Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері

Мазмұны:

Кіріспе

І.тарау. Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатудың құқықтық сипаттамасы.
1.1 Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босату
түсінігі 10
1.2 Қылмыстық жауаптылық пен жазадан
босату институтының мәні 13

П.тарау. Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері.
2.1 Қылмыстық заң бойынша қылмыстық
жауаптылықтан босату негіздері 16
І.І Қылмыстық жауаптылықтан босату
негіздерінің түрлері және олардың
жалпы сипаттамасы 19

Ш.тарау. Жаза. Жазадан босату түсінігі мен түрлері.

3.1 Жаза және оның мақсаты ... ... ... ... .. 27
3.2 Жазалар жүйесінің ұғымы және маңызы ... .. 34
3.4 Қылмыстық жазадан босату түрлері мен
олардың жалпы сипаттамасы 38
3.5 Кәмелеттік жасқа толмағандарды жазаны
өтеуден босату 47

ІV.тарау. Рақымшылық және кешірім беру.
4.1 Рақымшылық. 49
4.2 Кешірім беру. 52

Қорытынды 54

Пайдаланған әдебиеттер 56
Кіріспе

Қылмыстық жауаптылық әдетте жаза арқылы жүзеге асырылады. Бірақ та кейбір жағдайларда қылмыспен күрес жаза қолданбай-ақ жүргізіле беруі мүмкін. Қылмыспен күрес практикасында қылмыстық жауаптылық пен жазадан босату институттары мейлінше кең таралған. Аталған институттарды қолдану негіздері босату түріне байланысты әрқилы болғанымен, жасалған іс әрекеттің құқықтық сипаты өзгеріссіз калады. Яғни ол іс-әрекет қылмыстық сипатта болады.
Қылмыстық жауаптылықтан босату қылмыстық-құқықтық мәжбүрлеуді біртіндеп жеңілдетумен азайту тенденциясын бейнелейді. Барлық жауаптылықтан босату түрлері әр жағдайда индивидуалды, тұлғаның жеке қасиеттерін терең талдау нәтижесінде және осы тұлғаның қылмыстық жаза шарасын қолданбай түзелуі мүмкін деп танылған жағдайда ғана қолданылуы тиіс. Өзінің мазмұны бойынша қылмыстық жауаптылықтан босату тек жазаны өтеуден босатуды ғана емес, сонымен бірге жазалау шараларын белгілеуден де босатуды білдіреді. Қылмыстық жауаптылықтан босату— ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жазадан босатудан басқа жағдайларда, тиісті органның құқығы болып табылады. Ал, ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жауаптылықтан босату бұл органдар үшін міндетті болады.
Қылмыстық жазадан босату— бүл кінәлі адамды жазаның құрамдас бөліктері болып табылатын белгілі бір құқықтарын шектеумен құқықтарынан айырудан босату.
Аталған институтты қолдануға сот тағайындаған жазаны орындаудың тиімсіздігі немесе жазаны атқаруға мүмкіндік болмауы негіз болады. Кейде қылмыстық жазадан босатуды қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың бір формасы ретінде түсініп оны қылмыстық жауаптылықтан босатудың құрамдас бөлігі ретінде құрастырып қате тұжырым жасайды. Ал іс жүзінде, жазаны өтеуден босату — дербес қылмыстық-құқықтық институт болып табылады.
Бұлар өзара мазмұны, негіздері, заңдық салдарлары және қолданудың процессуалдық тәртібіне байланысты ерекшеленеді. Мысалы, қылмыстық жазадан босату тек онша ауыр емес және орташа ауырлықтағы қылмыстар үшін ғана емес одан да кең шеңберде қолданылады. Ал қылмыстық жауаптылықтан босату тек үлкен қауіп тудырмайтын онша ауыр емес және орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адамдар үшін ғана қолданылады. Жазаны өтеуден тек сот қана босата алады, ал қылмыстық жауаптылықтан босатуды тергеуші, прокурор, анықтау органы жүзеге асыра алады.
Сондай-ақ, қылмысты адам жазаны өтеуден босатылғанымен қылмыстық жауаптылықтан босатылмайды. Ал қылмыстық жауаптылық жаза қолданусыз жүзеге асырылуы мүмкін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995 ж. 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауы. 2006 ж. 1 – наурыз.
3. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының Президенті туралы" конститутциялық заң күші бар жарлығы. 1995 ж. 26 желтоқсан.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. Алматы, 2001ж.
5. Коментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан, КВШ МВД РК, 1999 год.
6. Учебное и практическое пасобие: "Наказание". Под.Ред.к.ю.н. А.А.Нурымбетова
7. Учебник: Уголовное право Республики Казахстан. (общая часть), Алматы, 1998г.
8. Курс лекций : Уголовное право (общая часть), под.ред.А.В.Наумова.
9. Учебник: Уголовное право (общая часть), под.ред. д.ю.н.профессора И.Я. Козаченко.
10. М. П.Карпушин,В. И. Курляндский"Уголовная ответственность и состав преступления", Юридическая литература, Москва, 1974 год.
10. Б.А.Куринов "Научные основы квалификации преступлений". Учебное пасобие для студентов, Издательство МГУ, Москва, 1984г.
11. Кригер Г.А. "Причинная связь в советском уголовном праве", Советская юстиция N1. 1979г.
12. Волошина А. "Нарушение нравственных норм как фактор насилственных преступлений". Вопросы борбы с преступностью. Вып. 40, Москва, 1984г.
13. Кригер Г.А. "Наказание и его применение". Юридическая литература, Москва, 1962г.
14. Здравомыслов Б.В., Красиков Ю.А., Рарог А.И.
"Уголовное право", Монускрипт, Москва, 1992г.
15. Бюллетень Следственного Департамента МВД РК, N4. г.Астана.
16. «Об уголовной ответственности юридических лиц» правовая реформа в Казахстане 2000. №1.
17. Шаймерденов К. Пожизненное лишение свободы. Новелла (Уголовное право). Юридическая газета. 1998., №31.
18. Алимжан К. Толкование и применение правовых норм в судебной системе РК. Правовая реворма в Казахстане. 2004. №2.
19. Дулатбеков Н.О. Қылмыстық жаза тағайындау (теория және практика мәселелері): Монография. Астана: Фолиант. 2002 ж.
20. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Лекциялар курсы. Астана. Фолиант. 2001 ж.
21. Анашкин Г. Назначение наказания за несколько преступлений и по двум и более приговорам. СЮ, 1982. №2.
22. Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному праву. Киев, 1980.
23. Горелик А.С. Назначение наказаний по совокупности. – Красноярск, 1975, 1975.
24. Горелик А.С. Наказание по совокупности преступлений и приговоров (принципы, законодательство, судебная практика). – Красноярс, 1992.
25. Горелик А.С. Уголовно – правовые проблемы наказания по совокупности преступлений и приговоров.-Томск, 1991.
26. Губаева Т., Малков В. Назначение наказания по совокупности преступлений. //Росийская юстиция, 1998. №6.
27. Комментарий к УК РК под ред. Рогова И.И., Рахметова С.М. 1999.
28. Кругликов Л.Л. Уголовно - правовые средства обеспечения справедливости наказания. Учебное пособие. –Ярославль, 1986.
29. Куринов Б.А. Обеспечение законности и справедливости при назначении наказания. //Советское государство и право, 1971. №4.
30. ҚР Жоғарғы сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмыстық жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтау туралы» №1Қаулысы.
31. Малков В.П. Совокупность преступлений. Казань, 1974.
32. Малыхин В.И. Назначение наказания при совокупности преступлений. – Самара, 1991.
33. Молчанов Д.М. Совокупность преступлений. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук. – М.,2000.
34. Морагулова И.Л. Назначение наказания за 1985 год. – М., Юридическая литература, 1986.
35. Научно – практический комментарий к УК РФ. Том.1. – Нижний Новгород. 1996.
36. Николаева З.А. Коллизии норм о множественности преступлений и назначении наказания по совокупности. Российский юридический журнал. – Екатеринбург, 1993, №2.
37. Осипов П.П. Теориетические основы построения и применения уголовно – правовых санкций. Л., 1976.
38. Попрас В. Назначение наказаний по совокупности преступлений и приговоров.//Бизнес – информ. – Харьков, 1997.№16.
39. Российская юстиция, 1996 г.-№12.
40. Солопанов Ю., Шмелев В.О. О назначении наказания при совокупности преступлений. //Социалистическая законность, 1990.№8.
41. Становский М.М. Назначение дополнительных наказаний при совершении нескольких преступлений.// Советская юстиция, 1993.№8. – С.23-24;
42. Уголовное право., Общая часть. Учебник под ред. Козаченко И.Я. и Незнамовой З.А.-М., 1998.
43. Ушаков А.В. К вопросу об эффективности норм, регламентирующих назначение наказания за совершение нескольких преступлений. //М.И.Калинин о социалистической законности и современность. – Калинин, 1985.
44. Черданцев А.Ф. Системообразующие связи права. Советское государство и право, 1974, №8.
45. Юшков Ю.Н: Назначение наказания по совокупности преступлений и приговоров. М., 1975.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
І-тарау. Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатудың құқықтық сипаттамасы.
1. Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... жауаптылық пен жазадан
босату институтының мәні ... ... ... босату негіздері және олардың түрлері.
2.1 Қылмыстық заң бойынша қылмыстық
жауаптылықтан босату негіздері 16
І.І Қылмыстық жауаптылықтан ... ... және ... ... ... ... ... босату түсінігі мен түрлері.
3.1 Жаза және оның ... ... ... ... ... және ... 34
3.4 Қылмыстық жазадан босату түрлері мен
олардың жалпы сипаттамасы 38
3.5 Кәмелеттік жасқа толмағандарды жазаны
өтеуден босату ... ... және ... беру.
Рақымшылық. 49
2. Кешірім беру. 52
Қорытынды 54
Пайдаланған ... ... ... әдетте жаза арқылы жүзеге асырылады. Бірақ та
кейбір жағдайларда қылмыспен күрес жаза ... ... ... Қылмыспен күрес практикасында қылмыстық жауаптылық пен жазадан
босату институттары мейлінше кең таралған. ... ... ... ... ... ... әрқилы болғанымен, жасалған іс әрекеттің
құқықтық сипаты өзгеріссіз калады. Яғни ол іс-әрекет қылмыстық ... ... ... ... ... ... азайту тенденциясын бейнелейді. Барлық жауаптылықтан босату
түрлері әр жағдайда индивидуалды, тұлғаның жеке ... ... ... және осы тұлғаның қылмыстық жаза шарасын ... ... деп ... ... ғана ... ... ... мазмұны бойынша
қылмыстық жауаптылықтан босату тек жазаны өтеуден босатуды ғана ... ... ... ... белгілеуден де босатуды білдіреді.
Қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... өтуіне байланысты жазадан
босатудан басқа жағдайларда, тиісті органның құқығы болып табылады. Ал,
ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жауаптылықтан босату бұл ... ... ... жазадан босату— бүл кінәлі адамды жазаның құрамдас бөліктері
болып табылатын белгілі бір құқықтарын ... ... ... ... қолдануға сот тағайындаған жазаны орындаудың
тиімсіздігі немесе жазаны атқаруға мүмкіндік болмауы негіз ... ... ... ... ... ... ... асырудың бір
формасы ретінде түсініп оны қылмыстық жауаптылықтан босатудың құрамдас
бөлігі ретінде құрастырып қате ... ... Ал іс ... ... босату — дербес қылмыстық-құқықтық институт болып табылады.
Бұлар өзара мазмұны, негіздері, заңдық салдарлары және ... ... ... ... ... ... ... тек онша ауыр емес және орташа ауырлықтағы қылмыстар үшін ғана ... да кең ... ... Ал ... жауаптылықтан босату тек
үлкен қауіп тудырмайтын онша ауыр емес және ... ... ... ... үшін ғана ... Жазаны өтеуден тек сот қана босата
алады, ал қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... ... ... ... қылмысты адам жазаны өтеуден босатылғанымен қылмыстық
жауаптылықтан босатылмайды. Ал қылмыстық жауаптылық жаза қолданусыз ... ... ... Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатудың
құқықтық сипаттамасы.
1.1 Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босату түсінігі
Жалпы қабылданған ... ... ... ... қылмыс жасағаны
үшін кінәлі тұлғаға сот тағайындаған жазаны ... ... ... ... та ... күресудің көздеген мақсатына кей реттерде
қылмыс жасаған тұлғаны қылмыстық ... ... ... ... тартып, бірақ жазаны өтеуден босату арқылы, ... ... ... ... өтелмеген бөлігін жеңілдеу жазаға ауыстыру жолымен
жетуге болады.
Қылмыстық жаза тағайындаудың мақсаты қылмыс жасаған адамнан кек ... оның ... ... ... Оның ... ... мәні ... тәрбиелеу, түзеу, оның қайта қылмыс жасауының алдын-алу болып
табылады. Егер ... ... жету үшін ... ... ... шаралары қажет болмаса заңда көрсетілген тәртіппен сотталғанның жазасын
жазаны өтеуден толық босатуға дейін жеңілдетуге жол ... ... ... деп ... ... ... заңда көзделген қылмыстық
жазалау шараларын қолданудан бас ... деп ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, жазаны өтеуден босатуға
сотталған тұлға түзелген және қайта тәрбиеленді сондықтан жаза ... ... ... ... деп ... ... ... қолданудың
орынсыздығын көрсететін басқа да жағдайлар ... ауыр ... ... кездерде жол берілуі мүмкін.
Қылмыс жасағаны үшін сотталған адамға ... ... ... ... оны ... босатуды рақымшылық актісі немесе кешірім беру
тәртібімен жүзеге асырылған кездерден басқа ... ... ... пен шарттар бойынша сот қана қолдана алады.
Қылмыстық жауаптылықтан босатудың құқықтық сипаттамасы қылмыстық
жауаптылықтың өзімен ... ... бір ... ... ... ... мәні және ... теориялық мәселелерді шешу қылмыстық жауаптылықтан босатудың
құқықтық сипаты ... ... шешу үшін ... болады. Екінші
жағынан, қылмыстық жауаптылықтан босату мәселелерін заң ... ... ... заң шығарушының қылмыстық жауаптылық мазмұны, оны жүзеге асыру
кезендері туралы пікірін ... ... ... ... ... босатудың құқықтық сипатын анықтау процессін
қылмыстық жауаптылық пен оның мәні ... ... ... бір ... ... ... Бұл ... шешуде екі негізгі тенденция ... ... ... бұл ... ... жауаптылық пен жазаны
біртұтастандыру арқылы және қылмыстық жауаптылықтан босатуды ... ... ... арқылы шешуге тырысады. Екінші көзқарастың
негізін қылмыстық жауаптылық ұғымымен қоса қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жатқызылады. Ал қылмыстық
жауаптылықтан босату өтеуден босатумен шектеліп қалмай, басқа да тиімсіз
салдарлардан, мысалы сотталудан да ... ... екі ... да ... ... өте көп. ... ... ғалымдардың ойынша "қылмыстық жауаптылық — бұл кінәлі
адамның жасаған ... ... ... ... тиімсіз салдарларын
өткеру міндеті".
Екінші көзкарасты ұстанушылар (Алексеев, Карнеева, ... ...... өтеу" деген анықтаманы дұрыс санайды.
Ал біз алғашқы көзқарасты қолдаймыз. Яғни ... ... ... тек ... ... ғана ... ... тиіс.
Ұстанған бағытымды түсіндіріп өтейін.
Біріншіден, егер басқа көзқарасты қабыл етсек, онда ... ... ... ... мен қылмыстық жазадан босату ұғымдары
арасында ерекшелік барын және бұл ерекшелік ... ... тура ... бұл ... ... қылмыстық жауаптылықтан босату қай
кезеңде жүзеге асырылғандығына мән берілмейді. Бірақ та қылмыстық ... іс ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан адамды айыпкер деп танығанға дейін босату мен
айыпкер деп танылған соң босатуда, сотқа ... ... ... ... ... ... босатумен сотталғанды айыптау үкімін шығарып жазаны
өтеуден босатуда және ... одан әрі ... ... ... мәні ... ... бірдей емес екендігіне көз жеткіземіз. Бұл жағдайларда
тұлғаларға қолданылатын мәжбүрлеу шараларының ... ... ... ... ... тек ... қатысты жаза қолданылып,
орындалып, оны кінәлі адам өтеп жатса ғана мүмкін болады. Яғни, ... ... бас ... ... ... адам бас бостандығынан
іс жүзінде айырылған фактілер туралы ғана айта ... ... ... босату менің пікірімше, бұл жазаны іс
жүзінде ... ... ... ... өтеу міндетінен босату. Әрине, бұл
жағдайда қылмыстық жауаптылыққа тартылмаған кінәлі адам ... ... ... ... көрмейді және қылмысы үшін жауаптылық көру
міндетінің мәнін жояды деп қарсылық ... ... еді. ... бұл ... адам ... ... кететін қалыптан тыс жағдайларда
каралмауы тиіс. Жалпы аталған міндет қалыпты жағдайда жазаны ... ... ... Яғни бұл ... ... ... ... дамуы мен жүзеге
асуы процессі болып табылады.
Сонымен, жасаған іс әрекеті үшін жауап беру ... ... ... және осы ... әділ сот ... ... етеді. Ал олардың көп
жағдайда қылмыскерді жауапқа тарта алмауы қылмыстық заңның беделіне ... ... ... нұқсан келтіреді.
Енді біз "қылмыстық жауаптылықтан босату" ұғымын қарастырып көруге
тырысайық. "Босату" ұғымының өзі белгілі бір ... бар ... ... ... ... ... ... тек қылмыс жасаған
және осы қылмысы үшін ... беру ... ... ... ... ғана
қолданылуы мүмкін. Сәйкесінше міндеттерінен босату дегеніміз бұл ... ... ... ... ... міндеттерін алып тастау
деген сөз. Жауаптылық дегеніміз бір нәрсе немесе ... үшін ... ... ... адам ... беруге міндетті болмаса, демек ол жауаптылықтан
босатуды да қажет етпейді. Егер ... ... ... ... ... ... босату да орынсыз болып қалады. Мұндай жағдайды
дәлірек айтқанда "аталған тұлға қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... Сәйкесінше қылмыс істеген тұлға қылмыстық жауаптылықка
тартуға жатады, ал ... ... адам ... ... ... ... ... ғалымдар адамды
қылмыстық жауаптылықтан босату үшін алдымен сол тұлғаның жасаған қылмысының
құрамын ... ... алу ... баса ... аударады.
Филимонов В.Д. Біздің заң актілерімізде қылмыстық ... ... ... ... ... қолданған жағдайларда қылмыстық
жауаптылыққа тартуға негіз жоқ дегенді білдірмейді. Керісінше ... ... ... ... ... болғандығын дәлелдейді.
Егер қылмыстық жауаптылықка тартуға ... ... бұл ... ... мәселе көтерудің өзі қисынсыз болған болар еді. Біз қажетті
қорғану мен аса ... ... ... ... ... ғой. ... себебіміз бұл жағдайларда қылмыстық жауаптылыққа
тартуға ... жоқ ... ... ... ... ... ... жоқ"- дейді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің бірқатар ... ... ... ... байланыстыра отырып талдасақ.
Мысалы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ескіру мерзімінің
өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату туралы 69-бабында ... адам ... ... ... ... ... мерзімдер өтсе:..."
қылмыстық жауаптылықтан босатылуы тиіс делінген[1]. Адам қылмыс жасағаны
белгілі болғандықтан қылмыстық жауаптылықтан босату ... сөз ... ... егер ... өтіп кетуі сот ... ... ... ... адам қылмыстық жауаптылыққа тартылып тек жазадан
ғана босатылады.
Сондықтан жоғарыда аталған бапты "қылмыстық жауаптылық пен ... деп ... ... ... және нақтырақ болар еді.
1.2 Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босату институтының мәні.
Өзі жасаған ... үшін ... ... ... ... және заңмен көзделген мөлшерде жаза тағайындалуы тиіс ... ... ... Бірақта жаза тағайындамауға жол беретін жағдайлар
ең ежелгі қылмыстық заң актілеріне ... ... және ... ... ... ... бар деп ... барлық мемлекеттердің
қылмыстық кодекстеріңде көзделген. Мәселені бұлайша ... ... ... ... тән ... жоғалтты, ал оны істеген адам қоғамға
кауіптілігін жойды деген сөз ... ... ... ... ... ... де ... Қылмыстық белгілері бар іс-әрекет жазасыз ... ... Бұл ... ой ... ... ... бермейді. Бірақ заң шығарушы ұстанып отырған формальды емес логика
тұрғысынан, әлеуметтік қажеттілік пен қарапайым ... ой ... ... жасау және кінәлі адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту фактісі ... ... ... жаза ... оны ... ... дегенді
білдірмейді. Кей жағдайларда сотталған адамға ... бір ... ... ... ... ... ең ... деген қылмыстық
жазаны қолдану мүмкін болмайды немесе орынсыз ... ... ... жүзеге асырудың әртүрлі формаларының болуы отандық заң
шығарушыларға қылмыстық жазадан босату ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейтін және жазаны тиімсіз ететін
жағдайлар жүйесін ... ... ... ... мәні бойынша бұл жағдайлар жазаны өтеуге
теңестіріледі, оның әлеуметтік - ... ... ... ... ... жаза ... қажеттілігін жояды.
Қылмыстық жауаптылықтан босату ... ... ... ... ... Бұл ... қылмыстық жауаптылықтан босатудың бастапқы
моменті — ... ... ... ... ... ... үкімі шығарылғанға
дейінгі сот талқылауы болуы тиіс. Бұл сәттен өтіп ... соң ... ... ... туралы ғана сөз қозғауға болады.
Босату - бұл, әрине, кеңістік пен уақытта белгілі бір ... ... бар ... ... бұл ... ... алып, қылмыстық жазадан
босату институты екен деп ой ... қате ... ... еді. ... қате
ой тұжырымға заң шығарушы да жол бермесе керек. " ... " ... ... ... ... келе ... ... сөзсіз.
Ең алдымен " босату " терминін заң шығарушы процестің өзін ... ... оның ... құқықтық нәтижесін көрсету үшін қолданылады.
Сонымен қоса жазадан босату идеясының ... ... ... және ... еместігін білдіретін ойлар жатыр.
Ары қарай қарастырайық.
Іс — әрекеттің жазаланушылығын жоятын жағдайлар заң ... ... Ал, сот ... ... ... ... ... қылмыстық жазадан босатуға күзіретті емес.
Жекелеген жағдайларда қылмыстық жазалардан босату ... ... ... ... ... жағдайлар да бірінші босату, ... ... ... ... Бұл ... ... мынадай талас тудырмайтын,
маңызды екі жағдай негіз болады. Біріншіден, қылмыстық жаза ... ... ... ... ... бірі ғана болып
табылатындықтан, қылмыстық жауаптылық ... ... ...... ... жаза ... ... асыра береді. Екіншіден,
егер қылмыс жасаған тұлға белгілі бір себептермен қылмыстық ... ... ... жауаптылықтан босатылған болса, оған жаза
тағайындау ойға қонымсыз, әрі жол берілмеуі тиіс іс-әрекет болатыны ... жаза тек ... ... ... ... болуы ғана
мүмкін.
Бірақ бұл аталған қылмыстық жауаптылықтан босату институттарын мәні
бойынша толық сәйкес келетін, ... деп ... өте кате ... ... ... ... Бұл екі ... өзінің кайталанбастығымен, ерекше
индивидуальдығымен ерекшеленіп, бұларды жеке дара автономды ... ... ... деп ... алғы ... қалыптастырады. Бұл тұжырымды
қылмыстық жазалаудан босатылған ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан да босатылып кете алмайтындығы ... ... ... ... ... босаткан қатынастар өз іс-әрекетін тоқтатады. Ал
қылмыстық жазадан босатқанда, олар сақталып қалуы ... ... ... ... ... ... ... құқықтың бұл институттарының
шекарасын белгілеуде олардың әртүрлі қылмыстық-процессуалдық формасын да
ескеру керек: ... ... ... ... ... тек ... ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Бұған карап отырып
қылмыстық жауаптылықтан босату мәселесін шешуді де сот ... беру ойға ... ... ... отандық қылмыстық құқық қылмыстық іс-әрекеттің жазаланушылығын
азайтатын жағдайлардың едәуір жетілген жүйесін бекіткен. Бұл ... ... ... ... ... мүмкіндіктер береді. Қылмыстық
жазадан босату деп - сот актісінде көрсетіліп, заңға сәйкес ... ... ... ... ... жасағаны үшін қылмыстық
жазаны өтеу міңдетін жүктеуден толық немесе ... бас ... сот ... ... босату түрлері жалпы ... ... ... әртүрлі заңдық сипатқа ие болып, өзінің жүзеге асуы үшін
әртүрлі негіздер мен шарттарды қажет етеді.
II Тарау
Қылмыстық ... ... ... және олардың түрлері.
2.1 Қылмыстық заң бойынша қылмыстық
жауаптылықтан босату негіздері.
Кез-келген елдің қылмыстық заңының жалпыға бірдей ... ... ... ... жеке, ұйымдық және ... ... ... ... ... ету шараларын өткеруі ... ... ... ... Ү.Беккариа жазуынша "қылмыс жасаудан ... ең ... ... ... қаталдығы емес, қылмыс жасаған адамның
жазадан құтыла ... ... ... ... ... тікелей көзделген
реттерде қылмыс жасаған тұлға қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін.
С.Н. Собанини ... ... ... ... ... деп тек ол ... бостандығы мен кұқығын қорғау және
қылмыстық қол ... ... ... тәртібіне кедергі жасамаса
және қылмыс жасаған тұлғаның ... жаңа ... ... ... ықпалы болса ғана, яғни басқа сөзбен айтқанда босату жаза мақсатына
оны іс жүзінде қолданусыз жетуге болатын кездерде ғана ... ... ... ... ... отырып, қылмыстық жауаптылықтан босатудың бірінші
негізі онша ауыр емес және ... ... ... қылмыс болуы керек
деген қорытындыға келеміз. Казақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ережелердің кіргізілуі аталған мәселені шешуде
тергеу-сот практикасы үшін нақтылық ... ... ... ... онша ауыр емес ... ... заңда көзделген жаза мөлшері екі жылдан ... ... ... ... ... қылмыстар, сондай-ақ
жасалғаны үшін заңда көзделген жаза мөлшері 5 жыл бас бостандығынан айыру
жазасынан ... ... ... ... ... ... қылмыс деп - қылмыстық кодексте жаза мөлшері бес жыл ... ... ... ... ... мен бес жылдан жоғары
бас бостандығынан айыру ... жаза ... ... ... ... ... ... бойынша ауыр қылмыстар жасағаны үшін
қылмыстық занда көзделген ең жоғарғы жаза ... 12 жыл бас ... ... ... ... қылмыстар жатады. Аса ауыр қылмыстар
санатына қылмыстық кодекс бойынша жасалғаны үшін 12 ... ... ... ... ... өлім ... ... қасақана жасалған
қылмыстарды жатқызады.
Екінші негіз — қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... болуы. Бірінші аталған ұғыммен салыстырғанда бұл ұғым
абстрактілі сипатта. ... ... мен ... ... тұлғаның
қоғамға кауіптілік деңгейін анықтауда ең алдымен жасалған қылмыстың сипаты
мен ауырлығын, сондай-ақ кінәлінің қылмыс жасағанға ... және ... ... ... ... мән-жайларды ескереді. Бұл мән-
жайлар шеңбері кендігі сондай олардың толық тізбесін беру тіптен мүмкін
емес. Сонда да олардың ... заң ... ... ... және
міндетті сипатта болып табылады. Бұлар:
— Қылмысты алғаш рет жасауы;
* Өз еркімен қылмысын мойындап келу;
* ... ... ... ... ... өтеу;
* Қылмыс нәтижесіңце келтірілген ... ... ... татуласу;
* Мән-жайдың өзгеруі;
Аталған мән-жайлардың біреуінің немесе бірнешеуінің онша ауыр емес
және орта ауырлықтағы қылмысқа ... орын алуы бұл ... ... ... ... ... асырусыз түзеліп кететіндігінің
кепілі.
Соңғы, үшінші негіз, ... ... ... ... ... болып табылады. Аталған негіз бірқатар деңгейде алғашқы екі
негіздің ... ... ... Онша ауыр емес ... орта ... қоғамға үлкен қауіп тудырмайтын немесе мүлдем қоғамға қауіпсіз
тұлғаның жасауы жағдайында қылмыстық жауаптылық институтының жүзеге ... ... ... немесе адамгершілік қағидалары тұрғысынан
қарағанда орынсыз болуы мүмкін.
Демек, ... ... ... ... белгілері болуы барлық
жағдайда бұл тұлға жазаны қолдану мен қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір
себептермен өзінің қоғамға қауіптілігін істі сотта ... ... ... ... немесе кінәлінің қоғамға қауіптілігі елеусіз болып, оның
түзелуі үшін қылмыстық жаза қолдану кажеттілігі ... ... ... ... бекітілген тәртіппен тұлғаны қылмыстық жауаптылық
пен қылмыстық жазадан ... ... ... ... ... кейбір
түрлерін өтеп жаткан адамдар сот тағайындаған жазаны өтеп болғанша ... ... ол ... ... одан әрі ... босату мүмкіндігі
бар.
Егер, барлық заңда көзделген қылмыстық жаза мен ... ... ... ... ... ... ... келесі
тәртіппен жіктеуге болады:
1. Тұлға қылмыстық жауаптылықтан айыпкер ретінде
танылғанға дейін толық босатылады.
Бұл жағдайда кінәлі өзі жасаған қылмысының ешқандай ... ... Бұл ... ... іс ... ... ... істі ескіру
мерзімінің өтеуіне, рақымшылдық актісі нәтижесінде, жекелеген тұлғаларға
кешірім беру нәтижесінде, ... мен ... ... ... ... ... байланысты қысқартуды да кіргізуге
болады.
2. Тұлға ... ... ... ... ... ... ... сот оны қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... үшін ... ... ... туындайды, бірақ
сотталғанша қайта жойылады.
Бұл — ескіру мерзімінің өтуі, рақымшылық актісі салдары, мән-жайдың
өзгеруіне байланысты іс-әрекеттің немесе ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазадан
босату болуы мүмкін[2].
3. Тұлға сотталып, жаза тағайындаған, бірақ оны өтеуді ... ... ... шығарылады (ҚР ҚК 72-бабы — жүкті әйелдер мен ... ... бар ... ... ... кейінге қалдыру). Тұлға
сотталады, жаза тағайындаған, бірақ оны өтеуден босататын айыптау ... ... сот ... ... анықталған ескіру мерзімінің өтеуі
сот талқылауы барысында рақымшылық актісі бойынша ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 69-шы бабын ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатуды"
қарастырайық.
Жалпы ереже бойынша жаза ... ... ... ... пен ... ... ... неғұрлым аз болса соғұрлым толық ... ... бір ... ... арасы елеулі созылып кетсе, ал қылмыскер бұл
уақытта тергеу немесе соттан жасырынып жүрмесе және жаңадан басқа қылмыстар
істемесе, жазаны қолдану ... және ... ... ... ... өз
мәнін жоғалтады. Уақыт өтуіне орай айналадағылар, ... ... ... ... ал ... адам ... ұзақ уақыт бойы басқа қылмыс
істемегендігімен өзінің қоғамға қауіпсіз екендігін дәлелдейді.
Бұның барлығы қылмыс жасаған адамды қылмыстық ... ... жаза ... ... бола ... да ... ... ескіру мерзімдерінің өтуі қылмыстық
жауаптылықтан ... ... ... ... жасалған қылмыс үшін
қылмыстық жауаптылықты жою үшін болуы қажетті тағы да бірқатар ... ... ... ... одан әрі өтеуден босатылады. Бұл
санатқа шатты мерзімнен бұрын босату, жазаны өтеуден ... ... ... ... байланысты жазаны өтеуден босату жатады.
Осылайша қылмыс ... адам ... ... ... босатылуы мүмкін:
1. Оны кінәлі деп танып босату;
2. Соттың мұндай шешім шығаруына дейін жауаптылықтан босату.
2.2. Қылмыстық жауаптылықтан босату негізінің түрлері
және ... ... ... жауаптылық әдетте жаза тағайындау, жаза ... ... ... ... ... ... қылмыспен күресу қылмыстық жазаны
қолданусыз-ақ табысты жүргізілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... кең қолданыс тауып келеді аталған
институттарда қолдану ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің құқықтық сипаттамасы өзгеріссіз
қалып іс-әрекет одан әрі де қылмыстық ... ... ... ... ... босату, қылмыстық заңның қылмыстық құқықтың
мәжбүрлеу шараларын ... ... мен ... ... ұсынатынын
көрсетеді. Барлық қылмыстың жауаптылықтан босату түрлері индивуальді,
тұлғаның жеке ... ... ... ... ... ... және бұл ... қылмыстық жазалау шарасын қолданбай түзеліп
кетуі мүмкін жағдайда қолдану ... ... ... бойынша қылмыстық
жауаптылықтан босату тек жазаны өтеуден ғана босатуды емес, сонымен ... ... да ... ... ... жауаптылықтан босату —
ескіру мерзімінің өтуіне байланысты босатудан басқа жағдайларда, бұл ... ... ... ... ... ... ... жазадан
босату, тиісті органның міндеті болып табылады.
Қылмыстық Кодексте ... ... ... келесі түрлері
көрсетілген:
* Шын өкінуіне байланысты (ҚК 65-бап)
* Кажетті қорғаныс шегінен асу жағдайында (ҚК 66-бап)
* Жәбірленушімен татуласуына байланысты (ҚК 67-бап)
* ... ... ... (ҚК ... ... ... ... байланысты (ҚК 69-бап)
Бұлардан басқа жауаптылықтан босатудың тағы бір түрі — рақымшылық.
Бірақ, рақымшылықтың ерекше құқықтық сипатына ... ... ... ... қылмыстық жазадан босатудың бір түрі де ... ... ... ... ... ... жеке тарауында дербес каралады.
Қылмыстық жауаптылықтан шын жүректен өкінуіне байланысты
босату.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... ... жаңа түрі — шын ... ... ... жауаптылықтан босату көзделген. Аталған жауаптылықтан ... ... ... ... ... ... рет ... жасауы;
2. Жасалған қылмыс онша ауыр емес немесе орташа ауырлықтағы қылмыстар
қатарына жатуы;
3. Өз кінәсін ... ... ... ... ... Келтірілген залалдың орнын толтыру.
Өз кінәсін мойындап келу заңда басты шарттардың бірі ... Өз ... ... келу деп — ... жасаушының құқық қорғау
органдарына өзі жасаған қылмыс туралы арыз жазып, өз ... ... ... ... ... ... деп жасалынған қылмыстық іс-
әрекеттің барлық мән-жайын анықтауға, қылмысқа ... ... ... ... мен ... ... ... заттардыды табуға тергеу
органдарына белсенді түрде көмектесуді айтамыз.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 65-бабы бойынша қылмыстық
жауаптылықтан босатудың ... ... тағы бір түрі ... ... ... Келтірілген шығындарды өтеу ерікті сипатта, кінәлі
адамның өз ұсынысымен жасалуы тиіс. Шығынның орнын толтыру бүлінген ... ... ... ... ... ... өтем ақы төлеу арқылы жүзеге
асырылуы мүмкін. Өтелуі тиіс ... тек ... ... ғана ... ... ... шығын кіреді. Моральдық шығын әртүрлі тәсілмен
өтелуі мүмкін: Қорлау мен жалған ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... онша ауыр емес және ... ... ... жасаған
адамды, егер бұл адам үйымдасқан топпен, қылмыстық бірлестікпен, ... ... ... ... ... ... ашу үшін және
тергеуге, басқа қатысушыларын ... ... ... ... ... мүмкіндігі айтылған. Заң қылмыстық жауаптылықтан
босату туралы мәселе қойылып отырған адам мен нақты қылмыстық ... ... ... тиіс ... ... "Белсенділік" деп
ұйымдаскан топ немесе басқа да қылмыстық құрылыммен жасалған қылмысты ішкі
сенім мен ... ... ... ... ... ... ұғуымыз керек.
Басқа дәрежедегі қылмыс жасаған тұлғаларды қылмыстық жауаптылықтан босатуға
тек Қылмыстық ... ... ... ... баптарында арнайы
көрсетілген жағдайларда ғана жол берілуі мүмкін.
Қажетті қорғану шегінен асып кеткен жағдайда ... ... ... ... зиян ... ... тиімді іс-әрекеттің
қылмыстық сипатын жоятын жағдай деп ... ... ... қажетті
қорғану шегінен асып кеткенде жауаптылық белгіленуі мүмкін ... ... ... ... ... ... қорғану шегінен
шығу деп — "қорғанудың қол сұғушылықтың сипаты мен ... ... ... ... ... ... қылмыстық қол сұғушыға анық
шектен тыс залал келтірілуі" танылады. Кез-келген қылмыстық қол сұғушылық,
әсіресе ол кенеттен ... ... ... қатты әсер етіп, оны тепе-
тендіктен шығарып толқу туғызады. Нәтижесінде шабуылға тап болған бұл адам
тұлғаның қауіптілік деңгейін жоғарылатып ... алып ... ... ... ... ... ... қиындайды, сондықтан оның
қорғану сезімінің күшейуі артады.[4]
Осы ... ... ... ... ... ... тұлға
қажетті қорғаныс шегінен қоғамға кауіпті қол сұғушылық салдарына қорқыныш
немесе шатасу, кателесу нәтижесінде шығып кеткен жағдайда ... ... ... босату мүмкіндігі көрсетілген. Бұл аталған босату
түрін қолдану қорғанушының қылмыстық қауіпті іс-әрекеттен қорғанудағы мінез-
құлқын ерекше ... ... ... ... тап ... адамдар нерв жүйесінің типіне, жасына байланысты
бір жағдайды әртүрлі бағалайды. Жастың ұлғайуына байланысты ... ... және ... қорғанушы үшін барлық уақытта кенеттен,
күтпеген жағдай болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... беру барлық уақытта жылдам болмауы мүмкін. Басқа
жағдайларда шабыуылдаушыға қарсы ... шара ... ... есінде
сақталған өмірге кауіпті ұқсас жағдайлар тәжірибесінің нәтижесі болуы
мүмкін.
Қылмыстық жауаптылықтан босатудың бұл жаңа ... ... ... үшін ... ... барлық уақытта оң қабылданып, әркімнің
өзінің ажырамас құқықтарын белсенді қорғауға ұмтылысы барлық уақытта қолдау
табатындығының тағы бір ... ... ... ... ... ... байланысты
босату
Тұлғаны қылмыстық жауаптылықтан босатуға негіз болатын жағдайлардың
бірі жәбірленушімен кінәлінің татуласуы[5]. ... ... ... ... ... ауыр емес және ... ... дәрежесінде
болуы, жәбіленушімен татуласып, келтірілген шығынның орнын толтыруы болуы
керек (ҚР ҚК-не түсіндірме).
Бұрынғы уақытта ... ... ... кінәлінің татуласуына
байланысты тек жеке айыптау істері ... ғана ... ... ... ... ... жалған мәлімет тарату) қысқартуға жататын. Қазіргі қылмыстық
заң ... ... ... ... ... ... ... босатылуға болатын іс-әрекеттер шеңберін ... ... ... ... ... іс ... ... 34-
бабында көрсетілген жеке-жария айыптау істері болып саналатын қылмыстарды,
қасақана істеген, жаза ... 2 ... ... ... ... ... формасымен істелген (онша ауыр емес) жаза мөлшері 5 жылдан
аспайтын қылмыстарды, сондай-ақ ... ... 5 жыл бас ... аспайтын қасақана және жазалау мөлшері 5 жылдан жоғары абайсызда
жасалған (орташа ауырлықтағы) қылмыстарды жатқызады.
Қылмыстық кодекстің 67-бабына сәйкес жауаптылықтан ... ... ... түрде татуласудың түпкі мотивтерін ... ... ... шантаж жасау нәтижесінде берілген жәбірленушінің қылмыстық
қудалаудан бас ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатуға негіз
бола алмайды. Тиісті ... ... ... адамның тұлғасын, оның
қылмыстан кейінгі мінез-құлқын сипаттайтын фактілік мәліметтер маңызды орын
алуы тиіс. Жәбірленушіге келтірілген зиянды өтеу де ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату.
Қылмыстық кодекстің 67-бабында ... ... ... ... ... ... ... немесе тұлғаның ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан
босату мүмкіндігі көзделген. Бұл өзгерістердің ерекшілігі ... ... ... еркі мен ... тыс, ... ... ... керісінше тек субьективтік шарттар нәтижесінде пайда болуы мүмкін.
Қылмыстық кодекстің 68-бабының 1-тармағына ... егер ... ... ... ... өзінің қоғамдық кауіптілігін
жоғалтты деп танылса, осы іс-әрекетті ... ... адам ... ... ... ... ... (жергілікті) және кең
масштабты (кең ауқымды) болуы мүмкін. Мысалы, ағаштарды заңсыз кесу қылмысы
жасалған территориядан, біраз ... ... соң ... ... ... ... бола ... кодекстің 68-бабының 2-тармағында қылмыс жасағаннан кейінгі
өзінің мінсіз мінез-кұлқының ... ... адам ... ... ... бұл адамды қылмыстық жауаптылықтан босатады. Бірақ бұл жағдайда
заң тағы бір шарт қояды. Яғни, істелген қылмыстың ... онша ауыр ... ... ... болуы тиіс. Бұл баптың 2-тармағын қолдануда басты
маңызды мән қылмыскердің қылмыс жасағаннан кейінгі мінез-құлқына беріледі.
Бірқатар обьективтік және субьективтік ... ... ... ... ... әдептік бағаға ие болады. Кінәлінің тұлғасының өзгеруіне ықпал
ететін жағдайлар әскери қызметке шақыру, қылмыс жасағанға ... ... ... босатылу, жазылмайтын ауруға ұшырау т.б. болуы мүмкін.
Қылмыстық ... ... ... ... ... тұлғаға ешбір шарт қойылмайды. Кінәліге жауаптылықтан босатуға
байланысты ешқандай талап қойылмайды, міндеттер ... ... ... ... жүргізілмейді, шешім шығарылған соң жасалған
теріс мінез-құлықтар қабылданған шешімге кері әсерін тигізбейді.
Ескіру мерзімінің өтуіне ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... Ескіру
— деп қылмыс жасағаннан кейінгі белгіленген мерзімнің өтуін айтамыз, бұл
жағдай тұлғаны қылмыстық жауаптылықтан босату ... ... ... ... енгізілуінің мәні мынада. Қылмыстың
жасалу сәті мен жаза тағайындау сәті арасындағы уақыт ... ... ... ... жазаның тиімділігі төмендей береді, соның салдары
ретінде жаза мақсаты тұрғысынан қарағанда соғұрлым ... бола ... ... ... мерзімдері көрсетілген: 2 жыл, 5 жыл, 10 жыл, ... ... ... ... ... ... ... тікелей
тәуелді.
Заңға сәйкес тұлға қылмыс жасалған күннен келесі мерзімдер өтуіне
байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылады:
1. Онша ауыр емес ... ... ... 2 жыл ... ... ... орташа қылмыс жасаған кезде 5 жыл мерзім өтуіне орай;
3. Ауыр қылмыс жасаған жағдайда 10 жыл мерзім өтуіне байланысты;
4. Аса ауыр ... соң 15 ... ... ... ... ... мерзімін есептеу барысында
мерзімнің бастапқы және соңғы сәтін дұрыс анықтау өте маңызды.
Қылмыстық ... ... ... ... ... мерзімі
қылмыстың жасалған күнінен бастап, ... ... ... ... енген
сәтіне дейін есептеледі. Жалғаспалы қылмыстардың ... ... ... ... ... ... соңғы іс-әрекетің жасалған күнінен
басталады. Созылмалы қылмыстардың ескіру мерзімі оның үздіксіз жасалуы
тоқтау ... ... ... өз ... ... ... бастап
есептеледі.
Ескіру мерзімінің өтуі үзілуі немесе тоқтатылуы мүмкін. Ескеру
мерзімі қылмыс жасаған тұлға ... мен ... бой ... ... (ҚК-ң 69-
бап 3-тармақ) уақытша тоқтатылып, кінәлінің ... ... ... ... сәтінен ары жалғасады. Егер бұл ... ... ... 25 жыл ... ... осы ... ішінде ескіру мерзімі үзілмесе,
қылмыс жасаған адам қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды.
Ескіру мерзімінің өтуі бұрын ауыр ... аса ауыр ... ... ... ... өтеп ... жаңа ... қылмыс істеуіне
байланысты үзіледі. Бұдан ары ескіру ... ... жаңа ... ... ... ... есептеледі. Бұл алғашқы істеген қылмыстың
ескіру мерзімі екінші жасалған қылмыстың ескіру мерзімімен ... ... ... сөз. ... жағдайларда ескіру мерзімінің бітуіне дейін тағы
бір қылмыс жасаған адамдардың әр қылмысы үшін ескіру мерзімі өз ... ... ... ... ... өтуі барысында абайсыздықпен қылмыс
жасау немесе онша ауыр емес немесе орташа ауырлықтағы қылмыстардың ... ... ... жаңа ... ... ... болып табылады.[6]
Қылмыстық кодекстің 69-бабының 5-тармағында жазалау шарасы ретінде өлім
жазасы қолданылуы ... ... ... ... ... ... адамға
катысты ескіру мерзімін қолдану мәселесін қарау сот кұзіретіне берілгендігі
айтылған.
Егер сот ескіру мерзімін ... ... емес деп ... онда ... ... ... ол 25 ... дейін бас бостаңдығынан айыру
немесе өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасымен ... ... мен ... ... ...
агрессиялық соғысты жоспарлау, дайындау, бастау және жүргізу (ҚК 156-бап),
жалдамалылық (ҚК 162-бап), ... (ҚК ... ... ... ... ... мерзімдері қолданылмайды.
7 "Коментарий к Уголовному К ретінде өлім жазасы қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ескіру мерзімін қолдану
мәселесін қарау сот кұзіретіне ... ... сот ... ... ... ... емес деп тапса, онда өлім
жазасы тағайындала алмайды, ол 25 ... ... бас ... ... өмір бойы бас ... айыру жазасымен ауыстырылады.
Адамзаттың кауіпсіздігі мен бейбітшілікке карсы қылмыстар ... ... ... ... ... және жүргізу (ҚК 156-бап),
жалдамалылық (ҚК ... ... (ҚК ... ... ... ... ескіру мерзімдері қолданылмайды.
III Тарау
Жаза. Жазадан босату түсінігі мен түрлері.
3.1 Жаза және оның мақсаты
Қылмыскерге тек ... ... ... оның ... ... катал
жаза қолдану арқылы ғана қылмыскерлікті біржола жеңе алмайтындығымызды
тарих дөлелдеді. Ал, қылмыскерліктің алдын алу, одан ... ... ... ... көп ... ... күресте мемлекет басқа да шараларды қолданады. Мұндай
шаралардың бірі — жаза.
Қылмыстық заң нормаларын сақтауды ... ... ... ... ... бұл ... ... заңның басқа салаларындағы
нормалардың бұзылуына қарағанда мемлекет мүддесіне, қоғам мүддесіне ... ... ... ... зиян ... ... ... - адам мен азаматтың құқығын, бостандығын,
заңды мүдделерін, бейбіт өмір мен ... ... ... ... мен ... ... ... тәртіп пен
қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, ... ... және ... ... ... сондай-ақ қоғам мен мемлекеттің заң
қорғайтын мүдделерін қара ниет қастандықтан ... ... ... күшінде болған қылмыстық заңда (1998 жылдың
1 қаңтарына дейін 1922 және 1926 ... ... ... ... одан
кейін 1959 жылғы Қаз ССР ҚК-і) жазаға анықтама берілмеген. Сондықтан ... ҚК ... ... ... — заң өдебиеттерінде жазаға
берілген әртүрлі анықтамаларды кездестіруге ... ... бір- ... ... жоқ, ... жаза ... ... заң негізінде
қылмыс жасаған адамға қатысты сот қолданған мемлекеттік мәжбүрлеудің ерекше
шарасы деген мазмұн бар.
Республиканың Қылмыстық ... жаза ... ... ... Жаза ... ... ... бойынша дайындалатын мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы. Жаза қылмыс ... ... деп ... ... және ... құқықтары мен бостандықгарынан осы ... ... ... оларды шектеу болып табылады. (38-бап).
Бұл анықтамадан жаза белгілерінің жиынтығы шығады. Оны қылмыс жасаған
адамға мемлекеттік ерекше орган — сот ғана үкім ... ... ... тек ... ... атынан шығарылады. Мемлекеттік
мөжбүрлеудің басқа шаралары лауазымды адамның атынан немесе ... да ... ... ... қабылданады.
Заңды күшіне енген сот ... ... ... кәсіпорыңдар мен
ұйымдар үшін міндетті болып табылады, ол Қазақстанның барлық аумағында
орындалуға тиісті.
Үкімде ... жаза ... дара ... ... ол тек ... адамға ғана қатысты және баска адамдарға (сотталғанның туған-
туыстарына) таралмайды.
Жазаңың орындалуы ... ... ... ... ... ... шараларының жазадан айырмашылығы сол — олардың артында ... ... ... ... ... ... ету ... мемлекеттік органдар емес, қоғамдық
ұйымдар қолданады. Жаза — ... ... ... ... ... ... жаза ... түгелдей келтірілген. Қыпмыс жасаған
адамға сот жазаңың бұлардан басқа түрін қолдана алмайды.
Қылмыс пен жаза — ... ... ... ... ... ... ... ретінде жаза тек қылмыс үшін ... тән ...... ... ... болуы. Жазалау
дегеніміз жазаңың мәжбүрлеу, ... ... Олар күш ... ... және ... ... ету арқылы жүзеге асырылады.
Мысалы: бас бостандығынан айырғанда, камауға алғанда ... ... ... шек ... ол ... ... оның
отбасымен, дос-туыстарымен байланысы үзіледі. Мүлкін ... ... ол ... ... ... ... бір ... тұру
немесе қызметпен айналысу құқынан айыру сияқты жаза шарасы ... ... ... ... ... ... ... жазалау сияқты элементінде
қорқыту сипаты бар. ... ... ... ... ... және ... ауыр екендігіне, айыпкердің жеке басына және басқа
мән-жайларға байланысты.
Жазалау жазаға тән ... бола ... да ... ... ол жаза
мақсаты ретінде қаралмайды (ҚК-тің 38-бабының 2 бөлігі). Бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар жазалауды жаза мақсаты ... Атап ... ... былай деп жазды: «Жазаңың мақсаты
жазалау, ол дегеніміз жасаған ... үшін ... ... ... Карпец (2) пен А.Н.Тарбагаевтың (3) ... де ... ... ... ... ... ... табылатын жазада соттылық
сияқты өзіне тән сипат бар, ол кейін ... және ... ... ... зардабын тигізеді. Мысалы, егер адам ... ... ... бұрынғы қылмысы үшін соттылығы қылмыстық жауапкершілікті ауырлататын
мән-жай болып табылады.
Бұрын қасақана ... ... үшін ... бар ... ... қылмыс жасауы қылмыстың қайталануы деп танылады (ҚК- тің
13-бабы). Қайталанудың болуы тағайындалған жазаңың түріне және ... бас ... ... ... ... колонияның
нысанына өсер етеді (ҚК-тің 48-бабы). ... ... ... ... жазаңың айырмашылығы сол — қылмыс жасаған адамға және оның
әрекетіне сот тек құқық тұрғысынан ғана ... ... ... моральдық
тұрғыдан теріс баға береді.
Сондықтан да жаза тағайындау дегеніміз қылмыс жасаған адамға мемлекет
атынан берілген теріс баға. ... ... жаза — ... заңмен
белгіленген мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы, оны қылмыс жасап ... ... ... сот өз ... қолданады, онда жазалау сипаты болады және
осы қылмысты жасаған ... ... ... ... ... ... ... беріледі).
Әрбір мемлекеттік мәжбүрлеу шарасының өз міндеті, өзіне тән ... ... ... ... ... жаза ... оны қолдану және
іске асыру арқылы мемлекет қол жеткізуге ұмтылатын әлеуметтік ... ... ... ... ... қылмыстық заңдарының
алдында тұрған жалпы міңдеттерден туындайды (ҚК-тің 2-бабы).
Жазаңың мақсатын анықтаудың, бәрінен бұрын, ... заң ... ... зор. Нақгы адамға қатысты жазаңың түрін, мөлшерін анықтай
отырып сот жазаңың заңда белгіленген мақсаттарын басшылыққа ... ... ... ... — заңсыз, делелсіз жаза тағайындауға, әділетті емес ... әкеп ... ... мақсатына заң тұрғысынан анықтама беру — жаза ... ... ... үшін де ... ... бірінші рет жасалған
қылмыстардың жалпы санының көбеюі, не азаюы жалпы қылмыстың ... ... ... бола ... Ал ... ... деңгейі — арнайы
алдын алу шаралары үшін және ... ... үшін ... ... мақсаты ҚК-тің 38-бабында былай көрсетілген: «Жаза әлеуметтік
әдолеттілікті қалпына келтіру, ... ... ... түзеу және
сотталған адамның да, басқа адамдардың да жаңа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру;
б) сотталғанды түзеу;
в) сотталған ... жаңа ... ... болдырмау (арнайы,
жеке сақтандырудың мақсаты);
г) басқа адамдар тарапынан қылмысты болдырмау (жалпы сақтандырудың
мақсаты).
Жаза қолданылған әрбір ... осы ... ... ... тиіс.
Сонымен әлеуметтік әділеттілікті калпына келтіру — жаза мақсаттарының
бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... күші басым адам әлсіз адамды соққыға жығады. Ер адам күш
көрсетіп, әйел ... ... адам өз ... ... ... ... мен ... мүдделеріне елеулі нұқсан келтірді. Осы
көрсетілген жағдайлардың әрқайсында біреу жасаған ... ... ... ... ... ... бұзылған.
Айыпкерге жаза тағайындағанда сот тек жәбір шеккен адамға ғана емес,
жалпы қоғамға қатысты әлеуметтік әділеттілікті ... ... да ... ... жасауға тиіс. Қылмыскерді бас бостандығынан айыру, оны
күйзелту ... аз да ... ... ... ... қылмыс
нәтижесінде өзінің бұзылған құқықгары мен ... ... ... ... үміттенеді. Мысалы, мүлкі ұрланып жәбір көрген адам ... ... ... немесе өзіне келген залалды ақшалай өндіріп алады.
Ал, жалпы қоғам көлемінде ... ... ... келу үшін ... жазаңы көпшілік алдында (сот процестері негізінен ашық мәжілістерде
өтеді) ... сол ... ... ... ... бұзған адамды
мемлекеттің жазалайтындығын, жазалай отырып ... ... ... ... ... ... ... денсаулығын, басқа да
игіліктерді қорғайтындығын білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... мақсатын заң әлеуметтік
әділеттілікпен байланыстырады, совдықган сот тек ғана әділ жаза ... өте ... ... ... ... ... әлеуметтік әділеттілікті
қалпына келтірудегі мақсатына қол жеткізу мүмкін емес.
Жаза қолданғанда адамдар әділеттікті сезінеді, ал ... ... ... ... ... ... ... тудырады. Сондықтан
да қатаң болса да әділ жазаңы ... ... ... ... ... кінәсіне сай емес жаза тағайындау жазаңың
мұндай маңызды мақсатын жоққа шығарады. Жазаңың ... бір ... ... ... ... Ондай максаттың болуы Қазақстан Республикасы қылмыстық
заңындағы адамгершілік сипатты көрсетеді.
Қылмыс жасаған адамға заңды қолдана отырып, мемлекет ол ... ... ... ... ... ... жасамайтындай болып оралуын көздеуге
тиіс.
Түзеу дегеніміз — адам ... ... ... итермелейтін
қасиеттерді жою.
Түзеудің мақсаты адамның мінез-құлқын, ... ... ... ... ... себеп болатын бойындағы теріс қасиеттерден ... ... ... ... ... сотталғанның бойына бұрын онда
болмаған әлеуметтік-пайдалы ... ... ... болып кейін жоғалып
кеткен жақсы қасиеттердің көзі ... Ол ... ... ... адамды,
оның құқықтары мен мүддесін сыйлау, қоғамдық тертіпті сақтау, т.б. Жазаңы
орындау барысында сотталған адамның ... ... ... ... ... өзгерсе - түзеу мақсатының орындалғаны болып табылады. Түзелген
адам қылмысты жазадан қорыққандықтан ғана ... ... ... ... бір ... ықпал болғандықтан жасамайды.
Түзеу процесі алдын ала тергеу кезінен басталады, ... сот ... ... жүргізіледі. Содан кейін, ... ... ... сол ... ... ... ол өз жалғасын табады.
Әртүрлі жаза шаралары түзеудің әртүрлі тәсілін, әдісін және жолын
қарастырады. ... ... да, ... ... мен ... ... де ... ауырлығына, оны жасаған адамның жеке басына қарай
қолданылуға тиіс.
Бас бостандығынан айыру жазасын өтегенде сол ... өтеу ... ... ... ... ... ... тәсілдері болып
табылады. Қылмыстық-орындаушылық заңдарда түзеудің басқа да ... ... ... ... ... қол жете бермейді, ал өлім жазасы
сияқты жаза тағайындалғанда оған қол жеткізу тіптен мүмкін емес.
Сотталған адамды ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Егер тағайындалған жаза өте қатаң
немесе өте жұмсақ ... бұл ... ... ... ... ... сотталған адамды түзеу процесіне кесірін тигізеді, себебі
жосықсыз қатаң жаза оны алған адамның ыза-кегін ... ал өте ... ... адам ... қылмыс жасасам да қатаң жаза ... ... ... ... жеке ...... ... сақтандыру мақсаты. Оның
мәні де, мазмұны да — сотталған адам тарапынан жаңа қылмысты ... ... ... сол ... ... ... тікелей бағытталады.
Әдебиеттерде арнайы сақтандыру шараларының мазмұны және оған қол
жеткізу тәсілдері ... ... ... жоқ. А.И. ... ... арнайы
сақтандыру шараларының мәні — «қылмыстық жауапкершілікке тартылған адамның
жаңа ... ... жаңа ... ... жол ... және ... жазалау, тәрбиелеу арқылы тікелей қол жеткізуге болады ... И.И. ... ... ... ... жаза ... ... мақсатка мына әдістермен қол жеткізуге болады: қылмыскерді
қылмыс жасау мүмкіндігінен ... ... ... ... жасау;
зәресін алу (5).
Арнайы сақтандырудағы мақсатқа мына жолдармен қол ... ... ... ... жаңа қылмыс жасау мүмкіндігінен айырады.
Қылмыстық заңда белгіленген жазалар жүйесінде сотталған ... ... ... ... ... ... ... амалдар қарастырылған.
Мысалы, бас бостандығынан айырғанда, қамауға алғанда ... ... ... ... ... ... жасалынады, туыстарынан, дос-
жарандарынан оқшау ұсталады, қылмыс жасау құралы немесе қаруы ... ... ... ... ... ... салынады. Белгілі бір
лауазымды атқару құқығынан айырғанда адам бұрынғы ... ... ... ... жасау үшін ол қызметті пайдалана алмайды.
Екіншіден, арнайы сақтандырудағы мақсатқа жазамен қорқыту арқылы қол
жеткізуге болады. ... ... сол ... қалай да болатындығына
байланысты. Егер де жаңадан жасаған қылмыс үшін жазадан ... ол ... бас ... мүмкін.
Сотталған адамның басына кандай да бір күйзеліс келсе, ол жаңа қылмыс
жасаудан бас тартуы мүмкін, ... ... ... ... үшін заңда
катаң жаза қарастырылған (ҚК-тің 54-бабының 1 ... «а» ... да ... қатаң жазалану үрейі адамды жаңа қылмыс жасаудан бас
тартуға мәжбүр етеді.
Үшіншіден, арнайы сақтандырудағы ... ... өтеу ... ... ... ізгі ... ету арқылы қол жеткізуге болады,
ол да сотталған адамның жаңа қылмыска бармауына сеп болады.
Сонымен қылмыстан арнайы сақтандырудағы ... ... ... ... ... ... ... жалпы сақтандырудағы мақсат қылмысты ... ... ... емес, негізінен, қылмысты басқа адамдарға, заң
талаптарын сақтауда сенімсіздік ... ... ... ... ... оның ...... қылмыс жасаған жеке адамға емес, заңды, басқа да ... ... ... ... ... ықпал жасау. Жазамен қорқыту,
қылмыс жасаған жағдайда оны қолдану ... ... ... ... ... ... ниеттен қайтарады. Жасалған қылмыс үшін жаза қолдану
үрейі тұрақсыз адамдарды қылмыс жасаудан сақтандырады.
Жазаңың ... ... ... ықпалы, біріншіден, қылмыстық
заңның жарияланып, онда ... ... ... үшін ... ... ... ... жасаған нақты адамға соттың жаза
тағайындауында, үшіншіден — ... ... ... ... деп
жазады М.Д.Шаргородский (6).
С.В. Полубинская жалпы аддын алу ... екі ... ... ... шаралары, тар мағынада түсінгенде, негізінен қорқыту шаралары
және біршама тәрбие арқылы қылмыс жасауға бейім адамға ... ... ... ... кең мағынада түсінгенде, қоғамның барлық мүшелеріне
жазаңың тәрбиелік ықпал етуі ... ... ... ... ... ... қамтылады. Бірақ
бұл, сол мақсаттардың бәріне бірдей қол жеткізу емес. Мысалы, қылмыскерді
колонияда ұстап оны ... ол сол жаза өтеп ... ... ... ... ... ... (мүнда арнайы сақтандырудағы мақсатқа қол
жетеді), бірақ бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Жазалар жүйесінің ұғымы және маңызы
Жазалар жүйесі дегеніміз — ауырлығы ескеріліп белгілі бір ретпен
орналасқан, ... ... және сот үшін ... ... ... ... бекітілген жазалар түрінің ... ... жаңа ... ... ... ... ... 1
бөлігінде орналасқан.
Әділ қазылық мәселелерін шешуде ... ... ... және ... елеулі маңызы бар.
Оның методологиялық маңызы сол — өрбір ... ... ... дәл
шегін және тәртібін көрсетіп, олардың толық ... беру ... ... жазалау саясатының бірлігіне, сот қызметінде заңдылық принципін
сақтауға қол жетізе ... Ал оның ... ... сол — онда ... бір жүйемен (ең жеңілінен бастап ең ауырына қарай) берілген, соның
нәтижесінде сот ... ... ... сот ... төжірибесін,
қоғамдық көзқарасты және ғылыми ұсыныстарды ескеріп, сотталғанға ықпал
жасаудың әртүрлі шараларын тиімді де ... ... ... ... ... жүйесінің маңыздылығы сонда — ол арқылы кай
жазаңың аса қатаң, ал қай ... онша ... емес ... ... аламыз.
Бұл тек жаза тағайындалғанда ғана емес, жазаңың өтелмеген бөлігін ... ... ... да ... ... ... жаза түрлерінің жүйесі және жазаңың әрбір жеке түрі көптеген
тәсіл арқылы ... ... ... ... береді, сол төсілдер
арасынан сот ең орынды шараны таңдап ала алады. Осы жүйеге сәйкес ... және аса ауыр ... ... ... қатысты да, онша кауіпті емес
қылмыс жасаған адамдарға қатысты да ауырлығы әртүрлі жаза қолдануға құқылы.
Сонымен, жаза ... ... ... ... да, оны ... де ... қауіптілігін ескеріп әділ жаза тағайындауға
мүмкіндік береді, алдында ... ... ... көмектеседі (23-баптың 1
бөлігі).
Жазаңың түрлері мен жүйесі, сонымен қатар, ... ... және ... ... деген қоғамда қалыптасқан пікірдің
көрінісі. Адамның өмірі, денесі, ... ... ... ... ... жарақат, күш көрсетіп қинау, қамау, қудалау, мүлкінен айыру,
масқаралау — жаза ... ... ... ... Жаза ... әруақта мемлекет атынан айыпталады.
Қылмыстық жаза қоғамдағы үстем көзқарасқа және оның өмір ... ... ... ... ... жауап беріп келді, жауап
береді де. Заңдарға бұрынғы ескірген жазаларды енгізсек, оны ... ... деп ... еді, ол жазалар жүрмес еді.
Керісінше, егер заңдарға қоғам саяси да, сана жағынан да әлі ... ... ... олар да ... ... еді.
Қылмыстық заң мен жаза адамдардың қалыптасқан өміріне, қоғамдық
қатынасқа, сол ... ... мен ... ... ... ... және осы ... қалыптасып отырған этикалық және
құқықтық көзқарастарға сәйкес келуі тиіс.
Егер жаза ... ... және ... ... ... байланысына көз жүгіртсек, мынадай заңдылықгы байқауға болады:
өндіргіш күштердің даму деңгейі ... ... ... ... та ... те ... деңгейде болды, оған сәйкес идеология болды; жазалаудың
аса қатаң ... ...... ашық үрей тудыру, өлтірудің,
жарақаттаудың жетік түрлері болды; қоғам ішіндегі қайшылықтың ушығуы жазаңы
қатайтуды қажет ... аса ... ... ... феодализмге тән әрекет еді.
1532 жылы қабылданған Карл Ү-нің қылмыстық ... ... ... ... сол кезеңді дәлірек сипаттайтын заң
актісі. Басқа елдердің заңдары да, одан кейінгі кездері де бұл ... ... жоқ. ... ... деп ... ... ... заңының
Европадағы ең қатаң заң екендігін білеміз. 1810 жылдың өзінде ол ... ... ... кем ... отқа ... доңғалакқа байлап,
кескілеп өлтіру, тірі адамның шек-қарнын ақтару, т.б. жазалаудың ... түрі ... (2,638 ... ... барлық формалары мен әдістері тек қатаң
жазалаумен ғана шектелді. Ондағы басты мақсат — «зиянкес» ... ... ... оны адам ... өмір сүру ... айыру. Ол кездің үраны ... мен ... ... жаза ... өзі ... тудыратынын өмір
көрсетті. Нәтижесінде қылмыс азайған жоқ, ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан жазаңың сипатын өзгерту керек,
екіншіден қылмыстың алдын алуға ... ... ... асыру керек
дегеңді айтты.
Қазіргі тарихи кезең жағдайды жазамен түзетуге болмайтындығын көрсетіп
отыр, ... да ... бұл ... ... ... іздестіруде.
Осыған байланысты мөжбүрлеу және зорлық принципіне емес, ... ... ... негізделген жаза теориясы ерекше маңыз
алады. Бұл теория жаза қылмыскерлікпен күрестегі ... да және ... ... ... ол ... әрі ... ... емес, тек ... ... ... туындайды.
Қоғамның әлеуметтік өміріндегі жазаңың орыны, бәрінен бұрын,
адамгершіліктен, адамға ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің бірі екендігін ескере отырып,
бірақ ақтық соңында тек мақсатты тәрбие мен сенім арқылы ғана ... ... ... солар арқылы ғана адамның ... мен ... ... ... мен ... ... ... керек (3, 79-83 б.)
Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық ... бұл ... және жаза ... тізімі бұрынғы заңмен салыстырғанда едөуір
өзгерген. Жазаңың кейбір түрлері сақталған, ал кейбіреулерін заң ... ... ... қатар, қоғамдық жұмыстар, бостандықты шектеу, тағы
басқадай жазаңың жаңа түрлерінің жүйеге ... өте ... ... ... ... да, оған ... мазмұны да өзгерген. Әскери және
арнайы атақтан айырудың орнына — арнайы әскери және ... ... ... ... ... біліктілік сыныбынан және
мемлекеттік наградалардан айыру; бас ... ... ... ... орнына — түзеу жұмыстары. Тәртіптік батальонға жіберу
түріндегі жаза тәртіптік әскери бөлімде ұстаумен ауыстырылған.
Өлім жазасы жаза түрлерінің ... ... ол ... ... деп ... ... 39-бабында қарастырылған кылмыстық жазалар тізімінде мыналар
бар: айыппұл салу, ... бір ... ... ... ... ... айналысу құқығынан айыру; қоғамдық жұмыстарға тарту; ... ... ... ... ... бас ... шектеу; қамау;
тәртіптік әскери бөлімде ұстау; бас ... ... өлім ... әскери немесе құрметті атағынан, сыныптық шеннен, ... ... ... және ... ... ... тәркілеу.
Тиімділігі өте ... ... жаңа ... ... ... түрлері алынып тасталды: қоғам алдында бетіне ... ... ... ... жер ... ... шығарып жіберу,
қызметтен босату, еңбекпен ... ... ... ... ... ... бөрі 1959 ... Қылмыстық кодексте бар болатын.
Бұрын кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жазалар түрінің арнайы
тізімі қарастырылмаған болатын. Ал қазір, ҚР ... ... ... ... ... қьшмыс жасаған адамдарға тек мына жазалар қолданылады: айыппұл
салу; белгілі бір қызметпен ... ... ... ... ... ... ... қамау; бас бостандығынан айыру.
Жаңа ҚК-те жазалар жүйесі басқаша ... олар ... ... ... ... ... ... қарай тізілген. Бұл қылмыстық заң
принципімен сәйкестігін табады — ... ... ... ... пайдаланылады.
ҚР-ның қылмыстық заңындағы жазалар жүйесінде адамды масқара ететін,
оның ... ... ... ... жаза ... жоқ. ... 17-бабында былай делінген: «1. Адамның қадір-касиетіне ... 2. ... ... оған зорлық-зомбылық жасауға, басқадай
катыгездік немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамға, екі қабат
әйелдерге, емшекте ... бар және жас ... бар ... жаза
қолданылғанда заң бойынша бірқатар шектеулер қарастырылған.
Сондықтан да бұл қылмыстық заңда жаза түрлерінің толық әрі дәл ... ... сот ... жасаған адамға тағайындай ... ... ... ... жол ... ... өздерінің мазмұны, сотталғанға ықпал жасау төсілі және
ауырлығы (жазалау сипаты) жағынан бір-бірінен өзгеше болады.
Кейбір жазаларды ... ... ... ... шарты, шегі және
тәртібі тікелей ... ... оның ... ... әділдігін,
лайықтылығын және жеке даралығын, жаза тағайындағанда заңдылықты сақтауға,
жинақтай келгенде қылмыскерлікпен күрес саясатын жүзеге асыруды ... ... ... күшіндегі ҚК бойынша жаза жүйесі туралы айтқанда, біріншіден оның
озық, алдыңғы қатардағы ... ... ... сондықтан оған
жазалаудың жаңа тиімді шаралары кіргенін, соңғы бірнеше онжылдықтар бойы
қолданылмаған ... ... ... ... атап өту керек.
Сонымен қатар, жаңа ҚК-дегі кейбір кемшіліктерді де айтпай кетуге болмайды.
Біздің пікірімізше, өмір бойы бас ... ... ... ... ретіңде жазалар жүйесіне кіргізілмегендігі — қателік.
Жазаңың бұл түрінің өзінше бөлек жаза болып қарастырылуға ... ... бас ... ... ... мерзімді түріне жатады, ал өмір бойы
бас бостаңдығынан айыру — мерзшсіз жаза. ... ... ... санкцияларыңда ол жазаңың басқа түрлеріне, оның ішінде бас
бостандығынан ... ... жаза ... ... ... 96-бабының 2
бөлігі).
Жүйеге кіретін жазаңың барлық ... үш ... ... ... және ... яғни олар ... ... та, қосымша болып та қолданыла
алады (ҚК-тің 39-бабы).
Жазаларды негізгі және қосымша деп бөлудің ... ... ... айтканда, қосымша жазаларды қолдану — жазаңы жеке даралау принципін
жузеге ... ... ... Жазаңың қай түрі негізгі, қайсысы қосымша
екендігін дәл көрсету заңдылық ... ... сай ... (4, 61 ... Қылмыстық жазадан босату түрлері мен олардың жалпы
сипаттамасы.
Жазадан босату — бұл кінәлі адамды жазаның мазмұны болып табылатын
құқықтық ... мен ... ... шараларынан босату. Аталған
институтты қолданудың негізі сот тағайындаған жазаны орындаудың мүмкін
болмауы мен ... ... ... ... ... ... жазадан
босатуды қылмыстық жауаптылықты жүзеге асыру тәсілінің бір формасы ретінде
қабылдап, оны қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... Іс ... ... ... босату — өз алдына ... ... ... ... ... мен қылмыстық жазадан босату өзара
мазмұны, негіздері, құқықтық салдары мен ... ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылықтан босату тек
қоғамға қауіптілік дәрежесі жоғары емес онша ауыр емес және ... ... ... ... ... ғана қолданылса, қылмыстық
жазадан босату онша ауыр емес және орта ауырлықтағы ... үшін ... және орта ... ... ... адамға қатысты жүзеге асырылуы
мүмкін. Жазадан тек сот босата алады. Ал ... ... ... прокурор, анықтау органы құзіретті. Және қылмыстық жазадан босату
қылмыскерді қылмыстық жауапылықтан ... Ал ... ... жазасыз-ақ жүзеге асырыла береді.
Қылмыстық Кодексте жазадан босатудың келесі түрлері атап көрсетілген:
* Шартты-мерзімінен бұрын жазаны өтеуден босату (ҚК ... ... ... ... ... ... келетін жаза түрімен
алмастыру (ҚК 71-бап);
* Жүкті әйелдер мен жасөспірім балалары бар ... ... ... ... (ҚК ... Ауыр ... байланысты жазаны өтеуден босату (ҚК 73-бап);
* Төтенше жағдайлар салдарынан жазаны ... ... ... ... ... ... (ҚК 74-бап);
* Айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты
жазаны өтеуден босату (ҚК 75-бап);
Қылмыстық жазадан босатудың тағы екі түрі бар. Олар ... ... ... ... ... ... ... ерекшілігіне байланысты
олар дипломдық жұмыстың жеке тарауында каралады. ... ... ... ... түрде босату, жасөспірім балалары бар әйелдер мен
жүкті әйелдердің жазасын өтеуді кейінге қалдырған жағдайда) және ... ... ... ... босату) болады.
Жазаны өтеуден шартты мерзімінен бұрын босату. Қылмыстық кодекстің 70-
бабыңда көрсетілген жазадан мерзімінен бұрын-шартты ... ... ... ... ... ... шарттар сақталған жағдайда сотталған
адамды босату арқылы көрінеді. Жаза шартты-мерзімінен бұрын босату барлық
жаза ... емес ҚК-ң ... ... ... ... әскери
қызмет бойынша шектеу, бостандықты шектеу, тәртіптік әскери бөлімде ұстау
немесе бас бостандығынан айыру жазаларына қолданылады.
Сот ... ... ... ... шешім қабылдамай тұрып
сотталғанның түзелуі үшін тағайындалған жазаны толықтай өтеудің ... көз ... ... ... ... сот жазаның қосымша түрін
атқарудан ... ... бір ... ... алады.
Мерзімінен бұрын босату қолданудың шартарының бірі тағайындалған
жазаның занда бекітілген бөлігін өтеу болып ... Оның ... ... ... ... Мерзімінен бұрын-шартты түрде босату
сотталған адам ... ... ... ... ... ... жол ... Ауырлығы онша емес және ауырлығы орташа қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... Ауыр қылмысы үшін тағайындалған жазаны кемінде үштен екі бөлігін
өтеген ... Аса ауыр ... ... үшін ... ... ... үш бөлігін өтеген соң, сондай-ақ бұрын шартты
түрде мерзімінен бұрын босатылған, бірақ шартты түрде мерзімінен
бұрын босату осы ... ... ... ... негіздер
бойынша тоқтатылған адамға тағайындалған жазаның төрттен үш
бөлігін ... соң ... ... дәрежесіне тәуелсіз бас бостандығынан айыру жазасын
өтеу барлық жағдайда 6 ... кем ... ... бойы бас ... ... жазасын өтеп жатқан сотталғандарды
жазадан шартты түрде мерзімінен бұрын босатудың ерекше тәртібі белгіленген.
Сот мүндай тұлғаны бас ... ... ... кемінде 25 жылын
өтеген соң, бұдан ары аталған жазаны қолдануды қажет етпейді деп анықтаса
мерзімінен ... ... ... процесі жазадан босатылған соң да жүретін болғандықтан шартты
түрде мерзімінен ... ... ... ... бір ... ... ... мекен-жайын, қызметін, сотталғанның мінез-құлқына
қадағалау жүргізуші арнайы мемлекеттік ... ... ... бір орындарға бармауға, алкоголизм, наркомания, таксикомания, соз
немесе ВИЧ, СПИД ауруларынан емдеу курсын өту, жанұясына ... ... тұру т.б. ... ... ... ... босатылған тұлғалардың мінез-
құлқын қадағалауды осы құзіреттілік берілген арнайы мемлекеттік орган, ... ... ...... ... мен ... ... асырады.
Шартты түрде—мерзімінен бұрын босату туралы шешім қабылдағанда сот
ешқандай сынақ мерзімін ... ... ... ... ... ... аяқталғанша созылады. Қылмыстық кодекстің 70-бабының 7-
тармағында шартты ... ... ... ... ... негіздер
көрсетілген. Егер жазаның өтелмеген уақыты аяқталғанша сотталған адам
қоғамдық тәртіпті бұзып, әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... қолдану барысында сот жүктеген міндеттерін
орындаудан қасақана жалтарған жағдайда сот осы ... ... ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын босатуды
тоқтату және жазаның өтелмеген бөлігін орындау ... ... ... ... кодекс бойынша бұрынғы кодексте ... ... ... ... ... ... жоқ. Бірғана қоғамдық
тәртіпті бұзудың орын алғандығы ... ... ... ... ... деп - ... ... кейін де жалғасын
тапқан жүктелген міндеттерін орындаудан бас тартуды айтамыз. Егер жазаның
өтелмеген бөлігі ... жаңа ... ... ол ... ... ... ... жасалғанын анықтау қажет. Өйткені мұндай
қылмыстардың ... ... ... болуы мүмкін. Егер қылмыс
абайсыздықпен жасалынса, сот мерзімінен ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ол үшін істің барлық объективтік және
субъективтік жағдайлары ... ... ... Егер ... ... ... ... түрде босату тоқтатылып, жаза Қылмыстық
кодекстің 60-бабында көзделген тәртіпке сәйкес тағайындалады. Абайсыздықпен
қылмыс жасалып, сот ... ... ... ... ... туралы қортындыға келсе, бұл да 60-баптың ережелеріне сәйкес
жазалауға жатады.
Жаңа Қылмыстық ... ... ... ... ... ... тұлғалар тізімі азайтылған Қылмыстық кодекстің 70-
бабының 8-ші тармағына ... ... ... ... ... ... ... қылмысы үшін өлім жазасы тағайындалып, жаза түрі кешірім
беру тәртібімен бас ... айру ... ... ... ... бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен
алмастыру.
Жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым ... жаза ... ... ... ... ... ... Аталған босату түрі
жазаның мақсатына өтелмеген жазаны жеңіл жазаны қолдану арқылы ... анық ... ... ... ... өтелмеген бөлігін
неғұрлым жеңіл жазамен алмастырудың жазадан ... ... ... ... ... ол тек бас ... ... жазасына
сотталғандарға ғана қатысты қолданылады. Қылмыстық кодекстің 71-бабын
қолдануға жасалынған ... онша ауыр емес және ... ... ... және ... ... өтеу барысындағы мінез-құлқын
сипаттайтын мәліметтер негіз болады. Ескерілген мәліметтер қатарына еңбекке
деген ... ... мен ... алуы т.б. ... ... ... ... жеңіл жазамен ауыстыру мен қатар соталған тұлға
жазаның қосымша түрін өтеуден ... ... ... ... ... өтелмеген бөлігін жеңіл жазамен ауыстырудың үшінші міндетті шарты—
тағайындалған жазаның кемінде үштен бірінің іс жүзінде өтелуі.
Жазаның өтелмеген ... ... ... сот Қылмыстық кодекстің 39-
бабын басшылыққа алып, жазаның неғұрлым ... ... ... алуы ... ... өтелмеген бөлігін ауыстыратын жеңілдеу жазаның мөлшері осы жаза
түрі үшін Қылмыстық кодексте ... ең ... ... ... тиіс
екендігін еске сақтау керек. Мысалы, бас бостандығынан ... ... үш жыл ... түзеу жұмыстарына ауыстырылса, онда оның жеңіл
жаза түрі ретінде ең ... шегі екі ... ... тиіс (ҚК ... Бас
бостандығынан айыру жазасына қатысты неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... ... бір ... болу ... ... жазалары
қарастырылады.
Жазаның өтелмеген бөлігін жеңілдеу жазамен ауыстыру босатудың шартсыз
түрлерінің бірі болып табылады. Бұл сот ешқандай ... ... ... ... ... ... алмайды деген сөз. Егер сотталған тұлға
ауыстырылған неғұрлым жеңіл жазаны өтеу барысында ... ... ... екінші айыптау үкімі бойынша тағайындалған жаза мөлшеріне осы
ауыстырылған неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... ... ... ... ... мен жасөспірім балалары бар әйелдердің жазасын кейінге
қалдыру.
Қылмыстық кодекстің 71-бабы жүкті әйелдер мен жасөспірім балалары ... ... ... ... ... ... белгілейді. Жазасын
өтеуді кейінге калдыру жаза мөлшері 5 ... ... ... ... ... аса ауыр ... басқа қылмыстар жасаған жүктілік жағдайындағы
немесе жасөспірім балалары бар әйелдерге қатысты ғана қолданылу мүмкін
(ауырлататын ... ... кісі ... т.б.) ... ... қандай жаза
түрлері өтеуді кейінге калдыруға болатындығы айтылмаған.[8] Бірақ Қылмыстық
кодекстің 72-бабын сөзбе-сөз талқылау бұл тек бас ... ... ... ... бірге басқа да бас бостандығын айырумен байланыссыз
жаза түрлерін өтеуге қатысты қолданылуға болатындығын көруге болады.
Жазаны ... бір жыл ... ... ... ... жол ... ... жасқа толуына немесе оның қайтыс болуына, ... ... сот ... ... мінез-құлқын ескере отырып оны
жазасын өтеуден ... ... ... ... неғұрлым жеңіл жазамен
ауыстыруы немесе сотталған адамды тиісті мекемеге жазасын өтеу ... ... ... ... ... Занда қандай жағдайда сот сотталған
адамды жазадан босатуға, қандай жағдайда оны ... ... ... ... ... Бұл ... шешу тек сот ... болып
табылады. Қылмыстық кодекстің 72-бабы жүкті әйелдер мен жасөспірім балалары
бар әйелдерге қатысты қолданылған жазаны өтеуді ... ... ... де ескерген. Заңда мұндай үш ... ... ... ... бас ... ... оны ... жалтаруы, қоғамдық
тәртіпті бұзуы (ҚК 72-бабы 2-тармақ) ... ... ... ... жаңа ... ... Бұл ... есте сақтайтын шарт, баланы
тәрбиелеуден жалтару немесе қоғамдық тәртіпті бұзуға байланысты ... ... ... тоқтатуға тек осы аталған іс-әрекетіне қатысты
сотталған адамға қадағалау жүргізуші ... ... ... екі ... жазбаша ескертуі болған жағдайда ғана соттың құқығы бар. Сот осы
аталған адамды сот үкіміне ... ... ... өтеу үшін ... жібереді.
Жазаны өтеуді кейінге қалдыру кезеңінде жаңа қылмысты ... ... ... сот ... кодекстің 60-бабының ережелеріне
сәйкес жаза тағайындайды.
Осылайша жазаны өтеуді кейінге қалдыру мерзімі ... соң ... ... ... ... жоятын жағдайлар туындауына байланысты сот
сотталған адамның мінез құлқын бақылауды жүзеге ... ... ... ... мына ... шешеді:
1. Жазаны өтеуден босату мүмкіндігі туралы;
2. Жазаның калған бөлігін Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... жаза түрімен
алмастыру мүмкіндігі туралы.
3. Сотталған адамды жазаның қалған бөлігін өтеу үшін ... ... ... ... ... адам жазаны өтеуді кейінге қалдыру мерзімі аяқталуына
байланысты, өтелуі кейінге қалдырылған жазаны өтеуден автоматты түрде
босатылып кете алмайды.
Науқасына байланысты ... ... ... байланысты жазадан босату ( ҚК-ң 73-бабы ) екі негізге
сүйеніп жүзеге асрылуы мүмкін: қылмыс істеген ... ... ... кейін
техникалық ауруға душар болуына байланысты өз іс-әрекетінің немесе
әрекетсіздігінің қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ұшырауы немесе қылмыс жасаған адам жазаны өтеуге мүмкіндік
бермейтін басқа да ауыр ... ... ... байланысты қолданылады.
Психикалық ауытқулар қылмыс жасалған соң немесе жазаны өтеу процессі
кезеңінде орын алуы мүмкін. Бірінші жағдайда қылмыс жасаған тұлға ... ... ... ... одан әрі ... ... ... бойынша қылмыс жасаған тұлғалар немесе сотталғандар жазаны
өтеуден қылмыстық ауырлық дәрежесі мен сот тағайындаған жаза ... ... ... ... қатысты сот Қылмыстық кодекстің 77-бабына сүйеніп
медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануға құқылы.
Өз ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінен айырмайтын уақытша сипаттағы техникалық ауытқулар
жазадан босатуға негіз бола ... ауыр ... ... ... ... ... босатудың
өзіндік спецификалық ерекшеліктері бар. Аталған негіз ... ... ... ... ... емес, оның құқықтарының бірі болып табылады.
Бірақта сыркаты өте ауыр дәрежеде болып, жазаны өтеуге ... ... ... ... ... ... ... жаза неғұрлым жеңіл жаза
түрімен алмастырылады. Мұндай шешімдерді қабылдауда ... ... ... ... ... ... ауру сипаты, жаза
мөлшері мен оның іс-жүзінде өтелген бөлігі және т.б. ... ... ... өтеу ... өз ... ... зиян ... өтеуден босатылмайды.
Науқасына байланысты жазаны өтеуден босату ... ... мен ... атқару мен айналысатын органның ұсынысына негізделіп
жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 73-бабының бірінші ... ... ... ... ... ... байланысты,
қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі ... ... ... ... өтіп кетпесе (ҚК 75,65-6.6.) қылмыстық жауаптылық пен жазаға
тартылады. Егер ... ... ... ... ... ... қолданылған мерзім жазаны өтеу мерзіміне есептеледі.[9]
Камау немесе тәртіптік әскери бөлімде ұстау жазасына сотталған әскери
қызметшілер ауыр науқасына байланысты әскери ... ... деп ... шешімімен жазадан немесе жазаны одан әрі өтеуден ... ... ... ... ... ... жазаға ауыстырылуы мүмкін.
Казақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 73-бабы бойынша қылмыстық
жазаны өтеуден босату шартсыз болып табылады.
Төтенше жағдайларға байланысты жазаны өтеуден босату және ... ... ... ... ... ... ... өтеуден босату немесе
оны өтеуді кейінге қалдыру Қылмыстық кодекс үшін жаңа босату ... онша ауыр емес және ... ... қылмыс жасаған адамды,
егер жазаны өтеу нәтижесінде сотталған адамға немесе оның семья мүшелеріне
өрт, табиғи апат, ауыр науқас, ... ... ... ... мүшесінің
қайтыс болуына басқа да төтенше жағдайларға байланысты ауыр ... ... бұл ... жазаны өтеуден босатуға құқығы бар.
Осылайша заң жазаны өтеуден босатуды аса ауыр ... ... ... ... ... ... қандай түрдегі
зардаптар туындауы мүмкін екендігі тікелей ... Бұл ... ... ие. Бұл ... ... ... сотқа берілген.
Жалпы формада бұл зардаптарды материадцық, мүліктік, физикалық сипаттығы
зардаптар деп ... ... ... ... ... кодексінің 74-бабында аса ауыр
зардаптарға соқтыру мүмкін жағдайлардың шамалаған тізімі ... бұл ... тыс ... да ... жазаны өтеу зардаптар туғызуы
мүмкін жағдайларды төтенше жағдайлар қатарына жатқызуға құқығы бар.
Қазақстан ... ... ... ... 2-ші
тармағындағы норманың бірқатар кемшілікгері бар.
Біріншіден, неге осы аталған жазаны ... ... және оны ... ... түрі онша ауыр емес және орта ... ... жасаған
адамдарға қатысты қолданылмайды ? — деген ... ... ... неге
бұл жазаны өтеуді кейінге қалдыру түрі қамау, бас ... ... ... ... ... сияқты жаза түріне сотталған адамдарға
қатысты қолданылмайды? ... ... ... ... ... ... аса
ауыр дәрежедегі қылмыс жасаған 10 жыл мерзімге бас бостандығынан айырған
адамға қатысты қандай төтенше ... ... да ... босата салу
меніңше ақылға қонымсыз жағдай. Бұл адамның ... ... ... ... өз ... бас бостандығынан айыру орнына қайта келмесіне кім
кепіл бола алады? Занда Казақстан Республикасы Қылмыстық ... ... 2-ші ... ... ... ешқандай шектеулер көзделмеген.
Яғни, осы заң тармағына сүйене отырып аталған ... ... ... үш
қайтара соталған аса қауіпті қылмыскерді бостандыққа ... ... ауыр ... аса ауыр ... істеген жағдайда сот Қылмыстық
кодекстің ... ... ... ... ... ... ... жазаны өтеуді үш айға дейінгі мерзімге кейінге қалдыра алады. ... ... тек бас ... ... жазасына сотталғаңдарға қатысты
қолданылады.
Қылмыстық кодекстің 74-бабында көрсетілген ... ... ... түрі
де шартсыз болып табылады.
Айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жазаны өтеуден босату.
Кейбір жағдайларда айыптау үкімі бірқатар себептер нәтижесінде ... ... сот ... тағайындалған жазаны орындауды
жүзеге асыратын ... ... ... қызмет істемеуі,
сотталғанның сырқаты немесе оның жазаны өтеуден ... ... ... ... ... үкімі ұзақ уақыт бойы орындалмай қалса, онда
оның ары қарай орындалу тиімділігін, ескертпелік ықпалын ... ... ... бір ... кінәлі адам жазаны өтеуден босатылуы мүмкін.
Айыптау үкімінің ескіру мерзімі жетуіне ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 75-бабында көрсетілген Занда
ескіру ... ... ... ... Бұл ... ең ... қылмыстық дәрежелеріне тікелей тәуелді.
Айыптау үкімі оның заңды күшіне ... ... ... ... ... байланысты жүзеге асырылмайды:
* үш жыл-онша ауыр емес қылмысы үшін сотталғандарға;
* алты жыл — орта ... ... ... үшін сотталғандар;
* он жыл — ауыр қылмыс жасағаны үшін соталғандарға;
* он бес жыл - аса ауыр ... ... үшін ... ... өтуі ... ... ... үзілуі мүмкін. Ескіру
мерзімінің өтуі сотталған адам жазасын өтеуден жалтарып жүруіне байланысты
тоқтатыла тұрады. Жазаны өтеуден жалтару елді-мекен ... ... ... ... ... ... келмеу т.б. арқылы көрілуі мүмкін.
Ескіру ... өтуі ... ... жүрген адам ұсталған немесе өз
еркімен келген ... ... ... келтіріледі. Сотталғанның жазаны
өтеуден жалтаруға дейінгі ... ... ... ... ... ... ... күшіне енген сәтінен жиырма бес жыл мерзім ... ... ... ... ... ... жаңа қылмыс жасауына байланысты
үзілмесе, айыптау үкімі жүзеге асырыла алмайды.
Ескіру мерзімі Қылмыстық кодекстің 75-бабының ... ... ... ... ... адам ... ... жаңа
қасақана қылмыс істеген жағдайда ... ... ... ... есептеу жаңа қылмыс істеген күннен қайта есептеле бастайды. Өлім
жазасына немесе өмір бойы бас ... ... ... ... қатысты ескіру мерзімі қолдану мүмкін болмаған жағдайда сот өлім
жазасын өмір бойы бас ... ... ... ал өмір бойы бас
бостандығынан айыру жазасын белгіленген ... бас ... ... ... ... пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс үшін сотталған
адамдарға қатысты ескіру мерзімі ... ... ... ... ... өтеуден босату.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 78-бабы бойынша ... ... ... ... деп ... жасау уақытысында он
төрт жасқа толған, бірақ он ... ... ... ... ... рет онша ауыр емес және орта ... ... үшін
сотталған кәмелетке толмаған тұлға сот оны түзелуі үшін ... ... ... ... көзделген мәжбүрлі
тәрбиелік ықпал ету шараларын қолдану жеткілікті деп таныса жазаны ... ... ... отырған бапта заң шығарушы кәмелеттік жасқа
толмағандарды қылмыстық ... ... ... ... ... бірге
кәмелеттік жасқа толмаған қылмыскер босатылып отырған жаза түріне балама
ретінде мәжбүрлі тәрбиелік ықпал ету шараларын ұсынады. Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... босату тек мынадай үш бір-бірімен байланысты шарттар болған кезде
ғана мүмкін:
1. Кәмелеттік жасқа толмағанның онша ауыр емес немесе ... ... ... ... дәрежедегі қылмыстарды бірінші рет жасауы;
3. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... тұлғаның
түзелуіне қылмыстық жазалау жолымен емес, тәрбиелік сипаттағы
мәжбүрлеу шараларын қолдану арқылы қол жеткізуге болатындығына
соттың сенімін тудырса.
Сот сенімі ... ... ... адам істеген іс-әрекеті, оның
тұлғалық ерекшеліктерін, істің мән-жайын, құқықтық сана денгейін әдептік
ұстамдарын, ата ... ... ... т.б ... ... ... ... қалыптасуы керек.
Кәмелеттік жасқа толмағандарды жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын
босату.
Шартты-мерзімінен бұрын босату кәмелеттік жасқа ... ... үшін бас ... ... немесе түзеу жұмыстарына адамдарға
қатысты жазаның мына мөлшерлерін нақты өтеген соң қолданылады:
а) ... онша ауыр емес ... орта ... ... ... ... кемінде үштен бірін өтеуіне карай;
б) Соттың ауыр ... үшін ... ... ... ... ... байланысты;
в) Соттың аса ауыр қылмыс үшін тағайындаған жазасының кемінде үштен
екісін өтеуіне орай.
Кәмелетке толмағандарға қатысты қолданылатын ескіру
мерзімдері.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... 75 және 69 ... ... ... ... ... толмағандарға қылмыстық
жауаптылықтан немесе жазаны өтеуден босату кезінде екі есе қысқартылады.
Айрықша жағдайларда сот ... ... ... мен тұлғаның
ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... қылмыстық
жауаптылығы" тарауының ережелерін он сегіз жастан жиырма жасқа дейінгі
қылмыс жасаған тұлғаларға қатысты қолдануы ... ... және ... ... ... Конституциясының 54-бабының алтыншы
тармағына сәйкес Республика Парламенті рақымшылық жасау туралы акт ... Ал ... ... ... ... ... ... асырады (ҚР-ң Конституциясының 44-бабы 15-тармақ).
Рақымшылық және кешірім жасау актілері жасалған қылмыс үшін қылмыстық
жауаптылық белгілейтін қылмыстық заң және жаза ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазадан ... ... ... ... жаза ... ... ... актілер болып табылады.
Рақымшылық және кешірім жасау актілері демократиялық, құқықтық мемлекеттің
гуманизмдігін, қылмыс ... ... ... ... ... ... ... болады.
Рақымшылық актілері әдетте мемлекетте айтулы оқиғалармен мерейтойлық
күндердің келуіне байланысты қабылданады. Мысалы, 1991 жылы 16 ... ... ... ... "Қазақ Советтік Социалистік
Республикасының егемендігі туралы Деклорациясының қабылдануына байланысты
рақымшылық жасау туралы" ... 1993 жылы 5 ...... ... ... ... байланысты рақымшылық жасау
туралы" заңы, 1996 жылы 15 шілдеде ... ... ... бір ... ... жасау туралы" Қазақстан Республикасының заңы шықты.
Рақымшылық актілері нормативтік сипатта ... Олар ... ... уақытынан тәуелсіз, рақымшылық беру туралы заңның ... ... ... бір ... ... ... жылы 16 ақпанда қабылданған рақымшылық актісі бас бостаңдығынан
айыру немесе бас бостандығынан айырудан басқа жаза ... ... ... ... ұрыс ... ... КСРО ... мен
медальдарымен марапатталғандарға; II және I мүгедектеріне; кәмелетке
толмаған балалары бар және ... ... 60 ... ... ... мен ... ... әйелдерге қатысты олардың тағайындалған жаза мөлшерінен
тәуелсіз қолданылды.
1994 жылы 5 қазанда ... ... ... ... бас
бостандығынан айыруға сотталған немесе бас бостандығына айырудан басқа жаза
түріне сотталған кәмелеттік жасқа жетпеген ... ... ... ... оларға тағайындалған жаза мөлшерінен
тәуелсіз; үш жыл мерзімге дейін бас бостандығынан айрылған ... ... ... жаза ... ... жаза ... ... бостандығанан айыру жазасына сотталған немесе бас бостандығанан ... ... жаза ... ... ... I және II ... балалары, 16 жасқа жетпеген жас балаларға және де жүкгі ... және ... ... ... ... ... болған әскери
қызметшілердің әйелдері; күйеуі соғыс мүгедегі немесе соларға теңестірілген
әйелдерге қатысты; үшіншіден, бас ... ... ... ... ... ... жазасынан басқа жаза түріне сотталған ... ... жаза ... тәуелсіз қолданылады: Ұлы ... ... мен ... және ... ... ... ... асқан еркектер мен 55 жастан асқан әйелдер; I және II ... ... қаза ... ... ... құқықтарынан айырылған 16
жасқа толмаған балалары бар еркектер.
Рақымшылық қылмыстық жауаптылықтан немесе жазадан босата ... 1994 ... 5 ... күні ... рақымшылық беру актісі 1994 жылғы 5
қазанға дейін қылмыс ... ... және ... ... ... 1-3
статьяларында аталған тұлғаларды қылмыстық жауаптылықтан босатты. Сондай-ақ
рақымшылық актісі қосымша немесе негізгі жаза түрінде жер ... ... ... ... қолданылған адамдарды да жазаны өтеуден босатты.
Рақымшылық негізгі және қосымша жазадан да босатады.
Сот ... ... ... ... сәйкес қысқартылуы немесе
неғұрлам жеңіл жаза түрімен алмастырылуы мүмкін. Мысалы, 1994 ... ... ... ... ... ... ... туралы заңның 1-3
баптарына енбеген, абайсызда жасаған қылмысы үшін ... ... жаза ... екі есе ... жасау актісінде жазасын өтеу барысында ішкі режим тәртібін
жиі бұзғандарға қатысты рақымшылық актісі таралмайтындығы туралы ... ... 1994 жылы 14 ... шығарылған рақымшылық актісінде
осындай ескертулер орын алған.
Әдетте рақымшылық актілерінде бұл ... ... бір ... ... ... түрде немесе мүлде қолданылмайтыңцығы туралы көрсетіледі.
Мысалы, 1994 жылы 15 қазандағы рақымшылық актісі бұрын рақымшылық немесе
кешірім беру ... ... ... босатылып, қайтадан жаңа қылмыс
жасағаны үшін сотталғандарға; алкоголизм, наркомания немесе соз ауруларынан
емдеудің курсын толық ... ... екі ... ... қылмыс үшін
сотталғандарға; аса қауіпті деп танылған рецедивистерге; кейбір ... ... ... үшін ... ... тартылып жатқандар мен
сотталғандарға т.б. қатысты қолданылған ... ... ... ... ... ... 10 жылдығына орай рахымшылық беру туралы" ... ... ... ... ... ... ... 10 жылдығына орай, гуманизм принципін басшылыққа ала отырып,
осы заң ... бап. Онша ауыр емес және орта ... ... үшін ... ... тобы ... ... босатылсын:
1. Кәмелетке толмаған адамдар және қылмыс жасау кезінде кәмлетке
толмаған азаматтар;
2. Кәмелетке толмаған балалары бар немесе асырауында I,
II топтағы ... ... бар ... және ... ... 55 ... аскан әйелдер мен 60 жастан асқан еркектер;
4. Ұлы Отан ... ... ... мен мүгедектері және
оларға теңестірілген азаматтар;
5. I және II топ мүгедектері;
бап. ... рет онша ауыр емес ... орта ... үшін 3 жыл ... бас бостандығынан
айыру жазасына сотталған осы заңның 1 бабына енгізілген
сотталғандар жазасын өтеуден босатылсын.
бап. Онша ауыр емес ... ... ... ... үшін ... заңның 1 және 2 баптарына
енбеген, сотталғандар, егер сот тағайындаған жазаның кемінде
үштен бірін өтесе, одан ары жазасын өтеуден ... бап. Осы ... 1 ... ... және осы ... 1-3 ... ... бас бостандығынан айыру жазасына сотталғандар, егер ... жаза ... ... ... бірін өтеген болса жазаны одан
әрі өтеуден босатылсын.
5 бап. Осы ... 1-4 ... ... ... ... ... ... 6 жыл ... ... бас ... ... ... егер олар сот ... жазаның кемінде екіден
бірін өтеген болса, жазаны одан әрі ... ... бап. ... жаза түрі ... бас ... ... емес жаза түріне сотталған түлғалар жазаны өтеуден босатылсын.
7 бап. Әскери қылмыс жасаған ... ... ... ... ... жалтарған әскери ... ... ... бап. Осы ... 1-7 ... негізінде жазадан босатуға
жатпайтын, бас бостандығынан айыру жазасына сотталған мына тұлғаларға
тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігі екі есе қысқартылсын:
1. Онша ауыр емес және орта ауыр ... үшін ... Ауыр ... үшін ... ... ... ... екіден
бірін өтеген сотталғандар.
9 бап. Осы заң күшіне енгенге дейін жасалған, осы ... 1 және ... ... тұлғалар жасаған, сондай-ақ жаза мөлшері ретінде 5
жыл мерзімге ... бас ... ... ... емес ... ... ... қылмыс үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылушы тұлғаларға
қатысты қозғалған, сот қарауына берілген барлық қылмыстық істердің өндірісі
қысқартылсын.
Рақымшылық ... ... ... күнге дейінгі қылмыс жасаған
тұлғаларға немесе рақымшылық туралы занда көрсетілген ... ... ... ... ... ... қатысты рақымшылық тек рақымшылық туралы ... ... ... ... ... ғана ... ... актісі қабылданған соң созылған қылмыстарға рақымшылық актісінің
күші қолданылмайды. Жалғаспалы қылмыстар үшін де осы ... ... ... ... беру — ... ... ... адамды жазаны өтеуден
босататын немесе сот тағайындаған жазаны неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... беру сондай-ақ, сотталған адамның соттылығын
жоюды көздеуі де мүмкін.
Қазақстан Республикасында республика соттарымен сотталған республика
азаматтарына ... беру ... ... ... ... (ҚР-ң ... ... 15-тармақ).
Қазақстан Республикасының Президенті кешірім беру актісі соттың
айыптау үкімі заңды күшіне енген ... бір ... жеке ... (ҚР ... беруде қылмыс жасағаны үшін сотталған адам жазаны одан ... ... ... ... оған тағайындалған жаза қысқартылуы немесе
жазасы неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... өтеп ... сотталған адамның кешірім беру актісі бойынша
соттылығы ... ... беру ... ... ... ... немесе оның жақын
туған-туысқандарының, еңбек ұжымдары, ұйымдарының, комиссиялардың ... ... ... ... адам ... өтеп ... ұсыныс түзеу мекемесінің
әкімшілігі тарапынан да жасалуы мүмкін. Кешірім беру ... ... ... актісімен жүзеге асырылады. Сондықтан жазадан босату шартсыз
болып табылады. Ол ... ... ... мен ... ... қылмыс жасағаны үшін сотталған кез-келген ... ... ... беру әдетте өлім жазасын бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... немесе ішінара босату; бас
бостаңдығынан айыру жазасының өтелмеген бөлігін ... ... ... ... жою; сот үкімі немесе шешімі бойынша ... ... ... ... ... ... ... Айрықша жағдайларда
кешірім беру қылмыс ... ... ... ... да ... ... жағдайларда кінәлі адам сотталуға жатпайды. Кешірім ... ... ... ... беру ... ұсынысты қанағаттандырудан
бас тарту, бұл туралы қайта ұсыныс беру мүмкіндігін теріске ... беру ... мен ... ... ... ... ... уақытта тұлғаға индивидуалдық сипатта болады. Яғни, әрбір кешірім
беру ... ... бір ... ... немесе тұлғалараға ... Ал, ... ... ... ... сипатта болады және
индивидуалды анықталмаған рақымшылық шарттарына сәйкес келетін ... ... ... ... кінәлі адамды қылмыстық жауаптылықтан босату осы
тұлғаны жазаны өтеуден де босату болып табылады.
Осылайша ... ... - ... ... ... бұзылады. Бұл
көзкарастан басқа тұрғыдан тереңірек қарап көрелік.
Жаза тым кешігіп орындалып жатса, ол ... ... ... ... жаза қолданусыз-ақ түзеліп кеткен жағдайда, жаза қайта
тәрбиелеу құралы қызметін атқара алмайды. Мұндай жағдайда жаза әлде ... ... ... ... ... бірақ негізінен істелген іс-әрекет
үшін кек қайтару секілді көрінеді. Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... роль ... алады. Яғни мемлекет ... осы ... ... ... ... кейінгі оң мінез-құлқымен келтірілген зиянын
жойып, өз кінәсін жуып-шаюға мүмкіндік бар ... ... ... жауаптылық пен жазадан босату институты қылмыс істеген адамды
үлгілі мінез-құлық сақтауға тырысуға ықпал етеді.
Аталған ... өмір ... ... ... кұр ... айналып қалу қаупі туады" деп те күмәнденуге болар еді. Бірақ
бұндай ... орын ... ... ... жауаптылық пен жазадан
босату автоматты түрде емес, тек ... ... ... ... ғана ... ... жазаны өтеп біткен немесе жазаны ... ... ... жаза ... ... кейін де тұлға тиімсіз теріс салдарға
душар болып отырады.
Тұлғаны ... ... бір жаза ... ... ... ... ... соттылығы бар деп тануға негіз болады. Сонымен бұл тұлға айыптау
үкімі күшіне енген сәттен ... ... ... өтеу ... ... өтеп ... соң заңда көрсетілген белгілі бір уақыт кезеңінде
соттылығы бар деп танылып жүреді. Кейбір жағдайларда ... ... ... ... бір ... ... мүмкін. Мысалы, тұрғылықты жер
таңдауда, жұмысқа орналасуда т.б.
Жаңа қылмыс жасаған жағдайда ... ... ... ... катарына жатқызылады.
Сонымен:
Қылмыстық жаза қылмыскердің сазайын тарттыру мақсатын көздемейді.
Оның негізгі қолданылатын бағыты құқық ... ... ... ... жаңа ... жасалуының алдын-алу бағыты. Егер осы ... жету үшін өте ... ... ... ықпал ету, шаралар
қолдану қажет болмаса, заң мұндай сотталған адамға ... ... ... ... ... дейін жеңілдік беруге тырысады.
Қылмыстық жауаптылықтан босатудың құқықтық сипатын анықтау процесін,
қылмыстық жауаптылық пен оның ... ... ... ... қиындатады. Бұл мәселені шешудің негізгі екі бағыты бар. ... ... ... ... ... қылмыстық жазамен
байланыстырып қарау арқылы, сәйкесінше қылмыстық жауаптылықтан босатуды
жазаны өтеуден ... ... ... ... ... ... болса өзінің негізіне қылмыстық жауаптылық ұғымы мен басқа да
занда қылмыс жасаған тұлға үшін көзделген тиімсіз теріс ... ... ... ... ... тек ... ... босатумен
шектелмейді, және басқа соттылық т.б. сияқты тиімсіз салдарлардан босатуды
да қамтиды.
Мен де осы ... ... ... ... ... ... тек жазаны өтеумен ғана шектеліп қалмауы тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995 ж. 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан ... ... ... ж. 1 – ... ... ... ... "Қазақстан Республикасының
Президенті туралы" конститутциялық заң күші бар жарлығы. 1995 ж. ... ... ... ... Кодексі. Алматы, 2001ж.
5. Коментарий к Уголовному кодексу ... ... КВШ ... 1999 год.
6. Учебное и практическое пасобие: "Наказание". Под.Ред.к.ю.н.
А.А.Нурымбетова
7. Учебник: Уголовное ... ... ... ... ... ... Курс лекций : Уголовное право (общая часть), под.ред.А.В.Наумова.
9. Учебник: Уголовное право ... ... ... ... И.Я.
Козаченко.
10. М. П.Карпушин,В. И. Курляндский"Уголовная ответственность и состав
преступления", Юридическая литература, Москва, 1974 ... ... ... основы квалификации преступлений".
Учебное ... для ... ... МГУ, ... ... ... Г.А. "Причинная связь в советском уголовном праве", Советская
юстиция N1. 1979г.
12. Волошина А. ... ... норм как ... насилственных
преступлений". Вопросы борбы с преступностью. Вып. 40, Москва, 1984г.
10. Кригер Г.А. ... и его ... ... Москва, 1962г.
11. Здравомыслов Б.В., Красиков Ю.А., ... ... ... ... ... ... ... Следственного Департамента МВД РК, N4. г.Астана.
13. «Об уголовной ... ... лиц» ... ... ... 2000. №1.
14. Шаймерденов К. Пожизненное лишение свободы. Новелла (Уголовное право).
Юридическая газета. 1998., №31.
15. Алимжан К. Толкование и применение ... норм в ... ... РК.
Правовая реворма в Казахстане. 2004. №2.
16. ... Н.О. ... жаза ... ... және практика
мәселелері): Монография. Астана: Фолиант. 2002 ж.
17. Қылмыстық құқық. ... ... ... ... ... ... 2001 ж.
18. Анашкин Г. Назначение наказания за несколько преступлений и по двум и
более приговорам. СЮ, 1982. ... ... М.И. ... ... по ... ... праву. Киев,
1980.
20. Горелик А.С. Назначение наказаний по совокупности. – Красноярск, 1975,
1975.
21. Горелик А.С. ... по ... ... и ... ... судебная практика). – Красноярс, 1992.
22. Горелик А.С. Уголовно – ... ... ... по ... и ... ... Губаева Т., Малков В. Назначение наказания по ... ... ... 1998. №6.
24. Комментарий к УК РК под ред. ... И.И., ... С.М. ... Кругликов Л.Л. Уголовно - правовые средства обеспечения справедливости
наказания. Учебное пособие. –Ярославль, 1986.
26. Куринов Б.А. Обеспечение законности и ... при ... ... ... и ... 1971. ... ҚР ... сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмыстық жаза тағайындаған
кезде соттардың ... ... ... ... ... В.П. ... преступлений. Казань, 1974.
29. Малыхин В.И. Назначение наказания при совокупности преступлений. –
Самара, 1991.
30. Молчанов Д.М. ... ... ... ... ... ученой степени кандидата юридических наук. – М.,2000.
31. Морагулова И.Л. Назначение наказания за 1985 год. – М., ... ... ...... ... к УК РФ. ...... Новгород.
1996.
33. Николаева З.А. Коллизии норм о ... ... ... ... по ... ... ... журнал. –
Екатеринбург, 1993, №2.
34. Осипов П.П. Теориетические основы ... и ... ... ... санкций. Л., 1976.
35. Попрас В. Назначение наказаний по ... ... ... – информ. – Харьков, 1997.№16.
36. Российская юстиция, 1996 г.-№12.
37. Солопанов Ю., ... В.О. О ... ... при ... ... ... 1990.№8.
38. Становский М.М. Назначение дополнительных ... при ... ... ... ... ...... Уголовное право., Общая часть. Учебник под ред. ... И.Я. ... ... 1998.
40. Ушаков А.В. К вопросу об эффективности норм, регламентирующих
назначение ... за ... ... ... о социалистической законности и современность. – Калинин,
1985.
41. Черданцев А.Ф. ... ... ... ... ... ... 1974, №8.
42. Юшков Ю.Н: Назначение наказания по совокупности преступлений ... М., ... ... ... ... кодексінің " 69-бабы, 2000 жыл
[2] Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі", 2001
[3] Курс лекций: "Уголовное право" (Общая часть), под. ред. А.В. ... ... ... И.И. ... ... ... Казахстан", Учебник, 1998 год.
[5] Коментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан, КВШ МВД РК,
1999г.
[6] Коментарий к ... ... ... ... КВШ МВД РК, ... 91-92 ... «Ескертуді» караңыз. Аббревиатурадағы алғашқы сан
«Ескертудегі» тізімнің нумерациясын, екінші сан аталмыш әдебиеттің
дәйектеме алынған ... ... ал «б» - ... ... қыскарған
нұскасы.
[8] Рогов И.И. "Уголовное право Республики Казахстан", Учебник (общая
часть), 1979 год.
[9] Учебное и практическое ... ... Под. Ред. ... ... ... ... ... 1995 жыл 30 тамыз.
[11] Қазакстан Республикасының Конститутциясы", 1995 жыл 30 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату22 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату27 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату туралы32 бет
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы туралы20 бет
Қылмыстық жауапкершілік22 бет
Қылмыстық жауаптылық24 бет
Қылмыстық құқықтары қатынастар28 бет
Жазаны өтеуден босату65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь