүйесін, ... ... ... мен ... ... әдіс ... және олардың бір –бірімен байланысын көрсетуге
мол мүмкіндік туады. Сонымен қатар белгілі педагогтер мен ... ... ... ... оларды толық танып білу, педагогикалық
пікірлерін ойға ... ... ... ... Баяндамалар мен рефераттар жазу
барысында студенттер ... ... де ... мүмкіндік
алады. Техникалық көрнекіліктер де сабақ барысында қолданылып, олар көбіне
студенттердің өздері дайындаған сабақ беруге не, ... ... ... ... ... лекцияларының көшірмесі ... ... ... техникалық көрнекілік түріне электрондық
оқулықтар мен оқу құралдарын пайдалану да еніп ... ... ... кезінде көрнекілік негізінде студенттердің затты
не құрылымды көзіне елестетуі, қабылдауы, ойлауы, ой қорытуы, дами ... ... ... мүмкіндік алады.
Бақылау әдістері көбіне студенттерді педагогикалық практикаға апару
кезінде пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... даму ... физиологиялық, психологиялық
ерекшеліктерін, тілінің даму деңгейін, ... мен ... ... ... отырып, оларға сипаттаманы жазбаша береді. Студент ға
мұндай жұмыстар ... ... ... ... педагогтік әрекеттеріне
дайындайды. Бақылау әдісі ғылыми ... ... бірі бола тұра ... де ... ... Әсіресе, мектепке дейінгі педагогика
тарихынан және педагогикалық шеберліктен курстық және ... ... ... ... ... ... тақырыптың көкейкестілігі
айқындалады.
Интерактивті әдістер кейінгі кезде ең көңіл аударатын ... ... ... ... ... қатарлы дамыған елдердің бәрі ... ... ... ... ... білік, дағдыларын қалыптастыруға
бағыттайтын үйреншікті әдістерден гөрі жекебастың ... ... ... әдістерге көшу арқылы білім беруде
тұлға қалыптастыруға бағыттау ... ... ... қарастырып отыр. Бұл
тұлға қалыптастыруға бағыттау студент ға білім берудің әдістерін ... ... ... етеді.
Сонымен қатар, бұрынғыша тек пәндік жүйемен білім ... ... ... сол ... ... мазмұндық, құрылымдық, әдістемелік
бірлігін қамтамасыз ету тұстары да ... ... ... арқылы
жүзеге аспақ. Мұндай жағдайда студенттер алған ... іс ... ... әдістерін меңгеруге, оны қолдануға жаттығады. Мәселен,
біз жоғарыда даралап оқыту принципін ... ... ... сөз ... да жаңа ... бірі ... ... Себебі, даралап оқыту
арқылы олардың стандартты емес жағдайды, мақсатты шешетіндей ... әр ... ... ... ... ... ... тәсілін іздестіруге
тырысады. Даралап оқыту кезінде студенттің ойлау, ой қорыту сол арқылы
өзінің шешімін ... ... ... ... арқасында әрбір тұлға
әрекет жасап, сол әрекет барысында өзі де ... ... Бұл ... гөрі ... ... ... жаңа ... бірі.
Педагогикалық технологияға әр автор күнделікті ақпарат беттерінде де,
күрделі еңбектерде де әр түрлі анықтама ... жүр. ... ... ... әртүрлі істе қолданылатын тәсілдер жиынтығы десе,
енді бірі педагогикалық мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... дейді. Оқытудың қай технологиясын ... та ... ... ... білім берудің мақсатына қарай өзгереді.
Педагогикалық технологияның өзі педагогикалық қарым-қатысты жүзеге асырудың
құралы ретінде жұмыс ... Қай ... ... та, ... ... ... ... ретінде өз рөлін атқарады.
Интербелсенді деп отырғанымыз – белсенді әдістер екені белгілі. Бұл
әдістерді педагогикалық ... ... ... ... бірнеше жолы
бар. Әсіресе, белсенді әдістердің студенттерді шығармашылққа, дербестікке,
кәсіби бағыттылыққа бағыттайтын ... ... баса ... ... ... ... ... білім берудің мазмұны, оны жүзеге асырудың
жолдары, оқыту әдісі бәрі де енеді. Сондықтан мұнда ... ... ... пайдаланудың жолдарын іздестірумен қатар, оны қолданудың
әдістерін, білім мен ... ... ... жаңалықтарды, жетістіктерді
енгізуді жетілдіре түсу мәселелерінің бәрі дерлік қамтылады.
Белсенді әдістерді қолдану арқылы білім беру ... ... ... ... болып отырған мәселе емес. Ол өзінің дамуы мен қолданылу жолында
бірнеше кезеңдерден өте отырып, қазіргі таңда ең жоғары шыңына ... ... ... ... ... ... баса бөлуге бірнеше себеп бар:
біріншіден, дәстүрлі әдістер студенттердің ізденуіне толық мүмкіндік ... ... ... ... ... өзін ... ортадан
алатын тәжірибесі, деректері, хабарлары басым; ... ... мен ... ... күші баяулыққа көнбейді. Олар ... ... ... ... енді оны ... ... көтеруді талап
етеді.; үшіншіден, студенттердің алдына мақсат қойып оны шешуге ... ғана ... ... ... болады.
Қазақстандық педагогтер Ж.Қараевтың және басқа авторлардың пікірінше
педагогикалық ... ... мен ... мақсаттарына жетудегі бүкіл
әдістемелік талаптардың ... деп атап ... Осы ... ... ... ... ... ұсынады (159).
Бұл жерде айта кететін бір жағдай, күнделікті ақпарат беттерінде жарық
көріп жүрген кейбір ... ... ... ... ... ... белгілі болып отыр. Педагогикалық
технология бұл біртұтас үрді ол бүкіл ... ... ... ... Ал, ... ... ... оны сабақ барысында қолданғанда
негізгі белсенділік, ... ... ... ... ... ... ... әдіс деудің де себебі осы. Осындай мақсаттарды көздейтін
интерактивті әдістердің ішінде біз «Оқу мен жазу ... сын ... ... технологиясын жиі қолдандық. Мұның себебі, студенттердің
өздігінен орындаған жұмыстарын талдау ... ... ... ... балаларына білім беруге және тәрбиелеуге арналған сабақ
жоспарларын ... оның ... ... топ ... ... ... осы
технологияны қолдану өте тиімділік көрсетті. Себебі, бұл ... ... ... ... керектігі туралы нұсқау берілмейді. Тапсырма
берілгеннен кейін әркім өз ойын ашық ... ой ... ... ... өз ... ... ... Кейде бірнеше пікірдің ... ... ... ... ... ... ... қабылданады. Мұндай
жағдайда студенттердің жауапкершілігі артады, дайын мағлұмат берілмей,
олардың ... ... ... ... ... бір ... ... әдісі, жайында да сын тұрғысынан ойлауды қолдану арқылы
студенттердің қаншалықты ... ... ... мен ... ... ... жаңа технологиялар тұрғысынан дайындықтары мен ... ... ... ... ... да ... ... барысында студенттердің өзіндік жұмыстарын орындатудың кәсіби
бағыттылығын арттыру мақсатымен жобалау (проектный) әдісі де ... ... ... ... ... ... нәтижесінен гөрі оның
жоба жасаудағы іс-әрекетінің маңызы зор. Өзіндік жұмыс орындауға тапсырма
алғаннан кейін оны ... ... құру ... ... ... арқылы
жүзеге асады. Мұнда пәннің мазмұнынан гөрі іс-әрекет ... баса ... ... ... әр ... өз ... ... көрінеді.
Жобалау әдісінің мақсаты жұмыстың басынан ... ... ... ... ... ... да ... студенттің шешім
қабылдаудағы қажеттілігі, қызығушылығы, нәтижесіне жетуге ... ... ... ... ... бір мәселеге бір ғана студент
қатысып қоймайды мұнда ... ... ... тиімді жолын бірігіп іздестіру
басым орын алады. Бірақ, осы ... ... әр ... ... да, ... ... ... келеді. Кейбір әдістемелік
еңбектерде жобалау әдісі ... ... ... ... ... дипломдық жұмыстар орындауда) атап айтады. Ол
пікірді қолдай отырып, жобалауды жеке тақырыптар ... ... ... ... айтпақпыз. Бірақ жобалаудың ұжымдық түріне кәсіптік
ойындар ұйымдастыруды жатқызуға болады. Тәрбиешінің бала ... ... ... арналған мәселелер бойынша ойын ұйымдастыру кезінде оның
алдымен жоспарын, ұйымдастыру ... ... жеке ... сын ... ... құру бәрі ... ... арқылы
жоспарланады. Оны ұйымдастырып орындау кезінде студенттер тек ... қана ... ... бағыттылықтарын байқатады.
Интерактивті әдістердің бір түрі- студенттердің өзін-өзі бағалауына
арналған тестік тапсырмаларды орындату. Тестік тапсырмада бір мәселе не ... ... 4-5 ... ... оның біреуі ғана дұрыс ... ... ... ... Осы дұрыс емес жауапты студент тауып қана
қоймай, оның неге ... ... ... ... қатар, топтағы
студенттер бір-біріне тапсырма беріп, олардың білімін ... ... ... осы бағаны қойғанын дәлелдеугеге тырысады. Осы жағдайда
студенттің білімді бағалауға деген жауапкершілігі артады. Ал білім ... ... ... ... ғана жүзеге асатыны белгілі.
Проблемалық оқыту мәселесі де зерттеу кезінде кеңінен қолданылған
әдістердің бірі болды. ... ... ... ... ... ... ... қолданылып келе жатса да, осы кезге дейін өз ... ... ... проблемалық жағдаяттарды құру арқылы студенттердің ізденушілігін
дамытуға болатындығы белгілі. Студенттердің алдына педагогикалық мамандыққ
байланысты проблемалық ... ... ... көбіне көрнекі құралдар
мен экрандық материалдарды пайдаланып ... тура ... ... ... ... пәні ... ... ұйымдастырылуын,
кейбір тәрбие мәселесінің мақсаттарын көрсете отырып, енді осы мәселелерге
байланысты пікір ... ... ... еңбектері бойынша дәлелдеу
мәселесі студенттердің алдына қойлады. ... ... өз ... бұл
мәселені қалай шешуді дұрыс деп ... де ... ... ... ... студенттер мектепке дейінгі педагогика ... оқып ... ... ... ... ... қана ... мәселені шешуде қалай қолдануға болатындығын ойланады. Одан әрі қазіргі
таңда бұл мәселені қалай шешуге болатындығын өз тұсынан, өз ... ... ... ... ... ... жұмыстарының нәтижелері
Жоғары оқу орындарының кредиттік жүйеге көшуі білім ... ... ... ... ғана ... студенттердің әр қайсысының
жауапкершілігін де көтеріп отыр. ... ... ... ... ... жағдай жасап, олардың өзіндік болмысын көрсете
білуге, шығармашылықпен жұмыс жүргізуіне және ... ... ... ... ... қатар өзіндік жұмысты орындауда пән
аралық кіріктіру мәселесіне көңіл бөлінеді.
Зерттеу тақырыбымыз бойынша алға қойған ... ... ... ... ... тәжірибелік эксперимент жұмысын Қазақтың
мемлекеттік ... ... ... ... ата ... университетінде және І.Жансүгіров атындағы Талдықорған
мемлекеттік университетінде ... оқу ... ... ... үш ... ішінде 360 студент қатысты. Бақылау тобында да 360
студент қатысты. Онекі оқытушыдан ... ... ... ... ... зерттеу әдістерінің барлық түрі де қолданылды.
Зерттеудің негізгі ... ... ... мекемелердің студент
дарына кәсіптік бағдар беруге бағытталған өзіндік жұмыстарды ұйымдстырудың
ғылыми ... ... ... ... ... оны ... ұсыну. Студент дарға арналған оқу-әдістемелік кешен беру
болғандықтан, осы ... ... ... ... ... ... бірнеше кезеңдерден тұрды.
Ең алдымен бақылауға керекті нысандарды ... ... ... ... іріктеу, оқыған әдебиеттерден өз жұмысымызға қолданатын тұстарын
айқындау мәселелері ескерілді. ... ... ... ... дейінгі педагогика тарихы және педагогикалық шеберлік) оқу
бағдарламысына талдау жасай ... ... ... ... белгілеп, ол бойынша сабақ жоспарларын жасау және өзіндік жұмыстардың
мазмұны мен түрін, оны ұйымдастыру әдістерін анықтау қарастырылды.
Өзіндік жұмысты ... ... ... оқу ... ... ескерілді (берілетін тапсырмалар
түрін өзгертіп отыру:
-мәтін бойынша жұмыс, қосымша материалдар табу, практикалық жұмыстар
орындау, алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету деңгейін ескеру;
- өзіндік жұмыстың түрін нақты материалдың мазмұнына қарай іріктеу;
- оқу процесіне жаңа технологияны тиімді ендіруді ... ... ... жұмыстың формаларын анықтау мәселесі де үнемі
назарда болды. Мәселен, дәрістік сабақтар барысындағы студенттің өзіндік
жұмысы ... бір ... ... мақсатында қолданылатын әдіске
айналып кетеді. Себебі, дәріс барысында оқытушы шебер ұйымдастырылған іс-
әрекеттер кезінде студенттің материалды ... ... ... ... ... не ... айту үшін ... жоспар
жасауға қатысуы мүмкін. Бұл әрине өзіндік жұмыс, бірақ ол сабақ барысында
студенттердің ... ... ... мен күнделікті өмірден алған
тәжірибелерін және ақпараттық мағлұматтарын сабақ барысында еске ... ... ... ... ... айналады.
Семинарлық сабақтарға байланысты өзіндік жұмыс –бұл алдынала ... ... ... ... ... тереңдете түсуге
арналған студенттердің аудиториядан тыс атқаратын ... ... ол ... ... ... ... Осы ... жұмыстың
нәтижесін қортындылау, қабылдау, семинарлық сабақ арқылы жүзеге асады. Бөл
өзіндік жұмыстың түрі әр ... ... оның ... ... ... ... ... да, мұнда студенттің өз белсенділігі, өз шешімі,
өз ойы, ой қорытуы басым болады да, ... ... ... ... ... ... жұмыс теориялық материалдың
практикада қолданылуын жүзеге асырады. Практикалық сабақтар барысындағы
өзіндік жұмыстар, ... ... ... де, ... ... айналады. Практикалық сабақтардағы өзіндік
жұмыстардың дұрыс орындалуына студенттердің бұрыннан қалыптасқан теориялық
білімдерінің болуы ... Бұл ... ... түрі ... ... ... жағдайында өтеді де сабақты ұйымдастырудың құралына айналады. Ал
аудиториядан тыс орындалатын өзіндік ... ... ... ... ... ... бүкіл кәсіптік бағыттылығына әсер
етудің жолдарын ... ... тыс ... ... түріне педагогикалық практика кезіндегі іс-әрекеттер де жатады.
Сонымен қатар ол кәсіптік бағыттылықты шыңдай түсуге ... ... ... дейінгі өзіндік жұмыстар теориялық білімдерді тереңдетуге және
оны практикада пайдалануға шыңдаса, педагогикалық ... ... ... яғни педагогикалық үрдімен қарым-қатысқа түсу арқылы, оның қиын
да қызықты да ... ... ... ... ... практика
кезіндегі өзіндік жұмысқа баса көңіл бөлініп, оның педагогикалық тұрғыдан
дұрыс ... ... ... ... ... бұл ... ... пікірлер тудырып алу да қаупі тууы мүмкін. Сондықтан
да, педагогикалық практикаға байланысты өзіндік ... ... ... ... ... ... мәні өте жоғары. Сондықтан да
эксперименттік жұмыстар кезінде осы мәселеге көп көңіл ... ... ... ... ... байланысты бірнеше мақсат қойылды:
Ең алдымен өзіндік жұмыстардың кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа деген түрткісі мен ынтасын байқау;
2. Мектепке ... ... ... мамандарын дайындайтын
факультеттердегі кредиттік жүйемен ... ... ... ... ... мен ... ... беруге лайықты тұстарын байқау;
1. Оқытушылардан сауалнама алу арқылы өзіндік жұмыстардың бағыты ... ... ... ... арналған өзіндік жұмыстардың
деңгейін байқау мақсаттары жүзеге асты.
Осы ... ... үшін ... ... ... ... –« Мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу» мамандығында оқылатын
“Педагогикалық шеберлік” пәні бойынша мына тесттік ... ... ... ... ... ... жұмыcын жүргізетін маман
кім?
- тәрбиеші мамандығының құрылымын(профеccиограмма) айт.
- педагогтің жеке ... ... ... ... пcихологиялық-
педагогикалық, арнаулы білімге, педагогикалық біліктілік, дағдыға
қойылатын ғылыми негізделген талаптар ... не ... ... ... ... ... cөйлеу қабілетін дамытудың қандай жолдары бар?
- мұғалім мамандығының белгілері (критерий) қандай?
- мұғалімдік шеберлігі неге байланыcты?
- ... ... ұйым ... ... қай ... ... болған?
- тәрбиеші этикаcының компоненттерін сарала.
- педагогикалық кәcіпті меңгерудің қандай жолдары бар?
- педагогикалық шеберлікке жету жолдарын ... ... жеке ... ... ... педагогтік кызметтің пcихологиялық құрылымына не жатады?
- педагогикалық қабілет деген не?.
- ... ... ... мен ... ... мұғалімнің жеке баcына қандай талаптар қойылады?
- мұғалімнің кәcіби даярлығының құрылымы қандай?
- ұcтаздық қабілеттің белгілері қандай?
- ... ... ... не ... ... ... ... не?.
- педагогикалық процеcті баcқару технологияcы туралы не ... ... ... ... ... ... құралына не жатады?.
- ұстаздың психологиялык ерекшеліктеріне не жатады?
- болашақ тәрбиешінің ... ... ... ... ... халықтық педагогика да ұcтаз туралы қандай п ... ... т ... мен бала ... ... ... сипатта.
- қазақ ағартушылары ның тәрбиеші шеберлігі жайлы пікірлерін айт.
- озат т ә жірибені ... және ... ісі ... ... ... т ә рбиешінің кәcіби мамандығына қойылатын талаптар туралы не
білесің?.
- ... ... ... ... ... ... ... міндеті неде?
- ұcтаз шығармашылығын қалай анықтаймыз?
- педагогикалық қабілетке не жатады?.
- педагогикалық cитуация ... ... ... ... Cтаниcлавcкий жүйеcінің қағидалары туралы не білесің?.
- проблемалық оқыту дегеніміз не?.
- оқытудың қандай интерактивті әдіcін білесің?.
050101 – Мектепке дейінгі ... мен ... ... ... дейінгі педагогика тарихы» пәнінен тесттіқ тапсырмалар:
-мектепке дейінгі педагогика тарихы нені зерттейді?
--мектепке дейінгі педагогика тарихын зерттеудің қандай пайдасы бар?
- мектепке ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық сапасын қалыптастыратын педагогикалық категория
ларға не ... ... ... ... ... ... ... білік, дағдыны меңгерудің қандай жолдары бар?
- ... ... ... ... ... әдістерін айт.
- бала дамуына әсер етуші факторларды ата.
- мектепке дейінгі тәрбие мәселесін көтерген ″Шешендікке ... атты ... ... ... ... ... мақсаты неде?
- мектепке дейінгі балаларды отбасында тәрбиелеу туралы теория
нышандары ... қай ... ... болды?
- И.Г.Песталоциидің ақыл-ой тәрбиесі жөнінде қандай қағидалары бар?
- мектепке дейінгі мекемелерде бірінші ... ... кім ... ... негізгі жүйесінің артықшылығы неде?
- Қазақстанда тұңғыш мектепке дейінгі тәрбие негізін салушы педагог.
- балалар бақшасы ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың дене тәрбиесінің негізін салушы ғалым.
- ”Балабақшада оқыту” еңбегінің авторы .
- мектепке дейінгі балалардың оқу әрекетінің ... ... ... оқу ... ... үш ... бөлген ғалым кім?
- дамыта отырып оқыту идеясын ұсынған кім?
ақыл-ой дамуының әзірлік және дамудың ... ... ... ... ... ... жыраққа, қарапайымнан күрделіге, таныс
нәрседен бейтанысқа бет алу″ ... қай ... ... ... ... ... ... байланыстырып зерттеген
ғалымдарды ата.
- 1-6 жасқа дейінгі балаларды оқыту және ... ... ... ... ... ... туралы не білесің?
- балабақшадағы тәрбиешінің педагогикалық әрекетінің ... ... ... ... ... кім?
- экономикалық ойын қай бағдарламада көрсетілген?
- дидактикалық ойынның компоненттерін ата?
- шығармашылық ойынның жіктелуін ұсынған кім?
- тәрбие міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... атты еңбектің авторы кім?
- халықтық педагогика негізінде баланы отбасында ... ... ... ... кім?
- отбасында балаларды тәрбиелеудегі ата-аналар жауапкершілігі ... ... ... не ... ... дейінгі балаларды тәрбиелеуде жеке тұлғалық-бағдарлану
тұжырым дамасын басшылыққа алған бағдарлама қашан ... ... ... 2 ... бала ... және оқу арқылы
дегенді ұсынған ... ... ... ... ... ойыны да жұмыс деген
ағартушы ғалым ... ясли мен ... ... ... неліктен біріктірілді?
- П.П.Блонский баланың жас кезеңдерін қалай жіктеді?
- ... ... ... ... не ... ... ... балаларды әлеуметтендіру дегеніміз не?
- А.И.Сорокина, М.М.Рубинштейн бала сұрағының екі ... ... олар ... ... ... ... ... мазмұнын анықтауда қандай
ерекше принцип ... ... қай ... және қай ... ... ... баулуда
техникалық қызметкерлер керек емес балалардың өзі атқарады деген ұсыныс
енгізілді?
- ... ... ... үлес ... Қазақстан педагогтары.
-50-60-шы жылдардағы шетел педагогтарының мектепке дейінгі педагогикаға
қосқан үлесін айт.
Бұл тестерге ... ... ... ... ... қаншалықты меңгергенін білумен қатар, олардың қандай өзіндік
жұмыстар жүргізгенін де байқауға ... ... ... ... түрде
алынды
Студенттің өзіндік жұмысқа деген түрткісі мен ... ... ... ... ... ... Бақылау барысында студенттердің өзіндік жұмысты
орындауының өзгеріп отыратын деңгейінің әр кезеңдегі өзгерісі де ... ... ... мен ... ... ... орындатудағы қарым-
қатысы, оқытушы тарапынан тапсырылатын тапсырмалардың түрі және ... ... ... ... тиімділігін сабақ барысында да,
сабақтан тыс әңгімелесу, кеңесу, пікір алысу кездерінде де бақылауға ... ... ... ... ... ... мамандарын дайындайтын
бөлімдегі «мектепке дейінгі ... ... және ... ... ... ... ... деңгейлерін байқау да
ескерілді. Студенттердің бұл ... ... ... ... ... ... ... да бақылауға тура келді. Өзіндік жұмыстарды орындау
үшін адамның ішкі ... ... ... қызығушылығы да болуға тиіс екені
белгілі. Осыған байланысты да студенттердің пәнге деген ... ... етіп ... ... ... ... ... тиімділігі
сонда, ол студенпен жиі ... ... ... және ... ... мүмкіндіктің барлығында. Бақылау кезінде студенттің өзін- өзі
бағалауы, өзін -өзі тексеруі, өз ісін ... ... ... ... ерекшеліктері де назарда болды. Бақылау кезінде әр ... ... ... жұмыс орындаудағы ұқыптылығы, уақытты үнемдей білу,
оқу әрекеттерінің түрі, ... ... ... ... ... ала білу сияқты жағдаяттардың бәрі де назарда болды. Сонымен қатар,
бақылау тек ... ... екі ... ... ... ғана емес,
сабақтан тыс кездерде де, педагогикалық практика кезінде де ... ... ... ... айқындалды.
Ең алдымен байқалған мәселе, кредиттік жүйенің алғашқы кезеңінде
оқытушылар тарапынан студенттердің өзіндік жұмысына әлде де ... ... ... бар ... Ол ... сабақтың соңғы кезеңінде
өзіндік жұмысты тақырыптың тікелей мазмұнына байланысты үй тапсырмасы
ретінде ... етек алып ... ... Бұл ... жоғары оқу
орынының өзінде де әлі де мектеп қабырғасындағы оқушыларға қойылатын
талаптардан аса ... келе ... ... Егер орта ... ... үй ... ретінде берсе, ондығы мақсат- ... ... ... ... ... меңгерген ұғымдырын
пысықтап және оның нәтижесін өз іс әрекеттерінде ... ... ... осы ... ... шығармашылыққа жетелеу мақсаты
жүзеге асады.
Ал жоғарғы мектептерде өзіндік ... ... тек ... барысында
меңгерген ұғымды тұжырымдау мақсатын ғана орындау жеткіліксіз екенін ойдан
шығармауымыз керек. Себебі, маман дайындауда ең ... алға ... ... ... студенттің ізденушілігін, өзіні-өзі
сауаттандыруын, білімді өзі іздеп тауып, бұрынғы ... ... ... жолда өзіне кездескен жағдаяттарды педагогикалық тұрғыдан шешудің ... ... ... ... білуге талпындыру, сол арқылы күнделікті
ақпарат көздерін тиімді пайдалануға төселту. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру
үшін өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... ... ала тапсырылып, оның нәтижесін сабақ кезінде де, сабақтан тыс
оқытушымен ... ... ... ... ... қабылдау кезінде де
студенттердің белсенді қатысуы арқылы ... ... ғана ... мен ... ... деген ынтасы арытады.
Ал біздің анықтау эксперименті кезіндегі сауалнамаларымызға берген
жауаптар бұл тұрғыдан бізді қанағаттандыра алмады. ... ... ... ... сұраққа студенттердің көпшілігі оқытушының ... ... ... білдірді. Олардың қайтарған жауабынан
өздігінен шығармашылықпен орындалатын ... ... ... мүмкіндік
болмады. Оқытушылардың өзі студенттердің сабақ барысында орындайтын кейбір
өзіндік іс-әрекеттерін ... ... ... түрлерімен
шатыстыратындағы байқалды.
Мәселен, кәсіптік бағдарлы маман дайындау үшін студенттерге мектепке
дейінгі тәрбиелеу және ... ... ... ... ... талдай отырып, оның мазмұны мен мақсатын терең ұғынуы негізгі
талаптардың бірі. Олай болса, осы ... ... ... ... ... ... мақсатымен студенттерге берілген
сұрақтардың бірі- ... ... ... не?, Оның ... ға қандай
қажеттігі бар? (пікірлерін еркін жазу тапсырылды) -деген сұраққа 62 студент
«Мемлекеттік стандарт ... ... ... ... ... ... десе, 28 «мемлекеттік стандарт білім бағдарламасы»
деген жауап жазды. Мемлекеттік стандарт бойынша ... ... ... ... ... ... қатысқан 90 студенттердің 81 і жауап
қайтармады. Қалған 9 ... ... ... ... ... жазды.
Шындығына келгенде мемлекеттік стандарт туралы арнаулы лекция оқылумен
қатар, оның мазмұнын жете ... үшін ... ... ... ... тиісті. Ол стандарт мазмұнына байланысты конспекті ... ... ... қойылатын талаптардың сызбасын жасау;
тәрбиешілерге қойылатын талаптардың диаграммасын ... ... ... асып отырған талаптарды талдау үшін пікір сайыс ұйымдастыру т.б. ... ... ... кезінде байқағанымыз мұндай ... ... ... ... кезінде де қолданылған жағдайда
студенттің бала психологиясын меңгеру және өз ... ... ... ... ойынына қатысу және оны ұйымдастыру шеберліктерін,
тәрбие ... ... және оны өз ... ... ... ... жасау біліктілігін байқау көзделді. Осы тұста
студенттердің ... ... ... алу ... ... Бақылау кезінде студенттердің әдебиетпен жұмыс жасай білу,
негізгі ... көзі ... ... ... төмендігі де
көзге түсті. Көбіне белгілі бір әдебиеттен түгел қопарып көшіру, қорытып өз
пікірін дәлелдеу жақтарының ... де ... ... ... Студенттермен сабақ барысындағы қатыстар кезінде және түрлі
ойындар ... ... да ... ... ... ... ... тырыстық.
Мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбиешісі ... ... ... ... ... беруге арналған өзіндік жұмыс-
тардың мазмұны кәсіптік бағыт беруге лайықты тұстарын ... ... ... ... ... ... оған берілген сағат
саны мен өзіндік жұмысқа арналған уақытты салыстыру және ол жұмыстардың
түрлерін іріктеу жақтарына көңіл ... Бұл ... екі ... ... ... ... тапсырмалардың жеке-жеке берілуі арқылы оларды
мазмұндық жағынан кіріктіруге көңіл бөлінбейтінін ... Бұл ... ... ... былай қойғанда, кәсіптік бағдар беруге
керекті байланыстардың ескерілмейтіндігін аңғартады. Әсіресе, педагогикалық
практика кезінде мұндай ... ... ... өз ... ... ... іс ... қолдануда шорқақтық көрсетеді.
Жоғарыда аталып отырған пәндердің ... ... да, онан ... ... ... ... беруге тікелей қатысы бар екендігі
ешқандай күман келтірмейді. Студенттерге белгілі бір ... ... ... ... өз ... білдіре отырып, педагогикалық кеңес
беруді ұсынғанда олардың мұндай жұмысқа әлі де төселмегендігі байқалды.
Мәселен, ұстаздық ... не ... ... ... ... ұстаздық шеберлік туралы пікір айтқан ғалымдар мен әдіскерлер,
алдыңғы қатарлы ойшылдар туралы мектепке дейінгі педагогика ... ... ... ... ... да бұл екі пән ... берілетін тапсырмалар
мен өзіндік жұмыс түрлері бір-бірін ... ... ... ... ... Осы пәндердің бағдарламалық мазмұнын және ... ... ... ... отырып, студенттерге тапсырылған өзіндік
жұмыстардың қаншалықты дәрежеде пән аралық кіріктіруді қамтитыны және
кәсіптік бағдар ... ... ... ... жүзеге асты.
Педагогикалық шеберлік пәнінің алдына қоятын мақсаты мен міндеттеріне
зер салсақ, оның типтік бағдарламасында мына ... ... ... ... ... бағыттылығын қалыптастыруда педагогикалық
білімен қаруландырып, ... ... сай ... маман тәрбиелеу;
- педагогикалық шеберліктің теориялық негіздерін меңгерту;
- педагогикалық технология туралы білімін кеңейту;
- педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығын студент дығына әзірлілігін қалыптастыру;
- мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеуде ... мен ... ... ету ... ... ұстаздың балалармен қарым-қатынас ережелері мен тәсілдерін
меңгерту; ұстаздық шеберлік дағдыларын қалыптастыру.
Осы мақсаттарды ... ... ... ... ... шеберлік туралы білімі;-тәрбиеші мамандығының педагогикалық
әрекеті туралы ... ... ... туралы білімі және практикада қолдана білу
біліктілігі;
- тәрбиешінің негізгі қызметі туралы білімі;
-педагогикалық оптимизм, ... ... ... ... ... ... дейінгі педагогика тарихы пәнінің типтік бағдарламасындағы осы
пәннің міндеттері мен мақсаттарын сапалы ... ... ның ... мен ... зер ... қазіргі заман жағдайында отандық және
шетелдік мектепке дейінгі педагогиканың тарихын біліп, оның ... және ... ... ... ... ... меңгерген іс-
тәжірибелерді кәсіби қызметінде қолдану ... ... ... талдау жасай отырып бақылаған кезде бір-бірімен тығыз ... екі ... ... ... ... ... оқыту жағының жүзеге
аспайтындығы байқалды. Әр пәннің өз ерекшелігі болғанмен, бұл екеуінің де
көздейтіні пеагогикалық ... ... ... және жаңа ... ... ... келтіре отырып, студент дарға кәсіптік
бағдар беру жағын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... такт т.б. тәрбиеші маманға ең
керекті сапалар туралы білім беру, оны ... ... ... ... ... осы мәселелерге аса көңіл бөлген атақты
педагогтар жайында ұғым беріледі. Бұл мазмұн екі пәндегі өзіндік ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бірақ, бұл жағдайды кез
келген оқытушы жүзеге асыруға тырыса ... ... бұл ... ... ... мазмұнын кіріктірудің жолын табуды, соған орай өзіндік
жұмыстардың түрін іріктеуді керек етеді. Осы ... ... ... ... ... мен мазмұнын анықтау үшін ... ... ... мазмұндағы сұрақтар енді:
- өз кәсібіңнің мақсаты туралы сипаттама бер.
- мектепке дейінгі педагогикадан өзіндік жұмыстарды орындаудың ... ... ... бар?
- кәсіби бағыт беретін қандай өзіндік жұмыстар орындадың? Неге ... ... ... деп ... ... ... дегенге қалай түсінесің?
- педагогикалық шеберлік пен педагогика тарихы пәндерінің қандай
байланысы бар, дәлелде.
- тәрбие ... жаңа ... ... ... қандай өзіндік
жұмыстар орындадың?
- М.Жұмабаевтың ... ... ... ... ... байқадың?
- педагогикалық шеберлікке Н.К.Крупскаяның қандай пікірі әсер етеді?
- Ж.Аймауытов еңбектерінен педагогикалық шеберлікке ... ... ... ... келтірілген сауалнамалар бойынша алған пікірлерді қорытқанда
студенттердің пәндер мазмұндарындағы ... пен ... ... білімдерінің жоқтығы байқалды. Пән аралық байланысты іс
жүзінде ... ... ... ... ... ... ... пәннен жеке-жеке беріліп, олардың өзара байланысы ескерілмегендіктен,
педагогикалық теориялық білімнің практикалық жұмыстар ... ... ... байқалды. Сонымен қатар- «мектепке
дейінгі педагогикадан өзіндік жұмыстарды орындаудың сіздің ... ... бар? - ... ... ... ... ... көрсететін
жауап қайтарудың орынына жанама ғана тұрғыдан тәрбие жұмысын ұйымдастыруға
пайдалы деген жауаптың маңайында ... ... ... өзіндік жұмыс тек
ұйымдастыру мәселесін емес, ол өздігінен ізденуді, күнделікті жаңалықты іс-
тәжірибеде қолдануды т.б. сол сияқты педагогке ең ... ... ... ... ... ... дегенге қалай түсінесің? деген сұраққа
сабақты жақсы өткізу, оқушыға білім беру деген пікірді студенттердің
түгелдей ... ... ... ... ... ... ... мәнін толық түсіне алмаушылықтан туындап отырған жағдай деуге
болады.. Бұл ... ... ... ... ... ең тиімді деген
тұстарын, атақты педагог, ғалым- әдіскерлердің озық тәжірибелерін ... ... ... терең түсінудің болмағандығын сездірді.
Оқытушылардың өзіндік жұмыстарды ұйымдастыруның бағыты мен мазмұнын
анықтау кезінде де ... ... ... ... беру ... ... түсінесіз?
- өзіңіз оқытатын пәннен кәсіптік бағдар беруге арналған тақырыптарды
көрсетіңіз.
- өзіндік жұмысқа студенттердің қызығушылығын ... үшін не ... ... ... қай түрін (сабақ барысында және сабақтан тыс ... ... ... ... қолданасыз, неге?
- өзіндік жұмыста студенттердің белсенділігін арттыру дегенге қалай
түсінесіз?
Осы сұрақтар ... ... ... ... ... ... ... бағыты дегенге толық жауап бере алмағандығы байқалды.
Сонымен қатар ... ... ... ... барысындағы түрлерін
(тақырыптың жоспарын құру, берген жоба ... ... ... ... ... т.б.) баса қолданылатыны осы арқылы студенттердің оқу
әрекетінің түрлерін өзіндік ... ... да ... ... оқытушылар өзіндік жұмысқа әр пән бойынша жеке
тапсырмалар бере ... оның ... ... беру ... аса ... да белгілі болды. Мәселен, - өзіңіз оқытатын ... ... ... ... ... ... деген сауалнамаға барлық
тапсырмалар да кәсіпке қатысы бар деген сияқты жалпылама жауап ... ... - ... ... студенттердің қызығушылығын арттыру үшін не
істейсіз? деген сұраққа әдебиеттер ... ... ... ... деген жауап алдық. Өзіндік жұмыстың қай түрін (сабақ барысында
және сабақтан тыс) басым қолданасыз, ... ... ... ... ... ... құру ... жұмыстардың басымдығы айтылды. Бұған қарап,
біріншіден, оқытушылардың студенттерді ... ... ... ... ... ... жетелейтін іс-әрекеттерге баулу
жағының төмендігі байқалды. Екіншіден, үнемі бір сарынды тапсырмалар беру
арқылы ... ... ... ... ... ... ... көбейтуге енжар қарайтындай жағдайға соғатыны
белгілі болды. Анықтау экспериментінің нәтижесін төмендегі № кестеден
көресіз.
Мектепке ... ... ... баланың туғаннан бастап мектепке
дейінгі аралықтағы оқыту мен тәрбиелеудің теориялық және ... Х ... ... ХХІ ... дейінгі дамуында зерттеліп
келген, іс-тәжірибеге енген ... мен ... ... даму
заңдылықтарын, оны жүзеге асырудың әдіс-тәсілдерін, осы салада еңбек еткен
ғалым-әдіскер, педагогтардың еңбектерін студент ның ... ... ... ... үйрету мақсатында оқылады. Сонымен қатар бұл пән жаңа оқу
жоспары ... 3 ... ... да, педагогикалық шеберлк пәні 4-
семестірде жүреді. Бұл екі ... ... ... ... ... кіріктіруге үлкен көмегін тигізеді. Сондықтан да студенттерге
өзіндік жұмыс түрлерінен тапсырма бергенде ... ... ... ... ... ... ... практикалық
жұмыстарды байланыстыра отырып жүзеге ... ... ... ... ... ... ... отыруға жағдай туады.
Осы тұста белгілі педагог- ғалым ... ... ... мамандардың кәсіптік бағыттылығына не жатады деп қарасақ,
«...оқыту ... ... ... дамуы жүзеге асады және оның тұлғалық
қасиеттері, адамгершілік ерлігі, аумағы қалыптасады» ... 8 − ... ... нәтижесі
|Өлшемдері ... ... ... ... |
| | ... | |
| ... |т/д |о/д |ж/д |т/д |о/д |ж/д |
| |% | | | | | | ... ... |360 |80 |65 |35 |80 |60 |40 ... ... ... | | | | | | | ... мән-мазмұнын | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |% |45 |36 |19 |45 |33 |22 ... ... |360 |90 |50 |40 |85 |55 |40 ... ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | ... сезіммен | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |% |50 |28 |22 |47 |31 |22 ... ... мен |360 |95 |40 |45 |85 |45 |50 ... ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | |
| |% |53 |22 |25 |47 |25 |28 ... |100% |49 % |29% |22% |46% |30% |24% ... анықтау экспериментінің нәтижесін 10–суретте көрсетеміз:
Сурет 10
Өзіндік жұмысты орындаудың нәтижелі болуы студенттердің өзіндік жұмысты
орындаудың әр түрлі ... ... ... ... оқу және ... ... және лекциялық, практикалық, семинарлық сабақтар барысында
олардың іс-әрекеттегі белсенді позициясына байланысты. Бұл ... тыс ... ... ... ... ... мен тәсілдерін
таңдау дербестігіне, өздігінен білім алуға, білімін көбейтуге, өзін ... ... ... қалайды. Осылардың нәтижесінде студент
бойында кәсіптік бағыттылық, өз ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Мұны кәсіптілік бағыттылықтың
негізі деп қарауға болады.
Жоғарыда көрсетілгендей анықтау ... ... ... мен ... ... ... бағыттылығының
арасында айтарлықтай айырмашылық болмағанын байқадық. Бұл жағдай біздің
жұмысымызды ... ... алға ... ... пен ... ... үшін түрлі өзіндік жұмыстарды ұйымдастыра отырып, ... ... жол ... ... ... ... мақсаты күрделене түсті:
1. Пәнаралық кіріктіру арқылы кәсіптік бағдар беруге ... ... ... ... ... ... жолдарын және түрлерін анықтау;
3. Өзіндік ... ... ... ... дайындау;
4. Дайындалған материалдарды экспериментке қою;
5. Өзіндік жұмыстар арқылы студенттерге кәсіптік бағыт берудің мазмұндық-
құрылымдық моделін беру.
Кәсіптік бағдар беретін өзіндік жұмыстарды ... ... ... ... ... мен ... шеберлік пәндерінің
бағдарламалық мазмұнын саралай отырып қарау негізінде жүзеге асты.
Пәнаралық байланысты күшейте ... ... ... жұмысының
нәтижесінде олардың танымдық іздемпаздығын жетілдіру тұстарына да көңіл
аударылды. Кредиттік жүйеге көшуге ... ... ... студенттердің
өзіндік жұмысына негіздеу ең басты талаптың бірі ... ... ... ... ... сабақтарды өтпес бұрын тақырыптар
бойынша ұйымдастырылатын өзіндік жұмыстар түрі сараланып, ... ... ... ... ... ... ... жағына көңіл бөлінді.
Мәселен, «Мектепке дейінгі педагогика тарихына» 2 кредит ... 30 ... ... ... ... 30 ... студенттердің өздігіне
атқаратын жұмысына, ал 30 сағаты оқытушының студентпен бірге ... ... ... Осы ... ... бөлу енді ... ... отырып, өзіндік жұмысты орындаудың жолдарын белгілеуге
арналады.
Мектепке ... ... ... ... ... ... оқытушымен бірге істейтін жұмыстары мен өзігінен орындайтын
жұмыстарының арасындағы байланысқа және осы ... ... ... ... баса ... ... Мектепке дейінгі
педагогика тарихының ерекшелігі ол баланы туғаннан мектепке дейінгі тәрбие
мекемелерінде, отбасында ... мен ... ... ... –тәсілдерін студентке ұғындыру барысында бұл мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... Бұл өте күрделі
мәселе болумен қатар, өткен заман тарихындағы ... ... ... ... ... талдай отырып, оның тиімді жақтарын студент ның
бойына сіңіру мақсаты қамтамасыз етіледі. Бұл мақсат лекция ... ... ғана ... ... ... ... Әрбір
ойшылдың жұмысын талдап, оның негізгі өзегін ұғынғанда ғана ... ой ... ... өз ... ... тұстарын меңгеруіне жағдай
жасалады. Сондықтан да, пән бағдарламасын меңгеруді жоспарлаған ... қай ... яғни қай ... өзіндік жұмыс арқылы меңгерту
керектігі ойластырылады.
Әр қоғамның әлеуметтік жағдайына және ондағы адамдардың ой өрісіне
байланысты бала ... түрі де ... ... ... да ... меңгеру арқылы студент бала тәрбиесі қоғамдық мәселе екенін, ол
адамдардың саналы әрекеті арқылы ... ... оған ... ... ... керектігін түсінеді. Сондықтан да әр
қоғамдағы бала тәрбиесінің тарихын оқығанда сол ... ... ... еңбектерін талдауды өзіндік жұмыстардың ... ... ... ... ең ... ... өзінде сол кездегі еңбек
түрлерін меңгерту арқылы баланы өмірге дайындады. Ата-ананың ... ... ... ... олар да ... ... ... керегін табиғат
ортасынан табуға үйренді. Бұл тәрбиенің түрін біз осы ... ... ... ... Бала ... ... тәрбие бағдарламаларында
белгілі орынды еңбекке баулу алатыны белгілі. Олай болса, әр қоғамнан оның
үлгі боларлық ... алып ... ... ... ... ... ... анық. Осы тұста өзіндік жұмысты тақырыптарға бөлу кезінде оны ... ... ... ... ғана ... қоғам дамуын қарастыратын
пән жалпы тарихпен байланыстыру жағы қарастырылды.
Осы тұрғыдан алғанда студенттердің ... ... ... орындалатын
мәселелерге мына тақырыптар енгізілді:
1.Алғашқы қауымдық құрылыстағы мектепке дейінгі тәрбиенің ... ... ... мен ... ... ... мектепке дейінгі тәрбие
ерекшелігі.
3. Платон, Арестотельдің мектепке ... ... ... ... Марк ... ... ... тәрбиелеу туралы» арнаулы
педагогикалық трактатын талдау.
5. Қайта өрлеу кезіндегі мектепке ... ... ... мен жүйесі.
Ежелгі Грецияда бала тәрбиесі бойынша қалыптасқан теориялар.
6. Томас Мордың мектепке дейінгі тәрбие туралы ойлары.
7. Я.Амос Коменскийдің «Аналар бектебі» ... ... ... руссоның мектепке дейінгі тәрбие теориясы.
9. И.Г.Пестолоцци мектепке дейінгі ... ... ... ... ... Оуэн ... ... құрушы.
Алғашқы қоғам мен қайта өрлеу дәуіріне дейінгі аралықтағы мектепке
дейінгі тәрбие ... ... ... ... барысында алдымен осы
тақырыптарды өзіндік жұмыс іретінде берілу көзделіп бөліп ... ... ... ... орындалуын және осының әр қайсысы бойынша
кәсіптік бағдарлылыққа тиісті ұғым мен шараларды ... үшін ... ... тура келеді.
Біріншіден, студенттің дара және топтық орындайтын мәселелерін шешу;
Екіншіден, әр пән арқылы студенттің кәсіби бағдарлылығын ... ... ... беруді қарастыру;
Үшіншіден, студенттің жеке шығармашылығын, өзіндік ерекшелігін ... ... ... ... ... ... формаларын қарастыру: оқу пәнінің
кәсіптік тұстарын күшейтетін көбіне теориялық материалдардың ішінен кәсіпке
қатысты тұстарын талдай білуге ... ... ... Бұл жазбаша
орындалатын форма болғанмен, оқытушымен бірігіп орындайтын жұмыстар кезінде
оның мазмұнын талдауға бүкіл топтағы студенттер түгел қатыстырылады. Мұндай
жағдайда көбіне ... ... ... тұстары толығымен талданады.
Әсіресе, аты аталған белгілі ойшылдар мен ... бала ... ... мен теориялық пікірлерін талдау барысында, осы
қағидалардың қазіргі жағдайда әлі де күшін ... ... және ... түрлері туралы айтылады.
Кәсіптік бағыттағы өзіндік жұмыстарды орындаудың екінші формасы-
көрсетілген нақты еңбек ... ... ... ... ... ... ... ең басты көңілді еңбектің ішіндегі бала тәрбиесінің түрлері
мен оны жүзеге ... ... ... бөлу керектігін атап көрсетеді.
Рефераттарды талқылауды нәтижелі өткізу үшін топ ... ... баға ... ... белгіленеді. Сараптау комиссиясының міндеті ... ... ... ... ... ... беретін тұстарының
қаншалықты ашылғандығын талдау. Ол үшін сараптау комиссиясяның ... ... ... осы еңбектерді оқып, олар бойынша негізгі
мағлұматтарды алып дайындалады.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... деректерді, кәсіптік бағдарға ... ... ... ... таңда әлі де жүзеге асып отырған қағидаларын ... ... ... ... ... ... ... үшінші түрі-пікір
сайыс өткізу. Пікір сайысқа керекті материалдар алдын ала дайындалып, оның
жоспары жасалады. Бұл жоспар бойынша пікір сайысқа ... ... ... ... мен ... тәрбие жүйесіндегі мектепке деінгі тәрбиенің
ерекшелігі» тақырыбы бойынша пікір сайысына қатысушыларға алдын ала жеке
жеке ... ... Бұл ... ... ... ... топ ... бөлінеді. Әр топтың осы тақырып бойынша қарастыратын
мәселелері белгіленеді, ... ... мен ... бала ... ... ... қалыптасуына не себеп болды? Афина мен Спартада неге,
еңбек тәрбиесіне баса көңіл бөлінді? Ұл бала мен қыз бала ... ... ... Құл ... мен ... ... ... қандай, неліктен? Осы кезде қандай философтардың
көзқарасы бала тәрбиесіне үлкен үлес қосты? ... ... ... ... ... дамуына байланысты дами отырып, бала тәрбиесінде кәсіптік
тұрғыдан алғанда маңызды пікір ретінде қалыптасқан ... ... ... ... ала әр топқа бөліп берілумен қатар, ... және ... паш етіп ... әдеби оқулықтар тізімі
көрсетіледі. Пікір сайысы кезінде тек ... ... ... қана ... ... әрқайсысын өз түсінігі және қазіргі таңдағы
пайдасы тұрғысынан талдау тапсырылады. Афина мен Спарта туралы жазылған
жырлардан ... ... ... ... арналған өзіндік жұмыстарды орындаудың төртінші
түрі- күнделікті ақпараттарға шолу ... ... оны ... ... философтар пікіріне сәкес келетін тұстарын және қазіргі таңда
кәсіпке керекті жәйттерін ... ол ұшын ... ... ... ... ... баспа бетіндегі кәсіптік бағыттағы мақалаларға
шолу жасалады. Шолу барысында кәсіптік бағыт дегенге студенттердің қалай
түсінетіні, кәсіптік бағыттылықтың ... мен оның ... ... ... ... ... ... бағыт беруге арналған өзіндік жұмыстарды орындаудың бесінші
түрі- ретінде дөңгелек үстел ұйымдастырылды. ... әр топ өз ... ... Дөңгелек стол өткізу үшін студенттер ең алдымен ... ... оның ... ... ... ... оның әрбір мәселесін
жете қарстыру үшін ... ... ... Бұл ... ... мәселенің
өзекті бөлімдерін қарастыруға студенттер топқа бөлінеді. Сол топтар өз
пікірлерін ... ... ... ... ... ... жұмыстарды орындаудың алтыншы
түрі ретінде мектепке дейінгі ... ... ... беруге арналған
сабақ жоспарларын жасау және оны оқытушымен бірге ... ... ... жағы ... ... ... беруге арналған сабақ
жоспарлары жасау барысында студенттердің бүкіл педагогикалық ... ... ... ... ... ... принциптерді,
балалардың психологиялық және жекебас ... ... ... ... жас ... сай болу жағын қарастыру, тиімді
әдістерді саралау, көрнекі ... ... ... ... ... оның ... ... сабақ формасының
баланың білім деңгейіне сәйкестігі, сабақ мазмұны мен ... т.б. ... ... , психологиялық талаптар біріккен түрде
қарастырылады. Осы сияқты ... ... да ... ... ... ... оның тек ... ғана емес, бүкіл құрылымын,
қоланылатын әдістердің тиімді жағымен қатар оны ... ... мен ... қоса ... Бұл ... ның ... ... түсуіне себін тигізетіні сөзсіз. Осы тұста студенттер бір- бірімен
ғана пікір асысып қоймай, оқытушының пікірін де ... ... ... ... ... ... мәселені басқаша шешудің жолы да
қарастырылады. Осындай пікір талас арқылы шындық туындап, оны өте ... жаңа жолы да сөз ... ... ... ... ... –бір жол осындайда айқындала түседі. Эксперименталдық
жұмыс барысында студенттерді біртіндеп өзіндік жұмысты орындаудың саналы
түрде және ... ... ... ... ... мақсаты
қойылды. Сондықтан да ең бірінші өзіндік жұмыстың тақырыбын берумен қатар,
оны жағдаяттандыру, яғни проблемалық ... ... ... пән ... ... жекебасқа бағыттау; төртіншіден, оған зеттеушілік
бағыт беру; бесіншіден, студенттің орындау формасы мен түрлерін және ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қатыс
студенттердің логикалық ойлауын дамытып, өз ... ... ... ... кәсіптік тұрғыдан, студент ретінде қарастыра
отырып шешуге жұмылдырады. Бұл тек оқытушының жөн сілтеуіне ғана ... ... ... қарай отырып, өз өміріне керекті деңгейде шешуге
мәжбір етеді. Өзіндік жұмысты орындаудың аудиториядан тыс жүргізілуі білім
берудің ... ... ... ... ... ... ... түрлері білім берудің әдісіне
айнала отырып, тақырыпты саналы меңгеруге негіз ... осы ... ... ... мен ... ... іздестіру арқылы олар білім берудің
құралына айналады. Бірақ осының қай түрі болса да ... ... ... орындалатын болғандықтан және кәсіптік бағыттағы
материалдарға сүйенетіндіктен, бұлардың қай ... ... та ... ... негіз бола алады. Өзіндік жұмысты әр автор әр ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді.
Мәселен, бірсыпыра авторлар ой әрекетін дамытушы, білім ... ... ... ... арналған өзіндік жұмыстар деп
бөледі. Біздің пікірімізше қандай ... ... ... да, ... ... ... орындаса да және оны қай формамен жүзеге асырса да, осылардың
бәрі де ... ... ... ... ... ... Бірақ осылардың
бәрінде де өзіндік жұмыстың кәсіптік мазмұнына және ... ... ... үнемі көңіл бөлініп отырылуы керек. Өзіндік ... ... ... ... ... отырып, оқу үрдісінде жаңа
ізденістерге мүмкіндік алып, «жалпыға ортақ білім» парадигмасынан ... ... ... ... ... ... қатар оқытушы
студентке ақпарат беруші ғана емес, оны шығармашылық жұмысқа ... жол ... және ... ... ... ... кемшіліктерін
өздеріне түзеттіріп отыруға мүмкіндік жасаушы ретінде қарым-қатысқа түседі.
Қалыптастыру экспериментін ... Тест ... ... ... ... анықтау;
2. Студенттердің құзырылылық деңгейін әңгімелесу кезінде байқау;
3. Студенттердің ... мен ... ... ... ... қорыту.
Егер жоғарыда көрсетілгендей алғашқы анықтау ... ... ... ... ... сұрақтарға студенттердің қайтарған
жауаптарының деңгейі төмен болса, қалыптастыру кезінде берілген сұрақтар
мен ... ... ... ... ... көтерілгендігі байқалды.
Мәселен, студенттермен әңгімелесу кезінде оларға әр ... ... ... ... кәсібіңнің әлеуметтік маңызын қалай түсінесің?;
- тәрбиешілік мамандыққа керекті сапаларды ата;
-бала ... ... ... жаңа ... пайдалануға
болады?; -білім беру ... ... ... ... тәрбие
жүйесінде қандай өзгерістер болды?;
- мектепке дейінгі тәрбиенің қандай жауапкершілігін сезінесің? ... ой ... ... ... ... ... ... сұрақтарға
экспериментке қатысқан студенттердің 80 пайызы дұрыс, дәлелді ... ... ... ... ... ... жұмыстар
нәтижесінде материалды терең түсінуі, саналы меңгеруі себеп бола отырып,
біртіндеп практикалыық шеберлілігінің шыңдалуына жағдай ... ... да осы ... ... ... күн ... өз ... жаңартып, мазмұнын өзгертіп, керекті жерінде тиімді қолдану
қажеттіліктері де туатынын О.А.Абдуллинаның еңбегінде атап ... егер ... ... орындауда оның өзінің кәсібіне қаж-
еттілігін түсінген ... олар ... ... барысында арнаулы
білімді меңгеруге шығармашылықпен қарауға және осы ... ... ... де ... қатынас жасауға тырысады. Олай
болса, өзіндік жұмысты саналы орындауда ең бастысы сол ... ... ... ... қою, мақсатқа жетуге күш жігерін жұмсау. Сонымен қатар
студент өз шешімін қабылдауға, оны таңдауға ... ... ғана ... ... ... ... жол ... шешеім қабылдаудан
алшақ, өздігінен ойланып әрекет жасауға дайын болғанда ғана оның ... ... ... ... ... ... ... әрекетпен сәйкес келеді деуге
болмайды. Себебі өзіндік жұмысты орындауда оны үнемі бақылап, қортындылап,
қадағалайтын оқытушы болғандықтан, оқытушы мен ... ... ... ... ... ... біздің көзқарасымыз бойынша өзіндік жұмысқа
кәсіптік бағдар бергендіктен, оны орындауда өзіндік ... ... ... ... орындау өзіндік әрекетпен байланысты болу үшін
студенттің белсенділігі, шешім қабылдауы, шығармашылығы, тек қана оқытушы
берген үлгімен жұмыс ... ... ... толықтырушылық
әрекеттерінің басым болуы қажет. Сонымен қатар, өзіндік жұмыс түрлерін
үнемі белгілі бір жағдаятты ... ... ... жағы қарастырылады.
Жағдаятты шешу мәселесінде өзіндік жұмысты компьютерлік бағдарламамен жұмыс
істеуге де ... ... ... ... Мұндай жағдайда студенттің
алдын ала болжауы, жоспар жасауы, тиімді әдіс-тәсілді іздестіруі, оны іс
жүзінде қолдануы, ... ... ... жетуде дәлелділікті жан-жақты
ойлануы мүмкін.
Эксперименттік жұмыс барысында ... ... ... проблемалық
жағдаяттар туғызуға тырыстық. Себебі, мұндай жағдайда студенттердің алдынан
ала ойлануына ой ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Өзіндік жұмысты орындаудағы студенттердің іс-әрекетінің деңгейіне
қарай үш ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмысты ізденушілік деңгейде орындау; өзіндік жұмысты
оқытушының нұсқауы бойынша орындау.
Осылардың ... да ... ... етеді. Бірақ, жұмсалатын
уақыт пен еңбек етудің қиындық, ... ... ... ... ... болады. Бірінші деңгейде студент тапсырманы орындау барысында өз
көзқарасын, ойын, ... ... ... ... ... Сол
жолында кез келген әдебиеттен үзінділер, не цитаталар ... ... де ... Бірақ өзіндік жұмысты шығармашылық деңгейде орындау
оңай мәселе емес. Ол көптеген жаттығу ... ... ... Бұл туралы сөз еткенде жоғарыдағы тарауларда көрсеткендей,
шығармашылық туралы айтылған ғылыми пікірлерге тағы да ... ... ... ... шығармашылық ол студенттің мәдениеттілік деңгейіне тікелей
байланысты ... ... ... ... ... Өз бойында
адамзаттың мұра етіп қалдырған мәдени ... оқып ... ... ... ... және оны ... қолдануы шығармашылыққа
жататын болса, студенттердің ол деңгейге жетуі оның оқытушының басшылығымен
жүйелі жұмыс істеуі нәтижесінде ғана біртіндеп жүзеге ... Бұл ... ... ... ... ... ... соның ішінде мектепке дейінгі педагогика мен педагогикалық
шеберлік пәндерінде ... ... ... ... ... Осы
мазмұнды толық меңгергенде ғана студенттер оны кез келген өзіндік жұмыс
барысында қолданып, шығармашылықпен іс ... Бұл ... мына ... ... ... ... мен ... ұғымдарды меңгермеген бала өз
бетінше шығармашылық ... ... ... ... ... атқарған студент семинарлық практикалық сабақтар
барысындап және ... жүйе ... ... ... ... ... өз ... дәлелдеуге, негіздеуге, өз пікірін аша айтуға
тырысады. Сонымен қатар ... ... және әр ... ... ... мағлұматтарын қортындылап, мүмкіндігіне қарай пайдалануға
тырысады. Эксперимент кезіндегі осындай ... ... ... ... ... ... ... негізінде басты-басты
педагогикалық ұғымдарды, пікірлерді, жүйелерді ... ... ұғу ... ... ... мұндай жағдайда әсіресе,
олардың ғылыми баяндама жасауында, түрлі педагогикалық жағдаяттарды шешуде,
талас туғызатын мәселелер ... ... ... ... ... ... бұл ... ның өз ісін іреттеуіне, жөндеуіне және өзіне
деген сенімінің артуына көмектесетіні де ... ... ... ... олардың өз ісіне деген сенімінің артуы ... ... ... ... бірі ... ... ... кредиттік жүйенің
өзіндік жұмысты қабылдауға бөлетін уақыты оқытушының студенттер білімін
бағалап қана қоймай, олардың педагогтік іске икемдігін ... да ... ... ... ... студенттер өз ойларын еркін айтуға, пікір
сайысқа түсуге, басқаның пікірінің олқы жерлерін байқап, оны толықтыруға
мүмкіндік алып отырды.
Өзіндік ... ... ... орындаған студент алған тақырыбына
байланысты әдебиеттерді іздестіріп қарау арқылы өзіне ... ... ... ... ... ... ... тек оқулықта бар
мағлұматты қамтумен, осы пікірлерді құптаумен ғана аяқтауы ... ... ... ... ... дәрежеде ой қорытып, өз
тұсынан пікірін ұсыну жағы жетіспейді. ... олар ... ... ... керегіне және өзі алған тақырыбына қарай пайдаланып,
қортынды жасауда автордың ой-пікірін келтіріп дәлелдеуге тырысады.
Мәселен, педагогикалық ... ... ... ... ... ұйым
педагогі» тақырыбын оқып үйрену барысында бір ғана тақырыпты ... ... ... ... кәсіптік бағыт беру үшін ... ... ... ... орындау көзделді. Себебі, бұл тақырыпты талдаудың
негізінде қоғам дамуының ... ... ... ... ... ... қандай болуы керектігін меңгерту. Сол бойынша тақырып мазмұнын
талдау арқылы бірнеше мақсат орындалуға тиіс болды. Олар:
- мектепке ... ... ... жаңа ... ... қойылатын
талаптар;
- педагогтің теориялық және әдістемелік тұрғыдан дайындығы;
- педагог қадрлер дайындауға ... ... ... ... нәтижесі;
- жоғары оқу орындарында педагог қадрларды дайындауда ... ... ... жеке сапалары.
Міне, бұл жоғарыда көрсетілген мақсаттарды орындау үшін мынандай жұмыс
түрлері ұйымдастырылды:
- мектепке дейінгі ұйымдар педагогіне жаңа ... ... ... ... ... ... Ол үшін негізгі әдебиеттермен қатар
күнделікті ақпараттарды пайдалана отырып, жаңа көқарстарға шолу ... ... ... ... тарихындағы белгілі педагогтердің
көзқарасын сараптап пайдалану.
- педагогтің теориялық және әдістемелік ... ... ... ... үшін ... студенттерді үш топшаға бөліп, біреуі осы мәселеге
байланысты өз ... ... ... ... ... жасау,
сол туралы жазылған еңбектерге тоқталу. Екінші топ ... ... ... ... ... ең ... ашып көрсету. Олқы
жерлерін толықтыруға дайындалу. Үшінші топ осы екі ... ... ... оларға сұрақтар қою арқылы тақырыпты тұжырымдауға көмектесу.
- педагог қадрлер дайындауға байланысты Республикада ... ... ... ... ... ... жасау, әрбір еңбектің
қадр дайындауда қандай мәселені көтеріп отырғандығы туралы аннотация ... ... оқу ... ... қадрларды дайындауда болып отырған
жаңалықтар тақырыбы бойынша кредиттік ... ... ... ... баяндаманың жоспарын өздігіне құру, сараптаушы топ дайындау.
- тәрбиешінің жеке ... ... ... ... ... ... ... жасауды, мазмұнын анықтауды студенттер
өздігінен атқарады. Мұндай тақырыптарды кейде тәжірибелі ... ... ... де іске ... ... бір ғана ... бірнеше түрлі өзіндік жұмыстарды ұйымдас
-тыру және оған ... ... ... ... ... ... студент
ның өзіндік жұмысты шығармашылықпен орындауына ... ... ... Бұл ... ... ... ... болса, осы
түрлеріне қарай жұмысты қабылдау кезінде қолданатын әдіс-тәсілдер ... ... ... конспеті жасау жұмыстың түрі болса, оны қортынды-
лау, талдау ... ... ... ... ... ... ой
қорытуына, салыстыруына, саралауына, тұжырым жасауына мүмкіндік берілді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... сөзіндік
көрнекіліктер ретінде цитаталар келтіру сияқты тәсілдер де жүзеге асты.
Қазіргі ... ... ... ... тұрғыдан ерекшелігін саралауда
түрлі ғылыми деректерді мысалға келтіру, яғни мәлімдемені ... ... да ... ... ... ойын ... ... жұмыстың түрі болса, ойын
әрекетін сабақта пайдалану бұл үнемі қолданылатын ойын әдісінің тиімділігін
дәлелдеуге де өте қажетті.
Жоғарыда клтірілген ... бір ... ... ... ... ... кейде олардың өзіндік әрекеті шығармашылыққа да
өтіп кетіп отырғандығын көрсетеді.
Әрине шығармашылық ол өте терең ... ие ... ... өз әрекетіне қанағат тұруы, оны орындаудағы дербестігі, жағымды
мотивациясының қалыптасуы екенін айта ... ... ... ... ... ... жалпы білімнің тереңдігі,
сараланған арнайы ... ... ... ... мен ... ... ... куану,мәселені терең
түсіне және оны шешудің ең тиімді ... ... ... ... ... ... істі аяғына дейін жеткізе алу, тәуекелге бел буа білу,
саналылық, белсенді өмірлік позиция ». ... бұл ... ... ... ... ... шығармашылығының өлшеміне сай келеді десек,
қателесер ... Бұл ... ... ... ... жыл ... ... теоиялық білімі мен өмір тәжірибесі негізінде қалыптасатын,
іс-әрекетте көрініс табатын шығармашылық ... Ал ... ... шығармашылық меңгерген білімдерін жаңа жағдаятта, жаңаша және
орынды ... ... өз ... ... түрде дәлелдесе, алған білімді
сарамандық жағдайларда қолану ... ... ... бұл ... ... бастамасы бла отырып, студент ды ... ... ... ... соны ... ... іздестіруге меңзейтіні
анық.
Өзіндік жұмысты орындаудың үшінші деңгейі- оқытушының нұсқауы арқылы
орындаған студент көбіне нұсқауда көрсетілген жағдайларды қамтуға ... ... ... ... ... ... ... бұған қарап, бұл
студенттің өзіндік әрекеті төмен болды деп айтуға болмайды. Оның жұмысының
нәтижелі болуы ... ... беру ... ... ... ... ... орындау деңгейі оқытушының ... ... ... ... ... да мұндай жағдайда студен қолданған
әдебиеттен алған мағлұматтарын ... ... ... ... ... ... ... Өзіндік жұмыстарды орындаудың мұндай
деңгейлерін байқау арқылы оны ... ... ... Осы айтылған
деңгейде орындаған студенттермен қосымша жұмыстар ... ... ... ... іс-әрекетіне жауаптылықпен қараудың мүмкіндіктері
де көрсетіліп отырды. Бұларды жетілдіру үшін ... ... әр ... жұмысты орындаудың жоспарларымен таныстырып, жоспар жасаудың
жолдарын көрсету сияқты жұмыс түрлері жүргізілді.
Бұл ... біз ... ... тыс ... ... жұмыс
түрлерін эксперименттік бақылау кезінде қалай қолданғанымызды сөз еттік. Ал
өзіндік жұмысқа толығырақ тоқталып, студенттердің ... ... ... ... ... өзіндік жұмыс тұрлері ... ... ... ... студенттерге өзіндік жұмыстың
түрлерімен қатар, олардың ... ... ... ... ... ... ... отырды. Осының негізінде семинарлық және практикалық сабақтар
барысында белгілі бір тақырыпқа жоспар жасауды, ... ең ... ... бұл ... ... ... жұмысқа пайдасын
анықтауды да тапсырып отырдық.
Мәселен, педагогикалық шеберлік ... ... ... ... әрекеті» тақырыбын талдау үшін алдымен тақырыпты
талдаудың жоспарын ... ... ... ... үшке ... ... ... оқыту әрекеті» туралы талдаудың ... ... ... баланы тәрбиелеу әрекеті» туралы талдаудың жоспарын
жасау; үшіншісіне «Тәрбиешінің баланы дамыту әрекеті» туралы ... ... ... ... қоса ... де, ... Грек педагогі
Платонның оқыту мен тәрбие мәселесіне қосқан үлесі жайында әрқайсысы өз
саласынанан ... кету ... ... ... ... ... да қандай ғалым педагогтердің еңбегімен байланыстырығылары келсе,
өздері шешеуі керектігі де ... ... ... мақсат көзделді.
Біріншіден, студенттердің өзіндік әрекетін ұйымдастыра отырып, ... ... ... олардың өздігінен атқаратын жұмыстары аудитория
жағдайында өтетін болғандықтан, сабқты жандандыра ... ... ... ісін ... ... ... пен мектепке дейінгі
педагогика тарихын байланыстыра отырып, бұл екі пәннің де кәсіптік бағдар
берудегі орынын ... ... ... студент дарға сабақ барысындағы
іс-әрекет арқылы олардың еркін ойына, ... ... ... пікір алысуына жағдай туғызу. Бұл кәсіптік қарам-қатысты
нығайта түсуге жәрдемдеседі деп есептейміз. ... ... біз ... ... ... ... ... үстінде эссе жазуды
тапсырдық. Мұнда да үш ... ... ... ... ұйымдастырушы»,
екіншісіне, «Тәрбиеші әдіскер», үшіншісіне «Тәрбиеші ... ... ... ... Бұл тақырыптарға эссе жазғанда әр тақырыптың
мазмұнын аша отырып, тәрбиешінің шығармашылықпен жұмыс ... ... ... ... мысал арқылы дәлелдеуді қарастырады. Эссе жазу
кезінде студенттердің орындаған жұмысынан олардың кәсіптік ... ... ... осы ... үш ... ... де
меңгеруге тиісті маман. Ол әрі ұйымдастырушы, әрі әдіскер, әрі ... ... ... ... осы ... не ... оны қалай
ұйымдастыратынын, қандай іс-әрекеттер арқылы орындайтынын дәлелдеп жаза
білу студент ның өз ісін ... ... ... екені сөзсіз. Бұл
жерде тәриешінің атқаратын істерін ... ... ... ... не істеуге тиіс екенін тек баяндап қана қоймай, оны ... оқып ... ... ... ... тура
келді. Осы жоғарыда айтылған өзіндік жұмыс нәтижесін тексеру арқылы студент
ның кәсіптік бағыттылығының бақылау эксперименті кезіндегіден әлде ... ... ... бір ... айналған бұл тапсырманы
экспериментке қатысушы ... ... ... ... ... Осының
негізінде төменгі дәрежеде орындаған 12 студент қана ... ... ... 180 студенттің 128 сі жоғары дәрежеде орындаса, 40 орта
деңгейде орындап, ал, жоғарыда көрсетілгендей 12 ... қана ... ... ... ... өлшемдерді анықтау үшін студенттермен үнемі
әрбір тарау бойынша ... ... ... ... кредиттік
жүйе арқылы олардың білімін бақылауға арналған уақыттар барысында бақылау
жұмыстары алынып отырылды. Бақылау жұмыстары ... ... ... да және ... жұмыстардың нәтижесі негізінде де қортындылар
жасалды. Мәселен, кәсібіңізге не себепті қызығасыз? ... ... ... ... өз ... ... ... талдап айтып берген
студенттермен қатар, сол ... ... мен ... ... ... талдай алмаған студеттерді біз анықтау ... жиі ... ... ... кейін мұндай
студенттер саны жоққа айналды. Әрине, ... ... ... ... ... кәсіптік бағыттылықтың керектігін және оның
маңызын барлық студентттің де талдай алатындығын көрсетті.
Кәсіптік бағыт беруге ... ... ... ... және оның ... ... ... экспериментіміздің
бақылау кезеңінде студенттер арасында ... ... ... ... ... ... ... сияқты тексерулер жүргізілді. Осы
бақылау экспериментінің нәтижесін 9 кестеден көруге болады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... қортынды
жасауға болады:
- анықтау эксперименті кезінде эксперименттік топтың төменгі деңгейі
49 пайыз құрса, қалыптастыру эксперименті кезінде бұл ... ... ... ... орта ... ... 29 ... 52 пайызға көтерілді;
- жоғары деңгей 22 пайыздан 31 пайызға көтерілді.
Ал бақылау ... ... ... ... 9 − ... ... нәтижесі
|Өлшемдері |Студенттер |Эксперименттік топтар |Бақылау топтар |
| ... |т/д |о/д |ж/д |т/д |о/д |ж/д |
| |% | | | | | | ... ... |360 |25 |100 |55 |75 |65 |40 ... ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| |% |14 |56 |30 |41 |37 |22 ... ... |360 |30 |90 |60 |80 |58 |42 ... ... өзіндік | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... сезіммен | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |% |17 |50 |33 |44 |32 |24 ... ... мен |360 |35 |95 |50 |80 |50 |50 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| | |19 |53 |28 |44 |28 |28 ... |100% |17 % |52% |31% |44% |32% |24% ... бақылау экспериментінің нәтижесін 11 – суретте көрсетеміз:
Сурет 11
Өзіндік жұмысты орындау барысында студенттердің іс-әрекеті ... ... ... Ең ... жұмысты орындау барысында оның
мазмұнын түсіну, қабылдау, ой елегінен өткізу арқылы студент ... ... үшін ... алу ... ... деген сенімге ие болады.
Сенім оның келешекте әрекет ету барысындағы белсенділігін ... ... Ақыл ... жүйелілігі мен дамуы жекебастың өмір тәжірибесінен
және әртүрлі білім саласынан ... ... ... ... ... Олай ... ... жұмыс орындау кезіндегі түрлі ақыл-
ой әрекетінің күрделенуі арқылы қабылдағанды ойда сақтау, ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмысты орындауда оны бірігіп басқару және өзін ... ... екі ... ... Эксперимент кезінде өзіндік
жұмыстардың түрлері мен мазмұнына байланысты осы екі бағытты да пайдалануға
тура ... Бұл ... ... да олардың тиімділігі ең алдымен
студенттің бойындағы өзіндік жұмысты орындау графигі мен жеке ... ... ... ... мен өзін -өзі ... ... байланысты.
Психологтардың пікірінше білімді меңгеру оны қайталап айтып берумен
өлшенбейді, алған білімді керекті жерінде ... ... ... ... ... ... ... бергенмен, керекті жерінде
қолдана алмаса, мұны нәтижелі ... деп ... ... ... ... біз өз ... үнемі студенттің алған білімін іс жүзінде,
яғни өзіндік жұмыстарды орындау барысында қолдану деңгейіне баса ... ... ... ... өздігінен білім алуының көзі ретінде
өзіндік жұмыс түрлерін түрлендіре отырып, сол арқылы студенттердің жүйелі
ойына, ой ... жаңа ... ... сол арқылы қортынды
жасап үйренуіне жағдай жасалды. ... ... ... ... ... істеуді меңгеру деп қарамай, оны орындаудаың формаларын
да, түрін де, әдіс-тәсілдерін де жаңартып ... тура ... ... ... ... ... компьютерді пайдалануы, әдебиетпен жұмыс
істеп қана қоймай, күнделікті ақпаратты пайдалануына да баса көңіл бөлуге
тура келді. Мәселен, ... орта ... ... ... ... ... жүйесіне де үлкен өзгеріс туып отырғандығы туралы
лекция кезінде түсіндірумен қатар, осы ... ... ... ... ... ... ... орта білім
реформасының мектепке дейінгі тәрбие жүйесіне тигізетін ... ... ... ... ... ... ... күнделікті ақпараттармен
қатар, интернеттен материалдар тауып, пікір сайысты ... етіп ... бұл ... ... ... ... ... құжаттардың,
күнделікті газет журнал беттеріндегі ақпараттардың нәтижесінде 12 ... ... ... мектепке оқушылардың 6 жастан бастап келуінің себебін
ашып дәлелдеуі, сонымен ... ... ... ... алды ... 4-
5 жас аралығына көшетіні, бұл баланың мекутепке дайындығының жас жағынан
өзгерісі болса, енді соған лайықты ... ... ... ... ... мұны ... тұрғыда қайта қарауға керектігі туралы
студенттер үлкен ой қортындысын жасап, өздігінен ... ... ... Мұндай ой қортындыларын жасау ... ... ... ... ... ... ... тек көңіл
аударып қана қоймай, оның себептерін түсінуге және оны ... ... ... ... ... Бұл студенттердің өзіндік
ізденістер арқылы ... ... ... бір ... ... сияқты студенттерді ізденуге, ой қорытуға және өз тұжырымдарын
жасауға итермелейтін тапсырмалар үнемі ... ... ... ... ... беруді көзегендіктен, өзіндік жұмысты ұйымдастыруда жеке-
дара тапсырма берумен шектелмей, оны арнаулы пәндерден білім беру барысында
жүйелі түрде жүргізу көзделді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан ... ... ... ел ... даму
стратегиясы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
Халқына Жолдауларында атап ... ... ... ... жүзеге асырылуы – сапалы маман ... ... Ал ... ... ... сол ... ... дамыған, өздігінен
ізденуге мүмкіндігі бар, сапалы маман дайындау ... ... ... да
көкейкесті проблемалардың бірі болып отыр. Сол себептен де студент дардаң
кәсіби бағыттылығын қалыптастыру - ... ... ... ... ... ... беруді жетілдірудің жолдарының бірі – білім ... ... ... ... ... Сондықтан да кәсіби бағытты
қалыптастырудағы өзіндік ... ... оны ... ... қажеттігі туындады.
Біз зертеуімізге нысана етіп алған өзіндік ... ... ... ... ... мәселесін зерделей келе
төмендегідей қорытындыға келдік:
1. Кәсіби бағыт, өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Талдау
нәтижесінде кәсіптік бағыт беретін өзіндік жұмыс оқытушының
педагогтік шеберлігі нәтижесінде студент ға ... бере ... ... ... ... ... ... жаңашылдыққа ұмтылдыратын, олардың ... ... ... дамытатын, оқытушының тікелей басшылығынсыз-ақ,
нәтижеге ... ... ... ... ... ... ой
қорытындысына келдік.
2. Жоғарғы оқу орындарында өзіндік жұмысты ұйымдастыру мәселесіне
байланысты ... және ... ... сараланды.
3. Өзіндік жұмыстардың педагогикалық құндылығын анықтауға, мазмұндары
мен әдіс-тәсілдерін бағдарлап, болжамдар жасауға мүмкіндік туды.
4. Кәсіби ... ... ... ... ... ғылыми
теориялық негізі жасалды.
5. Студенттердің өзіндік жұмысының теориялық ... ... ... ... даму ... оның ... шарттары,
өзіндік жұмыс арқылы студент ның белсенділігін дамытудың әдіс-
тәсілдері іріктеліп, ... ... оқу ... ... ... көшу ... өзіндік
жұмысты ұйымдастыруды кәсіптік бағыт беру ... ... 050101 ... ... тәрбие мен оқыту» мамандығы бойынша
өзіндік жұмысты ұйымдастырудың түрлері, формалары, әдістері мен
принциптері ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі және
мектепке дейінгі мамандар дайындайтын педагогикалық пәндерден
кәсіби бағыт беруге арналған ... ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі педагогика тарихы
пәндеріннің оқу бағдарламасына жан-жақты ғылыми талдау ... ... ... ... ... ... зор ... анықталды.
9. Студенттерге кәсіби бағыт бере отырып, оқу ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
10. Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың алғашқы жылдарында жүргізілген
сауалнама, әңгімелесу жұмыстары арқылы студенттердің өз мамандығы
жайлы, өзіндік ... ... ... ... ... ... ... және практикалық білім өрісін кеңейту мақсатында
өзіндік жұмыс арқылы кәсіби бағыт ... ... ... туындады.
11. Өзіндік жұмыс арқылы ... ... ... ... ... үшін ... сауалнама жүргіздік.
Сауалнама нәтижесі студенттердің кәсіби білімі кеңейіп, өзіндік
жұмысты орындау дәрежесі анағұрлым ... ... ... ... ... өзіндік жұмыс арқылы студенттердің
кәсіби бағыттылығын қалыптастыру мәселесі бойынша біздің ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстардың мүмкіндіктері
жоғары екендігі және біз ұсынып отырған әдістемеміздің тиімділігін
көрсетті.
12. ... ... ... ұсынған әдістемелік
нұсқаулардың тиімді болғанын дәлелдейді. Студенттердің кәсіби білімдері
анағұрлым жоғарланып, өзіндік жұмыстың құндылығын, ... ... ... ... оқу ... ... жұмыстарды дұрыс
ұйымдастыра ... ... ... ... ... ... ұсыныстар беріледі:
- Студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастыруда өзіндік
жұмыстарды оқу-тәрбие үрдісінде ... ... ... ... ... ... оқу ... студенттердің кәсіби бағыттылығын
қалыптастыруда оқу – тәрбие процесінде өзіндік жұмыстарды жүйелі
ұйымдастыру;
- ... ... ... ... ... озат ... насихаттау үшін оқытушылар мен ... ... ... ... ... кеңестер
ұйымдастырып, ашық сабақтар өткізу.
Зерттеліп отырған проблема күрделі ... оның ... ... ... шығу ... ... Бірақ бұл проблеманың айқындалған жағдайлары
болашақта өзіндік жұмыстар арқылы ... ... ... студенттердің
кәсіби бағыттылығын қалыптастыру мәселесін зерттеуге негіз бола алады деп
есептейміз.
ҚОСЫМША А
Өзіндік ... ... ... ... бағыттылығын
қалыптастырудың педагогикалық шарттарын ... үшін ... ... ... ... ... арқылы студенттердің ... ... ... шарттарын анықтау.
Мақсаты: студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастырудың педагогикалық
шарттары мен ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстарды ұйымдастырудың педагогикалық шарттарының
кешенді, жүйелі орындалуы, өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру ... ... ... ... ету ... кәсіби бағыттылығын
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Педагогикалық эксперименттің ... ... ... ... ... ... өзіндік
жұмыстарды ұйымдастыру үлгісін байқаудан өткізу;
2. Студенттердің ... ... ... дидактикалық,
психологиялық, әдістемелік және ұйымдастырушылық шарттарын анықтау;
3. Өзіндік жұмыстардың тиімді әдістерін, формаларын қолдану;
4. Эксперимент нәтижесін талдау және қорытындылау.
Әдістер: Жоғары оқу ... оқу ... жүру ... ... ... ... ... (байқау), оқытушылар және
студенттермен әңгімелесу, сауалнама ... ... ... ... және ... ... талдау, сараптамалық бағалау.
Күтілетін нәтижелер:
1. Өзіндік жұмыстардың үлгісін байқаудан өткізу.
2. ... ... ... ... ... психологиялық және ұйымдастырушылық шарттарының тізімінің
анықталуы.
3. Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыруда қолданылған әдістердің, формалардың
тиімділігінің ... ... ... және ... үшін қажетті
материалдар:
1. 050101 – ... ... ... мен тәрбиелеу мамандығының
мемлекеттік жалпыға міндетті ... ... ... ... ... тарихы оқу пәніне арналған оқу-әдістемелік
кешен.
3. Педагогикалық шеберлік оқу пәніне арналған оқу-әдістемелік кешен.
ҚОСЫМША Ә
Өзіндік ... ... мен ... ... үшін ... Өз кәсібіңнің мақсаты туралы сипаттама бер.
___________________________________________
2. Мектепке дейінгі педагогикадан өзіндік жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... бағыттылықта қалыптастыратын қандай өзіндік
жұмыстар орындадың?
___________________________________________
4. ... ... ... ... ... қалыптастыруға
пайдалы деп ойлайсың?
___________________________________________
5. Педагогикалық шеберлік дегенге қалай түсінесің?
___________________________________________
6. Педагогикалық шеберлік пен ... ... ... тарихы
пәндерінің қандай байланысы бар, дәлелде.
___________________________________________
7. Тәрбие мәселесінде жаңа технологияны пайдалану туралы ... ... ... М.Жұмабаевтың еңбегінен педагог шеберлігіне байланысты қандай
көзқарасты байқадың?
__________________________________________
9. Педагогикалық шеберлікке қандай ғалымдардың пікірі әсер етеді?
__________________________________________
10. ... ... ... ... ... ... ... т.б.
__________________________________________
ҚОСЫМША Б
050101 – «Мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу» ... ... ... пәні ... мына тесттік
тапсырмалар:
1. Мектепке дейінгі мекемеде оқыту-тәрбиелеу жұмыcын жүргізетін маман кім?
2. Тәрбиеші мамандығының құрылымын(профеccиограмма) айт.
3. Педагогтің жеке ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық біліктілік, дағдыға
қойылатын ғылыми негізделген талаптар туралы не білесің?
4. Педагогтік әдептілік туралы айт.
5. Ұcтаздың ... ... ... ... жолдары бар?
6. Мұғалім мамандығының белгілері (критерий) қандай?
7. Мұғалімдік шеберлігі неге байланыcты?
8. Мектепке дейінгі ұйым тәрбиешіcі тұңғыш қай ... ... ... ... этикаcының компоненттерін сарала.
10. Педагогикалық кәcіпті меңгерудің қандай жолдары бар?
11. Педагогикалық шеберлікке жету жолдарын айт.
12. Педагогтің жеке ... ... ... Педагогтік кызметтің пcихологиялық құрылымына не жатады?
14. Педагогикалық қабілет деген не?.
15. Өзін-өзі ... ... мен ... ата.
16. Мұғалімнің жеке баcына қандай талаптар қойылады?
17. Мұғалімнің кәcіби даярлығының құрылымы қандай?
18. Ұcтаздық қабілеттің ... ... ... ... ... не ... ... шығармашылық дегеніміз не?.
21. Педагогикалық процеcті баcқару технологияcы туралы не білесің?
22. Ұcтаздық еңбектің ерекшелігі неде?
23. Қарым-қатынаc ... не ... ... психологиялык ерекшеліктеріне не жатады?
25. Болашақ ... ... ... ... үшін не
керек?.
26. Халықтық педагогика да ұcтаз туралы қандай п ... ... Т ... мен бала араcындағы қарым-қатынаc технологияcын сипатта.
28. Қазақ ... ның ... ... ... ... айт.
29. Озат т ә жірибені жинақтау және қорыту ісі қалай жүзеге асады?
30. Т ә ... ... ... ... талаптар туралы не
білесің?.
31. Жаңашыл педагогтардың басты идеялары неде?.
32. ... ... ... ... ... ... ... анықтаймыз?
34. Педагогикалық қабілетке не жатады?.
35. Педагогикалық cитуация (жағдаят) дегенге қалай түсінесің?.
36. Cтаниcлавcкий жүйеcінің қағидалары туралы не білесің?.
37. Проблемалық оқыту дегеніміз ... ... ... ... ... білесің?.
ҚОСЫМША В
050101 – Мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу мамандығы бойынша
«Мектепке дейінгі педагогика тарихы» пәнінен тесттік тапсырмалар:
1. Мектепке ... ... ... нені ... ... дейінгі педагогика тарихын зерттеудің қандай пайдасы бар?
3. Мектепке дейінгі педагогика тарихындағы негізгі ... ... ... жеке ... ... ... ... категория
ларға не жатады?.
5. Тәрбиеші мамандығының міндеті неде?
6. ... ... ... ... ... ... ... бар?
7. Мектепке дейінгі педагогика тарихының зерттеу әдістерін айт.
8. Бала дамуына әсер етуші факторларды ата.
9. Мектепке дейінгі ... ... ... ″шешендікке тәрбиелеу
туралы″ атты еңбектің авторы кім?
10. Спартандық жүйенің мақсаты неде?
11. Мектепке дейінгі балаларды отбасында тәрбиелеу туралы ... ... қай ... ... болды?
12. И.г.песталоциидің ақыл-ой тәрбиесі жөнінде қандай қағидалары бар?
13. Мектепке дейінгі мекемелерде бірінші әдістемелік құралды кім ұсынды?
14. М.монтессоридің негізгі жүйесінің артықшылығы ... ... ... ... ... тәрбие негізін салушы педагог.
16. Балалар бақшасы тәрбиелеу ... ... ... ... Мектепке дейінгі балалардың дене тәрбиесінің негізін салушы ғалым.
18. «Балабақшада оқыту» еңбегінің авторы.
19. Мектепке дейінгі балалардың оқу әрекетінің ... ... ... оқу әрекетінде дамуын үш деңгейге бөлген ғалым кім?
21. Дамыта ... ... ... ұсынған кім?
22. Ақыл-ой дамуының әзірлік және ... ... ... ... ғалым.
23. Я.А.Коменскийдің ″Жақыннан жыраққа, ... ... ... бейтанысқа бет алу″ қағидасы қай принципке жатады?
24. Адамгершілік тәрбиесін еңбек тәрбиесімен байланыстырып ... ... 1-6 ... ... ... ... және тәрбиелеу жалпы міндетті
бағдарлама мазмұнының базалық минимумы ... не ... ... ... ... ... компоненттері
27. Ұлттық ойынды жинақтаған автор кім?
28. Экономикалық ойын қай бағдарламада ... ... ... ... ата?
30. Шығармашылық ойынның жіктелуін ұсынған кім?
31. Тәрбие міндеттерін шешетін халықтық педагогика құралы
32. «Ата-аналарға арналған лекциялар» атты ... ... ... ... ... ... баланы отбасында мектепке дайындау
мәселесін зерттеген ғалым ... ... ... ... ... ... туралы
көрсетілген құжатта не айтылған?
35. Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеуде жеке тұлғалық-бағдарлану тұжырым
дамасын басшылыққа алған бағдарлама қашан қабылданды?
36. ... ... 2 ... бала ... және оқу ... ... ... Қазақстандағы мектепке дейінгі балалардың ойыны да жұмыс деген ағартушы
ғалым ... Ясли мен ... ... ... ... біріктірілді?
39. П.П.Блонский баланың жас кезеңдерін қалай жіктеді?
40. «Қарлығаш» бағдармасының бағыты туралы не білесің?
41. Мектепке дейінгі балаларды ... ... ... ... ... бала ... екі түрлі мотивін
анықтаған, олар қандай?
43. Я.А.Коменский ... ... ... ... анықтауда қандай
ерекше принцип негізінде құрды?
44. Қай ... және қай ... ... ... баулуда
техникалық қызметкерлер керек емес балалардың өзі атқарады деген ұсыныс
енгізілді?
45. Мектепке дейінгі педагогикаға үлес қосқан қазақстан педагогтары.
46. ... ... ... ... ... ... педагогикаға
қосқан үлесін айт.
ҚОСЫМША
Оқу үдерісінде студенттің өздік жұмысының ұйымдастырылуын анықтау
туралы
САУАЛНАМА
(оқытушыларға арналған)
1. Дәстүрлі сызықтық ... ... ... ... ... ... ... иә
b) жоқ
2. Кредиттік оқыту жүйесі бойынша неше жыл жұмыс істедіңіз? ____
3. Дәстүрлі сызықтық оқыту ... ... ... ... ... деп ... ... иә
b) жоқ
c) айта алмаймын
4. Кредиттік оқыту жүйесінің тиімділігі неде деп ойлайсыз? (жазыңыз)
5. Дәстүрлі сызықтық ... ... ... ... ... ... ... бар деп ойлайсыз? (0-жоқ,1-5 балмен бағалаңыз)
a) аудиториялық сабақ саны азайып, өзімнің білімімді ... ... ... ... ... ... ... ұмтылдырады__
c) сабақ 50 минуттан, шаршамаймын__
d) студенттің тұлғалық ерекшеліктері ескеріледі, ... көп ... ... ... ... ... ... басқа (жазыңыз) __________________________________________
6. ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің
қандай кемшілігі бар деп ойлайсыз?(жазыңыз)
______________________________________________
7. Дәстүрлі сызықтық оқыту жүйесімен салыстырғанда кредиттік оқыту
жүйесінде ... ... ... артты ма?
a) иә
b) жоқ
c) бұрынғыдай
8. Дәстүрлі сызықтық ... ... ... кредиттік оқыту жүйесінде
сізге сабаққа дайындалуға көп уақыт, көп күш жұмсайсыз ба?
a) иә
b) жоқ
c) бірдей (айырмасы жоқ)
9. ... ... ... ... ... ... (0-жоқ,1-5
балмен бағалаңыз)
a) сабаққа дайындалғанға уақыт жеткіліксіз__
b) әдебиеттер жеткіліксіз, жаңа кітап қоры аз__
c) студенттер бұл ... ... ... өзім бұл ... ... істеуге дайын емеспін__
e) талап жоғары__
f) басшылық тарапынан ұйымдастыру дұрыс емес __
g) сабақ кестесінің дұрыс қойылмауы__
h) сабақ беруге қызығушылық ... ... база сай ... ... сабаққа дайындалмауы__
k) студенттер өз бетімен жұмыс істеуге дайын емес__
l) апталық, күнделік жүктеменің шамадан тыс болуы__
m) кредиттік жүйе ережелерін ... ... ... ... ... жаңа пәндерді беруге ысылған жоқпын, тәжірибем аз__
o) оқу-әдістемелік кешен өзгерістерді қажет етеді__
p) стандартта білім мазмұны толық, айқын емес__
q) ... ... ... ... ... алмасу жоқ__
r) басқа (жазыңыз) ____________________________________________
10. Аудиториядан тыс студенттердің өзіндік жұмыстарының нәтижесін
бақылаудың ... ... ... ... деп ... ... ... емтихан тестеріне/ сұрағына СӨЖ сұрақтарын енгізу__
b) сабақ сайын__
c) блок/ модуль соңында__
d) ... ... ... ... ... ... ... сабақ үстінде ішінара (кейбір студенттерді) тандамалы тексеру__
11. студенттердің өзіндік ... ... қай ... жиі
қолданасыз? (0-жоқ,1-5 балмен бағалаңыз)
a) семинарлық сабақ__
b) реферат__
c) рефератты оппоненттеу__
d) аннотация жазу__
e) баяндама__
f) курстық ... ... ... бағдарламалары__
i) проект әдісімен жұмыс орындау__
j) эссе жазу__
k) оқу материалын өздігінен игеруге сұрақтар__
l) шығармашылық жұмыс жасауға тапсырмалар__
m) практикалық ... ... ... ... ... ... берілген сұрақтар мен тапсырмалар
бойынша білім алу__
o) оқытушы ұсынған әдістемелік нұсқауға қарап ... ... ... ... ... ... ... студенттің өздігінен іздеу
жұмыстары__
q) қойылған мәселені шешуге үшін қажет білімді алуға ... ... ... ғылыми немесе өзекті мәселеге хабарлама даярлау__
s) басқа (жазыңыз) _____________________________________________
12. Студенттердің өзіндік жұмыстарын басқарудың ... ... ... ... ... СӨЖ-дің алдында оқытушының ауызша нұсқауы__
b) СӨЖ-ді орындау барысында оқытушының ... ... ... ... ... ... ... арқылы СӨЖ-ді орындауға ... ... ... ... ... _____________________________________________
13. Өзіндік жұмыс тапсырмаларын өзіңіз дайындайсыз ба?
a) өзім дайындаймын
b) дайынды қолданамын
c) қатысым жоқ
14. Өздік жұмыс ... ... ... ... алу
мүмкіндігін, уақытын ескересіз бе?
a) иә
b) жоқ
c) анда-санда
15. Басқа пән оқытушылармен бірлесіп ... ... ... ... ба?
a) иә
b) жоқ
c) ойда (жоспарда) бар
16. Студентті өздік жұмыс тапсырмасын орындауға не ... ... ... ... ... ... ... жақсы баға алу__
c) білім алу__
d) мені сыйлағаннан__
e) менен қорыққаннан__
f) екінші жылға қалу, гранттан айырылу__
g) пәнге қызығудан__
h) ұят болады деп, ... ... ... ... ... ... ... оқу міндетім деп ойлауы__
k) өз бетімен жұмыс істеуге құштарлығы__
l) басқа (жазыңыз)_____________________________________________
17. ... ... ... ... ... ... болуы неге
байланысты деп ойлайсыз? (0-жоқ,1-5 балмен бағалаңыз)
a) студентке__
b) оқытушыға__
c) ... оқу ... ... ЖОО ... базасына__
e) оқу-әдістемелік жабдықтамаға __
f) басқа (жазыңыз) ____________________________________________
18. ... ... ... тапсырмаларында неге көбірек көңіл
бөлесіз? (0-жоқ,1-5 балмен бағалаңыз)
a) студенттердің өздіктерінен теориялық білім алуға__
b) практикалық ... мен ... ... ... жұмыс істеулеріне__
c) басқа (жазыңыз) __
19. Сіз сабақ беретін топтардың өздігінен жұмыс ... ... ... ... қалай бағалайсыз?
a) өте жоғары
b) жоғары
c) орташа
d) төмен
e) өте төмен
20. Студенттердің өзіндік жұмыстарын ұйымдастырудың ... ... ... ... 1-5 ... ... жеке ... топтық формалары__
f) ұжымдық __
g) басқа (жазыңыз) _____________________________________________
21. Өздік жұмысты ұйымдастырудың қандай құралдарын қолданасыз?
(0-жоқ, 1-5 ... ... ... ... ... ... оқулық __
с) телекоммуникация (Интернет) __
d) оқыту бағдарламалары __
е) басқа (жазыңыз) _____________________________________________
22. СӨЖ-ді ұйымдастырудағы өз жұмысыңызға көңіліңіз тола ... ... ... жоқ ... ... ______________________________________
23. СӨЖ-ді тиімді ұйымдастырудың қандай түрін ұсынасыз (0-жоқ,1-5
балмен бағалаңыз)
a) деканат ... ... ... және ... ... және ... емес ... таңдағанда студенттің
уақытын ескеріп, дұрыс бөлу __
c) студентерге СӨЖ-ге арналған әдістемелік нұсқау беру__
d) компьютерлер, интернетпен жабдықталу__
e) кітапхана қорының қажет әдебиеттермен ... ... оқу ... ... ... СӨЖ ... оң мотивация туғызу__
h) оқытушы өз жұмысына құзіретті болу ... ... ... ... СӨЖ ... ... бойынша арнаулы курс болуы__
j) студенттерге ғылыми ізденіс жасау негіздері бойынша арнаулы курс
болуы__
k) студенттерге ... ... ... ... ... курс
болуы__
l) басқа (жазыңыз)
24. Сабақтан тыс СӨЖ ұйымдастырғанда кездескен ең басты ... ... ... ... ... бергеніңізге алғысымызды білдіреміз.
Еңбегіңізге табыс тілейміз!
ҚОСЫМША Б
Өздік жұмыстың ұйымдастырылуын зерттеу үшін студенттерге арналған
сауалнама
1. ... оқу ... оқу қиын ба ?
a) қиын ... ... өте ... Өз ... ... жұмыстарды орындауыңыздың нәтижесіне көңіліңіз
тола ма?
a) иә
b) аздап
c) жоқ
3. Жоспарлы түрде оқисыз ба?
a) әрдайым
b) сессия кезінде ғана
c) ... ... бойы ... ... дайындаласыз?
a) ұдайы
b) анда-санда
c) дайындалмаймын
5. Сабаққа дайындалмай келесіз бе?
a) жиі
b) ... ... ... ... ... ... балмен бағалаңыз)
a) тапсырма көп, үлгермеймін
b) қоғамдық жұмыстардан
c) өзімді ұйымдастырмағандықтан
d) пәнге қызығушылық ... ... ... ... басқасы (жазыңыз)
7. Сіз үшін мектепке дейінгі педагогика тарихы пәнінен ... ... ... ... 1-5 ... ... теориялық білімді терең түсіну үшін
b) кәсіби әрекеттің практикасында алған білімді пайдалана білу үшін
c) тапсырылған жұмыс мен үшін ... ... ... жұмыс істеуге дағдыландырады
e) өздігімнен білім алуға ұмтылдырады
f) педагогика тарихы туралы білім береді, ол болашақ кәсібіме ... ... ... қызығушылығымды артырады
h) интеллектуалды мүмкіндіктерді шығармашылықпен дамытуға әсер етеді
i) оқу мен ғылыми ізденісті байланыстыруға жағдай жасайды
j) ... ... ... ойыңызша болашақ кәсібіңіз үшін педагогикалық шеберлік пәнінің
маңызы қандай?
a) аса ... аса ... ... қолданылмайды
9. Сабақтан тыс уақытта өзіндік жұмыстарды орындауға не ықпал ... (0 ... ... ... ... ... дайындалу қажеттігі
b) кейбір сұрақтар бойынша өз білімімді кеңейту
c) ой-өрісімді ұдайы ... ... ... баға алып, үлгерімге қатысты жайсыздықтар болмау үшін
e) кәсіби білімімді молайту
f) өз жауапкершілігімді сезіну, айналамдағылардан ұят ... ... ... әдет ... ... сабақтарға дайындалу
h) басқасы (жазыңыз)
10. Оқу процесіндегі қандай себептер сіздің сабағыңызға және өзіндік жұмыс
жасауға бөгет ... (0 – жоқ, 1-5 ... ... ... ... ... жоқ ... аз
c) семестр бойына оқу жүктемесінің тең бөлінбеуі
d) оқытушымен тіл табысу қиын
e) консультация жоқ немесе аз
f) мектептегі дайындық ... ... бойы ... ... ... басқа себептер (жазыңыз)
11. Сіздің ойыңызша, өзіндік жұмысты тиімді ету үшін не істеу керек?
(0 – жоқ, 1-5 ... ... ... ... ... ... оқу әрекетін нақты таңдау
c) оқу әрекеттерінің дұрыс ретін таңдау
d) өзімді-өзім ұйымдастыру, өзіндік бақылау жасау
e) уақытты ... ... ... ... істей білу, жылдам оқи білу
g) компьютермен, Интернетпен жұмыс істеу мүмкіндігі
h) конспект, аннотация, жоспар,тезис, баяндама жаза білу
i) өздігімнен ... ... ... оқулықтарды іріктеу, каталогпен жұмыс
істей білу
j) басқа (жазыңыз)
12. Өзіндік жұмыс жасауда ... ... ... ... (0 – жоқ, ... ... ... жетпейді
b) оқытушы, басшылық тарапынан нашар ұйымдастырылуы
c) әдебиеттер жетпейді
d) өздік жұмыс жасау мүмкіндіктеріне көңіл бөлінбейді
e) каталогпен, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жаза білмеу
g) оқығанды дұрыс конспектілемеу
h) өздік жұмыстың жүктемесінің, тапсырманың аса көп болуы
i) ... жеке бас ... ... ... компьютерде жұмыс істеу мүмкіндігінің болмауы
13. Өзіндік жұмысты бақылаудың қандай түрін қалайсыз? (0-жоқ, 1-5 ... ... ... (5-7 мин.) тест карточкалары арқылы сабақ үстінде
b) автоматтандырылған тексеру
c) сабақ алдында таңдамалы тексеру
d) өздік ... ... ... ... ... пән ... бақылаудың барлық түрін қамтитын бақылау жүйесі
14. Сіздің ойыңызша, өздік жұмысты дұрыс және ... ... ... ... себептер? (0-жоқ, 1-5 балмен бағалаңыз)
a) оқытушының ... ... ... ... ... ... ... оқытушы тарапынан өздік жұмысты ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ұйымдастыра алмауы
d) ұйымдастыруға байланысты қиындықтар ... ... ... және т.с.с.)
e) оқытушының өздік жұмысты басқару, бақылауға қатысты ... ... ... (жазыңыз)
15. Өзіндік жұмысты тиімді ұйымдастырудың қандай түрін ұсынасыз? (0-жоқ,1-
5 балмен бағалаңыз)
a) деканат тарапынан дұрыс басқару және жоспарлау
b) ... және ... емес ... ... ... уақытын ескеріп, дұрыс бөлу
d) студентерге өздік жұмысқа арналған ... ... ... ... ... жабдықталу
f) кітапхана қорының қажет әдебиеттермен жаңалануы
g) жылдам оқу ... ... ... ... жұмысты ұйымдастыру технологиясы бойынша арнаулы
курс болуы
i) ғылыми ізденіс жасау негіздері бойынша арнаулы курс ... ... ... ... ... ... курс болуы
k) басқа (жазыңыз)
16. Өзіндік жұмыстың қандай түрін ұнатасыз ? ... 1-5 ... ... ... ұсынған әдебиеттерден берілген сұрақтар мен тапсырмалар
бойынша білім алу
b) оқытушы ұсынған әдістемелік ... ... ... ... орындау
c) оқытушы ұсынған шығармашылық тақырыптарды өздігімнен іздеу
d) қойылған ... шешу үшін ... ... ... ... ... жасау
e) басқа (жазыңыз)
17. Өзіндік жұмысты ұйымдастырудың қандай түрін ұнататасыз? (0-жоқ, ... ... жеке ... ... жұмыс
b) өздік жұмыстардың топтық формалары
c) ұжымдық өздік жұмыстар
d) басқа
18. Өзіндік ... ... ... ... ұнатасыз? (0-жоқ, 1-5
балмен бағалаңыз)
a) өздік жұмысты орындау ... ... ... ... өздік жұмысты орындау барысында оқытушының мерзімді түрде жасайтын
консультациясы
c) арнаулы ... ... ... ... арқылы өздік жұмысты орындауға мүмкіндік беретін оқыту
бағдарламасы
e) басқа ... ... ... ... бергеніңізге алғысымызды білдіреміз.
ҚОСЫМША Д
Мектепке дейінгі педагогика тарихы пәні ... ... ... ... ... мамандығының және мектепке дейінгі балалардың
оқу-тәрбие үрдісінің зерттелу тарихы туралы ... ... ... ... ... ... студенттерге мектепке дейінгі педагогика ... ... ... ... ... ... ... шет елдегі және еліміздегі мектепке дейінгі балалардың ... ... ... ... ... мен формасы туралы
педагогикалық ой-пікірлер жүйесін қалыптастыру;
- мектепке дейінгі педагогика ... ... ... ... ... ... және ерік пен ... сапаларын дамыта түсу;
- студенттердің теориялық білімдерін практикамен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру;
- студенттерге білім бере отырып, олардың дүниеге ғылыми көзқарасын
дамыту.
«Мектепке дейінгі педагогика ... ... ... ... ... |СӨЖ –ді ... |Сағат саны|
| | ... | |
| ... ... ... ғылымының |Реферат |2 |
| ... ... | | |
|2 ... ғасырлардағы мектепке |Ақпаратқа шолу |2 |
| ... ... ... ... | | |
|3 ... ... мектепке |Мурахаттан |2 |
| ... ... ... ... ... ... | |
|4 |XVIII - XIX ғғ. ... ... ... |2 |
| ... ... | | |
| ... | | |
|5 |XVIII - XIX ... І жартысындағы |Баяндама |2 |
| ... ... | | |
|6 |XIX ... ІІ ... мен 1917 ... |2 |
| ... ... педагогика | | |
|7 |XIX ... ІІ ... ... |Эссе |2 |
| ... ... ... | | |
|8 ... жылдардағы кеңестік мектепке|Баспа периодикасы |2 |
| ... ... | | |
|9 ... ... ... Кеңестік |Пікір-талас |2 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |Шығарма |1 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |Баяндама |2 |
| ... ... | | ... ... мамандығының тарихы ... |1 ... | ... ... ... ... үстел |1 |
| ... ... ... | | ... | ... дейінгі тәрбиелеу |Құжаттарды талдау |1 |
| ... мен ... | | |
| ... | | ... |«Балбөбек» және шетелдік мектепке |Салыстыру |2 |
| ... ... | | ... ... ... қалыптасу |Схемаға түсіру |2 |
| ... | | ... | ... балабақшалардың даму |Слайд шоу |2 |
| ... | | |
|1 ... | |30 с. ... ... пәні ... ... ... студенттердің ұстаздық шеберлік технологиясы
саласынан ... мен ... ... әрі ... ... тәрбие
міндеттерін шығармашылықпен шеше білуге қалыптастыру.
Бағдарлама міндеттері:
– адамға деген құрмет, сүйіспеншілік, әрбір жеке тұлғаның құндылығын
тану;
– ұстамдылық, жігерлілік, ... жету ... ... ... жетуді теориялық тұрғыдан меңгерту;
– такт, шамадан аспау, талапшылдық, өзін-өзі, көңіл-күйін, мінез-
құлқын басқара білу;
– сөйлеу мәнерін ... ... ... ... ... балалар ұжымын басқару стилін меңгерту.
Күндізгі бөлім
|Пән аты ... ... 90 |
| ... |
| ... ... ... оқыту және тәрбиелеу |
| ... ... |ІІ ... |
|Лекция |30 |30 | ... | | | ... | | | ... |30 |30 | ... |30 |30 | ... | | | ... | |90 ... | ... ... ... жоспары
| |Тақырыбы ... ... ... ... |
| | | ... |
|1 |050101- ... ... 050101- ... ... |1 |
| ... тәрбиелеу|тәрбиелеу және оқыту мамандығының | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... |қойылатын білік, білім, ... ... | |
| ... ... ... түсіру | |
| ... | | |
|2 ... ... |1 |
| |тік ... |1.2015 ... ... ... беру | |
| |ғы ... ... ... | |
| ... |Ел ... ... ... | |
| |на ... ... ... ... ... | |
| |тын талаптар | | |
|3 ... ... ... әрекетінің түрлері |1 |
| ... ... ... ... | |
| ... |ғылыми-зерттеушілік) | |
| ... | | |
| ... | | |
|4 |Ұлы ... ... 1.Шет ... ... |1 |
| ... шеберлік|шеберлік туралы ой-пікірлер | |
| ... ой ... ... ... | |
| ... ... педагогикалық шеберлік | |
| | ... ... | |
|5 ... ... ... туралы философиялық, |1 |
| ... ... ... ... | |
| |мәдениеті ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... оқып ... | |
|6 | ... |Тапсырма: 1. Деонтология термині қай |1 |
| |лық ... ... ... | |
| | ... адамдардың кәсіби мінез-құлқы | |
| | ... ... | |
|7 ... ... |1 |
| ... |1. ... ... кәсіби бағыттылығ| |
| |бағыттылығы ... ... ... | |
| ... ой |2.Қазақстандағы тәрбиешінің кәсіби | |
| ... ... ... еңбектермен танысу | |
| | ... ... жазу | |
|8 ... ... |1 |
| ... |1. ... ... шартты бөлуі| |
| ... ... ... ... ... | |
| ... жүйесі |жолдары – гностикалық біліктілік (тест, | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... кеш ... жоспарын | |
| | ... | |
|9 ... ... ... ... |1 |
| ... не? ... (реферат) | |
| | ... ... ... |
| | ... | |
| | ... толеранттылығы педагогика | |
| | ... ... ... | ... |Педагогика-лық |Тапсырма: 1. Педагогикалық құзыреттілік |1 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... |2. ... ... | |
| ... | | |
| 11 ... ... ... ... |1 |
| ... ... дидактикалық, | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... перцептивтік, экспрссивті | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... Я ... ... |
| ... | | ... ... ... Шет ... ... ... |1 |
| ... локусы |феномені (Н.В.Кузьмина) | ... ... ... |Тапсырма: 1.Эмоциональдық-импровизациондық|1 |
| ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ... ... | Тапсырма: Профессионализмнің әртүрлі |1 |
| ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... қарым-қатынастың | |
| | ... және ... | |
| | ... ... ( реферат) | |
| ... ... ... ... |1 ... |шеберлік және |теориясы | |
| ... ... ... ... | |
| | |3. ... ... теориясы | ... ... ... ... ... пределы |1 |
| ... ... ... Пер с анг. ... |
| | ... кәсіби рефлекцияны талдау | |
| ... ... ... шығарманы мәнерлеп оқу.|1 |
|18 |сөйлеу ... ... ... “Мақта қызбен мысық ” | |
| | ... ... ... | ... ... және |Тапсырма: Учителью о педаагогической |1 |
| ... ... М.1987 ... ... | |
| | ... ... түрлерін кестеге | |
| | ... және ... ... | |
| ... ... ... таңдағын терапияны |1 |
|20 |әрекеттегі ... ... ... анықтаңыз. | |
| |келіспеушіліктер |1.Келіспеушіліктің бір жолы ... | |
| | ... | |
| | ... ... өнері арқылы) өткізу | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... (кітап оқу) | |
| | ... ... ... ... ... | |
| | ... | ... ... ... ... ... ұйым ... |1 |
| ... және |мамандығының профессиограммасын құрастыру | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |1 |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... |Тапсырма: “Шығармашыл”, “Педагогикалық |1 |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... және ... | ... |Педагогтың |Тапсырма: Еліміздегі алдыңғы қатарлы |1 |
| ... ... ... жинақтау. | |
| ... | | ... ... ... |1 |
| ... және |Л.В.Занковтың оқыту технологиясын | |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... ... жолы (КСО) | |
| | ... ... | ... |Педагогикалық |Тапсырма: В.С.Кукушин, А.В.Болдырева |1 |
| ... және ... ... образования, Москва | |
| |шеберлік |2005. 387-391 бет ... ... | |
| | ... технологиясын оқып және | |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... ... 1.Ата-аналар жиналысын өткізу |1 |
| ... ... және ... ... | |
| ... ... ... даярлау | |
| ... | | ... ... | Тапсырма: 1.Кәсіби идентификация терминін|1 |
| ... және ... ... анықтама жинау | |
| ... ... ... | |
| ... |2. ... Н.П.Меньшикова Основы | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... есте ... ... | |
| | ... ... талдау жасау. | |
|29 |Ынтымақтастық ... ... ... |1 |
| ... және ... ... және бала ... | |
| |педагогикалық ... ... ... ... | |
| ... | | |
| | ... ... | |
| | | | | ... ... |Тапсырма: Педагогикалық шеберлік – |1 |
| ... ... бір ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | |30 ... ... ... енгізу туралы
анықтамалар
-----------------------
ӨЗ ҰСЫНЫСЫ МЕН ПІКІРІН ДӘЛЕЛДЕУ
МЕН ПІКІРІН ДӘЛЕЛДЕУ
НӘТИЖЕСІН ТАЛҚЫЛАУ
ОРЫНДАУ ФОРМАСЫН АНЫҚТАУ
ОРЫНДАУДЫҢ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІН САРАЛАУ
ҮЛГІНІ ПАЙДАЛАНУ
ЖҰМЫСТЫ ОРЫНДАУҒА КӨМЕК АЛУ
ӨЗІНДІК ... ... ... бір ... ауыстыруға және жинақтауға бағдарланған аралас
типті кредиттік жүйелер (мысалы CATS)
- оқушылардың өз бетінше жұмыс ... ... ... ... бағдарланған кредиттік жүйелер (мысалы USCS)
- оқушылардың арасынан бәсекелестік тудыру;
Әлемдегі оқу орындарында қолданылып жүрген кредиттік жүйенің үлгілері
- олардың білімге ... ... ... ... ... ... толық есепке алу;
Өзіндік жұмыстарған негізделген кредиттік жүйенің негізгі бағыттары
Академиялық икемділікті қамтамасыз ету үшін кредиттерді ауыстыруға
бағытталған кредитік жүйелер (мысалы ... Өз ... ... ... бағыттылығы қалыптасқан студент тұлғасы
Өзіндік жұмыстардың түрлері: констпект, іскерлік ойындар, шығарма, ... ... ... және тәрбие жоспарын құру
Формалары: сабақ, педагогикалық практика, пікір-сайыс, бақылау жұмыстары
Әдістері: сөдік, практикалық, көрнекілік, интербелсенді, проблемалық,
кәсіби бағыттылық, ми ... ... ... ... әр ... ... қолдана
білу біліктілігі; өзіндік жұмыстарды орындау арқылы жүргізілетін кәсіби
практикалық ... ... ... бағалау біліктілігі
Көрсеткіштері: өзіндік жұмыстардың түрлері, ... ... ... өзіндік жұмыстарды орындауда қажетті ... ... ... ... ... баяндама, іскерлік
ойындар, шығарма, реферат жазудағы шығармашылық.
Көрсеткіштері: өзіндік жұмыстардың түрлеріне, өзіне кәсібіне қызығушылық;
өзіндік жұмысты ... ... ... ... ... түрлі өзіндік жұмыстарда өзінің кәсіби бағыттылығын көрсетуге
ниеттенуі.
Өлшемі: өзіндік ... ... мен ... көре ... өзіндік жұмыстардың кәсіби мазмұнын түсіну
Өлшемі: өзіндік жұмыстың құндылығын түсініп, оны орындауда белсенділік
көрсету
Нәтижелік-бағалау
Мазмұндық
Мотивациялық-құндылық
Компоненттері:
Педагогикалық шеберлік пәні
Мектепке ... ... ... ... ... ... студенттердің кәсіби бағыттылығын қалыптастырудың
мазмұны
Ұстанымдары: дидактикалық, ізгілендіру, кәсіби бағыттылық, кәсіптік білім,
табиғилық,іс-әрекеттік, өткенге шолу, демократиялық.
Міндеттері: ... ... ... ... ... ... қызығушылықпен қарауға тәрбиелеу; ... ... ... ... ... бағыттылықты қалыптастыру;
шығармашылық қабілеттілік пен ойлауды дамыту
Мақсаты: Өзіндік жұмыстар арқылы ... ... ... ... ... ойын, шығарма, жеке дара әңгімелесу т.б
конспект, реферат, баяндама, бақылау, шығармашылық жұмыстар, курстық
дипломдық жұмыстар
Ауызша түрдегі СӨЖ
Жазбаша ... ... ... ... ... ... шеберліктің құ рылысы
құрылысы
Педагогикалық шеберліктің негізін қалайды. Үш жақты ... ... ... ... әлеуметтік - мәдени.
Педагогикалық біліктілік
Үш түрлі қабілетілікті қажет етеді: оқыту мен тәрбиелеу процесін жүзеге
асырады; ... ...... ... ... ... ... басқара алу.
Оқытушының кәсіби тұрғыдан қалыптасуға көмектеседі. ... ... оның ... ... ... ... ... тіл табыса
алушылық, перцевтивті, ой өрісінің кеңдігі, ұйымдастырушылық.
Педагогикалық қабілеттілік
Педагогикалық өнегелілік
Оқытушының бағыттылығының құндылығы яғни қызығушылығы, арман мұраты жатады.
Оқытушының ... ... ...... беру процесіндегі нақты
мәселелерді таңдауға анықтап, студенттермен қарым – қатынас жасауына ... және жеке ... ... ... ... болуына әкелсе, кейбір жағдайда керісінше
оның дамуына кедергі ... ... ... ... қасиеттерге:
адамгершілік, талап етушілік, өзін-өзі билеушілік, өзін-өзі ұстай білуі,
жинақылық, оптимисттік қасиеттер жатады. ... ... әр ... ... және ... қасиеттерін біле алады.
Бұл оқытушының жұмысында маңызды рөл алады. ... ...... ... ... студенттермен вербальды емес қарым–қатынас
жатады. Сыртқы келбет ... ... шаш ... ... ... ... мәдениеті лексикалық қорының байлылығына, мұқамды қоя ... ... ... ... құра ... дұрыс ырғағын қоя
білуге байланысты. Вербальды емес қарым-қатынасқа сабырлылық, сенімділік,
дене қимылы ... ... ... ... алғы ... - педагогикалық қызмет
Педагогикалық қызметке студенттермен жұмыс ... ... ... қарқынмен жасауда психологиялық–педагогикалық, арнайы,
әлеуметтік-мәдени білімдерді меңгеруді ... ... ... кәсіби – педагогикалық іскерлік қажет
ЖОО түлектері педагогикалық қызметті үйренуде оған сәйкес алғы шарттары бар
яғни қабілеттеріне байланысты
Денсаулық ... және ... ... ... ... және ... ... талаптарына сай болу керек
Психологиялық дайындық
Ғылыми – педагогикалық дайындық
Тәжірибиелік дайындық
Психофизикалық дайындық
Физикалық дайындық
ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚПЕН ОРЫНДАУ
ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ
ДЕҢГЕЙДЕ ОРЫНДАУ
НӘТИЖЕСІН ТАЛДАУДАУДА ҰСЫНЫСТАР ЖАСАУ
ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТЫҢ ... ... ... ... ... ... ДЕРБЕС ОРЫНДАУ
ДЕРБЕС ОРЫНДАУ
ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТЫҢ МАҚСАТЫН БЕЛГІЛЕУ

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 177 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет
«Жоғары мектепте тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру бағыттары мен тәрбие жұмыстарын жоспарлау13 бет
«Молекулалық физика курсы бойынша электрондық қабықша34 бет
Іш ағзаларының жарақатары7 бет
Адам-қоршаған орта жүйесіндегі негативті факторлар7 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері57 бет
АҚШ-тың жоғары білім беру жүйесіндегі студенттерге академиялық қолдау көрсетудің ерекшеліктері238 бет
Біртұтас педагогикалық процестің теориялық мәні14 бет
Бірқатар кремний органикалық гидрофобизаторлар жөнінде анықтамалық деректер8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь