Дебиторлық берешек есебі жайлы

КІРІСПЕ

1 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Дебиторлық берешек түсінігі мен түрлері
1.2 Күмәнді дебиторлық борыштарды есепке алудың әдістері
1.3 Дебиторлық борыштар есебінің шетелдік тәжірибесі

2 «ЭЛЕКТРОМИР» ЖШС ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 «Электромир» ЖШС дебиторлық берешектің құжаттық рәсімделуі
2.2 «Электромир» ЖШС сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың есебі
2.3 Есеп беруге тиісті тұлғаларымен есеп айырысулардың есебі
2.4 Басқа да дебиторлық борыштардың есебі

3 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасындағы компаниялардың дебиторлық борышын басқаруды жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы әлемдік экономиканың циклдық дамуының төмендеу үрдісі кезеңіне аяқ басты. Ол үшін біз экономикалық саясаттың түзетілуін қажет етеміз. Еліміздің экономикалық өсу қарқыны мен сапасы, экономикалық саясат бағыты, оны мемлекеттік қолдау керектігін көрсетеді. Қаржы дағдарыстары әсерінен болған экономиканы қалпына келтіруді, шығындардың азаюын қажет ететін қазіргі жағдайда мемлекет тарапынан оны басқара отырып түзету жүйесін құру болжанды. Республикалық бюджетті қалыптастыру, шығыстарын, жоспарлау нәтижелеріне бағдарланған бюджеттеуді енгізуде көздейтін мемлекеттік жаңаша жоспарлаудың жаңа жүйесін қалыптастырып, іске асырудың уақыты келді.
Қазіргі таңда шаруашылық жүргізуде бухгалтерлік есеп басқару жүйесінің ең басты орынын алуда. Ол қандай кәсіпорын болмасын өзінің қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз бола алады. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес қаржылық - шаруашылық қызметті толықтай есепке алуға мүмкіндік береді. Экономиканың барлық саласындағы кәсіпорындардың иелері еңбек ұжымдары шикізат пен материалдарды ұқыпты пайдалануын, өндіріс қалдықтарын жоюға, бәсекеге төтеп беретін өнімдерді өндіруге, оның сапасын көтеруге және өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға мүдделі.
Бухгалтерлік есеп - ұйымның қаржылық ақпаратын белгілі бір әдістер мен тәсілдері бойынша есептейтін, өлшейтін және оны өңдеп тасымалдайтын жүйе. Ол кәсіпорынның жұмысын толығымен бақылап, оны басқару үшін бағыт-бағдар беріп алдағы уақытта істелінетін жұмысын жоспарлап және ұйымның болашақтағы атқарылатын жұмысына экономикалық талдау жасайды.
Бухгалтерлік есептің негізгі міндеті - кәсіпорындар мен ұйымдардағы болып отыратын үдерістерді алдымен бақылап, орындалған жұмыстар мен атқарылған қызметтердің нәтижесінде өндірілген өнімдерді олар үшін жұмсалған материалдар мен шикізаттарды, ақша қаражаттарын сандық өлшемге келтіріп және оны арнайы құжаттарда көрсету.
Бухгалтерлік есеп - біздің коғамның ағымдағы өмірінің көптеген жағына әсер ететін қызмет саласы. Есеп-қисаптың маңыздылығын ескере отырып, Халықаралық бухгалтерлер конгресі француз ғалымы Ж.Б. Дюмарше ұсынған «бухгалтерлер гербін» бекіткен болатын. Онда - күн, таразы, Бернулли қисығы бейнелөніп: «Ғылым, сөнім және тәуелсіздік» деген ұран жазылған. Бұл арада, Күн - шаруашылық қызмет қаржысы арқылы бухгалтерлік есепті ашып көрсетсе, таразы - тепе-теңдік, яғни балансты білдіреді, ал, Бернулли қисығы - есеп бір кездерде пайда болып, болашақта мәңгі жалғасын табады дегенді меңзейді.
Сонымен, бухгалтерлік есеп бүкіл халық шаруашылық есебінің ең басты негізі болып табылады.
1. Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы” 2007 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасының №309-2 заңы
2. Радостовец В.К, Радостовец В.В, Шмидт О.Н “Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп” – А.: Центраудит – Казахстан , 2003 жыл, б. 68-75
3. Кеулімжаев Қ.Қ, Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері – А.: Экономика, 2006 жыл, б. 85-98
4. Сатмурзаев А. А., Абдылкасымов Д. А. Нарықтық экономикадағы бухгалтерлік есеп Алматы: Экономика, 2008 год, б. 54-88
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары “LEM”, 2002 жыл
6. Назарова В. Л., Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есебі, Оқулық – Алматы : Экономика 2006 жыл, б.55-67
7. Жодасова Г.Ө. Кәсіпорын экономикасы оқу құралы. Экономика 2006жыл, б.21-35
8. “Бухгалтер Бюллетені” №12, тамыз 2007, БИКО баспа үйі
9. Назарова В.Л, Бухгалтерлік есеп, оқулық – Алматы: Экономика баспасы, 2007 жыл, б. 52-64
10. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», Алматы 2003, В.К.Радостовец, Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт. Беттер: 246-275, 278-349.
11. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» : оқулық / Қ. К. Кеулімжаев, Н. А. Құдайбергенов. - Алматы : Экономика, 2006. Беттер 140-172, 274-287.
12. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп туралы» Заңы
13. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары (Қазақстан Республикасы Қаржы Министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 бұрығымен бекітілген)
14. «Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі» оқулық/ Б.С.Мырзалиев А.А.Сәтмырзаев Р.С. Әбдішүкіров. Беттер 142-144 . Экономика баспасы, Алматы 2008.
15. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп принциптері. Оқулық, -Алматы, 2006
16. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы» 1998 жылғы 20 қарашадағы № 20 заң күші бар жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы өзгерістері мен толықтыруларымен).
17. Абленов Д. О. Аудит негіздері : оқулық 2005
18. Қабылова Н.Қ. Бухгалтерлік есеп теориясы /Н. Қ. Қабылова, Ш. А. Доспалинова , Е. Н. Оразалинов . – 2008
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ
БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ қаласындағы ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Қаржы-экономикалық факультеті
«Есеп және аудит» ... ... ... берешек есебі»
Орындаған:
Тексерген:
ДУА 205С тобының студенті ... ... ... ... А.С.
(қолы)
________ _____________
(бағасы) ... ... ... ... ... ... ... берешек түсінігі мен түрлері
2. Күмәнді дебиторлық борыштарды есепке алудың әдістері
3. Дебиторлық борыштар есебінің шетелдік тәжірибесі
1. «ЭЛЕКТРОМИР» ЖШС ДЕБИТОРЛЫҚ ... ... ... ... ЖШС ... ... құжаттық рәсімделуі
2. «Электромир» ЖШС сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп
айырысудың есебі
3. Есеп беруге тиісті тұлғаларымен есеп айырысулардың есебі
4. Басқа да ... ... ... ... ... ... ... ШАРАЛАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасындағы компаниялардың дебиторлық борышын
басқаруды жетілдіру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы әлемдік ... ... ... ... кезеңіне аяқ басты. Ол үшін біз ... ... ... етеміз. Еліміздің экономикалық өсу қарқыны мен
сапасы, экономикалық ... ... оны ... ... керектігін
көрсетеді. Қаржы дағдарыстары әсерінен болған экономиканы ... ... ... қажет ететін қазіргі жағдайда мемлекет
тарапынан оны басқара отырып түзету жүйесін құру ... ... ... ... ... нәтижелеріне бағдарланған
бюджеттеуді енгізуде көздейтін мемлекеттік жаңаша жоспарлаудың жаңа жүйесін
қалыптастырып, іске асырудың уақыты ... ... ... жүргізуде бухгалтерлік есеп ... ең ... ... ... Ол ... ... ... өзінің
қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз
бола алады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... - ... қызметті толықтай есепке алуға
мүмкіндік береді. Экономиканың барлық саласындағы кәсіпорындардың ... ... ... пен ... ұқыпты пайдалануын, өндіріс
қалдықтарын жоюға, бәсекеге ... ... ... ... оның ... және ... ... төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға мүдделі.
Бухгалтерлік есеп - ұйымның қаржылық ... ... бір ... мен
тәсілдері бойынша есептейтін, өлшейтін және оны өңдеп тасымалдайтын жүйе.
Ол кәсіпорынның ... ... ... оны ... үшін ... алдағы уақытта істелінетін жұмысын жоспарлап және ұйымның болашақтағы
атқарылатын жұмысына экономикалық талдау жасайды.
Бухгалтерлік есептің негізгі міндеті - ... мен ... ... ... алдымен бақылап, орындалған жұмыстар ... ... ... ... ... олар ... ... мен шикізаттарды, ақша қаражаттарын сандық өлшемге
келтіріп және оны арнайы құжаттарда көрсету.
Бухгалтерлік есеп - біздің ... ... ... ... ... ... ... саласы. Есеп-қисаптың маңыздылығын ескере отырып,
Халықаралық ... ... ... ... Ж.Б. ... ұсынған
«бухгалтерлер гербін» бекіткен болатын. Онда - күн, таразы, Бернулли қисығы
бейнелөніп: «Ғылым, ... және ... ... ұран ... Бұл ... - шаруашылық қызмет қаржысы арқылы бухгалтерлік есепті ашып көрсетсе,
таразы - тепе-теңдік, яғни ... ... ал, ... қисығы - есеп
бір кездерде пайда болып, ... ... ... табады дегенді меңзейді.
Сонымен, бухгалтерлік есеп бүкіл халық шаруашылық есебінің ең басты
негізі болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... есеп
стандарттары негізінде және субьектілердің қаржылық - ... ... есеп ... ... ... ... ... қағидалар мен ережелер негізінде құралады.
Яғни қазіргі экономика саласындағы мамандар онын ... ... ... ... ... ... және есеп ... барлық
жүйесін жақсы біліктілік таныту арқылы сол кәсіпорынның барлық активтері
мен солардың ... ... ала ... ... ... ... береді. Бухгалтерлік есепті жүргізуде ең алдымен бухгалтерлік
есепті ұйымдастыруы қажет. ... ... ... ... ... ... ... қалайды. Сондықтан бұл есепте
қазыналық ... ... ... ... ... ... алудағы жүйесіне тоқталып, қызметіне талдау ... ... ... ... ... ... – дебиторлық борыштар есебі.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты – дебиторлармен есеп айырысу ... ... және ... жан – ... ... оның ... ... берілген тақырыптың проблемаларын іздестіріп, оларды шешу ... ... ... ... аудитін жүргізуді ұйымдастыру.
1 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Дебиторлық берешек түсінігі мен ... мен ... ... ... немесе жеке тұлғалардан оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген ... үшін ... ... – 1200 ... борыштары
/Алынуға тиіс шоттар/ деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек
борышы бар заңды және жеке ... ... ... табылады. Өтелетін
/алынатын/ уақытына қарай алынуға тиісті ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді алынуға тиісті борыштар ... ... Бұл ... ... ... ... шоттар» бөлімінің
шоттарында есептеледі.
Дебиторлық борыш – заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ... ұйымға, мекемеге есептелген
төленбеген борыштың сомасы. Кәсіпорынның дебиторлық борышының ... ... ... ... ... басқа мақсатқа
жұмсалғандығы ретінде, демек, кәсіпорын жұмысындағы елеулі кемшілік ретінде
қаралады.
Жалпы актив ұғымымен мүлік, ... ... ... емес ... ... ... ие ... құқықтары түсінділеріледі. Актив түріндегі
болашақ экономикалық пайда – бұл тұлғаның ақшалай ... ... ... ... ... жанама салым.
Осыдан шығатыны, дебиторлық борыш – бұл ... ... ... ету құқығымен байланысты актив түріндегі болашақ экономикалық пайда.
Дебиторлық берешекті есептеудегі басты мәселе сату ... ... ... ... ... тиеліп жіберілген немесе жөнелтілген
тауарлардың қашан сатылғанын тануында.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... борыштар ағымдағы активтер қатарында ... ... ... ... ... ... алуға төленген аванстық (алдын ала
төленген) төлем;
• Тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға ... ... ... ... ... ... ... Негізгі ұйымдар мен еншілес серіктестігі арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған ... ... ... лауазымды адамдарыны (тұлғаларанының) дебиторлық борышы;
• Басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ресми
берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар ... ... ... ... ету ... қоса, заңды құқығымен байланысты
актив болып саналады. ... ... ... ... ... бұл – иелік ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты
активке ... ... ... ... ... қаржы қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына
дебиторлық борыштардың айналымы ... Яғни ... ... ... мен ... ... ... мерзім күндерінің саны.
Ұйымның дебиторлық борышы оған байланысты ... ... ... ... Дебиторлық борыштар сатылған өнімдер мен тауарлардың ... ... және ... ... ... алып ... сомасы бойынша есептелінеді. Бір жылдан астам уақыт бойы ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Дебиторлық борыштардың пайда болған (есептелінген) уақыты мен ... ... ... ... ... ... ... көп
жағдайларда ескерілмейді. Кәсіпорындар өздерінің тауарларын сатқанда кейде
сатып алушыларға баға ... ... ... ... ... ... ... сатып алушыларды қызықтыру ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар баға
жеңілдіктерін пайдалану ұйымының күмәнді ... ... ... әсер етеді. Халықаралық тәжірибеде баға жеңілдіктері сөзімен бірге
сауда ... сөзі ... ... Өз ... ... ... келе ... елдердегі ұйымдар сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты
баға жеңілдіктерін пайдаланғандағы ... ... деп ... ... ... мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі бойынша жоғарыда аталып ... ... ... ... есебіне талдамалық есептің карточкалары, ... ... ... анықтамалары және тағы да басқа
тіркелімдер (құжаттар) қолданылады. Жалпы есеп ... ... ... ... сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың
жиынтығын анықтау үшін керек. ... ... ... ... ... Америка Құрама Штаттарының бухгалтерлік есеп
стандарттарында) ұйымның бухгалтерлік есеп жұмысын ... ... ... ... үшін ... ... есеп беру формалары
қарастырылмаған. Есеп нысанын таңдау құқығы толығымен бас ... яғни ол ... ... ... ең қарапайым әдісін
таңдап, шоттар ... ... ... ... ... ... негізгі есеп тіркелімдерінде үнемі қатысатын, эпизодтық
болып бөлінеді және олар ... ... ... ... ... есептелінетін сомаларлың дұрыстығы мен ... ... үшін ... ... ... ол ... бойынша
шоттарды корреспонденцияланатын щоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі.
Мұндағы басты мақсат – әрбір шоттағы ... ... мен ... ... ... табылады. Дебиторлық борышты есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни ... ... ... ... ... жөнелтілген тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) ... ... ... есептің көзқарасымен қарағанда,
тауарлардың тиелуі мен мен ... ... ... және есеп ... ... тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Дебиторлық борыштар келесідей бөлімдерден тұрады:
1210 «Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы».
1290 «Күдікті қарыздар ... ... ... ... ... ... ... «Басқадай дебиторлық борыштар».
1620 «Алдағы кезең шығындары».
1630 «Берілген аванстар».
Яғни осы жоғарыда аталған баптар бойынша кәсіпорындар мен ... ... ... жеке ... ... сомалары дебиторлық борышы
болып табылады.
1.2 Күмәнді дебиторлық борыштарды есепке алудың әдістері
Сатып алушылар мен ... ... ... және жеке ... төлем
қабілеттілігін анықтау жүйесін қанщалықты арттырғанымен, оларға несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетліге ... үшін ... есеп ... ... ... ... бір ... ғана өтеліп, қалған бөлігінің
алынбай қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп ... ... ... ... ... борышкер кәсіпорындар мен ұйымдардың банкрот болып
қалуы немесе ол кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ету ... өтіп ... ... ... алушылардың келісімшартқа
сәйкес белгіленген мерзімде төлемеген шоттары «күмәнді қарыздар» деп
аталады. ... ...... ... ... және ... кепілдікпен қамтамасыз етілмеген дебиторлық борыштар жатады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ету ... өтіп ... ... күмәнді қарыз болып саналады. Өтелу-өтелмеуі белгісіз,
күмән тудыратын борыштарды есептен шығарудың екі ... бар. ... ... есептен шығару әдісі, мұнда шығындар нақты шоттарда ... ... ... ғана ... ... ... ... – резервтік
әдіс, бұл жағдайда шығындар алдын ала қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Тікелей еспетен шығару ... ... есеп ... ... ... ... ол ... мен шығындарды сәйкестілікке келтіре
алмайды, яғни ... ... ... ... ... ... көрсетліген сәтінде емес, оның күдікті деп танылған есептік
мезетінде ғана ... ... ... мен ұйымдар күмәнді
қарыздарға шығындардың есебінен ... ... ... ... ... резервтердің есебі 1290 ... ... ... ... ... ... қарыздар бойынша резервтер есеп беретін жылыдң
соңында жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 1-бөліміндегі
178-бабына сәйкес ... ... ... жалпы уақыты 3 (үш) жыл болып
белгіленеді. Үш жыл уақыт аралығында өтелмеген ... ... ... ... ... ... есептен шығарылады.
Қазақстан Республикасы заңына сәйкес талап ету ... өтіп ... ... ... ... деп ... Ал үмітсіз қарыздар
сомалары құрылған күмәнді қарыз бойынша резерв есебінен есептен шығарылады.
Егер ... мен ... ... ... ... резерв құрмаса және
үмітсіз қарыздың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл сома ... ... ... шығарылады. Сондай-ақ бұл сома қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп ... ... ... ... ... ... қарызы үмітсіз қарыз ретінде есептен
шығарылып және ол осы есептен шығарылып және ол осы есеп ... ... ... ... ... жазу ... (есептен шығару осы
есеп беру кезеңінде жүргізілсе):
Дт: 1290 Күмәнді қарыздар бойынша резевтер шоты
Кт: 1210 ... ... ... ... ... шығарылған дебиторлық қарыз сомасы есеп берудің келесі
кезеңінде өтелсе, онда ол сома негізгі емес қызметкен түскен табыс ... Бұл ... ... ... ... 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты»
Кт: 6010 Негізгі емес қызметтен ... ... ... ... жазу ... ... бойынша резервтер» есебі №10 ... ... мен ... ... ... деп ... үшін 100000 (жүз мың) теңге көлемінде резерв құрғанда мынадай
корреспонденциялар ... ... ... ... ... ... 7210 ... әкімшілік шығындар шоты 100000 ... 1290 ... ... ... ... шоты ... мен ... бухгалтерлік балансындағы дебиторлық
борыштары сомасынан күдікті қарыз бойынша ... ... ... ... ... айырма қалдығының сомасы ғана көрсетіледі.
Жалпы халықаралық тәжірибеде күмәнді қарыздарды бағалау үшін мынадай
екі әдісі қолданылады:
• Несиеге сатудан алынатын таза ... ... ... ... ... ... беруде);
• Дебиторылқ қарыздарды өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі
(бухгалтерлік баланста)
Бұндағы бірінші ... ... ... ... ... ... ... шығындарды дұрыс есептеу болса, ... ... ... ... таза ... ... дұрыс есептеу болып
табылады. Көпетеген кәсіпорындар мен ұйымдар да бұл ... ... ... ... ... ... сатудан алынатын таза табыстан еспетелегн
пайыз ... ... ... бұл әдіс ... ... ... ... борыштардан шеккен нақты шығындар мен ... ... таза ... ... ... ... ... тәжірибеге сүйене отырып есептеледі. Содан кейін бұл ... ... ... ... үшін есеп беру кезіндегі сатылған нақты өнімге
қолданылады.
Негізінен несиеге стаудан алынатын таза ... ... ... ... ардайым дебиторлық қарыздың таза өзіндік құнын есептеп отыру
мүмкін емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі ... ... ... ... ... ... қарыз сатылым негізінде туындаған. Әдіс
қолданылуы барысында өте ... және ... ... жағдай, несиеге сталған тауарларға қолданылатын
пайыз пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) отыруы ... ... ... үшін ... ... ... ... бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза дебиторлық
қалдықтың қалуына ... Бұл әдіс ... ... борыш пайызын
анықтаған уақытта өткен ... ... ... ... ... болып күтіп отырған күдікті ... ... ... ... ... анықтау есептеледі. Несиге стаудан алынатын таза
табыстан есептелген пайыз әдісіне ... ... ... ... ... есептеу әдісі дебиторлық қарыздардың нақты өзіндік құнын
өтеуге қажетті күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының дұрыс ... ... ... ... ... жасалған резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес түзетіледі. Бұл жағдайда
күмәнді ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасалынған қажетті резерв сомасының мөлшерін анықтау үшін
мыналар қолданылады:
• Негізгі дебиторлық борышқа ... ... ... ... ... шоттың мерзіміне сәйкес әрбір сомасына бөлек
негізделген мөлшерлеме;
2. Дебиторлық борыштар есебінің шетелдік тәжірибесі
Дебиторлық ... ... алу ... ... бойынша
жүргізіледі. Дебиторлық қарыз халықаралық және қазақстандық бухгалтерлік
есептің стандарттарына сәйкес компаниянға сатып алушылардан (дебиторлардан)
алынуға ... ақша ... деп ... бухгалтерлік есеп стандарттарында (соның ішінде ... ... ... есеп ... ... бухгалтерлік
есеп жұмысын жүргізу барысында қолданылатын барлық бланкілері үшін міндетті
ортақ есеп беру формалары ... Есеп ... ... ... бас ... ... яғни ол алғашқы құжаттарды
топтастырудың ең ... ... ... ... ... міндетті. Шоттарға келетін болсақ, оларға ... ... ... қатысатын, эпизодтық болып бөлінеді және ... ... ... ... борыштар шоттарында
есептелінетін сомалардың дұрыстығы мен ... ... ... ... ... керек, ол құжаттар бойынша шоттарды корреспонденцияланатын
шоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі. Мұндағы ... ...... ... ... мен ... толықтығын анықтау болып
табылады. Дебиторлық борышты есептеудегі басты мәселе сату мерзімін анықтау
болып табылады, яғни сатып алушыларға ... ... ... ... ... ... ... сатылғанын тануында. Бухгалтерлік
есептің көзқарасымен қарағанда, тауарлардың ... мен ... ... және есеп ... ... ... ... сатылғандығы
деп танылады.
Халықаралық стандарттар аймақтық және ... ... ... ұйымдарға:
- Еуропалық экономикалық бірлестік (ЕБ);
- Еуропалық бухгалтер – эксперттер федерациясы (ҒЕЕ);
- ... есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлер ассоциациясы (ГАА);
- Азия және Тынық мұхит елдерінің бухгалтерлер федерациясы (САRА);
- ... ...... Азия ... ... ... (ҒА);
- Оңтүстік – Азиат бухгалтерлер федерациясы (SAFA);
- Солтүстік бухгалтерлер федерациясы (НҒА) және ... ... ... ... есеп ... ... стандарттары бойынша Комитет (IASC);
- Бухгалтерлердің халықаралық федерациясы (IFAC);
- Біріккен Ұлттар Ұйымы (ООН);
- БҰҰ халықаралық бухгалтерлік стандарттар бойынша ... ... тобы ... БҰҰ ... ... бойынша комиссия (UNCTC);
- Экономикалық қарым – қатынас және дамыту ұйымдары (ОЕСД) және ... ... ... тұлғалы (уәкілді) халықаралық бухгалтерлік
ұйым болып 1973 жылы 29 ... ... ... ... ... ... Нидерландия, АҚШ, Франция, Жапония кәсіби
бухгалтерлік ұйымдарымен құрылған комитет ... ... ... ... Ресейдегімен сәйкес. Мұндағы
дебиторлық берешектің кең тараған түрі – есепке алынуға тиісті шоттар.
Алынуға тиісті ... : ... ... ... ... ... ... емес активтеріне деген тілек – талаптары
кіреді. Дебиторлық берешек ... ... ... ... ... ... өтеу күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді дебиторлық берешек
болып бөленеді. Дебиторлық берешек ... шот ... ... ... бабы ... ... міндеттемелермен расталады.
Дебиторлық берешек пайда болатын сипатына қарай қалыпты және аяқталмайтын
болып бөлінеді.
Батыстағы дебиторлық берешек ... ... ... ... Тауарды сатуда несие беру, және оның мерзімі мен ... ... ... беру ... ... ... ... сенімділігін анықтау, сатып алушы мен фирма арасында
сенімділік қатынасын орнату;
- Несие сомасын ... ... ... ... ... тура ... ... ерекшелігі ретінде, шетел валютасындағы дебиторлық берешек есебін
айтуға болады. Бухгалтерлік баланста дебиторлық берешек ... құны ... ... ... валюталық құнынан төмен бағамен көрсетіледі.
Соңында, шығындар валюталық курстың ... ... ... ... алынбайды. Бірақ, тәжірибе жүзінде барлығы ... ... ... егер ... ... ... байланысқан активтері немесе
міндеттемелері болса. Германиядағы есептің ... ... ... ... ... ... құрылған уақыттағы валюталық құнымен
көрсетіле ... Бұл ... ... ... ... есеп ... ашып жазу ... Испанияда дебиторлық берешек есепті кезең соңындағы бағам бойынша
есептелінеді. Бағам айырмалары ... ... және ... бойынша
топтастырылады. Оң нәтижелі топтама пайда түрінде есептелсе, теріс топтама
шығындар мен пайдалар есебінен есептен шығарылады.
2 ... ... ... ... ... ұйымдастыру
2.1 «Электромир» ЖШС-нің дебиторлық берешектің құжаттық рәсімделуі
«Электромир» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... шектеулі
және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» ... ... және ... ... ... сәйкес орта
кәсіпкерлік субъектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ЖШС активтердің, дебиторлық берешектер есебін, меншік
капиталының, міндеттемелердің және ... ... ... ... немесе екі жақты жазылатын жазу ... есеп ... Бас ... сәйкестендіріліп бухгалтерлік
есебін жүргізеді. Субъектінің құрылымдық бөлімшелерінде бухгалтерлік есепті
жүзеге асыруға кәсіпорынның бас ... ... ... Егер ... дербес бухгалтерлік қызметі болмаса, онда бухгалтерлік есеппен
қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... негізінде жұмыс істейтін мамандардың көмегімен жүзеге асырады. Бас
бухгалтерді қызметтің босатқан кезде ол ... ... ... ... басшысы бекіткен тәртіпке сай істерді өткізіп
береді, өткізу барысында бухгалтерлік ... ... және ... ... ... ... ... Субьект активтердің,
меншік капиталының, міндеттемелерінің және олармен жасалатын шаруашылық
операцияларының қосарлана ... екі ... ... жазу ... есеп ... Бас жоспарымен сәйкестендіріліп бухгалтерлік
есебін жүргізеді. Бухгалтерлік қызыметтің басты мақсаты ... ... үшін ... ... ... ... ... процесстері туралы дұрыс және толық ақпараттармен қамтамасыз
ету, ... ... ... ... ... ... ... және басқа да мүдделі
тұлғаларға бухгалтерлік есептің стандартына ... ... есеп ... ... табылады.
«Электромир» ЖШС бастапқы бақылауын жүзеге асыру үшін ... ... ... құндық өлшемдарі ағымдағы топтастыру және ... ... ... ... ... ... ... есептік саяасатында көрініс табады. Басқаша айтқанда, есептік
саясат - бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге ... ... ... ... ... ... шаруашылық ахуалынан, олардың қолдану
тәртібінде белгіленген және БЕС-ның біршама рұқсатымен бухгалтерлік ... ... - бір ... ... алу жолымен қалыптасады. Егерде
стандартты бухгалтерлік есепті жүргізудің кейбір обьектілері көтерілмесе,
онда бухгалтерлік есеп ... ... ... мен заң ... өзі есеп жүргізудің процедурасын дербес әзірлей алады.
Сатушылармен және орындаушылармен есеп айырысу әкелу немесе сатып алу
келісім ... ... ... ... ... ... ... сома
төлемідік тапсырыспен аударылады. Қазіргі кезде көп ешкім алдын ... ... ... ... ақша ... Егер ... ... немесе
бұзылған болса осыған жауапты адамның мойынынан ... ... ... ... ... ... немесе жасалған операцияға жазбаша түрінде берілген ... ... және осы ... ... есептің шоттарында
көрсету үшін ол негіз болып табылады. Кез келген шаруашылық операцияларын
тиісті есеп ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Бухгалтерлік қызметтің басты
мақсаты субъектіні жедел ... үшін ... ... ... ... мен ... ... туралы дұрыс және толық
ақпараттармен қамтамасыз ету, сондай-ақ инвесторларға, жабдықтаушыларға,
сатып алушыларға, ... ... ... ... ... да ... тұлғаларға бухгалтерлік есептің ... ... есеп ... ... ... ... бухгалтериясы дебиторлық берешектер есебін жүргізу
барысында мына төменде ... ... ... ... ... - ... мен басқа да тұлғалардың
берешегі» деп ... ... ... бойынша;
№8 Журнал-ордер - «Алынуға тиісті қосылған құн салығы»,
«Есептелген пайыздар», «Басқадай дебиторлық берешектер» және «Берілген
аванстар» деп ... ... ... ... Журнал-ордерге қосымша тізімде - «Берілген аванстар» шотының дебиті
бойынша;
№10 Журнал-ордер - «Күдікті қарыздар бойынша резерв», «Алдағы кезең
шығындары» ... ... ... ... Журнал-ордер - «Сатып алушылар және тапсырыс ... ... және ... серіктестердің дебиторлық берешегі
шотының кредиті бойынша жүргізіледі.
Сатып алушылар мен ... ... және ... ... ... есебі бойынша жоғарыда аталып өткен тіркелімдерден
басқа дебиторлық берешектердің ... ... ... ... ... бухгалтерлік анықтамалары және тағы да басқа
тіркелімдер қолданылады. Жалпы есеп ... ... ... мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік есеп стандартында
(соның ... ... ... ... ... ... ұйымның бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу барысында
қолданатын ... ... үшін ... ... есеп беру формалары
қарастырылмаған.
2.2 «Электромир» ЖШС сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп
айырысудың есебі
Кәсіпорындар мен ... 1210 ... ... мен ... ... деп ... бөлім шоттары сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің осы кәсіпорынға ... әр ... ... ... ақпараттарды
қорытындылау үшін арналған. Аталған бөлімде келесідей шоттар қаралған:
1210 ... ... ... вексельдер»
1210«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де борыштары»
Бұлар активті шот ... ... ... да бұл ... борыштың сомасы жазылса, ал ... ... ... ... ... ... (дебиторлық борыштар шоты) сатып алушы
заңды немесе жеке ... ... ... ... сондай-ақ
кәсіпорынның оларға көрсеткен қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.
«Алынуға тиісті ... деп ... ... тиеліп жіберілген өнімдер
(тауарлар), атқарылған жұмыстары мен көрсетілген ... үшін ... мен ... берушілердің банк мекемесі қабылдаған есеп айырысу
құжататары бойынша ... ... ... ... Жалпы «Алынуға тиісті
шоттар» шотын сипаттай келе олардың қысқа мерзімді активтер ... ... сату ... ... ... ... болады. Сондықтан
оларды кейбір уақыттарда «саудалық міндеттемелер» деп те ... ... ... сату кезінде де пайда болады. Міндеттемелердің өтелу
көздеріне басқадай нұсқаулар болмаған ... ... ... ... ... ... тәжірибеде кез келген адамға тауарларды ... ... ... етек ... ... ... сатып алушылар үшін сатып алған
тауарларының төлемін бір немесе бірнеше айдан кейін төлеу ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды. Тауарларды
несиеге сататын фирмалар, сатып алушының шотты тиісті ... ... бар ... ... ... жүргізілулері қажет. Сол
үшін әрбір ұйымдарда несиелік бөлімдер жұмыс істейді. Бұл ... ... және ... ... ... ... жайлы мәселені шешуге керкті
ақпараттарды білуге болады, сонымен қатар тауарлар ... ... ... ... ... да ... жайлы басқадай мәліметтер
алуға мүмкіндігі бар. Осындай несиелік ақпарат бөлімдерінің ... да ... ... ... ... ... шешімдер қабылданады.
Несиелік бөлім төлем сомасын ұсынуды, несие көлемін шектеуді және ... мен ... ... ... ... өтеуді қамтамасыз
ететін белгілі бір ... ... етуі ... Осыған орай
кәсіпорындар мен ұйымдардың таңдап алынған ... мен ... ... ... атап ... қажет. Бұл шотта сатылған материалдық емес
активтер, негізгі құралдар, ... ... және тағы да ... ... есептеледі.
Сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар
бойынша дебиторлық борыштардың пайда болуына 1210 ... ... 1210 ... ... 1210 ... ... мен тапсырыс
берушілердің өзге де борыштары» деп аталатын шоттардың ... оған ... 6210 ... емес ... ... алынатын кіріс», «Негізгі құралдардың есептен шығарылуынан
алынатын кіріс» және ... ... ... шығарылуынан алынатын
кіріс» деп аталатын шоттардың тиістілері кредиттелінеді.
Сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы ... ... құн ... ... 1210 ... тиісті борыштар»,
«Алынған вексельдер», 1210 Сатып алушылар мен ... ... өзге ... деп ... шоттардың тиістілері дебиттелініп, «Қосылған ... шоты ... ... ... ... ... 1210 ... борыштар», «Алынған вексельдер», 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің өзге де борыштары» деп ... ... ... ... «Негізгі емес қызметтен алынған басқадай ... ... ... ... мен дайын өнімдер әр түрлі себептермен
кейін қайтарылған жағдайда 6020 ... ... ... ... шот дебиттеліп, 1210 «Сатып алушылар мен ... ... деп ... ... ... ... кредиттелінеді.
Сатып алушылардан оларға сатылған өнім, тауар және атқарылған жұмыстар
мен көрсетілген қызметтер үшін төлемдер ... ... 1000 ... ... ... дебиттелініп, 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің борыштары» деп ... ... ... ... ... ... ... сату және баға шегерімдерінің
сомасына 6030 «Сату шегерімі» ... 6030 ... ... ... ... 1210 «Алынуға тиісті ... ... 1210 ... алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де
борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілерінің ... 3130 ... ... ... ... жазылып сторно етіледі (алып тасталынады).
Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... ... онда ... айналымнан тыс
активтер, қаржылық инвестициялар, тауарлы-материалдық қорлар бойынша шот
фактуралары ... ... есеп ... құжаттары жинақталып,
топтастырылып бөлек көрсетіледі. Тізімдемелердегі ...... ... ... ... ... басқадай құжаттар негізінде
активтердің топтары бойынша жазылады. Тізімдеменің бағдарында ... ... ай ... ... ... және ... ... топтары бойынша сатлыған активтердің сандық мәліметтері көрсетіледі.
«Сатып ... мен ... ... борышы» шотының бөлімше
шоттарының кредиті бойынша ... ... үшін № 11 ... сату мен ... алу ... ... қатынастар, жеткізу
келісімдері, консигнация жайлы келісімдер мен сату және сатып ... ... ... және тағы да ... құжаттар
құқықтық ресімделуі қажет. Келісімнің және соған ... ... ... «тауар» болып табылады. ... ... ... ... ... оның бағасы мен келісілген жалпы құны
аталып өтуі ... ... ... ... тұрақсыз және бекітіген болып
көрсетілуі мүмкін.
Кейбір жағдайларда жабдықтаушы ... ... ... ... үшін ... алуы мүмкін. Алынған вексель анықталған мерзім
ішінде белгіленген соманы төлеу бойынша жазбаша міндеттемені ... ... – оның ... ... ... яғни уақыт біткен
соң борышкердің ақша төлеуін талап ететін ... ... ... ... ... алу және сату ... сондай-ақ капиталды
қысқа мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель бағалы қағаздардың
ерекше бір түрі ретінде қызмет етеді.
Вексель ... ... ... ... жазбаша борышқорлық
міндеттеме болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын вексельде көрсетліген соманы төлеуді
талап етуге даусыз құқық береді. Вексельді ... яғни ол ... ... жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке тұлға вексель беруші
деп аталады. Ал вексель бойынша төлем ... ... ... ... ... жалпы түрін мына төмендегі суреттен көруге болады:
|ВЕКСЕЛЬ ... (екі жүз мың) ... ... жыл ... ... сома мөлшері ... ... ... ... ЖШС ... ... ақша ... ... аты ... жыл ... мерзімі ... ... ... ... ... ... аты ... Д.С._______________________________МО ... ... ... және ... мөр ... ... вексель бойынша есеп айырысу бір жыл мерзім аралығында (ішінде)
жүргізілетін ... ... ... ... ... актив бөлімінің
өтімділігі жоғары активтер бабында көрсетуі керек. Соған сәйкес вексель
беруші осы соманы өз ... ... ... ... ... вексельдер бабында көрсетеді. Вексельдің өтелу мерзімі болып
весельбойынша төлем ... ... ... яғни ... ... ... есептелінеді. Әдетте вексельдер пайдалануы барысында
бір немесе бірнеше міндетті орындайды. ... ... ... ... Дебиторлық қарыздың өтелу серзімін белгіді бір уақытқа ұзарту;
• Шот-фактураға немесе ... да ... ... ... ... ... ... түрінде төлем алу үшін негіз;
• Айналымға жіберу мүмкіндігі.
Бухгалтерлік есепте весельдер сатлыған, вексельге ... және ... ... ... ақашалай баламасымен немесе
барлық ақшалай төлемдердің ... ... ... ... ... бұл пайыз есептелінетін сомасы болып табылады. Ал вексель бойынша
алынған ... осы ... ... ... ... ... болып есептелінеді.
Вексельдің атаулы құны вексельде көрсетліген пайыз сомаларын қоспағандағы
вексель ... ... ... төленуге тиісіт ақшалардың сомасы
болып табылады. Жасалу үлгісі және қолданылуы ... ... жй ... деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Жай вексель дегеніміз төлем мерзімі келген кезде ... ... ... ақша ... ... ... ... ешқандай шарт қоймай-
ақ міндеттейтін құжат болып табылады, яғни қарапайым тілмен айтқанда
вексель берушінің ... ... ... ... ... ... Жай ... борышкердің жазбаша міндеттемесі болып саналады.
Вексельде оның берілген ... ... ... ... мерзімі мен орын, төлем төлеуге тиісті кредитордың аты ... яғни ... ... қолы ... ... ... үдерісі
кезінде вексель бір адамнан екінші адамға арнайы тіркеліп жазылғаннан ... ... ... ... ... теріс жағында немесе ... ... ...... ... ... ... белгілі бір соманы үшінші заңды тұлғаға немесе жеке тұлғаға
төлеу ... ... ... ... саналады. Яғни оның жай вексельден
ерекшілігі, аударылмалы ... ... ... ... ... ақша ... үшінші бір адамға эмитентке төлеу туралы жазбаша
бұйрығын бере алады.
Вексельдерде ... ... ... және ... деп ... ... ... вексельдердің атаулы құнында төленетін ... ... ... ... ... вексельдерде пайыздық сома өз алдына бөлек
көрсетілмейді, бірақ ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің ... ... ... ... және
қазыналық болып 3 түрге бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер өнім өндіруші кәсіпорындар мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы, яғни ... ... ... мен ... ... ... кешіктірілу себебіне байланысты беретін коммерциялық несиесі
ретінде ресімделеді.
Қаржылық ... ... ... ... ... әр
түрлі банктер арасындағы борышкерлік қатынастар ресімделеді.
Қазыналық ... ... ... ... ... Олар
мемлекеттің ішкі қарыздарын ... ... ... Қазыналық
вексельдер негізінен дисконтымен бірге номиналын шегерім ... ... ... бойынша банктерге және басқа да ... ... ... Ал ... кері қарай сатып алу толық атаулы құны
бойынша ... ... ... ... табысын атаулы және
сату бағасы арасындағы айырмашылық құрайды. Жалпы ... ... ... үшін ... ... капитал салу нысаны болып табылады.
Олар банк арқылы ақша рыногында пайдаланылады.
Вексельдер эмитенттер бойынша: Қазыналық және ... ... ... Жай және ... кепілділігінің барлығына қарай: ... ... ... ... ... ... Мерзім вексель және ұсынушылық вексель болып
бөлінеді.
Вексельдерді толтыру мен ... ... ... ... ... ... ... түрде вексельдік таңба, яғни вексель деген жазу
жазылып оның ұсынылған күні мен орны, ... ... ... төлеу
мерзімі көрсетілуі керек. Аударылмалы вексельді трасат ... ... ... ... трассанттың вексель бойынша ешқандай міндеттемесеі
болмайды. Вексель ... ... ... ... ... дейін
жабдықтаушының иелігінде болуы, тауарға төлем төлеу үшін басқа заңды
тұлғаға ... жеке ... ... ... банк ... ... алу ... мүмкін. Вексельдің маңызды деректемесі болып төлем ... ... мен ... ... ... ... төлем мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны бақылап отыру қажет.
Вексельмен есеп айырысу есебі ... ... ... ... Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және ... ... ... ... ... ... есеп ... жайлы ақпараттар жинақталады.
Дебиторлық берешектердің ең негізгі түрі сатып алушылар және ... есеп ... ... ... ЖШС «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі»
деп аталатын бөлім шоттары сатып алушылар мен ... ... ... деген әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін
арналған. Аталған бөлімде келесідей ... ... ... ... мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі», онда бір жылға дейін мерзімі бар ... және ... үшін ... ... және ... есеп ... ... және сатып алушылар мен тапсырысшылардың өзге қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі көрсетіледі;
1220 «Еншілес ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық ... онда ... ... ... бар іске ... активтер және көрсетілген қызметтер
үшін еншілес ұйымдарға ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... және еншілес ұйымдардың өзге қысқа
мерзімді дебиторлық ... ... ... және ... ... қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі», онда бір жылға дейін мерзімі бар іске ... және ... ... үшін ... және бірлескен
ұйымдармен есеп айырысу бойынша ... және ... ... ұйымдардың өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешегі көрсетіледі;
1240 «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі», онда филиалдардың шоттарына ақша ... ... және ... ... ... және ... мен ... бөлімшелердің
өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешегі көрсетіледі .
Бұлар активті шот болып табылады. ... да бұл ... ... ... ... ал ... ... азайуы
көрсетіледі. Алынуға тиісті шоттар (дебиторлық берешек шоты) сатып алушы
занды немесе жеке ... ... ... тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның
оларға көрсеткен қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.
«Алынуға тиісті шоттар» деп ... ... ... жіберілген өнімдер
(тауарлар), атқарылған жұмыстары мен көрсетілген қызметтері үшін ... мен ... ... банк мекемесі қабылдаған есеп айырысу
кұжаттары бойынша төлеуге тиісті сомасы есептеледі. ... ... ... ... ... мерзімді дебиторлық берешегі» шотын сипаттай
келе олардың ... ... ... ... және ... ... пайда болатындығын аңғаруға болады. Сондықтан оларды ... ... ... деп те ... Олар тауарларды несиеге
сату кезінде де пайда болады .
Несиелік берешектің өтелу ... ... ... ... жағдайда, оларды сатудан алынды деп ... ... кез ... адамға тауарларды несиеге сату кең көлемде етек
алған, сонымен бірге ... ... үшін ... ... тауарларының төлемін
бір немесе бірнеше айдан ... ... ... ... да ... Мұндай
несиені коммерциялық несие деп те ... ... ... ... ... ... шотты тиісті уақытында төлеу қабілеттілігі ... ... ... ... ... Сол үшін ... ... бөлімдер жұмыс істейді. Бұл бөлімдер арқылы, жеке және заңды
тұлғалардың немесе ... ... ... ... ... ... ... сатуға немесе бермеу жайлы мәселені шешуге керекті
ақпараттарды білуге болады, сонымен ... ... ... ... ... бюролар арқылы да клиент жайлы басқадай мәліметтер
алуға ... бар. ... ... ... ... мәліметтері
бойынша да несиеге тауарларды ... ... ... ... қабылданады.
Несиелік бөлім төлем сомасын ұсынуды, несие көлемін шектеуді және сатып
алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... ... ... бір қаражаттарды талап етуі мүмкін .
Осыған орай кәсіпорындар мен ұйымдардың таңдап алынған ... ... ... есеп ... атап ... ... Бұл ... сатылған
материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар және тағы да
басқа ... ... ... ... мен ... берушілердің берешегі» шоттарына қатысты
бухгалтерлік есепте мынадай корреспонденциялар ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілерге
300000 (үш жүз мың) теңгенің дайын өнімдері 500000 (бес жүз мың) ... ... ... 80000 ... мың) ... ҚҚС сомасы).
1. Сатылған тауарлардың өзіндік құнынмен есептен шығару:
Дт: 7010 «Сатылған өнімнің және ... ... ... – 300000 тг.
Кт 1320 Дайын өнімдер – 300000 тг.
2. Сатылған тауарлардан алынатын сомаға:
Дт: 1210 «Сатып алушылар мен ... ... ... берешегі», - 420000 тг.
Кт: 6010 «Өнімді сатудан және қызметтер көрсетуден түсетін кіріс», –
420000 тг.
3.Сатылған тауарлар үшін ... ҚҚС (13%) ... 1210 ... ... мен ... ... мерзімді дебиторлық
берешегі»– 54600 тг.
Кт 3130 «Қосылған құн салығы», – 54600тг.
4.Сатылған тауарлар үшін төлем ... ... 1030 – ... ... ... ақша ... 500000 тг.
Кт: 1210 – «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың ... ... ... – 500000 ... материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар
бойынша қосылған құн салығы ... ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» «Алынған вексельдер»,
«Сатып алушылар мен тапсырыс ... өзге де ... деп ... ... ... ... құн ... шоты
кредиттелінеді.
Шетелдік валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің тиімді баға
айырмашылықтарының пайда болуына «Сатып ... мен ... ... ... берешегі» «Алынған вексельдер», «Сатып алушылар ... ... өзге де ... деп ... шоттардың тиістілері
дебиттелініп, «Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.
Алынуға тиісті айыппұлдардың, өсімақылардың сомаларына «Сатып ... ... ... ... ... берешегі», «Алынған
вексельдер», «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де ... ... ... ... ... емес қызметтен алынған басқадай
кірістер» шоты кредиттелінеді.
Сатьш алушылардан оларға сатылған өнім, тауар және атқарылған жұмыстар
мен ... ... үшін ... келіп түскенде «Ақшалар» бөлімінің
тиісті шоттары дебиттелініп, «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
берешегі» деп ... ... ... ... кредиттелінеді.
Сатылған тауарлар мен дайын өнімдер әр түрлі себептермен кейін
қайтарылған жағдайда «Сатылған ... ... деп ... ... ... ... мен ... берушілердің берешегі» деп
аталатын бөлім шоттарының тиістілері кредиттелінеді.
Кейін қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға ... ... ... немесе «Баға шегерімі» шоттардың тиістілері
дебиттелініп, ... ... ... ... ... ... мен ... берушілердің өзге де берешектері» деп аталатын
шоттардың тиістілері кредиттелінеді.
Қайтарылған тауарлар мен өнімдерге ... мен ... ... құн салығы сомасы «Алынуға тиісті берешек», ... ... ... мен ... ... езге де ... аталатьш шоттардың тиістілерінің дебитіне, «Қосылған құн салығы» шоттыд
кредитіне жазылып сторно етіледі ... ... ... және ... ... есеп ... операциялары
арнаулы тізімдемелерде есептеліп, онда сатылған айналымнан тыс активтер,
қаржылық инвестициялар, тауарлық-материалдық ... ... шот ... басқадай есеп айырысу құжаттары жинақталып, топтастырылып бөлек
көрсетіледі. Тізімдемелердегі жазулар - шоттар, фактуралар ... ... ... ... ... ... ... топтары бойынша
жазылады. Тізімдеменің бағандарында (графасында) сатып алушылар (тапсырыс
берушілер) бойьшша ай басьндағы қалдықтар ... және ... ... ... ... ... активтердің сандық мәліметтері
көрсетіледі. «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі» ... ... ... ... операциялардың есебі үшін №11 Журнал-ордер
қолданылады .
Тауарларды сату мен сатып алу кезіндегі ... ... ... ... ... ... мен сату және ... алу
келісімдері, сондай-ақ келісімшарттарымен және тағы да ... ... ... ... ... және ... ... есептің басты
объектісі «тауар» болып табылады. Сондықтан келісімшартта ... ... ... оның ... мен келісілген жалпы құны
аталып өтуі қажет. Келісім ... ... ... және ... ... ... ... баға келісімшартта көрсетіліп, тауарларды төлеу ... және ... ... ... ... ... әсіресе келісімшартқа қол қою мен тауарды жеткізү арасындағы
уақыт айырмашылығына байланысты сатушы ... ... есеп ... ... ... теңге құнының (бағамының) өзгеруіне байланысты
тиімсіз (қиын) жағдайға тап болуы мүмкін. Сондықтан келісүші ... ... ... ... тырысады. Бұл жағдайда тауардың
жалпы валюталық сомасы ... жәнс ... ... ... ... ... мен бағамы белгіленеді. Әр түрлі банктердегі ... ... ... ... ... ... ... болмаса белгілі
бір банктегі оның төлемі жүргізілген күніне таңдап ... ... ... ... үшін тауардың белгілі бір ... ... 100% ... ... болады.
Тұрақсыз баға келісімшартқа отыру барысында тұрақты бағаны ... ... ... ... ... әсер ... ... жиі өзгерген уақытта . Бұл
жағдайда базистік (бастапқы) бағасы белгіленіп, оны есептеудің әдістері мен
жағдайлары қарастырылады. ... ... құн ... ... шот-фактурада салықтың бұл түрінің болуы міндетті. Келісімшарттың
басты элементі ретінде ... ... ... ... ... есептеудің
түрлерін, тәсілдері мен нысандарын анықтайды.
1 ... - ... ... ... ... мен ... ... қарыздарының есебі
|№ |Шаруашылық операция мазмұны |Сома ... |
| | ... ... |
| | | |Дт |Дт |
|1 ... өнім /тауар, жұмыс, қызмет/ | | | |
| ... - ... | | | |
| | ... ... |450600 |7010 |1320, ... | | | |8110 |
| ... ... |545948 |1210, 2110 |6010 |
| ... құн ... ... |76432 |1210, 2110 |3130 |
|2 ... алушылар мен |676800 |1010, 1030 |1210, 2110 |
| ... ... өнім | | | |
| ... ... ... үшін | | | |
| ... ... ... | | | |
|3 ... ала ... ... |252800 |3510, 4410 |1210, 2110 |
| ... сатып алушылар мен | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|4 ... өнім кері ... | | | |
| ... ... түскеннен кейін |35400 |6020 |1010, 1030 |
| ... ... ... ... |35400 |6020 |1210, 2110 ... Есеп беруге тиісті тұлғаларымен есеп айырысулардың есебі
Субъект қызметкерлеріне кассадан шаруашылық шығындарына және іссапар
бойынша шығындарға берілетін ақшалай аванс есеп ... сома деп ... беру ... ... операцяларды жүргізу ережелерімен реттеледі.
Іссапарлар бойынша есеп айырысуда қызметкерлердің іссапарларына байланысты
шығындарды өтеуіне ... ... ... ... ... 93б. 1т.
басшылыққа алынды:
• Пәтер-тұрақты жалға алуды төлеу – тиісті құжаттармен расталған, орын
сақтағаны үшін төлем де ... іс ... ... ... бойынша;
• ҚР шегіндегі іссапарда болған әрбіп күн үшін тәуліктің төлеу мөлшері
тәулігіне екі айлық есептік көрсеткіштен аспауы керек;
... ... бару мен ... іс ... ... ... ... орын
сақтағаны үшін төлем де кіреді – тиісті құжаттармен расталған нақты
сомада төленеді;
• ҚР-нан тыс ... ... ... ... күн үшін ... ... – ҚР үкіметі белгілеген мөлшерлер шеңберінде.
Қызметкерді іссапарға жіберу үшін субъект басшысы іссапардың орны мен
мерзімі ескерілетін бұйрық ... ... ... ... немесе №1а формасымен беріледі және іссапарлық сома есебі
жүргізіледі.
Есеп беру үшін ... ... ... ... ... ... жол ақы, тәуліктік, пәтерлік құндарды алдын-ала есептеу
бойынша ... ... ... тек қана берілген мақсатқа жұмсауға
рұқсат етіледі. Есеп ... ... ... ... ақтаушы
құжаттарды тіркеп, іс жүзінде жұмсалған сома жайлы есеп ... ... ... ... жайлы есеп тапсыруға міндетті. Іссапарға шыққан
шығындар жайлы есеп ... ... соң 3 күн ... ... ... ... есеп беруші адамдар кассаға қайтарады.
Бухгалтерия субъект басшысы бекіткен аванстық есептерді тексереді және
шығындарды анықтайды.
Синтетикалық есеп «Қызметкерлердің және ... ... ... ... ... ... «Есеп беретін адамдармен есеп айырысу»
1 қосалқы шоты ашылады. Аналитикалық есеп әрбір аванс бойынша жүргізіледі.
Есеп беруге ... ... ... ... бөлігі алынған
мерзімі аяқталғаннан кейінгі 3 ... ... ... ... ... ... ... есеп беруге алған тұлға жұмсалған сомалар ... ... ... ... 5 күннен кешіктірместен субьектінің
бухгалтериясына өткізуге міндетті. Қолма-қол ақша қаражаттарын есеп ... тек ... ... және ... есеп ... берілген ақшалар
бойынша толық есеп бергенде жүргізіледі. Есеп беру сомаларын жұмсау туралы
есептемені белгілі ... ... және ... пайдаланылмаған
қалдығын кассаға қайтармаған тұлғаларды бухгалтер заңда көзделген тәртіпке
сәйкес аталған борышты ... ... ... ... Есеп ... жоғарғы үлес салмағы қызмет бабындағы іссапарға қатысты ... ... ... ... ... дейінгі және одан кері қарай тұрақты жұмыс ... жол жүру ... ... ... ... шығындарын;
3) тәулік ақысын;
4) ұсынылған құжаттарға (сақталым, кеңсемен, офиспен сөйлесудің ... т.б.) ... өзге ... ... ... ... де қызметкерлер Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге іссапарға
жіберілсе, басшының бұйрығымен коса оның мерзімі, ... орны ... ... еңбеккерлерге қай елге барса, сол елдің ... ... ... ... ... ал егер де ондай валюта болмаса,
онда еркін-конверттелетін валюта беріледі.
Іс-сапардан оралғаннан ... бас ... ... алған
аванстары бойынша оларды растайтын құжаттарымен ... ... ... ... есеп ... ... дебеті бойынша және мына шоттардың кредитіне келесі ... ... есеп ... ... авансын төлеп берген кезде;
1040-авансты есеп айырысу шотынан почта арқылы аударған кезде; 1430 - ... ... чек ... ... ... ... 1010- есеп беретін
мемлекеттік салық маркаларын, почта маркаларын және т.б. беру ... ... ... ... ... шоттардың дебетіне
жазылады: 1310-1315, 1317, 1330, 1330 - сатылып алынған тауарлы-материалдық
кұндылықтардың және өндірістік ... ... ... 7210
немесе 8145- іссапар, почталық, телеграфтық және басқа да шығындар; ... ... ... ... ... еңбек ақысынан ұстаған кезде.
Есеп беруші адамдармен есеп айырысу шетел валютасымен жүзеге асырылуы
мүмкін (қызмет ... ... ... шет елде ... және ... ... ... кезде). Есеп беретін тұлғаға шетел валютасында берген
кезде 2150 ... ... ... ... шет ... ... есеп
айырысу" аралық шоты дебеттеліп, 1020 "Кассадағы ... ... ... ... шоты ... ... ... шығару кезінде 7210
"Жалпы және әкімшілік шығындар", 8148 "Басқа да ... ... ... ... ... ... барысында кәсіпорын өз қызметкерлерін қызмет
бабымен іс-сапарға жібереді, дүкендерден кеңсе жабдықтарын ... ... ... ... ... және ... да ... төлейді. Бұл
шығындардың үнемі банк мекемелері ... ... ... ... ... ... емес. Сондықтан да жоғарыда аталған және басқа да шығындарды
төлеу үшін қызметкерлерге қолма-қол ақша ... және олар сол ... есеп ... ... тек ... жарлығымен және нақты қажеттілік жеткен кезде есеп
беруге тиісті адамдарға және ... ... ... ... Есеп ... тиісті адамдарға берілген сомалар оны ... ... ... және ... ... ... ... аванс құжаты төменде келтірілген).
Аванс есептерін бухгалтерия тексереді, сонан соң оларды субъектінің
басшысы бекітеді. Дұрыс ... ... ... және ... ... ... ... рәсімдеу үшін есеп беруші адамдарға қайтарылады.
Есеп беруге тиісті адамдар өздеріне берілген ... ... онда ол ... сомасы жалақысынан біртіндеп немесе түгелдей
ұсталады. Аванс құжаттары бойынша артық ... сома ... ... ... жұмсалған шығыстардың есебі. Іс-сапар шығыстары деп
кәсіпорын басшысының жарлығы бойынша белгілі бір ... ... ... ... үшін ... ... басқа кәсіпорынға
бару үшін алған қаражатын айтады. Ол ... ... ... ... ... ... туралы" заңымен қаралған шаралар бойынша
беріледі. Іс-сапар шығыстары өтелетін ... ... ... Республикасының аясында іс-сапарда жүргендерге екі ... ... ... (ТЕК) ... ... ... тәленеді,
демалыс және мейрам, сондай-ақ жолда болған күндері де қоса есептелінеді.
Нақты іс-сапар орнына барған және сол жерден ... ... ... ... белгі соғады. Егер де еңбеккер бірнеше мекен-жайларға
жіберілсе, сол барған жерлері бойынша түгел белгі ... ... ... және ... ... ... көрсетілген күнмен сәйкес келуі тиіс.
Әдетте, іс-сапар мерзімі жолда жүрген уақытын есепке алмағанда қырық ... ... ... ... ... жалдауына кеткен шығындары
негізінен ұсынылған құжаттардың негізінде, бірақ Қазақстан ... ... ... ... ... емес ... өтеледі.
Іс-сапар бойынша өткізілген аванстық қүжаттар бойынша белгіленген
норматив деңгейінде және ... ... ... жағдайда: іссапарда
көрсетілген жеріне дейін және кері жүрген жолына кеткен нақты ... ... ... ... да қоса ... де ... ... Республикасынан тыс жерлерге іссапарға
жіберілсе, басшының бұйрығымен қоса оның мерзімі, мақсаты, орны анықталады.
Іссапар шығыстары еңбеккерлерге қай елге ... сол ... ... ... ... ... ... ал егер де ондай валюта болмаса,
онда еркін-конверттелетін валюта беріледі.
Келгеннен кейін бес күннің ішінде алған аванс бойынша есеп беру ... ... ... ... ... бас бухгалтердің көмекшісі
Москваға, содан соң Ұлыбританияға 15 күнге, яғни 5 каңтар мен 19 ... 2006 ж. ... ... ... АҚШ долларының бағамы бойынша
ұлттык валютаға шаққанда қаңтардың 15 күні ол ... ж.) 150,6 ... ал 19 күні ... ж.) ол 151,2 ... ... сондай-ақ фунт
стерлингтін бағамы да 19 күні 217,91 теңге болған (1 фунт стерлинг үшін).
4. ... да ... ... ... ... ... ... есепке алу "Басқалай ,
дебиторлық қарыздар" ... ... ... ... ... ... 1251 "Өтелуі тиісті қосылған құн салығы";
- 1252 ... ... 1253 ... және ... ... ... 1254 ... да қарыздар".
Дебиторлық қарыздардың әрбір түрі бойынша есепке алуды ұйымдастырудың
жайын қарастырып көрейік.
"Өтелуі тиісті қосылған құн салығы" ... ... ... құн салығы (ҚҚС) бойынша есеп айырысуды көрсету үшін 1420 ... ... құн ... шоты қолданылады.
1420-шотының дебеті бойынша 3310 "Жабдықтаушылармен ... есеп ... 3370 ... да" ... ... ... алынған тауарлы-материалдық құндылықтарды,
атқарылған жұмыстарды және керсетілген қызметтерді ... ... ... бойынша ҚҚС көрсетеді.
Тауардың, жұмыстың, қызметтің есебінен қосылған құн салығы ... ... ... салу үшін ... егер ... ... (жұмыс, қызмет) алушы қосылған құн салығын (ҚҚС) ... ... ... Қазақстан Республикасында ҚҚС төлеуші болып ... ... ... ... берілген шот-фактураның негізінде.
Қосылған қүн салығының (ҚҚС) сомасы зачетқа ... ... егер ... ... (жұмысты, қызметті) алушы қосылған құн салығын төлеуші
болса;
- төленген салық сомасы кеден заңдылығымен ... ... яғни ... декларациясында керсеткендей болса;
- төлем құжатында көрсетілген салық сомасы ... ... ... темір жол және авиа билетінде көрсетілген салық сомасы салық заңына
сәйкес сомада болса;
- тұрғын-үй қызметінде пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... машинасынан алынған чектердің ... ... ... ... байланысты төлеуге жататын ҚҚС болса олар, зачетқа жатпайды,
егерде:
- ... ... ... ... ... ... ... байланысты болса;
- тұрғын-үй қорларындағы ғимараттар болса, қонақүй ... ... ... жеңіл автомобиль, негізгі құрал ретінде алынған болса;
- тегін алынған мүліктер (тауарлар, жұмыстар, қызметтер).
Есептік кезең өткеннен кейін, ҚҚС ... ... ... етілген
сомасы, 1420 шоттың кредитінен 4320 шоттың дебетіне есептен шығарылады.
Бұрындары ... ... ҚҚС ... ... шығарып тасталады, ол
кезде, 4320 шотының дебетінде және 1420 шотының ... ... ... ... жазумен жазылады. Бұл жағдайда, 1420 шотында ҚҚС ... ... не ... құнына есептен шығарылады.
Есептелінген проценттер 2170 "Есептелінген проценттер" шотында есепке
алынады. Бұл шотта есептелінген проценттер ... ... ... ... ... болады (ұсынылған заемдар, ... ... ... алу және ... тиісті проценттік үстеме төлем 2170 "Есептелінген проценттер"
шотының дебеті және 6120 "Акциялар бойынша ... және ... ... ... ... ... проценттердің төленуі 1040 "Есеп айырысу шотындағы қолма-
қол ақша", 1010 "Кассадағы ұлттық ... ... ... ... 1050
"Ел ішіндегі валюталық шотындағы қолма-қол ақша" және т.б. шоттардың ... 2170 ... ... ... ... ... ... "Есептелінген проценттер" шоты бойынша аналитикалық есеп - ... ... ... ... жалға алушы және т.с.с. кәсіпорындар бойынша
және уақыттың өтуімен туындаған проценттік ... ... ... ... ... ұксас машинограммасында жүргізіледі.
2150 "Жұмыскерлердің және басқа тұлғалардың ... ... ... келесі түрлері есепке ... есеп ... есеп ... ... ... ... кредитке сатылған
тауарлары бойынша ұсынылған заемдар; материалдық шығынды өтеуі бойынша.
3 Дебиторлық берешек есебін жетілдіру шаралары
3.1 ... ... ... ... ... ... ... борыш – сатып алушылар дайын өнімді арттырған ... ... ... оның ... ... дейінгі қарыз. Дебиторлық
қарызды талдау оның заңдылығын, пайда болған ... ... ... ... қалыпты және қалыпсыз қарыз пайда болады. ... бола ... ... қалыпты деп есептеледі. Төлем құжаты ... ... ... ... деп есептеледі.
Дамыған елдерде дебиторлық қарыз кредиторлық қарыздан асып тұрса
айналымның ... ... ... деп ... ... елдерде
бұл жағдай кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын әлсірететіндіктен қауіпті деп
есептеледі.
Дағдарыс жағдайында кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ара ... ... отыру қажет.
Дебиторлық қарыздың біршама өсуі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қауіп
төндіреді, қаржыландырудың ... ... ... ... етеді:
- уақыты өтіп кеткен қарыздың жағдайын бақылап отыру керек;
- тапсырыс берушілердің қарызды өтемеу қаупін азайту үшін тапсырыс
берушілердің ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығына дебиторлық қарыз өз бетінше
әсер етпейді, оның ... ... ... әсер ... ... ... кәсіпорынның балансының мәлметіне сай оның
бір жылдың ішіндегі ... ... ... ... өтеу ... ... қарыз ұзақ уақыттық (өтейтін уақыты 12 айдан көп), ... ... ... деп ... ... екі бөліктің әрқайсысында төлейтін уақыты өткен қарыздың мөлшері
белгіленеді.
Уақыты өткен қарызды талдай отырып, оның қайсысының ... ... ... ... ... ... шығарып тастау қажет.
Уақыты өтпеген, бірақ өтелмеген дебиторлық қарыз өтейтін уақыты өтіп
кеткен, қарыз төлейтін мекеме жойылғандықтан ... ... деп ... ... ... ... көрсеткіштердің көмегімен
талданады:
- ағымдағы активтің жалпы көлеміндегі дебиторлық қарыздың үлесі;
- сенімсіз (үш айдан көп уақыт өтелмеген) қарыздың ... ... ... ... ... ... орташа айналым
мөлшері.
Нарықтық экономика кезінде кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық жұмыс
істеу ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды жүргізу қажеттілігі туады. Өндірілген
тауарларды тиеп ... ... ... қызмет көрсету арқылы, кәсіпорындар,
әдетте, қолма-қол төлем ақша алмайды, яғни сатып алушыларды несиелейді.
Сондықтан ... тиеп ... ... ... төлем қаражаты
түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек ... ... оның ... ... ... ... ... түрімен,
нарық сиымдылығымен, өндірілген өніммен нарықтың молықтырылу деңгейі,
шарттың жағдайы, кәсіпорынның ... есеп ... ... және ... фактор қаржы менеджеріне ерекше маңызды.
Жеткізілген өнімдер үшін есептесудің ... ... ... қол ... ақшасыз төлем түрінде жүргізіледі. Тұрақты экономикада ақшасыз төлем
басым болады, яғни чек, вексельдер ... ... ... және ... аудару арқылы төлеу түрінде жүргізіледі. Тұрақсыз экономика
жағдайында алдын ала есеп айырысу түрі ... ... қол ... ... ... ... несиелік карточканың көмегімен
орындалады.
Айналым саласындағы қаражаттарды қысқартуды ынталандыру факторы
айналым қаражаттарын ... ... ... ... ол ... ұтымды пайдалануға мүмкіншілік тудырады.
Дебиторлық қарыз қаражаттары, кәсіпорынның айналымынан уақытша қаражатты
аударуын көрсетеді, ол өз ... ... ... қажеттілікті қажет
етіп және қаржы жағдайын қиындатып жіберуі мүмкін.
Өнім өндіруші ... ... ... ... ... тиелген
тауар қаражаттарды құрайды. Тиелген тауарлар қаражаты шарасыз ... ... ... ... өнімдер, шартта көрсетілген уақытта тұтынушыларға
тиеліп жіберілуі тиіс: Бірақ тиеліп жіберген тауарлардың ... ... ... ... Олардың бір бөлігі тиеліп жіберген тауарлардың
үлесіне тиісті, бірақ төлем уақыты жетпеген. Бұл жағымдығы тез ... ... ... өткеннен кейін, кәсіпорынның төлембеген қаражаттары,
тиеп жіберген тауарлар түріне айналады. Соңғысы, ... ... жоқ ... ... басқару жүйесін жетілдіру, шығындарды төмендету, қаржы
ресурстарын ... ... ... ... ... ... менеджерлері тез түсінеді. Бұл жерде туындайтын мәселе біреу ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыруды ... ... ... ... ... ... ... есептеу
жолдарын жетілдіру, қолда бар қорылар бар ... алу ... ... ... ... ... процестерді
жетілдіруге ең ... ... ... керек
және т.б.  осындай басты мәселелерді шешу ... ... ... мәселесі болып отыр.
Сонымен қатар, кәсіпорында әртүрлі деңгейдегі менеджерлерге нарықтың
күшейген бәсекелестік жағдайында  басқарушылық шешімді қабылдауға мүмкіндік
беретін, ... ... ... жүйесін жасаудың объективті қажеттілігі
де бар. ... ... ... ... ... ... қаржы
ресурстарын қалыптастыру  процесін талдауға мүмкіндік береді.  ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы жүргізіліп келеді.
Сондықтан да нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... жетілдіру арнайы кешенді
зерттеуді талап етеді. дебиторлық ... ... бұл - ... ... ... заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы
уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің ... ... ... ... Яғни дебитолық борыштардың есептелген ... ... ... ... ... күндерінің саны. Ұйымның дебиторлық
борышы оған байл ... ... ... ... ғана анықталады. Дебиторлық
борыштар сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан баға ... және ... ... құнын алып тастағандағы қалдық сома
бойынша есептеледі. Бір ... ... ... бойы ... ... ұзақ мерзімді дебиторлық борыштар» болып есептеледі. Дебиторлық
борыштардың ... ... ... ... мен өтелу уақытының
арасындағы мерзімге байланысты ... ... ... көп ... ... өздерінің тауарларын сатқанда кейде сатып
алушыларға баға жеңілдіктерін ... ... ... қадамға баруының
басты себебі сатып алушыларды қызықтыру арқылы сатылатын тауарларының
көлемін арттыру ... ... ... ... басқаруды жетілдіруде бухгалтерлік
есептің рольі мен мәні артуда. Басқару мен ... ... ... ... ... ... шешімдерін әзірленуге, негіздеу мен қабылдауға,
субъектінің нарықтағы іс – қимыл анықтап, бәсекелес субъектіні анықтауға,
сондай – ақ ... ... және ... ... ... сапалы,
уақытылы ақпаратты қалыптастыру бухгалтерлік есептің басты мақсаттары болып
табылады.
Мен бұл курстық жұмыста өзіме берілген ... ... ... ... ... де, ... материалдарды кеңінен қолдандым.
Бүгінгі таңдағы нарықтық экономика жағдайында бухгалтерлік ... ... ... ... ... 3 ... тұрады.
Курстық жұмыстың өзектілігі – тақырып кең ауқымды және маңызды
болғандықтан жан – жақты ... Яғни ... жан – ... және ... ... шешу ... шешу ... соқпады.
Бухгалтерлік есеп – экономикалық білім жүйесіндегі негізгі пәндердің
бірі, әрі оны мамандығыш деп таңдағандар үшін аса маңызды. Ол ... кез ... ... ... ... орын алады. бухгалтерлік
есептің негізгі міндеті – халық ... ... ... ... ... ... сай ... жұмысын жүргізу.
Бухгалтерлік есептің мәліметтері негізінде бүкіл шаруашылық
қызметтің іс - ... ... оның ... ... шығыны есепке
алынады, қаржылық жағдайы ашып көрсетіледі.
Бухгалтерлік есеп субъектілердің меншігін сақтауды ... ... ... ... қажетті ақпаратты жинақтайды.
Бухгалтерлік есеп қйымның қаржылық ақпараттарын белгілі бір ... ... ... ... және оны ... ... ғылым
болып табылады.
Қазіргі заман бухгалтері – бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... мен аудит дағдыларын игеруі,
сондай – ақ өндіріс процесстерін ... ... ... Ол ... ... құқықтары мен заңнамалары есепке ала отырып, әр
түрлі экономикалық ... ... ... ... қызметін
жоспарлай білуі тиіс.
Экономиканың барлық саласындағы кәсiпорындардың иелерi мен ... ... ... ... пен ... ұкыпты жұмсауға,
өндiрiс қалдықтарын азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнiмдерiн
өндiруге (ұлғайтуға), оның ... ... ... ... төмендетуге,
қоршаған ортаны сақтауға мүдделi екендігін ашып көрсету. Бұл орайда шаруаға
кырсыздыққа, кәсiпорынның материалдық құндылықтарын, ақша қаражаттарын және
басқа да ... ... және ... ... және тонауға қарсы
күресте бухгалтерлiк есептiң маңызы мен мәнi ... ... ... есептеудегі басты мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады,
сатып алушыларға тиеліп жіберілген немесе жөнелтілген ... ... ... ... есеп ... есебі бухгалтерлік есептің мынадай
шоттарында жүреді:
2410,2110 ... ... ... ... ... вексельдер" шоты;
2410 "Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің басқадай қарыздары"
шоты. Осы шоттар бойынша ... ... ... ... ... ... ... шотында жөнелтілген өнім ... ... және ... ... ушін ... банк ... ... есепке алады. Алынуға ... ... ... ... ... ... ... қарыздар, яғни бір есептік
кезеңннің ішіндегі болып және ұзақ мерзімдегі дебиторлық ... ... ... ... қамтитын болып екіге белінеді.
Дебиторлармен есеп айырысу бойынша бухгалтерлік есепте келесі жазулар
жазылады:
Сатылған (жөнелтілген) өнімнің, тауарлардың, істелінген ... ... ... ... ... ... ... мына төмендегідей
шоттардың корреспонденциясы жасалады: 6010 ... ... ... ... ... ... 7010 ... үшін алынып, сатылған
тауарлардың езіндік құны" шоттары дебеттелі де, 1320 "Дайын ... ... ... 71100 ... өндіріс", 8120 "Өз өндірісінің шала
өнімдері", 8130 "Қосалқы өндіріс" және ... ... ... Қаржылық
инвестицияларды, материалдық емес активтерді, негізгі құралды сатқан кезде
тиесілі шығыстар шоттары дебеттеліп, актив шоттары кредиттеледі ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың «Дебиторлық борыштар» деп
аталатын бөлім шоттары ... ... мен ... ... осы
кәсіпорынға деген әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін
арналған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... 2007 ... ... ... ... №309-2 ... Радостовец В.К, Радостовец В.В, Шмидт О.Н “Кәсіпорындағы бухгалтерлік
есеп” – А.: ...... , 2003 жыл, б. ... ... Қ.Қ, ... Н.А. ... есеп теориясы және
негіздері – А.: Экономика, 2006 жыл, б. ... ... А. А., ... Д. А. ... ... есеп ... ... 2008 год, б. 54-88
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары ... 2002 ... ... В. Л., Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік
есебі, Оқулық – ... : ... 2006 жыл, ... ... Г.Ө. ... ... оқу құралы. Экономика 2006жыл, б.21-
35
8. “Бухгалтер Бюллетені” №12, тамыз 2007, БИКО баспа үйі
9. Назарова В.Л, Бухгалтерлік есеп, оқулық – Алматы: ... ... жыл, б. ... ... бухгалтерлік есеп», Алматы 2003, В.К.Радостовец,
Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт. Беттер: 246-275, ... ... есеп ... және негіздері» : оқулық / Қ. К.
Кеулімжаев, Н. А. ... - ... : ... 2006.
Беттер 140-172, 274-287.
12. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... ... ... есеп ... ... ... (Қазақстан Республикасы
Қаржы Министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 ... ... ... есеп ... және ... оқулық/ Б.С.Мырзалиев
А.А.Сәтмырзаев Р.С. Әбдішүкіров. Беттер 142-144 . Экономика баспасы,
Алматы 2008.
15. Әбдіманапов Ә. ... есеп және ... есеп ... -Алматы, 2006
16. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы
аудиторлық қызмет туралы» 1998 жылғы 20 ... № 20 заң күші ... (2001 ... 15 ... ... мен ... ... Д. О. Аудит негіздері : оқулық 2005
18. Қабылова Н.Қ. Бухгалтерлік есеп ... /Н. Қ. ... Ш. ... , Е. Н. ... . – 2008

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық берешек26 бет
Дебиторлық берешек есебі22 бет
Дебиторлық берешек есебі мен аудитін, талдауын жетілдіру жолдары64 бет
Дебиторлық берешек есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық берешекті басқарудың теориялық негіздері . «Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау14 бет
Дебиторлық берешектің есебі мен аудиті84 бет
Дебиторлық берешектер бойынша есеп айырысулар есебі мен аудиті82 бет
Дебиторлық берешектер есебі96 бет
Дебиторлық берешектер есебі және оны жетілдіру71 бет
Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь