Жаһандану кезеңіндегі мемлекеттің функциялары

БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.9

1 ЖАҺАНДАНУ КЕЗЕҢІНДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ ФУНКЦИЯЛАРЫ
1.1 Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және әлеуметтік тағайыны ... ... 10.20
1.2 Мемлекет функциялары теориясының өзекті мәселелері ... ... ... ..20.29
1.3 Демографиялық үрдістердің мемлекет функциясының объектісі ретіндегі теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29.38

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ДЕМОГРАФИЯ МӘСЕЛЕСІН РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТ ФУНКЦИЯСЫНЫҢ БАСТЫ БАҒЫТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы демографиялық үрдістердің қалыптасуы және оның құқықтық реттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39.77
2.2 Қазақстан Республикасындағы демография мәселесін шешудегі мемлекеттік органдар және олардың өкілеттіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..77.100

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс демография мәселесін реттеу саласындағы мемлекеттің функциясын теориялық және тәжірибелік тұрғыдан зерттеуге арналған.
Дипломда демография мәселесін құқықтық тұрғыдан реттеу мен оны мемлекет функциясының дербес саласы ретінде айқындауға, осы бағытта Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының қызметтеріне талдау жасауға ұмтылыс жасалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Экономикалық, әлеуметтік және саяси жағынан дамуы үшін, мемлекеттік қауіпсіздік мүдделердің қамтамасыз етілуі мақсатында мемлекеттің функциялары әрқашан өзгеріп отырады. Әсіресе, Қазақстан Республикасында жаһандану жағдайында орын алып отырған демографиялық проблемаларды құқықтық тұрғыдан реттеп, шешуін айтуға болады. Баршаға мәлім, Қазақстан Республикасы аумағы жағынан әлем мемлекеттерінің бірінші ондығы ішінде 9-ші орында, ал халқы саны жағынан әлемде 60-ші орында тұр. Республикамызда 2009 жылы 25 ақпан және 6 наурыз аралықтарында өткізілген Ұлттық халық санағының ағымдағы статистикасы бойынша Қазақстан халқы саны 16 млн. 304 мың 840 адамды құрап отыр [1].
Елдің халқы-елдің басты байлығы. Халқы саны көп мемлекеттер әрқашанда өз қауіпсіздіктерін сақтауға тырысады. Сондықтан, Елбасымыз Қазақстанның тәуелсіздік алғанынан бастап-ақ мемлекеттік қауіпсіздік мәселесін бірінші орынға қойды. Ол Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан-2030» даму стратегиясында баяндалды. «Біздің алға қарай тұрақты жылжуымыздың басты шарты — біздің қоғамымыздың алға қойылған мақсаттарға қол жеткізудегі біртұтастығы, халықтың барлық жіктері мен топтарының ортақ міндеттерді шешуге бағытталган стратегия айналасында топтасуы. Біздің басты оң игіліктеріміздің ішінде — халқымыздың, немесе былайша айтқанда, адам ресурстарының сапасы тұр» [2].
Тәуелсіз Қазақстанның тарихында 1992 жылы Алматы қаласында Қазақстан халықтарының бірінші Форумы шақырылды. Елбасымыз бұл форумның тұрақты негізде жұмыс істеу қажеттілігі туралы идея қозғап, Қазақстан халықтарының келісімі мен бірігуі Ассамблеясы жаңа қоғамдық институт құру туралы өз ойын білдірген болатын. Осы форумда Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор С.С. Сартаевта өз пікірін білдірді. Ол өз сөзінде «Бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен осы қазақтардың басын жинап, бір Қазақ мемлекетіне қалайша біріктіруге болады? Менің ойымша, мұны құқықтық негізде жүзеге асыру керек [3, 524 б.]. Қазақта «Бөтен елде сұлтан болғанша, өз елімде ұлтан болайын» деген мақал бар. Шет елдерде тұратын қазақтар өз отанын сағынады, ата мекенінің бір уыс қара топырағын ұстауды аңсайды» [3, 530 б.].
1 Казахстанцев больше 16 миллионов! // http://www.kp.kz
2 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп - өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.- Алматы, 2002.- 96 б.
3 Сартаев С.С. Тұлға Академик Сұлтан Сартаев. – Алматы: «Дәуір», 2008. – 632 б.
4 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. 3-том. Аристотель философиясы.- Алматы: Жазушы, 2005. – 568 б.
5 Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 томдық. «Мәдени мұра» бағдарламасы. Алматы: - Қазақстан, - 2005. – 504 б.
6 Цицерон. О старости. О дружбе. Об обязанностях. – М., 1975. – С. 72.
7 Мукашев З.А. Понятие «право» в теории К. Маркса.- Алматы: Аркаим, 2002. – 220 с.
8 Сапаргалиев Г. Проблемы идеологии унитарного государства Казахстан // Научные труды «Әділет». – 2000. – №1. – С.45-59.
9 Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Оқулық.- Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 541 б.
10 Баймаханов М.Т. Избранные труды по теории государства и права. – Алматы, 2003. – 567 с.
11 Сәбікенов С.Н. Салыстырмалы мемлекеттік құқық: Оқулық. - Алматы: Өркениет, 2000. – 408 б.
12 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
13 Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. – Қарағанды: Болашақ – Баспа, 2002. – 320 б.
14 Белков П. Л. Раннее государство, предгосударство, протогосударство: игра в термины // Ранние формы политической организации: от первобытности к государственности. – М., 1995. – С. 121-175.
15 Антология II pensiero politico dalle origini ai nostri giorni. – Roma, 1966. – P. 356.
16 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. 6-том. « Жаңа дәуір философиясы» - Алматы: Жазушы, 2006. – 512 б.
17 Фома Аквинский. О правлении властителей // Политические структуры эпохи феодализма в Западной Европе (VI—XVII вв.). – Л., 1990. – С. 235.
18 Чичерин Б. История политических течений. Ч. 1. – М., 1869. – С. 187, 188.
19 Гроций Г. О праве войны и мира. – М., 1956. – С. 74.
20 Локк Дж. Басқару туралы екі трактат / Ауд. М.Ө. Иманбаев. – Алматы: Раритет, 2004. – 280 б.
21 Кант И. Мәңгілік тыныштыққа // Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 томдық. «Мәдени мұра» бағдарламасы. Алматы: - Қазақстан, - 2005. – 472
22 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. «Кант және Гегель философиясы». 8-том. - Алматы: Жазушы, 2006. – 520 б.
23 Гегель. Философия права. – М., 1990. – С. 284, 310, 93, 286.
24 Монтескье Ш. Заңдар рухы туралы. Ауд. А. Құлсариева – Алматы: Үш Қиян, 2004. – 784б.
25 Маркс К., Энгельс Ф. Таңдамалы шығармалар. Екі томдық. 2 – том. – Алматы, Қазақ мемлекет. - 1956. – 550 б.
26 Ленин В.И. Шығармалар толық жинағы: Т. 33. Мемлекет және революция. – Алматы: Қазақстан, 1979. – 469б.
27 Попов В. А. Политогенетическая контроверза, параполитейность и феномен вторичной государственности // Ранние формы политической организации: от первобытности к государственности. – М., 1995. – С. 197.
28 Богомолов Ю. Государство и его трактовки // Известия. – 1995. – 7 августа.
29 Сапарғалиев Ғ., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық.- Астана: 2007.- 336 б.
30 Общая теория права и государства / Под ред. В.В. Лазарева. - М.: Юрист, 1994.-360 с.
31 Хропанюк В.А. Теория государства и права: Учебное пособие / Под ред. В.Г. Стрекозова. – М.: Дабахов, Ткачев, Димов, 1995. – 384 с.
32 Ожегов С.И. Словарь русского языка / Под ред. Н.Ю. Шведовой. – М.: Русский язык, 1987. – 917 с.
33 Философский энциклопедический словарь. – М.: Советская энциклопедия, 1983. - 839 с.
34 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА, 2002. - 552с.
35 Баймаханов М.Т. О некоторых подходах политико-правовой науки к выработке понятия функций государства. Основные слагаемые понятия функций государства и их характеристика // Функции государства в условиях современного мира (на материалах независимого Казахстана): Монография / Отв. ред. М.Т. Баймаханов. - Алматы, 2005.- 336 с.
36 Байтин М.И. О понятии государства // Правоведение. - 2002. - №3 (242).- С. 4 - 16.
37 Черданцев А.Ф. Теория государства и права. – М., 2000.– С. 111.
38 Теория государства и права. Курс лекций под ред. М.Н. Марченко. – М., 1998. – С. 112.
39 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М., 1999. – С. 345.
40 Теория государства и права / Под ред. В.К. Бабаева. – М.: Юристъ, 1999. – С. 68.
41 Морозова Л.И. Проблемы современной российской государственности. – М.: Юрид. лит., 1998. – С. 33.
42 Баймаханов М.Т. К разработке современной концепции функций государства // Правовая реформа в Казахстане. – 2001. – № 4.– С. 3-8.
43 Загайнов Л.И. О роли экономических функций Советского государства в создании материально-технической базы коммунизма: Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – М., 1968. – С. 5.
44 Загайнов Л.И. Экономические функции Советского государства. – М.: Юридическая литература, 1968. – 120с.
45 Чиркин В.Е. Современное государство. – М., 2001. – 376 с.
46 Морозова Л.А. Влияние глобализации на функции государства // Государство и право. – 2006. - №5. – С.101-107.
47 Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Учебник. – М., 2001. – С. 77-78.
48 Спиридонов Л.И. Теория государства и права. - М., 1995. - 302 с.
49 Тихомиров Ю.А. Государственность: крах или воскрешение? // Государство и право. - 1992. - №9. - C.11 - 29.
50 Байтин М.И. Сущность и основные функции социалистического государства. - Саратов, 1979. - 302 с.
51 Черноголовкин Н.В. Теория функций социалистического государства.– М.: Юрид. лит., 1970.– С.116-117.
52 Баймаханов М.Т. Функции государства в современный период: понятие, содержание, классификация // Научные труды «Әділет».¬¬– 2002. – №1(11).–С.32-40.
53 Теория государства и права (курс лекций) / Под ред. Н.И. Матузова, А.В. Малько. - М.: Юристъ, 1997. - 671 с.
54 Бреева Е.Б. Основы демографии: Учебное пособие / Е.Б. Бреева 4-е изд.- М.: Дашков и К, 2009. - 388 с.
55 Тәтімов М., Әлиев Ж. Дербестігіміз - демографияда. - Алматы: Жеті жарғы, 1999. - 264 б.
56 Казахстан в условиях глобализации: философско-политологический анализ. Алматы: Компьтерно-издательский центр Института философии и политологии МОН РК, 2006. - 363 с.
57 Бутов В.И. Демография: Учебное пособие / Под ред. В.Г. Игнатова.- М.: ИКЦ «МарТ», 2008. - 576 с.
58 Сартаев С.С., Нурпеисов Д.К. Тәуелсіз Қазақстан – егеменді мемлекет.- Алматы, 2004. – 576 б.
59 «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік демографиялық саясат тұжырымдамасы туралы» 17 тамыз 2000 жылғы № 1272 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы // «Юрист» Электрондық жүйесі.
60 «2007-2015 жылдарға арналған көші-қон саясаты тұжырымдамасы туралы» 2007 жылғы 28 тамыздағы № 399 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы // Егемен Қазақстан. – 2007. – 29 тамыз.
61 Гуляева Е. И каганы считали своих поданных. Переписи на территории современного Казахстана проводятся с ХV века // Литер. – 2009. – 19 февраля.
62 Тәтімов М.Т. Қазақ әлемі: Қазақтың саны қанша? Қазақ қайдан қуылған, қырылған және атылған? – Алматы: Қазақстан – Атамұра, 1993. – 160 б.
63 Жумасултанов Т.Ж. Народ Казахстана: современное состояние народонаселения в Республике Казахстан. - Алматы, 2005.- 50c.
64 Проверили и ужаснулись. Достоверной статистики о количестве наркоманов в стране нет: Информация Генеральной Прокуратуры Республики Казахстан // http://info-tses.kz/red/article
65 «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» 8 тамыз 2002 жылғы Қазақстан Республикасының № 345-I заңы // «Юрист» Электрондық жүйесі.
66 Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жылғы, 21 мамыр 2007 жылғы өзгертулер мен толықтырулармен //
67 «Неке және отбасы туралы» 17 желтоқсан 1998 жылғы № 321-I Қазақстан Республикасының Заңы (2007.21.05 өзгертулер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 22 мамыр.
68 «Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексі» 15 мамыр 2007 жылғы № 251-III Қазақстан Республикасының Заңы // Егемен Қазақстан. – 2007. – 22 мамыр.
69 «2007-2011 жылдарға арналған Қазақстан Балалары бағдарламасын бекіту туралы» 21 желтоқсан 2007 жылғы № 1245 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы // Казахстанская правда. – 2007. – 22 декабря.
70 «2009-2011 жылдарға арналған Республикалық бюджет туралы» 4 желтоқсан 2008 жылғы №96-IV Қазақстан Республикасының Заңы (2009.01.01. өзгертулер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2009. – 2 қантар.
71 Жұмағұлов Ғ.Б., Ахметов А., Ахметова Г. Әлеуметтік қамсыздандыру құқығы. Оқу құралы. – Алматы: Заң әдебиеті, 2005. – 360 б.
72 «Тұрғын үй қатынастары туралы» 16 сәуір 1997 жылғы № 94-I Қазақстан Республикасының Заңы (2007.26.07. № 311-III өзгерістер мен толықтырулармен Қазақстан Республикасының Заңы) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 27 шілде.
73 «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» 1995 жылғы 23 желтоқсандағы №2723 Қазақстан Республикасының Заңы (2007.26.07. № 311-III өзгерістер мен толықтырулармен Қазақстан Республикасының Заңы) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 27 шілде.
74 Будущее без наркотиков // Информационно-познавательный Журнал для детей и молодежи. – 2008. - №4.- 60 с.
75 Held D., McGrew A., Goldblatt D., Perraton J. Global Transformations. Politics, Economics and Culture. - Oxford, 2000.
76 Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. Экология. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2002. – 405 б.
77 «Азаматтардың десаулығын қорғау туралы» 7 маусым 2006 жылғы № 170 – III Қазақстан Республикасының Заңы (2007.11.01. өзгертулер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 12 қантар.
78 «Халықтың радиациялық қауіпсіздігі туралы» 23 сәуір 1998 жылғы №219-I Қазақстан Республикасының Заңы, (2006.29.12. өзгерістер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2006. – 30 желтоқсан.
79 «Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы туралы» 3 желтоқсан 2003 жылғы № 1241 Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы.
80 Мухамеджанов Б.А. Экологическая функция советского государства: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Алматы, 1990. – 24 с.
81 «Денсаулық сақтау жүйесі туралы» 4 маусым 2003 жылғы № 430-II Қазақстан Республикасының Заңы (2008.24.12. өзгерістер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 25 желтоқсан. .
82 «Азаматтардың репродуктивтік құқықтарымен олардың жүзеге асу кепілдіктері туралы» 16 маусым 2004 жылғы №565-II Қазақстан Республикасы Заңы // Егемен Қазақстан. – 2004. – 17 маусым.
83 «АҚТҚ және ЖҚТБ алдын-алу және емдеу туралы» 5 қазан 1994 жылғы № 172-III Қазақстан Республикасының Заңы 07.07.2006 жылы өзгертулермен толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2006. – 8 маусым.
84 «2007 – 2024 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының тұрақты дамуға көшу тұжырымдамасы туралы» 14 қараша 2006 жылғы № 216 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
85 «2005-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының денсаулықты қорғауды реформалау және дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламасы» 13қыркүйек 2004 жылғы № 1438 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
86 «Салауатты өмір салты және дұрыс тамақтану тұжырымдамасы» 7 маусым 1999 жылғы №710 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы //
87 «Халықтың санитарлық – эпидемиологиялық әл – ауқаты туралы» 4 желтоқсан 2002 жылғы № 361- II Қазақстан Республикасының Заңы, 04.12. 2008 жылғы өзгертулермен толықтырулар //
88 «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» 26 маусым 1998 жылғы №233-I Қазақстан Республикасының Заңы, 07.08. 2007 жылғы өзгертулермен толықтырулармен //
89 «2008-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы ана мен баланың өлімін азайту жөніндегі бағдарлама» 28 желтоқсан 2007 жылғы № 1325 Қазақстан Республиасы Үкіметінің Қаулысы //
90 «2008-2016 жылдарға арналған Салауатты өмір сүру туралы бағдарлама» 21 желтоқсан 2007 жылғы №1207 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы //
91 «Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» 21 шілде 2007 жылғы № 301-III Қазақстан Республикасының Заңы //
92 «2004-2010 жылдарға арналған ауылдық аумақтарды дамыту мемлекеттік бағдарламасы» Қазақстан Респубикасы Президентінің 2003 жылғы 10 шілдедегі №1149 Жарлығы //
93 30 шілде 2002 жылғы «ТМД қатысушы - мемлекеттердің есірткі құралдарының, психотроптық заттардың және прекурсорлардың заңсыз айналымымен күресудегі ынтымақтастығы туралы келісім-шартын бекіту туралы» № 849 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы // «Юрист» Электрондық жүйесі.
94 «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексi» 16 шiлде 1997 жылғы № 167-1 Қазақстан Республикасының Заңы, 07.04.2009 жылғы өзгертулермен толықтырулармен //
95 «Халықтың көшi-қоны туралы» 13 желтоқсан 1997 жылғы № 204-I Қазақстан Республикасының Заңы 10.12.2008 жылғы өзгертулер мен толықтыруларымен //
96 Бейсеков С.С. К вопросу об основных направлениях деятельности Республики Казахстан государства по недопущению незаконной миграции // Вестник КазНУ. Серия юридическая. - 2005. - №4.- С. 111-115.
97 Қазақстан – цифрларда. Статистикалық жинақ. / Редакциясын басқарған А. Е. Мешімбаева / Астана, 2007.- 394б.
98 «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» 20 желтоқсан 1991 жылғы № 1017-ХII Қазақстан Республикасының Заңы, 22.05.2007 жылғы өзгертулермен толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2007. – 23 мамыр.
99 «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» 19 маусым 1995 № 2337 жылғы Қазақстан Республикасының Заңы, 27.07.2007 жылғы өзгертулермен толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2007. – 29 шілде.
100 «Этникалық қазақтардың тарихи отанына репатриациясы туралы тұжырымдама» 16 қыркүйек 1998 жылғы № 900 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы //
101 «2009-2011 жылдарға арналған Нұрлы Көш бағдарламасы» 2 желтоқсан 2008 жылғы № 1126 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы //
102 «Оралмандарды иммигранттар квотасына қосу ережесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 қыркүйектегі № 858 қаулысы //
103 «Оралмандарға жеке тұрғын үй құрылысына жер учаскесін беру ережесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 9 шілдедегі №748 қаулысы //
104 19 қантар 1996 жылғы «ТМД мемлекеттер-қатысушылар азаматтарының азаматтық алу тәртібінің жеңілдетілуі туралы» Конвенциясы // «Юрист» Электрондық жүйесі.
105 «Қазақстан Ресупбликасның халқын құжаттандыру мен тіркеу ережесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 12 шілдедегі № 1063 Қаулысы болып табылады (2008.24.12. жылғы берілген өзгерістер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 25 желтоқсан.
106 Конурбаев В.С. Проблемы миграции и визовой политики Республики Казахстан // // Дипломатический курьер. - 2001. - №1-2. - С. 126- 135.
107 «Қазақстан Республикасына шетел азаматтарының кіруі мен жүріп-тұруы, сонымен қатар, Қазақстан Республикасынан шығуы ережесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 28 қантардағы №136 қаулысы // Казахстанская правда. – 2000. – 29 қантар.
108 Миграция. Сборник нормативно – правовых актов Республики Казахстан. – Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 128 с.
109 Тимофеева Т.Ф. Государственно - правовое регулирование демографических процессов в Российской Федерации (историко-правовой аспект) . – Дис. … канд. юрид. наук. – Чебоксары, 2005. – 187 с.
110 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазанда № 1117 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау Министрлігі туралы» Ережесі, 13.03.2009 жылғы өзгертулермен толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2009. – 14 наурыз.
111 «Республикалық балаларды оңалту орталығы туралы» 2007 жылғы 21 тамыздағы № 723 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы // Казахстанская правда. – 2007. – 22 августа.
112 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 қазандағы № 1132 қаулысымен бекітілген «Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Министрлігінің кейбір мәселелері туралы» Ережесі, 14.03.2009 жылғы өзгертулермен толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2009. – 15 наурыз.
113 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 8 желтоқсандағы № 1201 қаулысымен бекітілген «Қоршаған ортаны қорғау Министрлігі туралы» Ережесі // Егемен Қазақстан. – 2007. – 9 желтоқсан.
114 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы № 1118 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі туралы» Ережесі // Егемен Қазақстан. – 2004. – 29 қазан.
115 Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 22 маусымдағы № 607 қаулысымен бекiтiлген «Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгi туралы» Ережесі // Егемен Қазақстан. – 2005. – 23 маусым.
116 «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы № 148-ІІ Қазақстан Республикасының Заңы (2009.09.02. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2009. – 10 ақпан.
117 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсанда № 1460 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі туралы» Ережесі // Егемен Қазақстан. – 2005. – 1 қантар.
118 «Қазақстан Республикасының ұлттық қауiпсiздiк органдары туралы» 1995 жылғы 21 желтоқсандағы № 2710 Қазақстан Республикасының Заңы (2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 28 шілде.
119 «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Терроризмге қарсы орталығы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 29 желтоқсандағы № 435 өкімі (ҚР Президентінің 2005.08.04. № 544 Өкімімен енгізілген өзгерістерімен) // Егемен Қазақстан. – 2005. – 10 сәуір.
120 «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Шекара қызметi туралы» Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 13 қаңтардағы № 1874-XII Заңы (2007.19.12. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 20 желтоқсан.
121 «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 желтоқсандағы № 132-II Конституциялық Заңы (2008.17.11. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 18 қараша.
122 «Прокуратура туралы» Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 21 желтоқсандағы № 2709 Заңы (2008.10.12. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 11 желтоқсан.
123 Есiрткi заттармен заңсыз айналыс жасаумен, психотроптық немесе улы заттарды, оның құрымдық бөлiктерiн пайдаланушы тұлғалармен байланысты қылмыстар және құқық бұзушылықтар туралы №1-Н статистикалық есеп нысанын бекiтiп және қолданысқа енгiзу және оны құрастырудың реттерi жөнiндегi Нұсқау туралы Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2003 жылғы 16 қаңтардағы № 2 бұйрығы (2008.06.11. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) // Казахстанская правда. – 2008. – 7 ноября.
124 «Экстремизмге, лаңкестікке байланысты қылмыстар мен құқықбұзушылықтар және прокурорлық қадағалау туралы» № 1-ЭТ нысанды статистикалық есептің және олардың құрылуы бойынша Нұсқаулықтың бекітілуі туралы, экстремизмге, лаңкестікке байланысты қылмыстар мен құқықбұзушылықтар жасағаны үшін жауаптылыққа тартылған тұлғаларды, сондай-ақ сот арқылы экстремистік, лаңкестік болып танылған ұйымдарды деректер базасына енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2005 жылғы 30 мамырдағы № 19 Бұйрығы (2007.13.11. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 14 қараша.
125 «Бала асырап алу, соның ішінде шетел азаматтарының бала асырап алуы туралы мәліметтер N1-У нысанды статистикалық есепті және оны құру бойынша Нұсқаулықты бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының 2006 жылғы 28 желтоқсандағы № 79 Қаулысы // Казахстанская правда. – 2006. – 29 декабря.
126 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия туралы» № 593 ережесі (2008.15.05. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 16 мамыр.
127 Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Адам құқықтары жөнiндегi комиссия туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 1042 Жарлығы (2008.12.11. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 13 қараша.
128 Новиков Ю. О работе миграционной полиции МВД РК // Экспресс К. - 2004. - 28 сентября.
129 Бейти Л. Правовые аспекты иммиграции. Опыт принимающих государств // Материалы международной конференции «Законодательство в области миграции в Казахстане». - Астана, 2000. - С. 45-46.
130Уткин А. О глобализации // Свободная мысль. – 2000.– №1. – С .8.
131 Ковалев В. Глобализация и будущее // Независимая газета.– 2000. – 18 августа.
        
        Әл - Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
ӘОЖ 35:312(574) ... ... ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және әлеуметтік тағайыны........10-
20
1.2 Мемлекет функциялары теориясының өзекті ... ... ... ... ... объектісі ретіндегі
теориялық
аспектілері.................................................................
.....29-38
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ДЕМОГРАФИЯ МӘСЕЛЕСІН РЕТТЕУДЕГІ ... ... ... ... ... ... үрдістердің қалыптасуы
және оның ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... МЕН ... - Адамның қорғаныш тапшылығын қоздырғышы
АҚШ - ... ... ... - ... ... ... ету және ... шаралары жөніндегі
Кеңес
БАҚ - ... ... ... - ... ... Ұйымы
БҰҰ БА - ... ... ... Бас ... БЖКБ – БҰҰ ... ісі ... ... Комиссар Басқармасы
БҰҰ ХЕҰ - Халықаралық Еңбек Ұйымы
БҰҰ ДДСҰ - ... ... ... ... - ... ... ... - ... ... - ... ... Қауымдастық
ЕҚЫҰ - Еуропадағы қауіпсіздік және ... ... - ... ... ... ... - ... Социалистік Республикалар Одағы
ҚКСР - ... ... ... ... - ... Республикасы
ҚР ДСМ - Қазақстан ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасының Еңбек және Халықты Әлеуметтік
Қорғау ... ІІМ - ... ... Ішкі Істер Министрлігі
ҚР СІМ - Қазақстан ... ... ... ... ҰҒА - Қазақстан ... ... ... ... ҰҚК - ... Республикасының Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті
ҚХР - ... ... ... - ... аймақ
РФ - ... ... - ... ету бағдарламасы бойынша Еуропалық қауымдастық
ТМД - ... ... ... - ... ... ... - Халықаралық ... ... - ... ... ... - ... білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері
жөніндегі ... - ... ... ... - БҰҰ-ның Есірткі мен қылмыстылық жөнінді ... ... - ... ... саны саласындағы халықаралық қоры
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық ... ... ... ... ... ... ... және
тәжірибелік тұрғыдан зерттеуге арналған.
Дипломда демография мәселесін құқықтық тұрғыдан реттеу мен оны ... ... ... ... ... осы ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік органдарының қызметтеріне талдау жасауға
ұмтылыс жасалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... және ... ... ... ... ... мүдделердің қамтамасыз етілуі
мақсатында мемлекеттің функциялары ... ... ... ... ... ... жағдайында орын алып отырған
демографиялық проблемаларды құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы аумағы жағынан әлем мемлекеттерінің
бірінші ондығы ... 9-ші ... ал ... саны ... ... ... тұр. Республикамызда 2009 жылы 25 ақпан және 6 ... ... ... халық санағының ағымдағы статистикасы бойынша Қазақстан
халқы саны 16 млн. 304 мың 840 ... ... отыр ... халқы-елдің басты байлығы. Халқы саны көп мемлекеттер әрқашанда
өз қауіпсіздіктерін сақтауға тырысады. ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік мәселесін бірінші
орынға қойды. Ол ... ... ... Н.Ә. ... даму стратегиясында баяндалды. «Біздің алға қарай тұрақты
жылжуымыздың басты шарты — біздің қоғамымыздың алға ... ... ... ... халықтың барлық жіктері мен топтарының ортақ
міндеттерді шешуге бағытталган стратегия айналасында топтасуы. Біздің басты
оң ... ...... ... былайша айтқанда, адам
ресурстарының сапасы тұр» [2].
Тәуелсіз Қазақстанның тарихында 1992 жылы Алматы қаласында ... ... ... ... ... бұл форумның тұрақты
негізде жұмыс істеу қажеттілігі туралы идея қозғап, Қазақстан халықтарының
келісімі мен бірігуі Ассамблеясы жаңа ... ... құру ... өз ойын
білдірген болатын. Осы форумда Қазақстан Республикасы ҰҒА ... ... ... ... С.С. ... өз ... ... Ол
өз сөзінде «Бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен осы қазақтардың басын жинап,
бір ... ... ... ... ... ... ... мұны
құқықтық негізде жүзеге асыру керек [3, 524 б.]. Қазақта «Бөтен елде ... өз ... ... ... деген мақал бар. Шет елдерде тұратын
қазақтар өз отанын ... ата ... бір уыс қара ... ... [3, 530 ... ... шешу барысында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... да бірқатар
мәселелер әлі де болса өз шешімін ... ... ... ... азаюы,
табиғи өсім мен туылымның төмендеуі, өлім ... өсуі және ... ... қалыптасуы байқалып ... Бұл ... ... құқықтанушылардың Қазақстанның
демографиялық ахуал кезеңіне көшкені ... ... ... ... ... ... ... демографиялық саясатының іргелі маңызын
түсінбей, Қазақстан ... ... және ... ары ... даму
жетістіктерін болжау мүмкін емес. Халықтың саны жағынан өзгерістерді
зерттеу, халық ... ... ... ... ... ... қатар мемлекетттік демографиялық саясаттың ... ... ... ... оны ... ғылыми негізделген
шаралардың кешенін ұсынуға мүмкіндік береді. Бүгінгі таңдағы демографиялық
мәселелерді тек әлеуметтік және денсаулық сақтау ... ... ... оны ... ұлттық қауіпсіздік мәселесі деңгейінде
қарастырудың уақыты келгендей.
Осының барлығын ескере ... ... ... ... ... және оның ... бағалау үлкен ғылыми және
тәжірибелік маңызға ие болғандығын аңғарамыз. Осы ... ... ... зерттеу жұмысының тақырыбын таңдауға және оның
өзектілігін айқындауға негіз болды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... ... ... ... мәселесін мемлекеттік-құқықтық тұрғыдан реттеу ... ой- ... ... де бұрыннан қалыптасып келе жатыр.
Мемлекеттің түсінігі, мемлекеттің мәні мен ... ... ... ... ... ойлар, идеялар ... ... ... ойшылдардың еңбектерінде көрініс таба ... ... ... Ш.Л. ... Дж. ... Ж.Ж. ... және т.б. ... К. Маркс, Ф.Энгельс, В.И. Лениннің еңбектерінде сөз етіледі. Бүгінгі
таңда ... ... ... ҚР ... Н.А. ... жолы», «ХХІ ғасыр табалдырығында» және т.б. еңбектерінде ... және ... ... ... ... оның ... ... зерттеуші белгілі отандық және шетелдік ғалымдарды
атауға болады, отандық ... Т. ... М.Т. ... С.З.
Зиманов, А.С. Ибраева, З.Ж. Кенжалиев, В.А. Ким, Е.К. Нурпеисов, Н.Ө.
Өсеров, С.Н. ... Ғ.С. ... С.С. ... және т.б., ... С.С. Алексеев, М.И. Байтин, И.Л. Бачило, А.Венгеров, В.И. Ефимов,
В.Ц. Киров, В.В. Лазарев, Н.И. Матузов, А.В. ... Л.А. ... ... Н.А. Сахаров, В.Н. Хропанюк, В.А. Четвернин, В.Е. ... ... ... ... ... ... Г.А. Мұқамбаева мен Б.Т. Тоқтобаевты
осы санатқа жатқыза аламыз.
Зерттеу жұмысының тақырыбы ... ... ... ... ... арнайы зерттеуші ғалымдар легі ... ... Оның ... елге ... демограф-ғалым М.Т. Тәтімовты
айтуға болады. ... ... ... ... ... «Қазақ әлемі» және т.б. еңбектері бар.
Сонымен қатар, С.К. Есетованың «Государственное регулирование процесса
возвращения репатриантов на ... ... ... диссертациялық жұмысын, Б.Б. Досжановтың «Конституционно-
правовой статус оралманов в Республике ... А.А. ... ... ... в области регулирования глобальных
проблем человечества», А. Божқараұлының «Қазақстан ... ... ... ... ... диссертациялық жұмыстарын,
Г.О. Жангутинаның «Современные миграционные процессы в Казахстане:
состояние и ... Г.М. ... ... судьбы казахской
диаспоры: происхождение и развитие» диссертациялық жұмыстарын ... ... ... ... ... ... құқықтық
тұрғыдан ашылмағаны көрінеді. Сондықтан да, бұл ... ... ... саласындағы мемлекеттің функциясы толық және жүйелі
тұрғыда ашылып, бағасын алуы қажет.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... функцияларының қалыптасуы мен дамуы құрайды.
Зерттеу пәні. Зерттеудің нақты пәні демографиялық мәселелерді реттеу
аясындағы мемлекет функцияларының ... ... ... табылады.
Зерттеудің негізгі мақсаты – демографиялық ... ... ... ... жеке ... ретінде бөлуді негіздеу;
демография саласындағы Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік ... ... ... ... мақсатқа жету үшін мынандай міндеттерді шешу көзделеді:
- жаһандану кезеңіндегі мемлекеттің мәні мен әлеуметтік тағайынын, оның
функциялары туралы ... ... ... ... ... және ... ... жасау;
- мемлекет функциясы теориясының өзекті мәселелерін зерттеу;
- мемлекет ... ... жаңа ... ... ... ... ... ие болғандығын, дербестік деңгейге көтеріліп,
мемлекеттік қызметтің ... ... ... бар ... ... ... ... тұтас процесі ретінде қарастырып, ой
елегінен өткізу;
- Қазақстан Республикасындағы демографиялық үрдістерді ... ... ... ... ... демографиялық мәселелерді реттеу саласындағы мемлекеттік органдардың
өкілеттіктерін талдау;
- демографиялық мәселелерді реттеу саласында халықаралық ұйымдардың
қызметінің ... ... ... және ... ... ... жазу
барысында жалпы қоғамдық ғылымдарға ортақ әдістер: анализ, ... ... ... ... және т.б. ... Жұмыста нақты ғылыми әдістер заңи
саралау, салыстырып талдауға өз кезегінде ... орын ... ... ... ... ... ... басылымдардағы тақырыпқа қатысты
мақалалар пайдаланылып, негізге алынған болатын.
Дипломдық зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы ... ... ... ... кезеңінде мемлекеттің мәні мен әлеуметтік тағайыны
қарастырылып, анықталды;
- мемлекеттің ... ... ... ... көзқарастарға
сәйкес мемлекеттің функцияларына теориялық зерттеу жүргізілді;
- қазіргі мемлекет функциялары ... ... ... ... саласындағы мемлекеттің функциясын бөліп ... ... ... ... ... ҚР ... тиімділігін арттыруға бағытталған ұсыныстар жасалды;
- мемлекеттің демографиялық саясатын тиімді жүзеге асыру үшін
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... дамытуға ұсыныстар жасалды;
- демография саласында мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ету қажеттілігі туралы ұсыныстар
жасалды.
Қорғауға шығарылған негізгі тұжырымдар. Дипломдық ... ... ... ... келесідей:
• мемлекет ұғымын айқындай және толықтыра түсуге мүмкіндік беретін, оның
объективті құбылыс ... жаңа ... ... ... ... тағы ... ... Бұл анықтама мемлекетті оның функциялары
тұрғысынан келіп қарастырудың және ... ... әрі ... ... ... Аталмыш көзқарас мемлекет дегеніміз –
мемлекеттік функциялардың құқықтық ... және ... ... реттелген және бекітілген жүйесі әрі іске асу механизмі
деген анықтама ... ... ... Бұл анықтаманы мемлекет туралы
өзге анықтамалардың жалғасы әрі соларды толықтыруға бағытталған қосымша
нұсқасы ретінде қарастырған ... ... ... ... ... және оны ... шын бейнесін сомдаудағы
басты зерттеу тұғырнамасы ретінде басшылыққа ... бұл ... ... ... мәні мен ...... ... ұйымдасқан
қоғамның бейбіт өмірін, құқықтық бірлігін, тұрақтылығын және дамуын
қамтамасыз ету болып табылады;
• мемлекеттің функциялары – оның ... ... ... бағыттары болып
табылады. Осы бағыттар ... ... мен ... ... мен ... ... Мемлекет функцияларының ішкі
және сыртқы деп бөлінуі формальді болып ... ... олар ... ал кей жағдайда ажырамас байланыста және біртұтас бірлікте
болады, ... ... ішкі ... ... ... аса ... ... Жаһандану дәуірінде мемлекеттік
функцияларды бірнеше ... ... ... ... ... тұрақты одақтар құрып шешуі кеңінен таралуда. Мемлекеттік
функцияларды іске асыруда азаматтық қоғам институттарының ... ... ... ... ... ... үрдістер мемлекеттік реттеуді талап етіп
отыр. Бүгінгі таңда демографиялық саясатты мемлекеттік реттеудің арнайы
объектісі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің функцияларын жеке функция
түрінде бөліп шығаруды және қарастыруды қажет деп есептейміз. ... ... ... заманауи мемлекеттерде демографиялық
процесстер арнайы мемлекеттік саясат деңгейінде ... және ... сай ... ... ... ... ... (тұжырымдамалар, бағдарламалар) аумағында шешілуде; екіншіден,
мемлекеттің демографиялық саясатын іске асыратын арнайы ... ... ... ... қалыптасуда; үшіншіден, мемлекеттің
демографиялық саладағы ресми шешім-құжаттарын іске асыратын арнайы
атқарушы органдар жүйесі құрылуда. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... өткізді. Ол кезеңдер диссертацияда
толығымен ашылған;
• демографиялық үрдістер негізінен үш мәселені қамтиды. Олар: ... және ... ... ... негізгі бөлігі болып
табылатын демографиялық ... ... ... заңдармен реттелуді талап
етеді. демографиялық саясатты жүзеге асыру үшін демография саласындағы
ұлттық заңдарды бір ... ... ... ... жұмыста ұлттық
заң актілерін арықарай жетілдіруге ерекше көңіл бөлінген;
• демографиялық саясатты тиімді жүзеге ... үшін ... ... ... қажет. Қазақстан Республикасында
демографиялық үрдістерді бірнеше мемлекеттік органдар реттейді. Бұл
демография мәселесін жүйелі тұрғыда ... және оның ... ... ... ... ... Сол себептен де ... ... ... ... ... атқарушы
органдар жүйесінен арнайы орган құру қажет;
... ... ... ... ... үшін ... қауымдастықпен ынтымақтасуы қажет. Ғаламдық сипатқа ие болған
демографиялық мәселелер дүниежүзілік ... ... ... ішкі және ... ... ... ... мәселелерді реттеуде халықаралық ұйымдар ерекше орын
алады.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттің функциясының
теориясы туралы қол жеткен ... ... ... қатысты заң жобаларын әзірлеуде; ... оқу ... және ... ... «Мемлекет және құқық теориясы мәселелері»,
«Салыстырмалы құқықтану», «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы»
курстарын оқыту үрдісінде; оқу-әдістемелік ... ... ... бойынша арықарай зерттеу жүргізуде пайдаланылуы мүмкін.
Зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. ... ... ... атындағы
ҚазҰУ-нің мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасында орындалды.
Дипломның ... ... мен ... ... ... «Қазақстан Республикасының Конституциясы және ... ... ... ... ... ... 2001); «Мемлекет және қоғамның демократиялық дамуын жетілдірудегі
өзекті мәселелері»: Д.А. Қонаевтың 90-жылдығына арналған халықаралық ғылыми-
тәжірибелік ... ... 2002); ... ... ... және ...... мәселелері»:
Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы (Алматы, 2006); «Қазақстан
Республикасындағы Әкімшілік ... ... ... В.А. ... 85- жасқа толуына арналған халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференциясы (Алматы, 2008); ... ... ... ... қазіргі жағдайы және даму
бағыттары»: Республикалық дөнгелек үстел ... 2008). ... ... ... ... және ғылым саласындағы бақылау Комитетінің
тізімінде бекітілген ғылыми мақалаларында көрініс тапқан.
Дипломның құрылымы мен көлемі. Жұмыстың ... ... ... мен ... ... құрылған. Зерттеу жұмысы кіріспеден, үш
бөлімнен, жеті бөлімшеден, қорытынды және ... ... ... ... КЕЗЕҢІНДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ ФУНКЦИЯЛАРЫ
1.1 Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және әлеуметтік тағайыны
Кез келген қоғамның ... ... ... ... ... ... қоғамда қоғамдық билік болды.
Қоғамның негізгі мәселелері осы ... ... ... ... ... ... ал ерекше дара қасиеттері мен тәжірибесіне
байланысты халықпен ... ... ... кеңесі күнделікті
мәселелерді шешті. Билік пен халық біртұтас болды.
Алғашқы қауымдық қоғамның ... ...... меншікке
негізделген өндірістік қатынастар құрайды. Өндіргіш күштердің даму
дәрежесінің өте төмендігінен жеке ... ... және адам ... ... қажетті азық-түлікпен, киім-кешекпен қамтамасыз ете алмады.
Сондықтан ... ... ... ... Бұндай жағдайларда ... ... ... ... ... мүмкін емес еді.
Қоғамда белгілі бір дәрежеде тұрақты өндірістік ... ... ... ... дамып отырады.
Өндіргіш күштердің дамуына үлкен әсер ететін факторға ... ... ... тоқтала кеткен жөн. Себебі мемлекеттің пайда болуы үш ... ... ... ... - ... ... бөлінісі – бұл егіншіліктен мал
шаруашылығының бөлінуі. Жануарларды ... ... ... ал ... ... ... малшы тайпалар жабайылардың басқа тобынан бөлініп
шықты.
Екіншіден, - қоғамдық ... ... – бұл ... қол ... Оның ... ... ... күшінің құндылығы артты.
Үшіншіден,- ірі қоғамдық еңбек бөлінісі, ... ... ... ... өндіріспен айналыспайтынына қарамастан тұтынушыларды
өздеріне тәуелді еткен тап бірінші рет пайда болды.
Еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... ... яғни қосымша өнім өндіре бастады. Рубасы,
ақсақалдар кеңесі өзінің ... ... ... ... ... жеке ... және ... пайда болды.
Бұл факторлар алғашқы қауымдық қоғамның ыдырауына алып келді. Алғашқы
қауымдық қоғамның ыдырауы барысында ... ... ... ең бір ... ... бірі болып мемлекеттік биліктің
мәселелері, тұтастай мемлекеттің өзі ... ... ... ... ... доктриналар, теориялар мен тұжырымдымалар бар ... ... ... ... пікір: мемлекеттік дербестікке,
егемендікке, тәуелсіздікке ие саяси институт, саяси ұйым ... ... ... ... ... болып табылады.
Көне гректерде мемлекет ұғымы ... ... ... ... қажеттерін орнықтырып, қажетін өтейтін ұғым деп қабылданған.
Егер саяси пікірдің классиктерінің идеяларына жүгінер болсақ, онда
саяси ... ... ... ... ... ... ... Аристотельдің пікірінше мемлекет – бұл ... бір ... ... ... және ... ... ... мемлекетті өмірдің қажеттіктері үшін пайда болған ерекше
түрдегі ұжымдық ретінде ... Ол ... ... ... береді:
« Күнделікті көретініміздей, қандай да болмасын, мемлекет – белгілі бір
қарым–қатынас, белгілі бір ... үшін ... ... ... бір игілікті көздейді ғой), әрбір қарым-қатынастардың ең
маңызды әрі басқа қарым-қатынастардың ... де ... ... ... ... немесе саяси қарым-қатынас деп аталады» [4, 312 б.].
Аристотельдің мемлекеттің жалпы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің тұтастық, «одақтасушылық»
қырын бөліп көрсетті. Оның ойынша ... ... ... күшейе берсе,
оның мемлекет болудан қалуы анық. Мемлекет өзінің табиғатынан ... ... қой. Егер ол ... ұмтыла берсе, мемлекеттен отбасы құрылып, ал
отбасынан бір-ақ адам қалмай ма: ... ... ... ал бір ... ... ... ... келіседі, бірліктірек? Мемлекетке
көптеген жеке адамдар ғана кірмейді, олар, оның үстіне, бір-бірінен ... әр ... ... ... ... ... бірдей бола алмайды
ғой.» [4, 335 б.] деп көрсетті.
Аристотель мемлекеттегі билікті ... ... ... оның ... және ... емес ... ... көрсетеді. Дұрыс
емес деп саналатын, сорақы нысанның өзі – тирания нысаны – ... ... ... айырмайды. Аристотельдің осы пікірін
жалғастырған Цицерон болды. ... ... ... ... ... және ... халық бейнесінде көру ұғымында жақын болып келеді.
«Мемлекет ... ... ... ... ... ... және ... ортақтығымен» байланысқан адамдардың
(азаматтардың) бірлесуі ретінде анықталған [5, 20 б.].
Цицеронның пікірі бойынша мемлекет дегеніміз ... ... ... құқық және ортақ пайда беретін, осы ... ... одақ ... ... Цицерон да мемлекетті анықтауды халықтың
жетістігімен, ... ... ... мен ... ... – көне игі жағдай. Тек сол ғана ... ... ... ... ... асыруы мен дамытуын
қамтамасыз етеді. Онсыз қауымдастық мүшелері ешбір жағдайда әрекет алмайды.
Ол былай дейді: «Егер барлығына ақыл мен рух ... ... ... ... ішінен біздің әрқайсысымыз үшін ... ең бір ... ... ... ... ... ... ата-
анамыз, балаларымыз, туыстарымыз, достарымыз қымбат, алайда бір ғана ... ... ... байланыстарын қамтиды. Цицерон ... ... ... анықтайды, ең маңыздысы ретінде азаматтық
қауымды есептейді. Оның «Міндеттер туралы» трактатында барлық азаматтарды
бір ... ... ... ... мемлекет ретінде анықталады [6, 72
б.].
Қазіргі мемлекет – бұрыңғыға қарағанда ... ... ... ... бұрыңғы жалпы адамзаттық құндылықтар (мысалы, бостандық, теңдік)
мен ХХІ ғасырдың жаңа құндылықтарына (мысалы, әлеуметтік, ... ... ... ... құқықтық мемлекетті қалыптастыру жолында.
Мысалы, ... мен ... ... ... ... болып «өнегелікті
бекіту» [4, 389 б.] табылады - деп есептейді. Кейінректе осы ойды ... ... ... Мемлекеттің пайда болуының келісім-шарттық теориясын
жақтаушылар, мемлекеттің тағайынын «жалпы бостандық» (Руссо); ... ... ... ... ... ... - деп ... ілім мемлекетті қанаушы таптың қаналушы тапты езудің құралы деп
түсіндірді [7, с. 149].
Қазақстандық ... ... Ғ.С. ... заң ... қоғамдық
құбылыс ретінде мемлекетті бәрінен бұрын оның зайырлық сипаты тұрғысынан
қарауы тиіс деп ... Ол ҚР ... өз ... ... ... қана ... кез-келген нысандағы діни экстремизмге қарсы
тұратынын да көрсетеді [ 8, 57 б.].
Ғ.С. Сапарғалиевтің ... ... ... бір ... ... ... негізінде өз қызметін жүзеге асыруды ұйымдастырады. ... ... ... емес. Тиісті автор мемлекеттік идеологияны қоғамдық
ақиқатты байқататын, бағалайтын және оны белгілі бір ... ... ... ... ... қайта ұйымдастыру құралы қызметін
атқаратын идеология түрінда анықтауды ұсынады [9, 244 ... ... ... ... ... ... ... қайшы келетін екі түрлі көзқарасқа тоқталамыз: таптық ... ... және ... ... ... ... теориясына.
Марксизм теориясына сәйкес мемлекет қоғамның антогонистік таптарға
бөлінуінің ... ... ... ... үстемдік етуінің құралы болып
табылады. Екінші тұжырымдама мемлекеттің ортақ ...... қол ... мемлекет пен халықтың, ұлттың, әлеуметтік
топтардың, адамның өзара қатынасын ... ... ... ... ... пікірі бойынша мемлекетке тарихи
тұрғыда ... ... ... ... ... жоққа шығармайды
[9, 155 б.].
Қазіргі мемлекет көпқырлы болғандықтан оның түсінігін, рөлі ... ... ... ... Белгілі ғалымдардың ой- ... ... ҰҒА ... М.Т. Баймаханов мемлекет және құқық теориясының кейбір
әдістемелік мәселелерін қайта қарау қажеттігін ой елегінен өткізе ... ... ... және ... ... ... ... білімнің
мазмұны мен құрылымын түбегейлі қайта қараудың, ары қарай даму ... ... тұр. ... ол жаңа ... мен ... белсенді
түрде іздеу мен өңдеу, терең толғану кезеңінде тұр. ... ... ... ... шығармашылықты тежейтін жарамсыз көзқарастар ретінде
мәнін жойса, келесі бірі оң тұстарын сақтай отырып толығымен ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекет және құқық
теориясының мемлекеттік-құқықтық құрылыс тәжірибесіне жақын ... ... әсер ете ... ... ... ... шығармашылық потенциалын аша
алатын жаңа қырлары қалыптасады. Осындай мақсаттарға жету оның әдістемелік
негіздерінің ... ... ... ғана ... болады [10, 127 б.].
Қазақстандық ғалым С.Н. Сәбікеновтың ... ...... бір ... ... ол ... бөліністерге (дүниедегі
аздаған ұсақ мемлекеттерде ғана мұндай бөліністер жоқ) сәйкес елдің барлық
халқын қамтиды» [11, 22 б.] деп ... ... ... ... ... асыру – ұйым ретіндегі мемлекеттің ең маңызды қасиеті», «қоғамда
әлеуметтік төреші болу – ... ең ... ... деп ... 23б.]. Ол өз ойын тұжырымдай келе, мемлекетке мынадай анықтама береді:
«Қазіргі мемлекет – қоғамдағы әмбебап ... ... ... ... және ... істерді» орындау қажеттігінен туған ұйым» [11, 28 б.].
Қазақстандық ғалымдар С. ... мен Ө. ... ... ... ... бір аумақтық кеңістіктегі таптық қоғамда билік
жүргізетін, басқаруды іс-жүзіне асыратын, арнайы ... ... ... саяси жүйесі» [12, 17 б.].
Қазақстандық ғалым Т. ... ... ... ... ... ... саяси ұйымы, өзінің пайдалы қызметтері арқылы қоғамның
алдында тұрған шешуші мәселелерді іске асырады. Мемлекет – ... ... ... ... ... ... ... ұлттық т.с.с.)
айрықша іске асыруға белгілі аумақ көлемінде ықпал етуші» [13, 47 б.].
Ресейлік ғалым П.Л.Белковтың ... ... ... ... ал ол өз ... оның ... кең көлемін ұсыну үшін
негіз береді. Ең құрымаса оның азымаз шамасын түзіп беру ... ... ... ең құрымаса операционалдық деңгейде де ... ... ... [14, 175 ... ... мәні мен әлеуметтік тағайыны бүгінгі күні өзекті
болып табылады. Мемлекет әрқашанда тарихи ... ... ... ... да ... ... ... Қазіргі мемлекетті түсіну үшін ХVI-
XVIII ғасырларда Батыс ... ... ... ... ... Нақ осы ... мемлекеттілікті әртүрлі түсінудің бастамасы
қаланды.
Француз ойшылы Жан Бодэннің еңбектері зор маңызға ие. Өзінің ... ... ... алты ... Жан Бодэн мемлекетті “егемен
биліктің көмегімен көптеген отбасылар мен оларға тиесілерді” әділ ... ... Жан ... ... рет ... ... “егемен билік” ұғымдарын қолданды. Бұлар басты сөздер, олардың
көмегімен Ж.Бодэн ... ... ... ... – мемлекеттің
тұрақты және абсолютті билігі”, - деп есептейді ол. Алайда мәселенің ... ... өзі ... ... ... ... бір ... қауымдастық
ретінде емес, егемен билікті тікелей жүзеге ... ... ... ... адамдардың барлық қауымдастығы тұтастай егемен билікті жүзеге
асырушы бола алмайды. Алайда, “көптеген отбасылардың” барлығын ... ... ... орган) болуы мүмкін (тиіс де). Осылайша ойшыл түйіндер
отырған саяси одақтың (“халықтың”) егемендігі артқа ысырылады және ... ... [15, с. ... позицияны келесі ойшыл – Т. Гоббс ұстанып, дамытты. Томас Гоббстың
пікірінше мемлекеттің мақсаты – ... ... ... ... ... және ... ... етуді ұнататын) адамдар
өздерінің қолдарына ... ... ... ... ... біз байқағандай,
мемлекетте өмір сүрсе) олардың түпкі ... ... ... ... өзін ... ... және бұрынғыдан да орайлы өмір сүру ... ... ... ... ... ... соғыстың ауыр мүшкілінен
арылу үшін адамдарды үрейде ұстайтын және ... ... ... ... және ... заңдарын сақтауға мәжбүр ететін
билігі жоқ табиғи құштарлықтың қажетті салдарын басшылыққа алады.» [16, ... ... ... ... өз ортасында тыныштық орнату және өзгелерден
сақтану мақсатында ... ... ... ... жатса, сол
адамның немесе адамдар кеңесінің күллі іс-әрекеттері мен ой-пікірлеріне
көпшіліктің ... ... ... ... деп ... ... ... бәріне (солардың өкілдері ретінде) дауыс беруге құқық
берілсе, онда біз мемлеке орнатылған деп айта аламыз» [16, 147 б.].
Еуропалық ... ... ... ... ... ... ... Солардың біреу Фома Аквинский болып табылады. ... ... ... ... дамытты: «мемлекет ... табиғаты
бойынша әрбір адамға бағыт береді». Бұл ... да, ... ... ... ... қандай да бір бөлікке түрткі болады. Фома үшін де ... ... жер ... ... ... және
қауымдастықтың өзге де мүшелерімен құрылатын саяси қауымдастық. Тек олардың
барлығы өз жиынтығында ғана ... ... ... Нақ осы ... Фома мемлекетті белгіледі: «Қала-мемлекет жетілген қауымдық болып
табылады» [17, 235 ... ... үшін ...... және билік етушісі құдай
болып ... ... ... ... ... ... Мемлекетті
қасиетті объект деп есептеу үшін бір ғана осы көзқарас жеткілікті. ... ... ... ... қасиеттілік белгісін байқау
мүмкін емес екендігі Фома Аквинскийге белгілі болды. Мұндай ... ... ... ... және ... ... ... қатыстылығына қатысты күмән тудырады. Мұндай күмәнді жою Фома
енгізген ... ... ... ... ... болады. Олардың ішіндегі алғашқысы әрі ең бастысы – биліктің мәні,
яғни әлеуметтік иерархияның жоғары буынын ... ... ... ... ... ... ... етуін байқататын үстемдік ету-
бағыну қатынасы. Бұл қатынастар Құдайдың өзімен ... ... ... мәні ... ... ... ... екінші
құрама қосындысы – оның нысаны, яғни мемлекеттік биліктің пайда болуы,
иелену әдістері. Үшінші қосынды – ... ... ... [18, ... арықарай дамуын тануда Жаңа заманның ірі саяси ойшылдары
үлкен үлес қосты. Олар мемлекетті ... ... тең ... саяси
қауымдастық ретінде ұғынудың арықарай дамытты. Соның ішінде, Гуго Гроцийді
атауға болады. Ол ... пен ... ... ... үш ... ... ... сақтау мен жалпы пайда үшін жасалынған
еркін адамдардың жетілген ... ... ... ... ... ... ... бар» қоғамдық тұтастық түрі ретінде қарастырған [19, 74
б.].
Осы көзқарасты Джон Локкта өз еңбектерінде дамытты. Ол "Басқару туралы
екі ... ... ... ... ... баяндайды: «Мен мемлекет
ұғымының астарынан, барлық уақытта демократияны немесе басқарудың қандай да
басқа формасын емес, оны ... ... ... ... кез ... ... (any ... community) түсінемін; біздің
тілімізде осы сөзге «мемлекет» ... сөзі өте ... ... ол ... ... ... көрсететін ұғымды нақта білдіреді, ал
ағылшынның «қауым» (community) ... ... (citty) сөзі оны ... мемлекетте қауымның бағынушылары бола алады, ал «қала» сөзі бізде
«мемлекеттен» гөрі мүлдем басқа мағынанға ие.» [20, 204 б.].
Бұл ... өз ... И. ... дамытады. «Ғұмырлық әлемге»
атты философиялық жобасында И. Кант келесідей ой білдіреді: ... ... жер ... ... ... ... Мемлекет – бұл өзін-өзі
басқаратын әрі ... ... ... адамдардың қауымы»
[21, 290 б.]. ... ... ... ... еңбегінде мемлекеттің ұқсас келбеті
баяндалған: “мемлекет (civitas) – құқықтық ... ... ... деп ... ... И. Кант ... деп ... заңдарына
сүйенетін басқарудың жалпы бастауларымен бірлескен еркін адамдардың ерікті
одағын анықтайды. И. Кант ... ... ... мен ... және
қорғалуын қамтамасыз ету үшін бірігулері, одағы ретінде түсінеді. И.Канттың
көзқарасына сәйкес “мемлекет – бұл ... ... ... көптеген
адамдардың бірлестігі” [22, 223 б.].
Неміс ойшылы Ф.Гегель мемлекетті жай ғана ... ... ... одан да ... ... ... ... қарастырады. Гегель үшін –
мемлекет “Құдайдың әлемде салтанат құруы”, ... ... ... “жалпыға бірдей және объективтік еркіндік”, “нақты еркіндіктің
болмысы (шынайылығы)” және т.с.с. [23, 284 б.]. ... ... атты ... ... – бұл ... ... ... жасалатын белгілі бір ұжымдық, ассоциация деп ... ... ... ... ... идеялардың болмысы”.
Гегель бір жағынан жеке адамның, азаматтың, келесі жағынан – мемлекеттің
еркіндігінің ... ... ... ... ... ... қайшы болмайды, керісінше органикалық біртұтас еркіндікті - өзіне
жеке индивидтердің еркіндігі мен ... ... ... ... халықтың (ұлттың) еркіндігін құрайды [23, 333 б.].
Француз ойшылы Ш. Монтескьенің «Заңдардың ... ... ... Онда Ш. ... ... деп пікір білдіреді: «Егер де ... өз ... өз ... өз ... және өз заңдарын сүюіне
жаңа негіздер табатындай ете алсам, олар кез келген елде, ... ... ... мансапта өздерін ілгеріден гөрі бақыттырақ сезінетіндей
ете алсам, онда мен өзімді пенделер ішіндегі ең ... ... деп ... [24, 13 ... ... ... қысқаша талдау жасау келесідей
пікірді қалыптастырады: саяси ой-пікірлердің классиктері мемлекет деп саяси
қауымдастықты ... ... ... ... ... ... “адамдар одағын” ұғынады. Сондықтан олар үшін
мемлекет осы саяси қауымдастықтан тыс болатын қандай да бір ... ... ... ... жоқ.
Мемлекет туралы көзқарастардың ішінде ең жақыны, әрі шынайы түсінік
беретін марксистік ... ... ... ... ... етеді. Сонымен,
Карл Маркс пен Фридрих Энгельс үшін мемлекет – бұл бір ... ... ... ... үшін ... ... [25, с. 203]. ... көзқарасы бойынша
мемлекет – бұл қоғамнан жоғары тұратын орган [25, с. ... ... ... ... билік, мемлекет – оны (заңдарды) ... ... [25, с. ... ... ... “Мемлекет және революция” атты ... ... мәні оның бір ... ... ... ... ... отырып қамтамасыз ету қасиетінде байқалады. ... бір ... ... ... жаншуы үшін арналған машина. Мемлекет – бұл ... ... ... ... үстемдік етуші таппен құрылатын
биліктің арнайы ұйымы”, - деп жазды [26, с. ... мәні мен ... ... туралы мәселелерге ресейлік
ғалымдарда өз үлестерін қосты. Мысалы, В. ... ... ... ... ... етуші таптың саяси ұйымы ретіндегі ... ... да ... ... ... деп ... [27, с. 197].
Мемлекеттің мәнін анықтаудың өзге де жолдары бар. Мысалға “мемлекет –
түнгі ... ... ... ... болады. “Түнгі қарауыл”, “малай”
жағдайы беделді, мәртебелі деп есептелмейді, құрметке ие ... ... ... ... есептейді: “мемлекеттек тек әкімшілік қызмет ету аясын
білдіргенде ғана ... маған ... сүйкімді” ... ... ... алғы ... ... ... қауымға
біріге отырып жаңа материалдық игіліктер жасайды, сол ... ... ... ... ... торқыратпау үшін жанұя құрып және
топтарға ... ... ... ... қаумдастығы өзінің белгілі бір
даму кезеніңде өз ... жеке ... ... ... ... тыныштығын қамтамасыз ету үшін, саяси күшті қамтамасыз етті. ... ... ... ... ... ... Ғ.С. ... пен А.С. Ибраеваның пікірінше
Мемлекет – басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен ... ... ... оған ... ... мен ... ... адамзат қоғамын ұйымдастырудың ... ... ... ... тән ... белгілері мен қажетіне, сондай-ақ өзіндегі аса
мол мүмкіндіктеріне қарай ... ... ... ... ... және жеке адамдардың арасындағы қатынастардың ... ... ... қатысып, коғамдағы істердің жағдайына белсенді
түрде әсер ете алады. Мемлекет тек ... ғана тән ... әсер ... мен ... бар ... құрылым ретінде сипатталады. Соның
арқасында оны қоғамда, ұйымда, құрылымдар мен ... ... ... ... өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси ... ... ... ... - ... ... ... нәтижесінде
пайда болған саяси ұйым. Мемлекет – қоғамды ... ... ... ... ... ... реттеп отыратын,
заңдарды ... ... ... ...... саясатын жүзеге
асыратын саяси ұйым. ... ... ... ... ... үшін оның
белгілеріне егжей-тегжейлі тоқталып, олардың мазмұны мен мәнін тереңірек
ашу қажет [29, ... ол ... ... ... асырушы саяси ұйым. Қоғамда көптеген
саяси ұйымдар болуы мүмкін. ... ... ... ... ерекшесі. Себебі
ол бүкіл қоғамды қамтиды, қоғам үшін және соның атынан ... ... ... ... ... ... өміріне тікелей және жанама әсер
ететін басқа саяси ұйымдардан оны ажырататын белгілері бар: ... ... бірі – ол ... ... ... ... ... емес. Мемлекеттің ерекше билеуші, басқарушы органдары болады.
Сыртқы жаулардан сақтану үшін қарсы ... ... ... ... ... ... ... оның арнаулы
материалдық қоры болады. ... ... ... аумағы болады. Сол
аумақта мемлекет құрылады, өз қызметін ... ... ... ... ... бірі – ... ... қалыптасуы.
Басқарылатын қоғамдық қатынастарды реттеп, оларды қажетті ... ... ... үшін құқықтық нормалар жасалады [29, 37-38б.].
Мемлекеттің саяси билік ретінде қызмет етуі оның ... ... мәні – ... ... ... осы құбылыстың басты өзегі,
яғни басты жемісі. ... мәні оның ... ... қызметінің
бағыттарын анықтайды. Басқаша айтқанда мемлекеттегі билік пен ... ... бәрі [29, ... ... В.В. ... мемлекеттің мәнін - осы құбылыстағы басты
нәрсе, ол оның ... ... ... ... ... ... анықтайды. Сонымен қатар мелекет мәнін түсінуде таптық
тұрғыда қарау аз, ... ... ... ... ... ... ... плюралистік т.б) ұсынады[30, с.12].
Ал В.Н. Хропанюктің ойынша мемлекеттің мәнін ашу оның ... ... неге ... ... өмір сүре ... және ... ... Мемлекеттің маңызды белгісі барлық қоғамды басқаратын биліктің
жалғыз саяси ұйымы болып табылады. Ғылыми және тәжірибелік мағынада ... ... ... білдіреді. Мемлекеттік билік ол ... бар, ... ... ... үшін ... ... құқығы бар басқарудың бір түрі болып табылады.[ 31,с.
23]
В.Н. Хропанюктің ойынша мемлекеттің мәнін ашу оның қоғамға қажеттілігін
анықтау, неге ... ... өмір сүре ... және ... екендігін
білдіреді. Мемлекеттің маңызды белгісі барлық қоғамды басқаратын биліктің
жалғыз саяси ұйымы болып ... ... және ... ... билік
ол басқару дегенді білдіреді. Мемлекеттік ... ол ... бар, ... ... орындау үшін мәжбүрлеу
шараларын қолдануға құқығы бар басқарудың бір түрі ... ... ... ... ұйым ... ... ... Бұл ереже тікелей
немесе жанама түрде әлемнің ғылымымен және ... ... ... с. 62]. ... құл иеленушілік мемлекеттің мәні құл иеленушінің
саяси билігінде болды. ... бұл ... ... бір дәрежеде еркіндігі
бар барлық ... ... ... ... ... мәні – ең
біріншіден бұл феодалдың, сонымен қатар бай аксуйектердің ... дін ... ... ... ... ... ... болып
табылды. Капиталистік мемлекеттің мәні - буржуазияның мұдделерін ... ... ... ...... ... – логикалық процесс.Ол
әртүрлі қарама- қайшы тенденциялармен сипатталады [31 , с. 63]
Сонымен, объективтік себептердің ... ... - ... жеке және ... ... білдіру мен қорғауға бағытталған,
қоғамның ұйымдастырушы күшіне ... ... ... ... ... ... жеке меншік – оның даму процесінде де әрқашанда
онымен бірге ... ... ... ... ... барысында меншік
нысаныда әр түрлене бастайды. Аз қауымның меншігі ептеп көп ... ... ... ... революциялық және эволюциялық
құрылымдардың нәтижесінде мемлекеттің де ... ... ... да ... де ... Мемлекеттік, ұжымдық, акционерлік,
кооперативтік, фермерлік және ... да ... ... ... ... жеке ... де жаңа ... пайда бола бастады, яғни
индивидттің меншігі.
Қазіргі мемлекетте жеке меншік мемлекеттің қорғауында болатын ... ... ... ... ... ... қолдап, қорғай
отырып, оның материалдық жән рухани игілігін қамтамасыз етеді. Социалистік
елдерде меншіктің жалғыз насаны болған мемлекеттік ... ... ... ... [31, с. ... тарихи құбылыс ретінде екі түрлі ... бар. ... ... тап ... ... ұйымы бола отырып, қоғам
тіршілігінен шығатын жалпы істердің де ұйымдастырушысы ... ... ... ... ... ... ... қайсысы мемлекет
үшін маңызды. Мемлекеттің мәні туралы маркстік ілім, ... ... ... ... ... ... ... ортасында қоғамның барлық мүшелеріне ортақ әлеуметтік
игіліктерді заңдастыру ... ... ... етіп ... ... пайда болды (плюралистік демократия, ... ... ... ... ... тән ... ... өзгерсе,
мемлекеттің әлеуметтік тағайыны да өзгереді.
Кейбір тарихи кезеңдерде мемлекеттің қызметінің ... ... әсер ... Олар ең ... ... ақиқаттығы, оның
әмбебаптылығы, тарихи жетістігін ... ... ... ... ... ... көру және мемлекеттік құрылыс практикасында
оны жүзеге асыр білу ... ... [31, с. ... ... ... теңдіктіктің пайда болуы және әлеуметтік
әділеттілік, жеке тұлғаның бостандығы ұғымдары тереңдетілді.
Мемлекет қоғам жүйесінің ... ... ... ... алдын алушы орган болып қалыптаса отырып, халықтың әр түрлі
топтарының ... ... ... әр ... қоғамның топтарымен қолдауға
ие болатын шешімдерді ... ... ... ... ... бөлінуі, заңның үстемділігі, жариялылық, плюрализм, соттың жоғары
ролі сияқты ... ... алға шыға ... ... аренада да ролі едәуір өзгере бастады. ... ... де ... ... келу ... ... қызметіде
өзгерді.
Аталғанның бәрі қазіргі өркениетті мемлекетті ... ... ... құралы ретінде және нысаны жағынан құқықтық ... ... ... береді [31, с. 67].
Мемлекет мәнін таптық тұрғыдан түсіну аз, ... ... ... басқаратын саяси ұйым деп қараған жөн. Қазіргі мемлекеттің мәні мен
әлеуметтік ...... ... ... ... бейбіт тіршілік
етуін, құқықтық біртұтастығын, тұрақтылығын және оның ... ... ету ... ... Біздің ойымызша мемлекетке мынадай анықтама
беруге болады. Мемлекет дегеніміз – ... ... ... және ... бір ... ... ұйымдасқан, реттелген және
бекітілген жүйесі әрі іске асу механизмі деген анықтама ... ... Бұл ... ... туралы басқа да анықтамалардың жалғасы, әрі
соларды толықтыруға бағытталған қосымша нұсқасы ретінде қарастырған дұрыс.
Мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... рөлін жоғарлатты. Бүгінгі ... өз ... ... ықпал ететін, адамдардың құқықтары мен бостандықтарының
қорғалуын қамтамасыз ететін, заңның ... ... ... ... өзара жауаптылығын көрсететін саяси ұйымға айналып отыр. Қоғамдағы
тұрақтылықты нығайтуға бағытталған қазіргі мемлекеттің мәні бүкіл қоғамның
пікірін ескеруді, ... ... ... ... ... мақсат етіп отыр. Мемлекет дами келе қоғам мен жеке тұлғаның
мүдделері мен ... ... ... айналды. Соның
нәтижесінде мемлекет қоғамға қызмет ... ұйым ... ... ... жеке ... ... ... демократизмнің және
әлеуметтік әділеттіліктің пайда болуы мен дамуы тереңдетілді. Бұл ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік мәнін көрсетеді.
Әлемдегі барлық дамыған мемлекеттердің жалпы әлеуметтік мәні ... ... ... ... барлық істі қоғамның пайдасына шешуді
мақсат етіп отыр. Мемлекеттің ерекше ... ... ... ... ... ... ... етіп бекітті. Қазіргі ... ... ... ... болуды көздей отырып, ... ... ... етеді.
1.2 Мемлекет функциялары теориясының өзекті мәселелері
Мемлекет өзінің әрбір даму кезеңінде әр түрлі ... ... ... оның ... да ... және ... отырады.
Мемлекеттің бір функциясы өмірге келіп ... ... мәні ... ... да мемлекет теориясында ... әдіс ... бірі ... ... Мемлекеттің жалпы теориясында ең өзекті,
әрі маңызды сұрақтардың бірі ... оның ... ... ... мен ... тағайынының нәтижесінде мемлекеттің функциясы
анықталады.
«Функция» - деген термин ... және ... ... ... және ол мемлекеттің не және қалай жасау керектігін түсіндіріп
болжайды. «Функция» - деген ... ... ... қызмет деп те
атайды. Бұл термин тек қана заңи ... ... ұғым ... ... да ... ... ол өз ... физика мен математика ғылымдарынан алады.
Оның мағынасы бір ауыспалы көлемнің екінші бір ... ... ... [32, с. ... ... ... функция - «function» - орындау, жасау дегенді
білдіреді. Философия сөздіктерінде функция – бұл екі топтың не ... ... ... ... ... қозғалуына әкеліп
соқтыратын, белгілі бір ... ... ... ... көрінісін
айқындайтын түсінік [33, с. 556].
Мемлекет функциясының түсінігі ... ... заң ... ... бар. ... С.З. ... С.С. ... Баймахановтың, С.Н. Сабикеновтың, Т.С. Ағдарбековтың,
А.С. Ибраеваның, С. ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселелер ресейлік ғалымдар ... В.С. ... М.Н. ... В.В. ... ... Л.А. ... А.И. Денисовтың, С.А. Раджабовтың А.Б.
Венгеровтың, В.С. Комаровтың еңбектерінде ашылған. Бір ғалымдар ... ... ... ... деп ... береді. Мысалы,
В.С. Нерсесянц мемлекетті тірі ағза етіп, ал оның функцияларын мемлекеттің
тіршілік ету нысандары ретінде қарастырады [34, с. ... ал ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мен
мазмұнын анықтайтын, қоғамдық қатынастар мен үрдістерге мемлекеттік ықпал
етудің ... ... деп ... айтады. Үшіншілері, мемлекет функцияларын
мемлекеттің пәндік-саяси сипаттамасы деп қарастырады. ... ... ... ... негізгі бағыттары деп көрсетеді.
Осы анықтаманы қолдайтын ... ... ... М.Т. ... ... ... өмірінің әр түрлі аясындағы мемлекет
қызметінің негізгі бағыттары деп тұжырымдайды. Оның ... егер ... ... ... ... ... деп ... ол тек заң шығарушылық, басқарушылық, әділ сот және бақылаушылық
қызметтерін ғана қамтиды ... [35, с. 83]. ... ... ... ... ... мемлекет қызметінің нысаны ма, жоқ
қызметтің өзі ме ... ... ... ... ... ... ... анықтама береді: мемлекеттің функциялары – ... әр ... ... ... қызметінің бағыттары. Ал мемлекет
қызметінің нысаны, мемлекет ... ... ... бір ... ... [35, с. 84]. ... ... М.И. Байтин өз пікірін білдіре
отырып, мемлекет функцияларын оның жүзеге асу нысандарымен, ... ... ... түрлерімен терминологиялық түрде араласып
кететіндігін айтып оған жол бермеуді ұсынады [36, с. 12].
Cоциалистік мемлекеттің ... ... ... оның ... құру
бағытындағы негізгі құрал ретіндегі ролін анықтау үшін, қанаушы ... ... ... ... ұйымдастыру үшін, ұлт-азаттық қозғалысты ... ... ... ... ... ... және ... теориясының даму
барысынды мемлекет қызметіне функционалдық бағыт сақталған, бірақ оның ... ... ... ... ... мемлекеттің таптық
мәні, әлеуметтік тағайыны және функциясы да ... ... ... ... типтегі мемлекеттердің пайда болуының тарихи үрдісінің дамуын,
ауыстырылуын зерттеуге ... ... ... тәжірибе көрсеткендей
мемлекеттің функциясы бір жерде ... олар ... ... ... әрі олар ... ... ... өзгеріп отырады. Мемлекеттің
функциясы әртүрлі тарихи типтерде қалыптасуына ... ... ... ... ... функциясы түсінігіне қазіргі ғалымдар әр түрлі тұрғыдан
қарастырады. Мысалы, А.Ф. Черданцевтың ойы бойынша ... ... ... ... сипатта болады». Ал заң шығарушы, атқарушы
және сот ... ... ... ... ... керісінше
олар мемлекеттің жеке органдарының қызметінің нысандары болып табылады[37,
с. 111].
Профессор М.Н. Марченконың ойы бойынша ... ... ... ... қойған міндеттерді шешу қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... [38, с.112].
Мысалы, адам құқығын қорғау ол функция емес, ол негізгі мақсат, ... ... ... ... ойы ... ... функциясы – деп мемлекеттің
алдына қойған мақсат міндеттерді тиісті мемлекеттік-құқықтық тәртіппен шешу
болып табылады. Ол мемлекетте экономикалық, экологиялық, мәдени, ... ... бар ... ... ... Ол ... келесідей
функцияларын атап көрсетеді: құқық ... ... ... ... ... [39, ... көзқарас мемлекет функциясының ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, бұл жерде билікті бөлу
қағидасымен мемлекет функциясының алмасуы болып отыр. Билікті үш тармаққа
бөлу- заң ... ... және сот ... мемлекет қызметін ұйымдастыру
қағидасы болып табылады; екіншіден, ... ... ... ... ... өмірінің негізгі салалары (экономика, қорғаныс, білім беру
және т.б.) бойынша ... ... ... ... қоғам өмірінің
салалары бойынша бөлінуі (экономика, ... ... беру және т.б.) ... тән ... деген көзқарасты дұрыс еместеуге болады; ... ... ... мемлекеттің функциясы емес, мемлекет теориясында
құқықтың болуы, нормативтік бекітулердің ... ... ... ... ... ... сол ... ол мемлекеттің белгісіне
жатады.
Қазақстандық ғалым, академик М.Т. Баймахановтың ойы бойынша ... ... ... функциясы бола бермейді, тек мемлекет қызметінің
ең басты бағыттары ғана ... ... бола ... мемлекет
функциясынан мемлекеттің мәні шығады [10, с. 252].
М.Т. Баймахановтың пікіріне сәйкес ... ... ... ... ... бағыттары мен мазмұнын ... ... мен ... ... ... ... ... механизмі
ретіндегі мемлекеттің функциясы туралы көзқарас қайталанылады [40, с. 68].
Л.И. Морозованың пікірі де осындай. Оның ойынша ... ... ... ... ... ... ... негізгі әлеуметтік маңызды
бағыттары болып табылады [41, с. 33].
Мемлекеттің функциясы туралы ... - ... ... ... ... ... Мемлекеттің қызмет етуі мемлекет қызметінің
түрлерін ... ал ... ... – ол мемлекетің кейбір
қызметтерін ғана қамтиды. Қандай да бір ... ... ... ... үшін ... ... есепке алу қажет. М.Т. Баймахановтың ... ол ... ... біріншіден, мемлекеттің жеке ... ... ... оның қызметінің мына түрлері алынады:
- мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... жеке бағыт ретінде қалыптасқан немесе ... ... ... ... ... ... ... жоқ;
Екіншіден, мемлекеттің қызмет етуінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... мен үйлесу арқылы
мемлекеттің түсінігіне ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттің қызмет етуінің бірнешеу болып келеді [42, с.
3].
Қазақстандық ғалымдар Ғ.С. ... пен А.С. ... ... ... ... ... ... мемлекеттің өзінің
алдына қойған міндеттері мен мақсаттары, әлеуметтік тағайыны мен ... ... ғана тән ... ... ғана тән ... арқылы
атқарылатын әрекеттері және олардың негізгі бағыттары. ... ... ... және ... ... ... құбылыс емес, қайта
олар өзгермелі, ... жиі ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – қоғам үшін, қоғамдағы
адамдардың ... ... ... ... ... үшін қызмет атқару болып
табылады. Қоғам өте күрделі құбылыс. Қоғамның негізгі тірегі - ... ... ... үшін ... те, ... ... ... адамдар да қажетті іс-әрекет жасап отырады [29, 42б.]. ... ... ... қызметі сан алуан. Мемлекет өзіне қарайтын
кәсіпорындарды тікелей басқарып, ... ... ... отырады.
Мемлекеттің меншігінде табиғи байлықтар да болуы мүмкін. Сондықтан мемлекет
өз меншігіне жататын объектілерді тікелей ... ... ал ... меншік түрлерін жанамалап реттейді. Демек, қалай да болса ... және ... ... ... ... мемлекеттің
экономиканы ұйымдастыру, басқару, реттеу функциясы болады. Қандай да болсын
қоғам түрлі таптар мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Олардың арақатысын реттеу – негізінен,
мемлекеттің міндеті. Осы ... ... ... де ең маңызды
қызметтер экологиялық қызмет болып табылатындығын атап ... ... ... ... атап ... себебі адамзат баласының қазіргі
кездегі тіршілік ету әрекетінің қоғамдық масштабта табиғатқа ... ... ... ... [ 29, ... аталғандардың бәрі адам тіршілігінің нәтижесі. Басқаша айтканда,
осындай әрекеттер жер ... ... ... ... ... ... [29, ... теориясында мемлекет функциясының бөлінетіндігі жайлы мәселе
бар. Ол туралы алғаш рет 1968-жылы Л.И. ... ... ... ... Оның ... ... ... функциясы оның нақты
мемлекеттік ықпал ету объектісімен ... ... ... ... және ... ... ... Бөлінетін мемлекеттің
функциясына келесі компоненттер жатады: мемлекет функциясының субъектілігі;
мемлекет функциясының мазмұны; мақсаты мен ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін өкілеттіліктердің
көлемі [43, с. 5]. ... ... ... ... ... ... ... белсеңді және мақсатқа сай ықпал етеді. Ол ... ... ... ... ... ... сай келетін қоғамдық қатынастарға
әсер ету, бекіту, даму және жетілдіру; екіншіден, қоғамның ... ... ... ... алу және жою; үшіншіден, мемлекет жаңа және
прогрессивті бекітулер үшін ықпал жасайды[44, с. 15].
Мемлекет ... ... ... М.Т. ... ... деңгейдегі шешімге ие: біріншіден, жалпы ...... ... ... ... болады; екіншіден, нақты субъект - функцияның
субъектісі мемлекеттік құрылымдар болып табылады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... кем дегенде көптеген мемлекеттік
органдар тартылған. Мемлекеттік ... жеке ... ... ... ... ... функциясын орындау үшін сәйкес органдарға міндеттер
жүктеу ... ... ... ... ... функциясының
мақсаты мен міндеті мемлекет функциясының компоненті ... ... ... мен ... ... мемлекеттік талаптарға сәйкес ... ... ... ... ерекшеліктерін ашуды мемлекеттің
функцияларын жүзеге ... ... мен ... ... ... ... ... Соңғылары әртүрлі позицияда қарастырылады – заңи,
социологиялық, ... ... ... Заңи ... ... ... жүзеге асырудың құқықтық және құқықтық емес
нысандары мен тәсілдерін ... ... ... ... тәсілдерге
келесілер жатады: заң шығарушылық, мемлекеттік басқару, ... ... ... Бұл ... ... ... құқықтық емес заңдар
ережелері, басқару ... ... әділ емес сот ... ... ... Әлемнің барлық дерлік мемлекеттерінде қолданымдағы
заңнамаға тәкелей қайшы келетін ... ... ... ... ... ... «Құқықтық тәсілдер» терминін қолдану ... ... ... ... ... ... ... нақты бүге-шігесіне дейін құқықпен реттелген және мемлекеттік
биліктің әртүрлі ... ... ... ... [44, с.
5].
Заңдардың лек-легімен шығарылуы объективтік ...... ... парламенттің қызметінің белсенділігінің артуымен
себептелген.
Мемлекеттік ... бұл ... оның ... ... ... ... әкімшілік қызметі. Ол ең алдымен
Конституция мен заңдардың орындалуын қамтиды, алайда басқаруды жүзеге ... ... және жеке ... ... ... актілерді (заңға тәуелді
актілерді) шығару да талап етіледі. Бүгінде ... ... ... бұл ... ... ... ие, себебі қазіргі мемлекеттерде атқару
билігі шешуші маңызды иеленіп отыр. Атқарушылық аппараттын өзінде кәсіпқой-
технократтар басым жағдайды иеленеді. В.Е. ... ... етуі ... ... ... ... көп бөлігі мемлекеттік аппаратта ... с. ... сот – ... ... ... және өзге де ... мен
дауларды қарау, яғни қоғамдағы шиеленістерді шешу ... ... ... асырудың өзіндік нысаны. Соттардың басты мақсаты адам мен
азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... Өзге заңи
мекемелер мен тұлғалар (прокуратура, адвокатура, нотариат, сот ... т.б.) ... тек ... ғана болуы мүмкін.
Мемлекеттік бақылаудың немесе мемлекеттің бақылаушылық қызметінің ... бар. Мәні ... ... ... ... ... органдарға
қатысты жоғары тұрған ... ... ... ... ... елімізде заңның орындалуын қадағалайтын ҚР Прокуратура органы және
Конституцияның орындалуын қадағалайтын ҚР Конституциялық Кеңес ... ... ... ... ... кезінде бақылаудың өзгешілігі мынада
болады: әдетте бақылаушы органдар ... ... ... мен ... бере ... ... қоса кейбір бақылаушы органдар
лауазымды тұлғаларға жаза белгілеуі, бақылаудағы объектілердің ... ... ... ... [45, с. ... ... ... асырудың құқықтық емес нысандары жеткілікті
түрде сан алуан болып табылады, олар құқыққа қайшы болмауы ... ... ... ... ... әр ... салаларындағы
мемлекет қызметінің негізгі бағыттары деген ... ... ... ... өз ... ... ... қоғам өмірінің негізгі
салаларына ... ... ол үшін ... бір ... ... сол арқылы
белгілі бір мақсаттар мен міндеттерді жүзеге асырады. Жаһандану кезеңінде
мемлекеттік функцияларды бірнеше мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... шешуі кеңінен етек жаюда.
Мемлекеттің тұрақтылығының, оның орнықты ... ... ... ... ... ... ... өкілдік ету және оны дамыту табылады. ... ... ... ... ... асырмай және оның бірігуін
қамтамасыз етпей, мемлекеттің мәні жоққа шығарылады, мемлекеттің ... жүйе ... ... етуін тоқтатады. Өзінің функцияларының
көмегімен мемлекет, қоғамның пісіп –жетілген қажеттіктерін қанағаттандыруы,
ұзақ мерзімдік негізде ... ... ... ... ... мен
мақсаттарды орындауы тиіс.
Заң ғылымында орын алған мемлекеттің ... ... ... ... осы ... ... деген сан алуан критериилер мен
жолдардың болуымен түсіндіріледі.
Ресейлік ғалымдардың ... ... ... ... Л.А. ... ... ... байланысты мемлекеттің
функцияларын ішкі және сыртқы деп бөлуді ескірген деп жариялауды қалап
отыр. Себебі ... ішкі және ... ... арасындағы шектерді жояды.
Осыған байланысты бес ... ... ... экономикалық,
экологиялық, әлеуметтік, саяси, ... ... ... ... ... ... ... етуі мен дамуын
қамтамасыз ... ішкі ... ... және т.б. ... деп
есептейді. Саяси функция немесе ... ... ... ... ... әлеуметтік және ұлттық келісімді қамтамасыз ... ... ... ... функция қоршаған ортаны
қорғаумен байланысы. Идеологиялық функция белгілі бір идеологияны, ... діни ... ... және т.б. ... мақсат етеді. Әлеуметтік
функцияның мазмұнын тұрғын халықтың құқықтары мен ... ... ... ... ... үшін қажетті жағдайды
жасау құрайды [46, с.106]. Дәл осындай ... ... ... С.В ... [47, С. 77-78] айтады.
Л.И. Спиридонов мемлекеттің «басты» функциясын – адамзаттың ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру функциясын бөліп көрсетеді [48, с. 89]. ... ... ... ... ... адамның өмір сүруін, денсаулығын және оның
тіршілік етуінің қалыпты ортасын ... ... ... ... жағдайлар; экономикалық жағдайлар; саяси ... ету ... ... мемлекеттің функциясы тұрақты және уақытша болып
бөлінеді. Тұрақты – бұл мемлекетпен ... ... ... жүзеге
асырылатын функциялар. Уақытша – белгілі бір міндеттер болған кезде пайда
болатын және олардың шешілуімен өзінің әрекетін ... ... [ ... 12-13].
Орыс ғалымы М.И.Байтин мемлекеттің негізгі функцияларына тән бірнеше
жалпы нышандарды ... ... ... ... ... ... ... мәні, оның әлеуметтік тағайымы байқалады. Екіншіден,
әдетте осы үшін ... ... ... ... ... ... ... ету және т.б.) жүзеге асырылатын көптеген мемлекеттік
функцияларға қарағанда негізгі функциялар мемлекеттің қызметіне тұтастай
кіреді, түрлі шамада ... да ... ... ... немесе көптеген
буындарымен орындалады. Үшіншіден, өзінің мазмұны мен ... ... ... кешенді, жинақтаушы сипатта болады, жүйелі ... ... Ол ... ішкі ... ... ... шешуші, басты
бағыттарының біріне мемлекеттің күшін жинақтауды байқатады. Оның объектісі
болып ұқсастыққа ие болатын, ... ... ... да ... бір ... ... қатынастардың кең көлемі табылады [50, с.133].
Н.В. Черноголовкин мемлекеттің функцияларын негізгі және негізгі емес
деп бөледі. Мемлекеттің функциясын ... ... ол ... ... ... ... атты ... еңбегінде жүзеге асырды. Ол:
«Мәдени-тәрбиелеушілік функцияның шегінде социалистік мемлекеттің халықтық
ағарту, жоғары білім беру, мәдениет, спорт т.б. ... ... ... ... - ... Соңғылары Н.В. Черноголовкиннің пікірі бойынша
мемлекеттің негізгі емес функциясы ... ... [51, ... ... шынайы жағдайда мемлекеттің функциялары оның ... ... ... бір-біріне тең және бірдей еместігімен себептелген.
Функцияларды әлеуметтік маңыздылық дәрежесіне ... ... және ... бөлу ... ... терең тану үшін объективті қажет әрі бұл ... ... ғана ... ... ... пайдалану үшін де
маңызды. Н.В. Черноголовкиннің көзқарасына сәйкес ... ... ... «мемлекеттің жұмысының біртектес бағыттарының
кейбіреулерін қамтитын оның ... ... ... ... ал ... емес ... ... оның негізгі функцияларының
құрамына кіретін қызметінің салыстырмалы түрде неғұрлым тар ... [51, ... ... ... ғалым М.Т. Баймахановтың еңбектері
үлкен маңызға ие. Ол ... ... ... ... ... идеологиялық, қорғаушылық немесе азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын ... ету және ... ... ... ... ... ... өзге мемлекеттермен қатынасты қалыптастыру
[52, С.32-40]. Ол мемлекет функциясының ... және ... жеке ... ... құқықтық нысанға ие және ие емес, жалпылама, ұжымдық және
жекелік және т.б. ... ... ... ... ... ... ... де атап көрсетеді. Оның көзқарасына сәйкес
тиісті топтауда ұқсастықтар кездеседі. Бір ... ... ... ... ... негізгі функциясы деп таниды, ал келесі бір
жағынан аталған бағыттардың әрқайсысын негізгі емес функция деп есептейді
[10, с. ... ... ... ... міндеттерімен байланыста болады
(мысалы, елдің ... ... ол үшін ... ... ... ал ... емес ... мәнді сипаты болатын, бірақ
негізгі болып табылмайтын міндеттермен (мысалы, стихиялық ... ... ... ... мемлекеттің қоғамды басқарудағы негізгі бағыттары
мен мазмұнын анықтайтын, қоғамдық ... мен ... ... етудің ерекше механизмі деп қарастырылса, онда ол біз ... ... ... тұр. ... әрбір функциясы өзінің жеке
субъектілігімен, пәндік-мазмұндық, құрылымдық, ... ... ... ... біркелкілікке және
біртектілікке ие [35, с. 90].
Заң ғылымында орын алған мемлекеттің функцияларын ... ... ... осы күрделі құбылысқа деген сан ... ... ... болуымен түсіндіріледі. Жалпы ... ... ... ... қоғам өмірінің әртүрлі салаларына байланысты ішкі
және сыртқы, әрекет ету уақыты бойынша мемлекеттің функциясы ... ... етіп ... таңда мемлекеттің басты қызметтерінің бірі – адам ... ... мен ... ... ... ету ... Бұл дамыған демократиялық мемлекеттің негізгі белгісі болып
табылады.
Қазіргі кезде көп ... ... ... ... заман
мемлекеттері үшін ішкі қызметтің белгілері мынадай болып ... және ... ... ... мен ... ... қызметі;
салық салу және салық жинау ... ... ... ... қорғау қызметі; экологиялық қызмет; құқықтық тәртіпті
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... мынадай қызмет түрлері бар: әлемдік ... елді ... ... құқықтық тәртіпті ұстану; қазіргі
заманның келелі мәселелерін ... ... ... ... ... ... энергетикалық, терроризммен күресу және т.б.)
қызметтері болып келеді.
Қазақстандық ғалымдар Ғ.С. ... пен А.С. ... ... ... ... қызметінің дамуының негізгі бағыты – ... ... ... ... даму ... әрбір қызметтің
ауқымы, көлемі бірде көбейеді, бірде қысқартылады. ... ... ... ... ... ... нысаны мен тәсілі, нақты бағыттылығы да
өзгеріп ... ... ... ... да ... ... мәдениетсіз
өркендеп, дами алмайды. Бұл салада да мемлекет зор қызмет ... ... ... ... ... ... басқарып, бағыт беріп
отырады. Демек, мемлекеттің ғылымды, білім беруді, мәдениетті ... ... ... болады. Аталғандар мемлекеттің ішкі функциясына
жатады. Мемлекет басқа мемлекеттермен түрлі, сан алуан қатынастарға түседі.
Алдымен мемлекет өзінің ... ... ... ... ... қол ... ... сақтауға әрекет жасайды. Ол өзінің
шекарасын бекітеді, күзетеді. Сол үшін ... ... ... ... ... ... ... шарттар жасасады. Осы міндеттерді атқару
мемлекеттің өзін-өзі қорғау функциясы деп аталады. Мемлекеттер ... ... ... ... ... ... т.б. ... болуға талпынады [29, 44б.]. Мұндай қатынастар тең негізде
қалыптасатын болса әр елдің дамуына қолайлы жағдайлар туғызады. Осы ... ... ... ... жасау функциясы жүзеге асырылады.
Бейбітшілікте, тыныштықта өмір сүру үшін мемлекеттер ... ... ... ... ... ... т.с.с. әрекеттер жасап отырады.
Қазіргі тарихи жағдайда соғыс, ... ... ... өмір ... кауіп төндіруде. Сондықтан адамгершілік жолмен дамығысы келетін
мемлекеттер ... ... алу ... ... ... ... ... функциясын атқару да тән көрініс болу керек. Осы
айтылғандар мемлекеттің сыртқы функциясына жатады. Аталған мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Олар
екі топқа бөлінеді: 1) ... 2) ... ... ... заң, басқа да нормативтік құкықтық актілер жасау, жедел
орындау, ... ... ... ... ... құқық қорғау қызметі.
Ұйымдастырушылық тәсіліне жататындар: ... ... ... ... ... ... беруді ұйымдастыру қызметі,
әскери-ұйымдастыру қызметі. [29, 45б.].
Функцияны таптық және жалпы әлеуметтік деп бөлу ... да ... ... ... ... ... ... заң ғылымына тән болды.
Жалпы әлеуметтік функция ретінде ... ... ... ... ... да бір мемлекеттің әлеуметтік табиғатына, типіне тәуелді
болмайтын жалпы ... ... ... ... функциялар белгілі
бір таптың мүдделерін қорғауға бағытталады, мысалға социалистік меншікті
қорғау ... ... ... ... ... антагонистік қайшылықтарды
шешуге ықпал ететін функциялар есептеледі. Ал, ... ... шешу ... ие ... ... ... функциялар
болып есептеледі. Алайда бұлай топтастырудың шарты мынада: антагонистік
және ... емес ... ... ... ... ... нақты шекараны белгілеу, оларды ажырату қиын, ... ... ... табылады. Ішкі функциялар мемлекеттің ел ішіндегі қызметін білдіреді,
тиісті қоғамның өміріндегі оның ... ... ал ... ... ... ... алдына қойылған сыртқы міндеттерді орындау ... ... ... ... ... экономикаға ену, сыртқы
экономикалық серіктестік және ... ... ... ... ... тәртіпті қолдау, қазіргі заманның келелі ... ... ... демографиялық және т.б.) шешудегі
өзге мемлекеттермен ынтымақтастық секілді функциялар көзге түседі [53,
с.356].
Біз ... ... ішкі және ... деп ... ... ... ... себебі олар өзара тығыз, ал кейбір кезде
ажырамас ... және ... ... ... ... ішкі функциялары сыртқы сипатты иеленуі мүмкін, сол сияқты сыртқы
функциялары да ішкі сипатты иеленуі мүмкін. Осының бір анық ... ... ... ... Оның ғаламдық деңгейге көшуі
мемлекеттердің бірлігін талап етіп ... ... ... ... ... саны мен ... дей отырып, қазіргі таңда мемлекеттің ішкі және сыртқы
функцияларын қамтып отырған демографияны реттеп, шешу үшін ... ... жаңа ... ... қажеттілігі туындап отыр.
1.3 Демографиялық үрдістердің мемлекет функциясының ... ... ... ғылым ретінде пайда болуы мен даму ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы
мен қалыптасу тарихын зерттеу ұзақ тарихи кезеңдерді қамтиды.
Б.э.д. V ғасырда ... ... ... ... ... рет ... саны
мен халық санының ұтымдылығы мәселесі туралы айтқан.
Ежелгі ... ... ... мен ... өз ... ... реттеумен байланысты мәселелерді зерттеген. Платонның ойы
бойынша ... ... ... ... ... құру ... ... болады деген, ал Аристотель болса өзінің «Саясат» деген еңбегінде
халықтың белгілі бір деңгейін ... тұру үшін әр ... ... шараларды
қолдану керектігін айтады.
Платон өзінің «идеалды мемлекет» ілімінде азаматтардың ... ... және ол 5040 ... аспауы тиіс деген. Ол ... ... ... ... нұсқауы бойынша неке ... ... ... еркектердің 30-55 жас аралығында ғана балалы
болу керектігін айтады. Ол өз ... ... деп ... ... ... ... аз болатындай неке санын алдын – ала ... ал жаңа ... ... ... ... ... төтенше оқиғалардың
нәтижесінде мерт болған азаматтардың орнын ... еді. ... ... санының тіптен асып не кеміп қалғанының алдын алар ... ... ... балалар, қарт адамдардың жас балалары өлтірілуі керек; олар
республикаға ауыртпашылық түсірмеуі ... [54, с. ... ... ойда ... да ... Ол ... ... реттеп отыруды
қажет деп тапты, оның асып ... жол ... ... жаңа ... ... ... заң ... халық санын мемлекет пен құқық пен
реттеп ... Ол ... ... «Заң жаңа ... ... ... ... керек және қайсысын өлтіру керектігін анықтауы қажет; мемлекет құбыжық
немесе белгілі бір мүшесі жоқ балаларды тәрбиелемеуі қажет. Егер ... ... ... ... туындаса, онда басқарушылар әр отбасыда
бала ... ... бір ... ... керек, егер адам саны көбейіп, өз
шегінен асып кетсе жүкті әйел өз құрсағындағы баланы оған жан ... ... ... ... ... неке ... – 37 жас деп ... с. 19].
Б.э. І ғасырында Страбонның және ІІ ғасырда ... ... ... Бұл ... тек жағрафиялық ғана емес, сонымен қатар,
этнографиялық ... көз ... ... ... еңбектерде авторлар
бірқатар демографиялық мәселелерді қамтыған.
Н. Макиавеллидің (1469-1527) «Күн ... ... ... құру мәселесін қозғап, онда халықтың жалпылама еңбек етуі
бірінші орында тұру ... ... Оның ... некеге тұру жасы
еркектер үшін – 21 жас болуы қажет, ал әйелдер үшін – 18 жас ... ... ... ... ... ағылшын ғалымы Джон Граунт (1620-
1674) табылады. Ол 1662 жылы «Өлім туралы бюллетендерді табиғи және ... атты ... ... ... ... ... Д. Граунт халықтың санын, оның ... ... ... жағдайын, туылым мен өлімді, халықтың өсуін, әйелдердің тууға
бейімділігін, жыныстық-жастық өлімді, оның ... ... ... ... ... ... өлім кестелерін, көші-қон ... ... ... ол ... ... ... ... әйелдердің санына теңестіре отырып, ер балалар мен қыз балалардың
сандарын теңестіреді. ... 14:13 ... ... ... ... қалалардағы өлім ауылдарға қарағанда жоғары болып табылады. Оның
өлім туралы жазбалары халық саны ... мен ... ... ... ... өзара әрекет етуі заңдылықтарын, қоғам және экономикалық
тіршілік салаларындағы ролін ... ... ... Оның ... ... ... ... Оның жұмыс бойынша шығарған нәтижелері практикалық
мәнге ие бола бастады.
Джон Граунттың ... ... ... мәліметтерді
талдаумен айналысқан ғалымдардың бірі Вильям Петти болды және 1693 ... ... ... Эдмунд Галлей болды [54, с. 20]. Халық пен оның
пайдаланатын ресурстарының ... ... ... ... ең ... ... бірі ... Ерте орта ғасыр өкілдері Т.
Мор, Т. Кампанелла, Ф. Аквинский халық саны өсуінің қоғамдық пайдасы ... ... Олар ... саны ... ... ... ... Т.
Мор өзінің «Мемлекеттің ең жақсы құрылымы», «Утопия» ... ... ... ... ... ... екендігін және оның азайып кетпеуіне
жол бермеу туралы пікір айтады. Сонымен қатар, ... саны ... ... ... Егер қалалар толып кетсе, яғни отбасы саны ... асып ... онда ... ... саны аз ... ... «утопияда» қалаларға сыймаса, онда көрші континентке ... ... ... [54, С.19-20].
Экономикалық үрдістер мен демографиялық өсудің қарама-қайшылығы Т.Р.
Мальтустің көзқарасында қалыптасты. Оның ... ... ... М. Хейл мен Италия ғалымы Д. Ж. ... ... ... ... ... және тағы ... бірқатар экономикалық идеялар
мен теориялары туралы ... ... ... Т.Р. Мальтустің ойы
бойынша «халық санының шексіз өсуі ... ... ... ахуалдың,
экологиялық апаттардың негізгі себебі болып табылады»- ... ... ... Д.И. Менделеев демографиялық үрдістер туралы өзінің «Учение
о ... ... ... ... ... ... ... ... деторождения. Возмутительность такого учения тем явственнее, что все
главные посылки его не верны... Одним из ... ... всех ... ... ... ... ... детей и... облегчить их
жизнь» [54, с.21].
Демография ХVIII ғасыр бойы дамыды. Осы ... оның ... ... ... Керсебум, Иоганн Петер ... ... ... Бернулли, Леонард Эйллер, Томас Шорт, Пер Варгентин және ... өз ... ... ... ... ... ... ғасырда демографияның ғылымдар ... жеке ... ... ... болуына әкеп соқтырды.
ХVIII ғасырда Ресейде демографиялық мәселемен ... ... ... Д. ... С.Г. ... Л.Ю. ... И.Ф. Герман және т.б. болды
[54, с.14]. Халық теориясы мәселесімен айналысқан ғалымдардың бірі М.В.
Ломоносов ... Ол ... ... бірі И.И. ... ... ... қалу және көбейту туралы» жазған хатында (1761ж). Ресей үшін халық
санының және оның көбеюінің ... ... бар ... айтады, сонымен
қатар, ол мемлекеттің барлық құдыреті, күші және байлығы болып халық ... ... ... ... ... А. Кетленің (Бельгия),
У. Фарраның (Англия), Г. Майрдың (Германия) ... ... ... ... 1855 жылы ... рет ... бетінде «демография» термині
пайда болды. Ол француз ... А. ... ... ... элементтері
немесе салыстырмалы демография» атты еңбегінде алғаш рет пайдаланылды. А.
Гийяр демографияны адамның табиғи және ... ... ... ... ... айналымға 1877 жылы келді. Алғаш рет ... ... ... ... ... П. Ларустың энциклопедиясында жарық
көрді. Бұл терминнің ресми танылуы 1882 жылы ... және ... ... ... пайдаланылды[54, С.15-16].
Демография термині әр түрлі мағынада ... ... бір ... ... құрамы және оның өзгеруі туралы ғылым ... ... ... ... ... халықтың саны, құрамы, орналасуы
мен өзгеру көрсеткіштері ретінде ... ... ... ... халықтың құрамын, санын және өсуін зерттейтін
статистиканың саласы деп түсіндіріледі.
Белгілі қазақстандық ... ... М.Т. ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді»- деп көрсетеді [55, 11 б.]. Біздің
ойымызша демография халық санын зерттейтін ғылым болып табылады. Ол ... мен ... ... бақылау, бағалау және талдау арқылы
зерттейді. Демография ғылымының зерттеу пәні ол халық, ... ... ... ... ... ... халықтың өсімі сипаты, туылым мен ... ... ... ... ... ... ... демографиялық үрдістер болып табылады. Демографиялық
үрдістер қоғам дамуының барлық жақтарымен өзара ... ... ... қоғам өміріне тәуелді әрі оған ықпал етеді. Осы себептен ... даму ... тек ... зерттеу объектісі ғана болмай,
сонымен қатар, әр түрлі бағдарламаларда көрініс табуы ... ... саны мен ... ... ... тығыз байланысты. Халық
өндіріс пен ... ... ... ... биліктің қайнар-
көзі болып келеді. Қоғамның негізгі өндіріс күші болатын адам, ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуына әсер ететін
фактор болып табылады. Ол дегеніміз халық қоғам дамуының субъектісі ... ... ... ... өз ... саны мен ... ... мәліметтерге мұқтаж.
Қазақстан мемлекеті халықтың, әрбір адамның және әрбір отбасының
тіршілік ... ... ... әл-ауқатын жақсартуды көздейтін және
оның белгілейтін демографиялық үрдістерге ... ... және ... биліктердің әрекет етуіне байланысты әлеуметтік мемлекетті құру
жолында.
ХХI ... ... ... демографиялық жағдайы нашарлап, яғни өлімнің
туылымнан басымды болып, көші-қоны азайып және халықтың өмір сүру ұзақтығы
төмендей бастады. Бұл ... ... ... ... ... туындауымен байланысты болып отыр.
Қазіргі адамзат ауқымды әрі көлемді ... ... ... ... көшіріп жатқан бұл кезең жаһандану кезеңі деп аталады.
Бұл ... ... ол ... ... ... ... ... барлық халықтардың әлемдік нарыққа, саудаға, ынтымақтастыққа
көшуімен пайда ... ... ... ... ... болуын
экономикамен тығыз байланыстырады. Біздің ойымызша ол тек ... ... ... ... қатар, саясатты, экологияны, әлеуметтік салаларды да
қамтиды.
Жаһанданудың жақсы жақтарына адамдардың еркін жүріп-тұруы, әлемдік
сауданың дамуы, ...... ... қол ... ... ... ... жатады. Бұл әрине ... ... ... ... әлемдегі мемлекеттердің өзара ықпалдасуы,
мемлекеттердің бірі-біріне экономикалық ... ... ... ... ... деңгейде әр түрлі саяси қақтығыстар ... ... ... ... ... - ... жетістіктерге жетуі
біріншіден, адамның денсаулығына, ... ... ... ... ең аяғы ұлттың жойылуына ықпал етеді ... ... ... және ... ... ... ... тығыз
байланысты өзіне тән белгілері бар:
- депопуляция жалпы мемлекеттік сипатта болады, ... ... ... өнімі көрсеткіштерінің түбегейлі өзгеруіне негізделген;
- депопуляция – ұзақ ... ... және одан тез ... шығу үшін
әлеуметтік – экономикалық жақсарту шаралары негізделмеген;
- депопуляция дамыған әлем елдеріне тән халықтың тіршілік ету ... ... ... ... ... депопуляция елдегі демографиялық жағдайдың ... ... ... ... ... ... және өлім көрсеткіштерінің
жоғары болуына негізделіп отыр [57, с. 409].
Мемлекеттің демографиялық функциясы өз дамуында бірнеше кезеңді басынан
өткізді:
1) ... ... ... ішкі функциясының құрамдас бір
бөлігі ретінде өмір сүруі және іске асуы. Бұл ... ... ... ... ... көші-қонды, халықтың араласуын
есептеуші, тіркеуші, бақылаушы ролін ғана атқарады. Бұл ... ... ... әлі күш ала ... ... ... араласпау, үнсіз
таңбалау іс-әрекеттері арқылы іске асқан кезең еді;
2) өз дамуының екінші кезеңінде бұл ... ... ... ... оған ... ... мәні мен саясатына сай іс-қимылдар
жасауға тырысты. Айталық көші- қонды реттеуге, адам жасын ... ... ... ... ... ... іске асыруға тырысты;
3) бұл кезеңнің ерекшелігі мемлекет демографиялық үрдістерді ... ... және ... ... ... Бұл кезеңде демографиялық
хал-ахуал мемлекеттің демографиялық саясатының және оның ... іске ... ... ... көрініс табады.
Заманның талабына сәйкес демографиялық проблемалар алдыңғы қатарға
шығып, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... туылым көрсеткіштері мен өлім деңгейі ... ... ... ете ... ... ... реттеудегі ролі күшейді. Ендігі ретте мемлекеттің әлеуметтік
функциясының көлеңкесінде қалған демографиялық мәселелерді жеке мемлекеттің
функциясы етіп ... кез ... ... ... ... саны ... және тиімді демографиялық саясат жасау мемлекеттің міндеті.
Мемлекеттің бұл функциясы елдің демографиялық қауіпсіздігін қамтамасыз
етуі керек. Сонымен ... ... ... сараптамалар жүргізу
арқылы туылымды, өлімді, көші-қонды қатаң бақылауға алуы ... ... ... ... неке мен отбасы, ана мен баланың жағдайын
көтермелеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
аясында бұрын соңды болмаған ... ... ... ... ... ... сәйкес демографиялық қауіпсіздік деп сыртқы
факторлардың әсерінсіз халықтың ұдайы ... ... ... ... ... ... ету үшін жеткілікті болатын
демографиялық үрдістердің жағдайын айтамыз. Демографиялық ... - ... - ... ... ... ... мемлекеттің ұлттық
мүдделеріне сай келетін ... ... ... ... қамтамасыз ететін популяциялық қызмет етуі мен дамуы
болып табылады.
Демографиялық қауіпсіздіктің ішкі жағы өмір ... ... ... ... ... сақтау, жеткілікті түрде ... ... ... демографиялық дағдарыс, депопуляция сияқты және т.б.
анықтамалардан көрініс табады. Бұл жерде ең ... ... ... терең депопуляция нәтижесіндегі қырылып өлу шығар. Ал көші-қоны үрдісі
болса, популяцияның сақталуына емес, ... ... ... ... Мұндай жағдайда белгілі бір уақыттан кейін елдің халқы, этикалық
және генетикалық тұрғыдан ... ... ... қауіпсіздіктің сыртқы жағы мемлекеттің аумағының халықпен
қамтылуы, оның шекарасының қорғалуы, қауіпсіздік ... ... жеке ... ... ... ... ету және т.б. ... (көшіп-қону, еңбек) ресурстардың жиынтықтарын қалыптастырудан тұрады.
Сондықтанда, ұлттық қауіпсіздікті барлық оның бағыттары бойынша ... үшін ... ... бар ... жеткілікті болуы қажет.
Жалпы қалыптасқан ұғым бойынша қауіпсіздік - ол ... да ... өз ... де, сыртынан да болатын қауіптен сақтануы немесе
соларды болдырмаудың шарасы ... ... ... ... ... ... аумақтық тұтастығына және сонда тұрып жатқан
халықтың экономикалық игіліктеріне ешбір қауіптің жоқтығымен түсіндіріледі.
[58, ... ... ... мәні мен ... ... өсуі
бұзылатын және ұлттық қауіпсіздіктің ... ... ... ... даму ... ... ... табатын
ішкі және сыртқы қауіпке қарсы тұрудан ... ... ... ... әсері өте күшті. ХХI
ғасырда Қазақстанның мемлекеттілігін ... қалу үшін ... ... ... ... Оның маңыздылығының үш бағыты бар:
- Қазақстанның мемлекеттік және ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- елдің ... ... және ... мен ... ... Республикасының геосаясаттын нығайту.
Демография саласындағы мемлекеттің функциясы келесідей қызметтердің
атқарылуын ... ... елде ... он жыл сайын халық санағы өтеді. ... ... ... ... ... ... табылады;
• мемлекет өзінің демографиялық мәселелерін реттеуде
алдыңғы өткен ... ... ... ... қазіргі таңдағы демографиялық үрдістерді
мемлекеттік құқықтық реттеу әдістерін ... ... ... ... құқықтық олқылықтар мен қандай
құқықтық жетістіктерге жеткендігін саралауы ... ... ... өсіп-өнуі мемлекетіміздің заңнамаларының
жетілдірілуі арқылы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, демографиялық сараптама жүргізу
туралы заңнамалар қабылдануы тиіс. Мемлекетіміз әлемдік
стандарттарға сәйкес халықтың әлеуметтік қорғалуы туралы
әр ... ... ... ... ... ұзақ ... қамтуы керек. Сонымен қатар,
Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес
адамның құқықтары мен негізгі бостандықтарын ... ... ... да ... алу ... мемлекет өзінің әлеуметтік – демографиялық үрдістерді
реттеуде нақты функцияларын анықтауы ... ... ... демографиялық үрдістерді жүзеге асыруда
мемлекеттік билік органдарының ... ... ... керек. Мемлекеттік билік
органдарында еліміздің ... ... ... ... ... ... ... санының өсуі мен дамуын зерттеу қоғам өмірінің ... ... ... үшін ... бар. Демографиялық үрдістердің өзгеруімен,
мемлекеттің де маңызды экономикалық, саяси, әлеуметтік жақтары өзгереді.
Демографиялық үрдістерді біртекті қарастыру тек ғылыми ... ... ол ... ... ... ... ... шараларының
жүйесін жасау үшін де маңызды болып табылады. ... ... үшін ... әлеуметтік – экономикалық және демографиялық
үрдістердің өсу ... ... ... ... ... және өлім ... ... еңбекке қабілетті жастағы халықтың білімі және
кәсіптік-біліктілік деңгейі, еңбекке қабілетті жастағы халықтың салмағы ... ... ... ... ... көші – қоны және ... және т.б.
Елдің экономикасы қалай дамиды, әлеуметтік салада соған ... ... ... бері ... ... ... ... назар аударыла бастады. ХХ ... ... ... органдары мен басқару жүйесінде демографиялық жағдайға
және оның дамуына ... ... ... ... ... ... және ... асыру жауаптылығы жүктеле бастады.
Мемлекеттік демографиялық саясаттың дамуына үлес қосқан 17 тамыз 2000
жылы қабылданған ... ... ... ... ... даму ... ... қаулысын [59], сондай-
ақ, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2015 жылдарына арналған ... ... ... ... ... болып табылады [60]. Көші-қоны
саясаты тұжырымдамасы екі кезеңді қамтиды. Бірінші ... ... ал ... ... 2010-2015 жылдарға арналған.
Қазіргі кездегі мемлекеттік билік күннен күнге ... ... ... ... ... аударуда. Адам санын есептеу мемлекетке ... ... ... үшін қажет. Ол өз кезегінде барлық еңбек
ресурстарын анықтайды, ... ... ... даму ... ... бір
шешім қабылдау үшін және басқа мемлекеттің функцияларын орындау үшін ... ... ... мен өлім ... жақсы жаққа өзгеруіне, көші-
қон мәселелерін шешуде ... ... ролі зор. ... адамның еркінен пайда болмайды. Мемлекет пен құқықтың өзара әрекет
етуі өте күрделі ... ... ... ... және ... үшін ... ... қажет. Мемлекеттің әлеуметтік және басқа да
функцияларын атқаруда демография өте ауқымды фактор болып ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі болып
отыр. Себебі қоғамның қажеттілігін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... демографиялық мәселелердің дамуы көп
ғалымдарды қызықтыруда. Демографиялық ... ... ... оның тек экономикалық қырын зерттеумен айналысуда. Қазіргі кездегі
демография ол үлкен ғылым. Ол қоғамның барлық жағын қамтиды. ... ... көп ... ... болмаса, халықтың ұлттық, әлеуметтік
және басқада әр түрлі деңгейін ... ... ... ... заң ... онда демографиялық үрдістерге мемлекет пен құқықтың әсері теориялық
тұрғыдан зерттелмеген. Осы ... ... ... ... ... бір бөлігі болып келді. Қазіргі дүниежүзі жаһандану кезеңін бастан
кешіріп, ... ... ... ... қоғам үшін, әлеуметтік
үрдістерді оның ішінде демографиялық үрдістерді реттеуде мемлекетпен оның
функциясының ролін ... ... ... ... ... ... қабылданып
жатқан әр түрлі демографиялық стратегияларды мемлекеттік саясаттың ең
негізгісі деп ... оны ... ... көшу ... ... ... көше
бастағанда мемлекеттің ең негізгі экономикалық мақсаты ... ... ... ... әл-ауқатын көтеру болған. Қазақстан Республикасы
халқының тіршілігін жақсарту үшін экономиканы тұрақтандыру, бәсекелестікті
дамыту, халықты ... ... ... еңбек және ақша нарықтарын
жасауды көздеген. Жалақының ... ... ету ... ... әлеуметтік қорғанудың бірден-бір амалы ретінде көрсетілген. Бұл
мәселелердің барлығы жүзеге асырылған жоқ.
Жаһандану ... ... ... функциясы, нарықтық
экономиканың талаптарына сай ... ... ... ... әр ... ... ... қажет. Олардың басты ... ... ... болу ... ... ... – міндеттер мемлекеттің алдына қойған міндеттердің
бір ғана бөлігі.
Халықтың демографиялық даму көрсеткішін білмей, елдің ұлттық ... ... ... ... ... санының өсуі мен дамуын зерттеу қоғам өмірінің барлық салаларын
мемлекеттік басқару үшін маңызы бар. ... ... ... де ... ... саяси, әлеуметтік жақтары өзгереді.
Демографиялық үрдістерді құқықтық және саяси құралдар арқылы басқаруға
болады. Мемлекеттің демографиялық ... ... ... өлім және көші-
қоны мәселелері құрайды.
Қазіргі Қазақстан ... заңи ... ... ... ... ... реттеу қажет. Туылым, өлім, көші-қоны мәселелері
бүгінгі таңда ... ... да, ... ... да ... ... ... табылады. Заманның ағымы осы мәселелерді құқықтық реттеуді талап
етті. Соның ... осы ... ... ... ... ... актілер қабылданды.
Қазіргі жаһандану кезеңінде Қазақстан үшін бұрын соңды ... ... тыс ... ... ... ... жаңа ... қабылдау
қажеттілігі байқалып отыр.
Мемлекетіміз демографиялық үрдістерді шешуге бағытталған нормативтік-
құқықтық актілерді қабылдауда ... ... ... ... ... ... еді.
Демографиялық жағдайдың ұшығуы және халық саны саласындағы мәселенің
болуы, жақсы ғылыми негізделген ... ... ... ... ... мақсат еткен құқықтық актінің қабылдануын талап етеді.
Демографиялық саясаттың ... ... мен ... ... мұндай
актіні жасау мен қабылдауда ... ... ... ... ... ... жоқ екендігі байқалды. Бұл мәселені шешуге ең біріншіден солар
атсалысуы қажет. Ал заңгерлер олардың ... ... ... ... ... арттыратын заңи кепілдіктерді жасау қажет.
Жалпы айтқанда еліміздің демографиялық ... бар ... ... реттейтін заңнамаларымызда бар, енді қалып тұрғаны
оны жүзеге асыру.
Жаһандану кезеңінде мемлекеттің ең ... ... бірі ... әлеуметтік қорғау болып табылады. Демографиялық мәселе
әлеуметтік мәселемен тығыз ... сол ... де ... өз
тарапынан әлеуметтік мәселелерді де шешу қажет. Оларға: ... өмір ... мен ... ... жұмыспен қамтылуы, тіршілік деңгейі мен
кедейшілік, білім беру және ... ... және т.б. ... өмір сүру ... ... ... ең негізгі
көрсеткіштердің бірі. Халықтың өмір сүру ұзақтығына халықтың өмірі ... ... ... ... ... ... РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТ
ФУНКЦИЯЛАРЫНЫҢ БАСТЫ БАҒЫТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы демографиялық үрдістердің қалыптасуы
және оның ... ... ... санағы ХV – ғасырдан бас алады. Қағанаттар ... ... өз ... мен мал ... білуге ұмтылған. Бұл
іске Ресей патшалығы да үлкен көңіл бөлген. Ресей империясының 1897 ... ... ... ... ... ... болатын. Сол кезде
халқымыздың саны 3,7 ... ... ... ... ... ... ... 1926 жылы жүргізілді. Ол кезде
қазақтардың саны 3 ... 968 мың ... ... ... ... ... 1939 жылы ... Бұл кездегі
қазақтардың саны аштықтың салдарынан, 3 миллион 99 мың адамға кеміп қалды.
1939-1959 ... ... ... саны 3 ... 581 мың ... ... ... санақ бойынша жергілікті ұлт үлесі 32 пайызға дейін, ... ... ... 36 ... дейін өскені анықталды. 1961-1985 жылдар
аралығында халқымыздың жер жүзіндегі саны 4,6 ... 8,5 ... Ол ... халықтарының ішінде саны жағынан 87-орынға көтерілді
[62, ... ... 90- ... ... әр ... ... және
әлеуметтік – экономикалық факторлардың әсерінен 17 жылдың ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Оның
ішінде жас балалардың (0-9 жас ... саны ... ... ... ... саны көбее бастады, сондай-ақ, республика ... ... ... ... ... адамдардың саны өсті. Сонымен бірге, халықтың
құрылымдық жағынан гендорлық өзгерістер байқалынады. Мысалы, ... ... ... мен ... ... ... атасақ:
1989 жылғы халық санағы бойынша еркектер саны - 48,4% құраса, әйелдер саны
- 51,6% құрады; 1999 ... ... ... ... ... саны – ... әйелдер саны – 51,8% құрады. Ал бүгінгі күні ... ... саны 47,9% – ... және 52,1% – әйелдер санын ... отыр ... ... әлем ... бірінші ондығы ішінде тоғызыншы
орынды алып отырған Қазақстан, халық саны жағынан әлемде алпысыншы ... және аз ... ... ... есептелінеді. Оның үстіне күні бүгінде
Қазақстан- ... ... ... ... ... әлемнен 130 халық өкілін
құрайды) [63, с.7].
Демографиялық ... ... үш ... ... ... ... ... өлім көрсеткіштері және көші-қон ... ... ... ... ... ... ... жағдайы туылым көрсеткіштерінің төмендеуімен, өлім санының
жоғарлауымен сипатталып отыр. Оның ... ... ... қиын ... және экономикалық дағдарыстар барысында
адамдардың отбасы құруға ынтасы жоқтығы, көптеген отбасыда ... ... ... ... Конституциясының 27 бабына сәйкес «Неке мен
отбасы, ана мен әке және бала ... ... ... - ... ... мен ... балаға мемлекеттің жәрдемдесуін білдіреді. Осыған байланысты
республикамызда бірнеше заңнамалық актілер қабылданған. Оның ... ... ... ... ... жұмыспен қамту туралы»,
«Халықты әлеуметтік қамсыздандыру туралы», «Тұрғын үй ... ... ... ... ... және ... балалардың проблемалары. Көптеген балалар туылып, табиғи
жағдайда қайтыс болады. Бұл көп жағдайда әйел ... ... ... ... ... ... байланысты елімізде ана мен
бала өлімінің төмендеуіне бағытталған бірқатар бағдарламалар қабылданды.
Мысалы, 2008-2010 ... ... ... Республикасында ана мен бала
өлімін төмендету ... ... ... ... Қазақстанда
әлеуметтік қорғаусыз, ата–анасыз қалған балаларда көп. Балалардың қаңғырып
жүрушілігі, ... ... ... және қылмыстылыққа бейімделуі,
әлеуметтік және мемлекеттік қауіпсіздік деңгейіндегі проблемаға айналды.
Қазақстанда 90 мың ... бала бар, ... 46 мың ... ... ... және т.б. арнайы мекемелерде тұрады. Оның 80% ата-аналары
тастап кеткен балалар. Елімізде бұл ... ... ... ... ... ... ... бірнеше заңнамалық актілер бар.
Олар: «Неке және ... ... ... ... ... ... ... үлгідегі балалар ауылы мен жасөспірімдер
үйлері туралы», «Кемтар балаларды әлеуметтiк және ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ата-
анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға, мүгедек балалар мен ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері
шектелген балалардың ... ... ... ... бекітілген. Олар: «Қазақстан -Балалары», ... ... ... және т.б. ... мүдделерін қамтамасыз ... ... ... да бар. ... ішінде: «Бала құқығы туралы»
Конвенция, «Мүгедектердің құқықтары ... ... ... қорғау
және шетелден (мемлекетаралық) баланы асырап алуға қатысты ынтымақтастық
туралы» Конвенцияларды айтуға ... ... ... ... ... ... ... денсаулығы
– тұрақты дамушы мемлекеттің басты байлығы болып табылады. ... ... ... алғашқы медициналық санитарлық жүйені
нығайтуға, жас балалары бар және ... ... ... ... ... өнімімен қамтамасыз ету мақсатында, ҚР Үкіметімен 2000 жылғы 17
тамызда мемлекеттік демографиялық саясат ... ... ... ҚР ... саясатының басты мақсаты болып демографиялық
үрдістердегі теріс ... ... ... ... ... ұзақ ... ... санды және сапалы халықтың өсуін
қамтамасыз ету болып табылады. ... ... ... әр ... байланысты халық денсаулығының нашарлауы байқалуда. Оның ішінде
әр түрлі жұқпалы аурулар (ЖҚТБ, АҚТҚ, ... ... және т.б.) ... келеді. Мемлекет халықтың денсаулығы саласын реттеуде көптеген
заңнамалар қабылдады.
Төртінші мәселе, ... ... Әлем ... ... да демографиямен тығыз байланысты экологиялық проблемалармен
қақтығысып отыр. Олар атмосфералық ауаның ... ... ... таралуы, ауыз суының ластануы және т.б. Адамның ... ... ... ... ортаның ластануы себебінен де болады.
Еліміздің ... ... ... ... ... ... ... Соның ішінде 2007 жылы 9 ... ҚР ... ... «ҚР Экологиялық кодексін» атауға болады.
Бесінші мәселе, есірткі пайдалану санының өсуі. Адамзаттың ... ... ... ... қазіргі жастарымыздың есірткіге құмарлығы болып
отыр. Бүгінгі күнде ... ... ... ... тіркеуде тұрған адамда саны 53351-ге жетті, оның ішінде 2577 әйел,
4948 ... ... ... ... ... ... ересектерге қарағанда балалар оны 2,5 есе жиі қолданады [64].
Есірткіге, алкольге жақын адамдар кейде есін білмей ... - өзі ... ... ... ... мен ұйымдасқан ... Осы ... ... ... ... ... ... қабылданған. Есірткі заттарының заңсыз айналымымен күресуге
бағытталған бірнеше халықаралық ... да бар. ... ... ... ел
үшін адамдардың шекара арқылы қоныс аударуы, өздерінің тұрғылықты жерлерін
ауыстыруы маңызды мәселе ... ... ... шығуы үшін көші –қоны үрдістерін реттеу
қажет. Қазіргі кезде мемлекеттің ... және ... ... ... ... мүдделері көші–қонды реттеуде жаңа жолдарды ... ... ... ... ... әр ... ... көшіп кеткен
шетелдердегі қазақтардың еліне қайта оралуына ... ... ... жылы ... ... ... ... Елімізде заңсыз көшіп
келушілер мен босқындар саны өсуде. ... ... ... саны ... астам.
Демек, Қазақстан Республикасында демографиялық үрдістерді реттейтін
нормативтік құқықтық актілер жеткілікті деп ... ... ... ... ... ... ... демографиялық
мәселелердің өзектілігі мен маңыздылығына байланысты мемлекеттің ... ... ... Ол демография ... ... ... ... ... ... қиын әлеуметтік және рухани - өнегелік дағдарыс
барысында көптеген жас адамдар отбасы құруға ынтасы жоқ, ... ... аз не ... ... ... жоқ. ... ... бір балалы
отбасы құруға бейімделген. Осының нәтижесінде ... бала ... Ары ... ... ... ... не болады деген сұрақ
туынадайды. Бұл мәселеге мемлекет назар аудармаса, ... ашық ... ... ... саны ... бара ... Ол дегеніміз мектеп,
мұғалім, аурухана, дәрігерлердің саны да азаяды ... ... ... қоғамның, тіршіліктің барлық салаларын қамтиды.
Мәселен, қазіргі заман талабы ... және ... ... мекемелерінде
қатаң реформалар жасауды талап етіп ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде қалалардың ішіндегі
ұзақ кептелістердің нәтижесінде жедел жәрдем ... тез ... ... ... ... ... және т.б.
Қазақстан Республикасының 2002 жылы 8 тамыздағы ... ... ... ... заңы - ... ... мемлекеттік саясатты белгілеп отыр. Заңның 6-бабына сәйкес
мемлекеттік ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қамтамамсыз ету, оларды
кемсітушілікке жол ... ... ... мен ... ... негізгі кепілдіктерін
нығайту, сондай-ақ құқықтары бұзылған жағдайларда оларды қалпына келтіру;
3) бала құқықтары ... ... ... ... ... мен ... ... қорғау жөніндегі тиісті органдар мен
ұйымдар құру;
4) балалардың дене бітімі, ... ... және ... ... ... бойында елжандылық, азаматтық және бейбітшіл
сезімдерді тәрбиелеуге, сондай–ақ баланың жеке дами ... ... ... ... дәстүрлі, ұлттық және әлемдік мәдениет
жетістіктеріне қол жеткізуі үшін мүмкіндіктерін ашуға ... ... ... ... санасы мен құқықтық ... ... ... ... ... ету ... табылады.
Балалар мүддесін көздейтін мемлекеттік саясат мемлекеттік органдар
қызметінің басым саласы болып ... ... ... ... заң ... ... етуге;
2) балаларға толымды тәрбие беруді, олардың құқықтарын қорғауды оларды
қоғамда толымды өмір сүруге дайындауды ... ету ... ... қолдауға;
3) аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, балалардың өмірін жақсартуға
бағытталған мемлекетік ең ... ... ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін бұзғаны, оған зиян келтіргені
үшін лауазымды тұлғалардың, азаматтардың жауаптылығына;
5) баланың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктер мен өзге де ұйымдарды мемлекеттік
қолдауға негізделген [65].
Қазақстан Республикасында әрекет етіп ... 1995 жылы 30 ... ... 27 бабына сәйкес «Неке мен отбасы, ана мен әке
және бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық ... ... ... ... ... ... және міндеті» делінген [66]. ҚР
Конституциясының бұл бабы ана мен ... ... ... қорғауында
болады деген міндет, ол азаматтарға белгілі бір ақша ... алып ... ... дегенді білдірмейді. Әлеуметтік қамсыздандыруға
Конституциялық ... ... әр ... ... мен бір ... нақты көлемі туралы мәселелер әлеметтік қамсыздандыру туралы
заңдарымен реттелініп ... Өз ... ... ... ҚР ... ... ... негізгі бағыттарын әзірлейді
және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады (ҚР Конституциясының 66 бабы).
Сонымен қатар, ана мен ... ... ... ... бекіту
бойынша конституциялық міндеттерді мемлекетпен жүзеге асырылуы ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуына тікелей
қатысы бар. ҚР неке отбасы заңында ... ... ... ... негізгі бастамалары қарастырылған [67]. Ол Қазақстан
Республикасы ... ... ... мен адам және ... мен ... ... ... ... Республикасының әрекет
етіп жатқан Конституциясының ережелерімен тікелей не жанама байланысты
болып келеді. ... ... ... әр қашанда қоғамның тірегі болған және
болады да.
Отбасы қатынастарын ... ... ... мақсаты болып отбасын
нығайту, өзара махаббат пен сыйластық сезімдеріне негізделген ... құру ... ... ... ... әрі өзара көмек
берушілік табылады. Бұл мақсаттар некеге отыру және ... ... ... ... мен ... бала асырап алу және т.б.
сияқты институттар арқылы Неке және ... ... ... ... Отбасын қорғау тек отбасылық құқықтық нормалармен ғана емес,
еңбек, тұрғын үй, ... ... ... ... ... реттеледі.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырда қабылданған Қазақстан
Республикасының Еңбек кодексінің 1-бабына сәйкес еңбек – адам мен ... және ... ... ... ... ... басқа да құндылықтарды жасауға бағытталған адам қызметі; еңбекке ақы
төлеу - Еңбек кодексіне және Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... –ақ ... ... шартына, ұжымдық шартқа
және жұмыс берушінің актілеріне сәйкес ... ... үшін ... ... ... ... ... қамтамасыз етуіне байланысты
қатынастар жүйесі; еңбекке ақы төлеудің ең төменгі стандарты (EATC) – ауыр
жұмыстарда, еңбек ... ... ... ... қауіпті жұмыстарда
істейтін қызметкердің айлық жалақысының сақталуына кепілдік ... ... ... ... жұмыс процесінде зиянды және ... ... ... ... ұшырайтын қызметкердің өмірлік күші мен
қуатын қалпына келтіруге қажетті азық-түлік ... ... ... қызметтердің ең төменгі жиынтығы кіреді; еңбек қауіпсіздігі-
еңбек қызметі процесінде ... ... және ... ... ... ... болғызбайтын іс-шаралар кешенімен қамтамасыз
етілген қызметкерлердің қорғалу жан-күйі; еңбек қауіпсіздіі жағдайлары-
қызметкер еңбек міндеттерін орындаған кезде ... ... мен ... ... қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі; еңбек қауіпсіздігі және
еңбек қорғау мониторингі - өндірістегі еңбек қауіпсіздігінің және ... ... ... ... ... еңбек қауіпсіздігінің және
еңбекті қорғауын жай-күйін бағалау мен болжау; еңбек ... ... ... ... ... ... ... және еңбектің қалыпты жағдайларын
қамтамасыз ететін өзге де ... ... ... әлеуметтік -
экономикалық, ұйымдастыру-техникалық, санитарлық-эпидемиологиялық, емдеу-
профилактика, оңалту және өзге де іс-шаралармен құралдарды ... ... ... қызметкерлердің өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін
қамтамасыз ету жүйесі болып табылады [68].
17 желтоқсан 1998 жылы қабылданған ... ... Неке ... заңы Қазақстан Республикасындағы неке-отбасы қатынастарын, сондай-
ақ, оларды ... ... ... ... әлеуметтік саясатының
басым бағыты деп анықтай отырып, оның құқықтары мен ... ... ... Осы ... ... сәйкес неке дегеніміз - ерлі ... ... ... және ... емес жеке қатынастарды
тұғызатын, отбасын құру ... ... ... ... ... және толық келісімі жағдайында жасалған ... ... ... тең ... одақ деп танылады. Ал отбасы ... ... ... бала ... ... ... балаларды тәрбиеге алудың
өзге де нысандарынан туындайтын мүліктік және мүліктік емес жеке ... ... ... және ... ... ... мен дамытуға
жәрдемдесуге тиісті адамдар тобын айтамыз [67].
Неке және отбасы қатынастары балаларды тәрбиелеумен, жеке және ... ... ... ... ... ... ... байланысы бар адамдардың туысқан болып бірігуін қамтиды.
Некенің, отбасының, ана, әке, ... ... ... ... ие ... Ол ... осы аяда ... функциясы тек неке
және отбасы қатынастарын реттеумен ғана шектелмейді, керісінше оның мазмұны
мен көлемі жағынан да ... ... 27 ... 2 ... ... балаларына қамқорлық
жасау және оларды тәрбиелеу ата-ананың етене құқығы әрі ... ... ... ... ... еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық
жасауға міндетті. Мемлекет ана мен әке, баланың қорғауын бекітеді, осыған
мұқтаж ... ... ... Мемлекет көпбалалы отбасылар,
жалғыз басты ана мен әке, физикалық кемшілігі бар балалар, ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі жеңілдіктерді қарастырады.
Қазіргі кезде 20 үкіметтік емес ұйымдар бірігіп ассоциация ... - ... ... ҚР ... заң ... ... жатыр. Оның
басты мақсаты балаларды асырап алуға, ҚР Неке және Отбасы заңына өзгерістер
енгізуді ұсынып отыр.
Біздің ... ... ... ана мен баланы қолдауға бағытталған
бірқатар нормативтік-құқықтық актілер қабылданған болатын. ... ... ... ... ... бағдарламалар бекітілген. Ол
бағдарлама ... ... ... ... ... өзіндік жеке тіршілік етуге дайындау үшін жағдай жасау ... ... ... ... болу ... ... алу,
интернаттық мекемеде тәрбиеленіп жатқан жетім ... ... ... ету, осы ... кадрлық және материалдық
базасын дамыту, жетім ... мен ... ... қалған
балаларды медициналық қамтамасыз етуді жетілдіруді қамтиды. Сондай-ақ
мүгедек балаларға қамқорлық ... ... ... бар. ... ... ... ... мәселелерін шешуді және
халықтың осындай бөлігін тәуелсіз өмір сүруі үшін ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық және өнегелік мәселелерді шешуге, ... ... ... Сонымен бірге отбасын жоспарлауға арналған бағдарламаларда
жүргізілуде. Мұндай бағдарламалар халықтың ... ... ... ... сондай-ақ жас өспірімдердің, олардың ата-аналарына
жыныстық және репродуктивтік мінез-құлқы мен ... ... ... ... қамтитын жаңа көзқарастар жасауды қарастырады;
жас өспірімдерді ... ... ... мен ... ... ... жоспарлау және оны қазіргі заманның ... ... ... және т.б. ... ... ... бойынша кәсіби дайындалған кадрлар бар қызметтерді ұйымдастыруды
қамтиды. Сонымен қатар, балалардың ... ... ... ... мен ... ... көмек көрсету, кәмелетке
толмағандардың құқық бұзушылықтарының алдын алу бағдарламалары ... ... ... ... ... алу ... ... қажет. Мемлекет балалар үйіндегі, интернаттардағы, қамқорсыз қалған
балаларды республика азаматтарының асырап алуы жөнінде ... ... Осы ... халықаралық тәжірибелерге сүйенуі керек.
Республикамызда 2007 жылы «2007 – 2011 ... ... ... атты бағдарлама қабылданды. Бұл бағдарламаның басты мақсаты
әртүрлі әлеуметтік және ... ... ... ету ... өмір сүру ... ... болып табылады [69].
Аталған жағдайлар, туылыммен байланысы бар демографиялық дағдарыстың
күрделі екендігін ескере келе, оған ... ... ... ... ... Туылым деңгейіне әлуметтік, экономикалық, құқықтық, тарихи,
этнографиялық, ... ... және т.б. ... әсер ... ... ... ... қатысу дәрежесі, балалардың
мекемелермен ... ... ... ... ... ... даму ... некеге тұру жасы, отбасы ішінде баланың туылымын
реттеу және т.б. ... ... ... әсер ... ... ... ... табылады. Мемлекет туылым деңгейінің төмендеуінің алдын алу ... ... ... ... ... ... ... жүргізу қажеттілігі, демографиялық
жағдай мен ... ... ... өсу ... мәселесінің күрделігі
әлемнің барлық елдерімен танылып ... ... жас ... ... бір ... ... тағы басқа бала
тууды кейінге қалдыру етек жаюда. Көп ... ... жас ... ... келеңсіз тұстары да бар дейді. Себебі мұндай туылым деңгейі
халықтың ішінде әл-ауқаты ... ... ... деп пікір айтады.
Тұрғылықты халықтың мұндай бөлігі әлі ... ... ... ... үйде ... ... жоқ, үйі жоқ, ... қалу қауіпі бар адамдар
құрайды.
Жас өспірімдердің ана ... бала туу ерте ... ... не ананың не
баланың өліміне, не ... ... ... кері әсер ... ... өзіне тән табиғи репродуктивтік жасы болады. Әйел ... бала ... жасы 15-49 жас ... ... есептеледі. Қазіргі
жаһандану кезеңінде көп отбасылардағы ерлі-зайыптылар баланы асырай
алмаймын ... ... 25-30 ... ... бала туа ... статистикалық мәліметтерге сәйкес еркектердің ... ... саны көп. Есеп ... бір ... алты-жеті қыз
келеді. 1970-1990 жылдары аралығында ... ер ... саны аз ... баланың саны көп болды да, осы ... ... ... ... ... көбі ... құра ... жүр.
1990 жылдан бастап жас кезінде үйленіп, балалы болу саны азайып осы
кездері үлкен жастағылардың үйленіп, балалы болу саны ... ... 10 жыл ... ... ... өтіп ... Санақ
арасындағы жылдарды халық ... ... ... ... ... ... оған жыл сайын туғандар саны мен осы ... ... ... және ... мен осы ... ... ... жүргізіледі.
Халықты қалалық және ауылдық деп бөлу тұрған жері бойынша жүргізіледі,
мұның ... ... ... ... ... ... ... қалалық
санатқа жатқызылған елді мекендер (қалалар, қала типтегі кенттер, жұмысшы
және курорт кенттері) есептеледі. ... ... елді ... ... ... ... саны туралы, сондай-ақ жас-жыныс ... ... ... халық бойынша келтіріледі, оған санақ кезінде уақытша жоқ
болғандарды қоса, осы аумақта тұрақты тұратын адамдар жатады.
Табиғи өсім әр ... ... мен ... саны ... тең ... ... ... туылым дегеніміз туылымды саналы түрде
шектемеуді айтамыз.
Туылым туралы мәліметтер АХАТ органдарымен жасалатын туылым ... ... ... ... ... ... ... тірі туғандар енгізіледі.
Туылымның жалпы көрсеткіші туылғандардың тұрғылықты халық санының орта
есеппен алғанда 1000 ... ... етіп ... ... ... жатқан уақытта ешқандай туылым болмаса туылымның
жалпы көрсеткіші 0 тең болуы мүмкін.
Туылым көрсеткіші әрқашанда тұрақсыз болады.
Қазақстанда туылым көрсеткіштерінің төмендеп ... қиын ... ... ... да ... ... олар: бала тууға
ынталандыру, оған жеңілдіктер жасау, халықтың еңбеккке қабілетті жастағы
адамдардың ... ... ... ... ... орта
ұзақтығының қысқаруы, еңбек ресурстарының азаюы, ... ... ... ... ... халықтың денсаулығының
нашарлау, дәрі-дәрмектің қымбаттауы, есірткіге құмарлық, ... ... және т.б. ... ... ... ... біртұтастығы мен мемлекеттік егемендігі және ... ... ... ... ... үшін ... байланысты болып табылады.
Осы мақсат-міндеттерді жүзеге асырылуына сенім артамыз. Туылымды
ынталандыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... күту ... созылады. Өркениеттің дамуы нәтижесінде
адамдармен туылымды ... ... аз ... жоқ – әр ... ... сондай-ақ аборт жасау жүктілікті хирургтік тәсілмен тоқтату және
т.б. Бұл бір ... ... ... ... ... қоғамдағы адамдардың
ниеті де бұзылды. Қазіргі адам қатыгез, имандылығы аз не ... ... бай ... ұрласам, өлтірсем деушілер де бар, адамның ... қол ... ... ... ... ... азаюына
әсерін тигізетін шығар.
Әрбір адамның шексіз құндылықтарының бар екендігін ... ... ... ... әрбір адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... керек. Көп жағдайда жас
адамдардың тұратын жерлері жоқ, тапқан табыстарын тек ... ... ... ... ... жағдайда баланы тууға және асырауға мүмкіншілігі
де жоқ, ниеті де құриды. Осы ... айта келе ... ... және ... ... сөз де жоғалады.
ҚР 2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңына
сәйкес ең ... ... 13470 ... құрайды, зейнетақының ең төменгі
көрсеткіші 9875 теңге. [70] Бұл тіршілік ... ең ... ... бір ... құрайды. Жұмысшы өз қажеттіліктерін қанағаттандырумен
қатар бір баланы асырай алатындай жалақы алуы ... Бұл ... ... ... ... ... ... бюджет туралы заңға сәйкес
жалақы, жәрдемақылардың мөлшері жылда белгілі бір ... ... ... орта ... ... ... де, жаңа ... өтеуге:
медициналық қызметтерді, білім, көлік және т.б. жалақының жоғары деңгейін
қалпына келтіру шарасы аз ... ... ... алып ... ... халықтың әл-ауқаты төмен қабатына қиынға соқты.
Мысалы, ең аз ... ... ... ... мен халықтың денсаулығын
сақтау мекемелерінде болып отыр.
2009 жылдың сәуір айында ҚР ... ... ... ... сақтау жүйесі» Кодексінің жобасы талқыланған болатын. Ол заң
жобасы біраз ... ... Оның ... ... ... ... ... қызметкерге қарағанда 25% жалақыны көп
алатындығы қарастырылған, сонымен қатар бұл заң ... ... 21 ... ... ... сатуға тиым салынып отыр, темекі
өнімдеріне темекінің құрамында ұлы ... бар ... ... ... ... ... ... бірге медициналық дәрі-дәрмектердің
сапасын арттыру үшін заң бойынша дистрибьютор мекемелері құрылатын болды.
Балалары бар ... ... ... ... ... көп баланы тууды жоспарламайды. Қазіргі кезде бір балалы болуды
не мүлдем бала керек емес екендігін мойындайтын ... саны ... ... Оның ... көп балалы болуды жоспарлап, оны болдырту үшін жас
мөлшерінің келмейтіндердің де саны өсуде. Қазақстанда 1999 ... ... ... 200 мың бала ... қазіргі кезде 2009 жылғы көрсеткіштер
бойынша жылына 360 мың бала туылады ... ... ойы ... жылына
530-540 мың бала туылса, қазақ халқының өсу қарқыны пайда болар еді дейді.
Туылым көрсеткішіне халықтың қазіргі ... көп ... ... ... үйге қол ... алмай жүргеніде әсер етеді. Көп балалы
отбасында әрқашанда ... үй ... ... ... көп ... бар
адамдардың әл-ауқаты төмен болады. Егер халықтық ... ... ... ... бала аз болады, ал экономика ... ... ... ... бала көп ... демографиялық ахуалдан шығудың бірден-бір жолы болып үш ... ... 30-35% ... төрт ... ... 15-20%, бес одан да көп
балалы отбаслардың санын 5-10% көбейтуден ғана белгілі бір ... ... ... қатар мемлекет тарапынан екінші, үшінші, төртінші балаларды
туған аналарға көбірек жәрдемақылар, медициналық қызмет алуға, коммуналдық
қызметтерді ... ... ... ... ... төлеуді де азайтса
жағдай біршама жақсарар еді. ... ... ... ақша ... ... ... ... үнемі қолдау жасауы тиіс. ... ... ... ... етіп ... ... ұзақ уақыт
даму саясатына айналса жөн болар еді.
КСРО кезінде ... ... және ... жоқ 20-50 ... ... 20-45 ... ... салық салынатын осындай
салықты қазір де енгізсе, бойдақтардың, жалғызбастылардың саны азаяр ма
еді. Ол ... ... ... ... ... көп балалы не болмаса жетім
балаларды қамтамасыз ... ... жөн ... еді. ... ... ... бойынша балалары мен немерелері, шөберелері көп отбасыларға
зейнетақыларын мемлекет ынталандыру шарасы ретінде көбейтседе ... ... ... ...... ... да ұлттың, халықтың өсіп-
өркендеуін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... және еңбек заңнамаларына реформалар жасау қажет.
Жаһандану кезеңінде көптеген жас отбасылар тұрғын үйге ... ... ... ... жастардың репродуктивтік мінез-құлқына әсер ететін
тұрғын үймен қамтамасыз ету шараларын ... ... ... Бұл ... ... барлық деңгейдегі мемлекеттік органдардың қатысуы мен өзара әрекет
етуін талап ... ... жас ... ... ... ары-қарай қызмет
етіп тіршілік ету үшін оны ... ... ... және ... мен ... ... ... демографиялық саясатты жүзеге асыруды талап
етеді.
Жаһандану барысында әл-ауқаты ... ... ... ... үймен
қамтамасыз ету мәселесін реттеу үшін жаңа тетіктер қажет. Жас ... ... ... ету ... ... ... ... бір теріс
құбылыстарға әкеліп соғады: жастарда әлеуметтік ... ... ... тіршілік етудің жоқтығынан жастардың еңбекке деген
қабілеттіктері жоғала бастайды; тұрғын үймен ... ... ... үшін ... құруға қажеттіліктеріде азаяды; жастардың көші-қоны
күшееді; көптеген жастар тұрақты тұруға шетелге кетеді; ... ... ... ... және ... ... ... кезде демографиялық мәселелерді шешуде кірістің,
ақшаның ролі зор. Төмен кіріс табатын адамның ... де ... ... ... ... үрдістің негізгі себептерінің бірі болып
тіршілік деңгейінің түсуі, ұлт денсаулығының жоқтығы, тамақ, ... ... ... қымбат болуы, әр түрлі нервтік жүйке
жүйесінің жұқаруы, адамның рухани түсуі де себеп болады.
Адам ... ... және ... сәттерге толы. Кез-келген кезде
денсаулықтан, сонымен қоса, тіршілік ... ... ... ... ... болады. Өмір сүрудің негізгі және көп жағдайда жалғыз көзі
болып табылатын ... ... ... және оның отбасын аса ауыр
материадық жағдайға алып ... ал бұл, өз ... ... әр ... ... әкеліп соғады [71, 3б.].
Сонымен кедейшілікті анықтай келе оның қалай ... ... ... ол ... ... төмен зейнетақыдан және төмен жәрдемақыдан
болатыны белгілі.
Аталған қиындықтарды өз ... ... жеңу көп ... ... Осындай кезде көмекке мемлекет келеді. Халықтың экономикалық
тұрғыдан бәсең бөлігінің (қарт ... ... ... жоқ ... ... материалдық қамтамасыз етілу деңгейінің күрт төмендеу
мәселесін шешуді мемлекет өз мойнына алады. Ол ... ... ... әлеуметтік оқиғалар – кәрілік, өлім, науқастық, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
жәрдемақылар береді және қызмет көрсетеді. ... ... ... ... ... әлеуметтік саясатының және қызметінің
басым ... бірі ... және ... қала береді.
Жоғарыда атап өткеніміздей нарықтық қатынастар орын ... ...... ... ... ... қорғау азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері жүйесінде маңызды орынды
иеленеді. Алайда, ... ... өз ... ... ... ... ... Халықты әлеуметтік қорғаудың ерекшелігі оның аса
көп материалдық шығындарды ... ... және ... ... әкелмейтінінен
көрініс табады. Осы ерекшілігіне орай халықты әлеуметтік қорғауды шешу
мәселесін мемлекет өз мойнына ... [71, ... ... 1997 жылы ... ... үй қатынастары туралы» Қазақстан
Республикасының заңы осы мәселені реттеуге бағытталған. Осы заң азаматтарға
тұрғын үйді иеленіп, ... және ... ... ... ... Жас
отбасыларды тұрғын үймен қамтамасыз етудегі мемлекеттік қолдау жасаудың
жолдары ... әл- ... ... ... үй ... ... ... несиелеуге жеңілдіктер беріледі; жеке тұрғын үй салу
үшін құрылыс ... беру және т.б. [72]. ... ... ... ... үй ... берілетін, қазіргі кезде әр бір адам тұрғын үй
мәселесін өз бетінше ... ... ... мың адам ... ... үйге қол ... ... тұр. Бірнеше мың адамдар
тұрғын үйді несиеге алу ... жүр. Осы ... 23 ... ... ... ... ... ипотекасы туралы» Қазақстан
Республикасының заңы реттейді. Бұл заң азаматтарға ... үйді ... ... береді. Заңының 1-бабына сәйкес:
1) жылжымайтын мүлік ипотекасы- кепілге берілген жылжымайтын мүлік
немесе ондағы үлесі ... ... ... ... тұлғаның иелігі мен
пайдалануында қалатын кепіл түрі;
2) жылжымайтын мүлік-жер учаскелері, ... ... ... ... ... ... өзге де мүліктер, яғни ауыстырылуы олардың
мақсатына шектен тыс зиян ... ... ... объектілер болып
табылады.
Осы заңның 3- бабына сәйкес ипотека ипотекалық қарыз шарты немесе өзге
де міндеттеме бойынша ... ... ... негізгі сомасының толық
немесе ипотека шартында көзделген бөлігінде төленуін қамтамасыз етеді [73].
Жас отбасының тұрғын үйді жеке ... ... алу көп ... ... емес.
Себебі, елімізде тұрғын үйдің құны көп адамдардың «қалтасына» сай келмейді.
Осы тұрғыдан жас ... ... үй ... ... ... ... қажет. Мысалы, баланың туылуына байланысты үй жоқ жас
отбасыларға ... ... ... ... беру; олардың қол
жеткіліктілігі; тұрғын үй жүйесін нығайту және т.б. Осы мақсатта ... ... ... ... ... ... Республикасының заңы
қазіргі заманның талаптарын орындауда, сонымен қатар Қазақстан Республикасы
жылжымайтын мүлік нарығының ары қарай дамуын жетілдіруде [73]
Жаһандану кезеңінде жас ... ... ... үй ... ... ... дамуының негізгі тірегі ретінде денсаулық жағдайының
нашарлауымен де қақтығысып отыр. Денсаулық сақтау ... бұл ... ... ... ... ... табылады.
Қазіргі кезде елімізде халықтың десаулығын сақтау барысында көптеген
заңи актілер қабылданды. ... ... ... ... ... үшін әр түрлі мемлекеттік шаралар жүргізілуде. Дені
сау баланың туылуы дені сау ... ... Бұл ... ... ... ... ... санаторияларға емдеуге тегін
түрде жіберу арқылы көмектесе алады. ... ... ... ... ... ... еңбек стажына бекітіп, баланың белгілі бір
жасқа толғанға дейін бір күндік жұмыстың жарты күндігін ғана ... ... ... ... сай ... жалақы алуын қамтамасыз ету қажет.
Қазіргі кезде өсіп келе жатқан ... ... ... ... мен ... ... қатты әсер етіп жатыр. Қазіргі теледидар
экранында көптеген жас өспірімдердің дамуына кері әсер ... ... ... ... әр ... супербоевиктер, қылмыстық
элементтері бар фильмдер, әр ... ... ... ... өсек ... - ... ... көрсететін телебағдарламалар, жыныстық
қатынастарды бейнелейтін, жастардың дамып келе ... ... ... ... әсер ... ... мен телебағдарламалар, ... ... де осы ... ... ... ... дүниежүзіндегі діндердің бірі-біріне қарама –қарсылықтарын,
экстремизм, терроризм туралы ақпараттарды да ... ... ... ... болады.
Қазіргі таңда әлемде кең өріс алған «Интернет» ... ... ... не болып жатқанын білуге болады. Бұл жүйенің
дұрыс және теріс ... бар. Оның ... ... ... сана ... ... ... кеңееді, адам ақпараттанады, адамның білімі артады
және т.б. Оның теріс жақтары ең біріншіден, ... ... ... ... ... зиян ... келеді, адам зиянды сәулелермен
уланады; екіншіден, бұл жүйенің ... ... ... болашақ қөсіп
келе жатқан ұрпақтың сана –сезімін, психикасын, мінез-құлқын бұзады.
Мысалы, порнография, әр ... ... ... этика, мораль, өнеге,
имандылық нормаларына қарсы жат ... ... ... ... ... құралдары адамға зорлау мен кісі өлтіруге
итермелеу сияқты, ... ... ... ... ... ... мен ... да көрсетеді. Осыған байланысты бұқаралық
ақпарат құралдары заңына өзгертулер мен толықтырулар енгізілуі қажет. ... өсіп келе ... ... ... психикасының қалыптасуы үшін әр түрлі
зорлық-зомбылықты, ... ... ... ... ... және ... көрсетілімін
тоқтату қажет. Сонымен қатар, мұндай жағдай спутник ... ... ... да қатысты болса, демографиялық хал -ахуалымыз
жақсарар еді. Оның орнына отбасы өмірінің, ана мен әке ... ... ... ... ... ... ... дамытатын, салт
–дәстүрімізді нығайтатын бағдарламалар қажет. Сонымен қатар, ... ... ... тіршілік етуіне, әлемге деген оң көзқарастың қалыптасуына өзінің
денсаулығына, өз отбасының және қоршаған ортаның денсаулығына ... ... ... ... Сондай ақ, бұқаралық ақпарат құралдарында
халыққа әр түрлі жұқпалы, ... ... бар ... одан
қорғану жолдары жайлы, сапалы азық-түлік өнімдері, табиғи ... ... көп ... ... ... жас өсіп келе ... ұрпақтың есірткіге, алькогольға,
темекі өнімдеріне құмарлығы ... бара ... ... ол ... ... жою. Ол дегеніміз есірткіні пайдаланған адам ... ... ... ... ... ... жұмыссыз
болады, қылмыстылыққа дол береді, өзін және қоршаған ортасын ... ... ... ... ... ... үлкен зияны бар. Ол елдің ... ... де ... ... Ең ... ... ... бұзады.
Нашақорлардан сау бала туылмайды, екіншіден, есірткіні ... ... ... мен ... ... ... ... соғыс пайда болады.
Есірткі бизнесі Орталық Азия мемлекеттерінде өте ... ... ... Орталық Азияда есірткі бизнесінің ... ... ... ... ... ... сәйкес, Ауғанстандағы есірткі бизнесі соңғы
7-8 жылдар аралығында 44% ... ... ... Иранға, ТМД
мемлекеттеріне тасымалданады. Иранда есірткі өндіріс нысанында ... Азия ... 66% ... ... ... 3,2% ... ... 28,8% басқа да жлдармен ... 2008 ... ... ... ... Азия ... ... құралдарын алу 19%
өсті. Есірткінің бірнеше түрлері бар: опия, героин, марихуанна, гашиш және
т.б. Мысалы, 1998 жылы Қазақстанда 1 ... 76кг. ... ... ... ... 6 ... алынды.
Қазақстанда темекі шегушілердің саны өсуде. Темекі туралы
айтқанда, оның зияндығы туралы ... ... ... бітпейтін
тізіміне үнемі үлкен мән беріледі. Шын мәнінде барлық ... ... ... ... ... ... уытты заттардың құрамы бойынша
автомобильдің ... ... ... темекі түтіні аса
қауіпті. Адамға ... ... ... ... ... ... улы газ, ... смолалар, радиоактивті изотоптар, азот
қосылыстары, ауыр темірлер барынша әсер ... ... ... көптеген
компонентері бір-бірімен химиялық қосылыстар құрып, өзінің уыттылық
қасиетін күшейтеді. ... ... ... ер азаматы өзінің бірінші
зейнетақысына дейін өмір сүре алмай қалады. БДСҰ деректері бойынша ... ... ... әр 7 секунд сайын 1 адам өмірден өтеді.
Темекі ... ... де ... ... ... көру ... ... алкогольге де ауыз салады. Соның салдарынан зорлық-зомбылық ... ... пен адам ... ... қол ... ... ... және маңызды экономикалық құлдырауға соқтыратын көптеген
жағдайлар туындайды.
Әрбір екінші кісі өлімі есірткі немесе алкоголь ... ... асып ... үш өрттің екеуі алкогольдік ішімдік ішудін туындайды,
ал мұның бәрі сигареттің бір рет шегіп көруден ... ... ... ... ... ... ... байлығы. Қазіргі кезде көптеген әйелдер
аборт ... ... етіп ... ... ... көп жағдайда әйелдің
денсаулығының нашар болуына байланысты ... Оның ... жиі ... ... дұрыс тамақтанбау, экологиялық апаттардың
нәтижесіндегі пайда ... әр ... ... қантты диабет және т.б.
Бедеудікті емдеу арқылы біршама туылымды көтеруге болады. Бедеулік тек
әйелде ғана емес, ... де ... ... болдырмау үшін ол аурудың
алдын-алу қажет. Қазіргі кезде Қазақстанның әрбір ... ... ... ... ... ... ... емдеу орындары
бар. Бедеулікке тап болған ... ер ... ... ... ... ... ... қалыптасуында үлкен мәселе – бұл өлімнің көбеюі
болып ... ... ... адамзат санасының дамуы, адамның жетілуіне
әкеліп соқтырды. ... бұл ... ... ... ... келеді. Екінші жағынан бұл кезең миллиондаған адам жанын
алған әр түрлі ... ... қыру ... ... соғыстардың
болуына әкеліп соқтырды [75, с. 12].
Қазақстандағы депопуляция болуының ... бір ... - өлім ... Қазіргі кезде адам өлімінің себептері мынадай: табиғи өлім, әр
түрлі жұқпалы аурулардың нәтижесінде, ... ... ... ... нерв ... ... нәтижесінде, әр түрлі сапасыз дәрі –
дәрмек қолдану ... ... ... есірткі заттарын пайдалану
нәтижесінде, қасақана қылмыстық ниетпен адамды өлтіру, өзін - ... ... ... не тұрмыс тіршілікте зақым алу нәтижелерінде
өлімнің жоғары деңгейі ... ... ... бала мен ана ... ... өлім ... ... өлімге қарағанда өте
жоғары. Оның көбісі ... ... және ... мен ... ... ... ... аралығында Қазақстанда еңбекке қабілетті адамдардың
саны азаяды деген ... ... бар. ... ... ... ... ер адамдардың өлімі көп байқалуда.
Адам өлімінің көпшілік себебі жол – көлік апаттарының нәтижесінде
болады. ... ... ... ... ... ... адам
өлімі өсіп келеді. Өндірісте жұмыс жасайтын ... ... шаң – ... ... әртүрлі техникалық прогрестің жетістігі нәтижесінде
уланады. Кәсіпорындарда денсаулық ... ... ... ... ... ... мәселелердің болуын
қамтып отыр.
Осы кезеңде халықтың жұмыс ... ... ... ... ... қамтитын құқықтық реттеу базасы қажет.
Халықтың денсаулығына адамдардың әл – ауқаты, тұрмыс ... ... ... ... ... ... жалақы мен
басқа да әлеуметтік ақылардың төмендеуі елеулі зиян әкеледі.
Халық арасында жалпылама білім ... ... ... беру ... өлімді тоқтатып, ұрпақты дұрыс жолға салуымызға мүмкіншілік бар.
Қазіргі таңда Қазақстанның ... ... ... зардапқа
ұшыраған болып табылады. Оның себептері ауаның улы ... ... ... ... ... көліктің көбейіп кетуі нәтижесінде ... улы ... ... және тағы ... денсаулығының төмендеп, ауруға шалдығуын ағзаның ортаға толық
бейімделе ... ... ... ... ... жауап ретінде
қарастыру керек. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының анықтамасы ... ... – бұл тек ... болмауы емес, ол толық физикалық,
психологиялық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... 50-52 % - өмір сүру ... 20-25% - тұқым
қуалау факторларына, 18-20% ... орта ... ал 7-12% ... ... ... ... байланысты болады. Антропогенді
факторлар бұрын ... жаңа ... ... ... ... ... әсер ... факторлардың ішінде әр түрлі ластаушы
заттар бірінші орын алады. Адамның іс- әрекеті ... ... ... емес 4 миллионнан астам заттар шығарылған. Сонымен қатар жыл ... ... ... жаңа заттар шығарылады. ... ... ... ... аударғанда xenos – бөтен), яғни адам мен басқа
тірі ағзалар үшін бөтен заттар [76, 185б.].
Аурулардың ... ... ... әр ... ... мен ... бұзылуы, өнеркәсіптік кешендерге бір типті тұрғын жерлерге және ... яғни ... ... ... ... ... отыр. Денсаулыққа
әлеуметтік және экономикалық жағдайлардың ... ... ... Табиғи және
физика- химиялық тұрғыдан алғанда таза орта болса да, қолайсыз ... ... ауру мен ... ... ... өмір көрсетіп отыр.
Әлеуметтік – экономикалық жағдайдың нашарлауы ... ... ... ... ... ... әсер ... [76, 186б.].
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша жыл сайын
дүниежүзінде шамамен 500 мың адам пестицидтермен ... және оның 5 ... ... ... ... ... ... әлем» елдерінде жиі
кездеседі. АҚШ-пен ... бұл ... ... 13 есе ... ғалымдарының мәліметтері бойынша барлық қатерлі ісік
ауруларының 90 % ... ... ... әсеріне байланысты. ФРГ-де соңғы
10 жылда қатерлі ісікпен ауратындардың үлесі ер кісілерде 15-тен 23%- ... ал ... ... 25%-ға ... ... ... ... және
ластанған аудандарда жиі кездеседі.
Балалардың жалпы ауруларына әсер ... ... ... ... ... шу ... табылады. Ғалымдардың мәліметтері бойынша СО-ның мөлшері 6,5-
тен 12 ЗЖЖК-ге көтерілуі балалардың ауруларының екі есе, ал ... 8-ден 20% ... – 1,4 ... ... ... аймағы экологиялық апат аймағы болып табылады. Бұл аймақ арулар
мен өлімдердің жоғары ... ... ... Қарақалпақстанда
(Өзбекстан) балалар өлімінің жиілігі туылған мың балаға 87-ден келеді, ... ... 7-8, ... - 5. ... ... 80-жылдардың
соңында орташа балалар өлімінің жиілігі 24-25 болған [76,187б.].
ҚР Азаматтардың денсаулығын қорғау туралы заңының 7-бабы, 2-тармағына
сәйкес ... ... және ... ... ... ... зиян
әкелмейтін қолайлы қоршаған ортаны сақтауды қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... ... баланстың өзгеруі нәтижесінде
мүмкін болатын жер шарының температурасының ғаламдық ...... деп ... ... ... газ көмірқышқыл газы болып табылады
Мәліметтер бойынша парниктік газдардың әсерінен соңғы жүз жылдықта ... ... ... 0,3-0,6 ... C-ға ... ... кезде
көмірқышқыл газының концентрациясының арту жылдамдығы жылына 0,3-0,6%.
Болжамдар бойынша ауа райының жылынуы ... ... ... ... ... ... шамамен 1,5м (соңғы 100 жылда 10-12см) көтерілуі
мүмкін. Мұхит деңгейінің 1,5-2 м-ге көтерілуі шамамен 5млн км-2 ... ... ... ... Бұл ... ... алғанда үлкен болмағанымен
(құрлық бетінің 3%-ы ғана) құнарлы және тығыз қоныстанған жерлер [76, 220-
222б.].
Қазақстан ... ... ... ... өзгеруіне тосқауыл
қою жөнінде шаралар қолданылмаған жағдайда алдымыздағы ғасырдың соңын ... ... ... ... 3 ... ... ал ... өзі жаппай су ... ... ... ... ... аумағының үлкен бөлігі ... ... ... ... алып ... ... да температураның үнемі тұрақты түрде
жоғары көтеріліп отыруы – елдің ауыл ... ... және ... ... ... әкелуі мүмкін. Мұның тағы да басқа теріс
ықпалы – халықтың денсаулығына орасан нұқсан келтірілетіндігінде ... ... ... ... 30000-нан аса әртүрлі химиялық қалдықтар, шамамен ... ... ... ... мухитқа тасталып жатады, оның 6 миллиондай
тоннасы ... ... Жыл ... ... 20 ... гектар жер өзінің
құнарлығынан айырылып жатады, еске сала кететін жайт, оның – 6 ... шөл ... ... ... ... жылда топыраққа 4 миллионға жақын
тонна улы химикаттар себілуде [29, 246 б.].
Ерекше түрде қатерлі болып ... ... ... ал ... ... ... ... мұхиттарды, құрлықтарды, аралдарды, әлемнің барлық
құстарын ластап жатыр [29, 247 б.]. ... ... ... ... ... ... туралы» 23 сәуір 1998
жылы заң ... Бұл заң ... ... ... ... халық
денсаулығын қорғау мақсатында радиациялық ... ... ... ... ... ... [78].
Көптеген жылдар бойы Қазақстанда қоршаған ортаға үлкен техногендік зиян
әкелетін табиғатты пайдалану жүйесі ... ... ... ... ... ... берді. Бүгінде табиғи ... ... орта ... ... етек ... ... аймақта, оның ішінде Қазақстан үшін де, өзекті болып
отырған бірқатар экологиялық мәселелер ... Атап ... ... ... ауа мен ... ... ... жерлердің көбеюі және т.б.
Қазақстанда экологиялық қауіпсіздік мәселесіне ... ... ... ... сараптамалар жүргізіледі. Мемлекеттік экологиялық
сараптамамен тығыз байланысты болып қоршаған ... ... ... ... ... ... қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізі
экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасында бекітілген.
Осыған байланысты ҚР ... 3 ... 2003 ... ... 2004-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының экологиялық
қауіпсіздігі тұжырымдамасы қабылданды. ... ... ... ... ... ... заңнамалық жүйесін құру
қажеттілігі мәселесін, мемлекеттік бақылау мен ... ... ... және тағы ... ... қамтиды [79].
Аталмыш тұжырымдамада экологиялық мәселелерді шешу жолдары көрсетілген:
экологиялық қауіпсіздіктің ... ... мен ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету; қоршаған ортаның
жай-күйіне біртектес мониторинг жүйесін енгізу және т.б. ... ... ... ... ... – қоршаған ортаға
антропогендік және табиғи ықпал ету ... ... ... ... жүйенің қорғалуын, қоғам мүдделері мен жеке тұлғаның құқықтарын
қамтамасыз ету болып табылады.
Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... тани ... ... ғалым-заңгер Б.А. ... ... ... - ... ... ... ету жөніндегі экологиялық салада жүзеге ... ... ... мақсатқа сай, заңи – ... ... [ 80, с. 9] деп ... ортаны қорғау саласында мемлекет ... ... ... ... ... ... жүргізу және оны бағалау;
ауа мен судың ластануымен күресу; судың сапасына бақылау жасау; ормандарды
қорғау; қалдықтар санын ... ... ... көму, өндіріс объектілерінде
химиялық ластануды бақылауға алу, экологиялық ... беру мен ... ... ... ... ... барлық мемлекеттер атсалысуда.
Қоршаған ортаны қорғау саласында ... ... ... баршылық.
Олардың ішінде 1992 жылғы БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы Конвенциясын,
1985 жылғы Озон қабатын ... ... Вена ... және 1987 ... ... өзгертулер мен түзетулермен, Озон қабатын бұзатын заттар бойынша
Монреаль Хаттамасын атауға болады.
Елімізде ... ... ... ... бірқатар нормативтік
құқықтық актілер қабылданған. Мемлекетімізде денсаулық сақтау саласындағы
негізгі заңи ... ҚР 7 ... ... қабылданған «Азаматтардың
денсаулығын қорғау туралы» ҚР заңы ... ... Бұл заң ... ... денсаулығын қорғау саласындағы ... ... ... ... ... сақтауға деген
конституциялық құқықтарының жүзеге асуына мемлекеттік органдар мен заңды
және жеке тұлғалардың қатысуын ... ... ... 2003 жылы 4 ... қабылданған «Қазақстан
Республикасының денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттей отырып,
азаматтардың денсаулығын сақтау құқығын жүзеге асыру және ... ... ... ету ... ... Республикасы
денсаулық сақтау ... ... ... ... және ... ... анықтайды [81].
Сондай-ақ 16 маусым 2004 жылы қабылданған «Азаматтардың ... ... ... асу ... ... ... Республикасы
заңын атап кетсек болады. Бұл заң азаматтардың репродуктивтік денсаулығын
қорғау саласындағы ... ... ... ... азаматтардың
репродуктивтік құқықтары саласындағы мемлекеттің кепілдектері ... ... ... қағидаларын белгілейді [82].
Мемлекеттің денсаулық сақтау саласына тікелей қатысы бар ... ... ... 5 ... 1994 жылы ... ... ауруының алдын-
алу туралы» кейіннен бұл заң 7 шілде 2006 жылы «АҚТҚ және ЖҚТБ алдын-алу
және ... ... ... ... ... Бұ заң әр түрлі АҚТҚ мен ЖҚТБ –
нің ... ... ең ... ... ... алдын алу мен оны емдеуге
бағытталған қатынастарды реттейді [83].
Қазақстан Республикасының дамушы елдерге қарағанда тіршілік ету ... ... ... келеді. Қазіргі кезде тіршілік етудің сапасының ... ету ... ... ... білім және қоршаған ортаның
жағдайы болып табылады. Қоғам, ... және ... ... тіршілік ету сапасының индексі бойынша Норвегия - ... – 1,57, ... – 0,34 ... ... ...... 78- орында тұр. Қазақстанда халықтың десаулығы жағынан да алып
елдерден артта қалып барады. 2005 ... ... ... ... ету ұзақтығы 65,9 жасты құраса, жапонияда ол 80-жасқа жетіп отыр.
АҚШ – тың Иель ... ... ... мен саясаты
жөніндегі Иель Орталығының экологиялық ... ... ... ... 63,8 индексімен 70-ші орында тұр, ал Жаңа ... ... ... мемлекеттерінде ол көрсеткіш 87-88 баллға жетіп тұр.
Қазақстан әлем ... ... адам ... даму ... ... ... ... тұр. Сонымен, мемлекетіміздің дамыған елдер қатарына көтерілуі
үшін, экологиялық тұрақтылығымызды ... ету үшін ... ... үшін ... ... ... ету сапасының деңгейін
2024 жылға дейін көтермелеуміздің қажет [84].
Мемлекет тарапынан халықтың ... ... ... әр ... ... ... жатыр. Соның біреуі «2005-2010
жылдарға арналған Қазақстан Республикасының денсаулықты қорғауды ... ... ... ... ... ... ... Бұл
бағдарлама бойынша әлеуметтік маңызы бар аурулардың алдын-алу, оның ішінде
психикалық және наркологиялық жүйкенің ... ... ... ... ... жүрек аурулары, әр түрлі жұқпалы, жыныстық жолмен
берілетін аурулар, қатерлі ісік ауруларының ... ... ... Халықтың 100 мың тұрғындарына шаққанда аурулардың құрылымы
бойынша ең бірінші орында ... ... алу ... ... ... – дене ... улану (40037) үшіншісі – несіп жолдары ауруы
(39486) төртіншіден тері аурулары (38470), ас ... ... ... көз аурулары (2748,2), жұқпалы және паразитарлық аурулар (2482,1)
құрап отыр [85].
7 маусым 1999 жылы Қазақстан ... ... ... өмір сүру және ... тамақтану тұжырымдамасы» қабылданған. Бұл
тұжырымдамада халқымыздың әл-ауқатын дұрыстауға ... ... ... мен ... тамақтану мәселесі қозғалған [86].
Көп адамдардың денсаулығы дұрыс тамақтанбау ... де ... тез ... ... елімізде қолдағалы бері халқымыз ... ... ... ... әр ... сапасыз тағамдарды қолдану адам
ағзасына елеулі зиян әкелуде. Көптеген жас өсіп келе жатқан ... ... ... спортпен шұғылданғаннан көрі сыра, арақ ішкенді
дұрыс деп санайтын болды.
4 ... 2002 жылы ... ... ... ... әл ... туралы» Қазақстан Республикасы заңын Республика
халқының санитарлық-эпидемиологиялық жағдайын қамтамасыз етудегі құқықтық,
экономикалық және әлеуметтік жағдайларды ... Бұл ... ... ... ... мәдениетін көтермелеуге, аурулардың алдын-
алуға және дұрыс дені сау ... ету ... ... таратуға
негізделген гигиеналық тазалыққа тәрбиелеуге оқытуға бағытталған [87].
Сондай - ақ 26 маусым 1998 жылы ... ... ... қауіпсіздігі туралы, ҚР заңының да маңызы зор, себебі бұл заң ... ... ... ... денсаулығы деп көрсетеді [88].
Денсаулықты сақтау саласындағы заңдарының жүзеге ... ... ... ... ... ... әл-ауқаты мәселесін мемлекет
тарапынан алғашқы қатарлы мәселе етіп оны қамтамасыз ету халықтың тұрмыс,
еңбек ... ... және ... жағдай жасау, аурудың алдын алуға,
дені сау тіршілік етуге негізделген ... ... ... ... ... ... ... зайырлы, демократиялық Қазақстан
гигиеналық ... ... ... ... әр түрлі жұқпалы
жыныстың онкологиялық, ... тері ... ... ... ... етек жайып келе жатыр. Мұндай аурулармен күресу үшін мемлекеттік
атқарушы органдарының, ... ... ... және т.б. ... жасау және оны жүзеге асыру арқылы шешуді ... ... ... ... ... және т.б. улы заттарды пайдаланып жатыр.
Халықаралық сауда ұйымының ... ... ... ауруының көрсеткіші жағынан алғашқылардың қатарында тұр. Қазіргі
кезде денсаулық ... ... ... ... мен ... емдеумен
әлекке түсуде, себебі халықтың басым бөлігі өз ... дер ... ... ... Оның көрінісі ісік ауруларының соңғы кезеңіне ... ... ... ... ... ... ... ауруының өлімнің ең
жоғары көрсеткіштерінен байқауға болады ... ... ... себебі, оның дер кезінде дәрігерге
көрінбеу, әр түрлі ...... ... ... ... ... медициналық қызметкерлердің жұмысының сапасыздығы,
білікті медициналық кадрлардың жетіспеушілігі, медициналық қызметкерлердің
коррупцияға жақындығы және т.б. жағдайлары.
Қазақстан ... ана мен ... ... ... ... ... ... реподуктивті денсаулығының нашарлануы мен балаларды ана
жатырында дұрыс қалыптаспауы нәтижесінде жиі ... ... ... ... ана мен бала ... ... ... бірқатар
бағдарламалар қабылданды. Елімізде 2008-2010 жылдар аралығынан Қазақстан
Республикасы ана мен баланың өлімінің азаюі ... ... ... ... ... халықаралық жолдарды есепке ала отырып, ана мен баланың
денсаулығы мәселесін реттейтін нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ана мен бала денсаулығын қорғау
саласында ұтымды жоспарлау мен ... ... ... ... ... аумақтандыру; алғашқы медициналық санитарлық ... ... жаңа ... ... есепке ала отырып ана
мен бала денсаулығын қорғау аясында кадрлардың біліктілігін көтеру ... ... бала туу және ... ... ... материалдық –
техникалық базасын жақсарту; әйелдер мен балаларға сапалы медициналық ... ... ... ету үшін денсаулық сақтау қызметінің өзара
әрекетін ... Ана мен бала ... ... ... ... ведомствааралық өзара әрекет етуді дамыту; ана мен бала денсаулығын
қорғау саласында тиімді жолдарды халықтың ақпараттандыруын ... ... ... ... сақтау ұйымының мәліметтеріне байланысты адамның
денсаулығы, денсаулық сақтау жүйесіне тәуелді ... ... және ... ... ... ... ... ету әдісіне, тіршілік ету сапасына,
денсаулығын нығайтуға мүмкіншіліктердің жеткіліктілігіне байланысты болып
табылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 21 ... 2007 ... ... ... ... ... «Салауатты өмір сүру» бағдарламасы
қабылданды. Бұл бағдарламалар халықтың денсаулығын күшейту, тіршілік етудің
орта ... ... ... ... тіршілік етуге ... ... ... ... ... ... дамыту және
денсаулық мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... да ... өте жоғары.
Қазақстан бойынша сифилис ауруының орта көрсеткіші 100 мың ... ... ... АҚТҚ, ЖҚТБ ауруларының көрсеткіштері өсіп ... ... ... көп ... байқалып отыр. Республикамызда ЖҚТБ-ға
қарсы бағдарламалар қабылданып, жүзеге асырылуда. Бірақ қабылданып ... ... баяу ... ... ... мақсатында елімізде 21 шілде 2007 жылы «Азық-
түлік өнімдерінің ... ... ... Республикасының заңы
қабылданды. Бұл заң адам ... мен ... ... заңи
мүдделерін және Қазақстан Республикасы аумағында қоршаған ... ... ... ... ... қамтамасыз ету де құқықтық
негіздерді бекітеді. [91].
Дүниежүзілік Банктің ... ... адам ... ... ішкі ... көрсеткіші бойынша Қазақстан кіріс деңгейі жағынан ең төменгі
елдер тобына жатады. Ауыл шаруашылығындағы ... өнім ... ... ... Қазақстанда Ресейге қарағанда 1,8 есе, Украинаға қарағанда 1,3
есе, Түркияға қарағанда 3 есе, Оңтүстік Корядан 7,5 есе, ... 8,8 ... ... 43 есе ... ... ... ауыл ... дамуының
мемлекеттік саясатының концептуалдық негізі, ауыл экономикасының даму
жетістіктерінің негізделуі болып ... ... ... ... ... объектісі болып
ауыл тұрғылықты жері олып ... Ауыл ... жері ауыл ... тұрғындардың айналыстын аумақтың шағын жерінде орналасқан халықтың ... 7660 жуық ... ... халқы 500-де кемінде 50 адам ... ... ... (317), ... ... (257) ... ... айналысады. Ол жерде тұратын халық саны 579 – 540 адамды
құрайды және олар ... ... ауыл ... көмек ретінде
қамқорлық күтеді. Ол дегеніміз ауылдағы тұрғындарға мемлекет тарапынан
қолдау қажет, ауыл ... ... ... қажет [92].
Елімізде темекі, арақ, есірткі заттарын пайдаланушылар көбеюде.
Темекі ол денсаулыққа зиян ... ұлы ... ... ... ... ... ... оқушылардың үлесі көбейіп барады. Сонымен
қатар елімізде алкоголь өнімін ... ... ... ... ... жол
көлік апаттарының көбісі алкогольді пайдаланып ... ... ... Ішімдікке салынған адамның көпшілігі ер адамдар, ... ... ... адамдар болып келеді.
Осыған байланысты жас өспірімдерге, алкогольді, алкогольсіз сыраларды,
темекі бұйымдарын сатуға ... ... ... ... ... ... ... жанындағы аумақтарда ішімдік пен темекі өнімдерін
сатуды тоқтату қажет.
Есірткінің өндірісі, айналымға енуі, сатылуы және пайдаланылуы әр ... ... ... пен тыныш өмір сүруіне негізгі кедергі болып
табылады. Күннен күнге есірткі пайдаланушылардың саны көбеюде, соның ... мен ... саны да ... келеді. Осының салдарынан әлем
халықтарының денсаулығы нашарлап, балалар мен жастар арасында ... ... ... ету ұзақтылығы да қысқарып отыр.
Елімізде есірткі мен улы заттардың айналымы ... ... ... ... бекітетін заңнамалар бар. Бірақта, бұл мәселені
шешу қатаң ережелерді талап етіп отыр. Мемлекетімізде жеткілікті ... ... ... ұранмен жылда әр түрлі шаралар өткізіліп тұрады.
Мұндай бағдарламалар әдетте оқу-тәрбиелік орындарында ... ... ... ... және орта ... оқу ... мектептерде,
медициналық мекемелерде жән т.б.
Жылына мыңдаған кәмелетке толмағандар есірткі не улы ... ... ... ... ... ... ЖҚТБ-мен ауратындардың
арасындағы адамдардың 40-50% есірткі пайдаланушы, 80% гепатитпен ... ... адам ... ... ... ... ... және тағы басқа аурулармен аурады. Бұлардан туылған балада АҚТҚ-
мен не ЖҚТБ-мен аурады, ... ол ... ... ... ... сәйкес, есірткімен байланысы бар аурулардың 10% өліммен, 20%
емдеумен аяқталады.
Сонымен, есірткіге тәуелді ... жасы ... ... ... ... отыр.
Қазақстан есірткі бизнесінің орталығына айналып барады, есірткі
шекаралас Ресейге біздің ... ... ... ол ... ... Бұған бір жағынан көші –қон үрдісі де ықпал етеді. Осы
мақсатта есірткі бизнесі қару алуға, соғыс жүргізуге, ... ... ... ... ... ... отыр.
Осыған байланысты 30 қараша 2000 жылы Минск қаласында ТМД ... ... ... ... заттардың және
прекурсорлардың заңсыз айналымымен күресудегі ынтымақтастығы туралы келісім-
шарт қабылданған болатын. ... ... ... ... ... келесідей: біріншіден, есірткі заттары кең өріс ... ... ... ... оны әйелдер мен жас ... ... ... ... заңсыз айналымымен күресу; есірткіні
пайдалану барлық адамзаттың өмірі мен ... үшін ... ... келелі сипатқа ие болғандығына саналы түрде қарау; онымен
әлем қауымдастығы мен бірігіп ... ... ... айналымының алдын-
алу барлық мемлекеттердің ұжымдық міндеті ... тану ... ... ... ... ... күресуге бағытталған бірнеше
халықаралық құжаттар бар. Оларға: 1961 жылғы есірткі заттары туралы ... осы ... ... туралы 1972 жылғы Хаттамасын, 21
ақпан 1971 жылы Вена қаласында қабылданған «Психотропты ... ... 1988 жылы ... ... мен ... ... заңсыз
айналымына қарсы күрес туралы БҰҰ-ның Конвенцияларын айтуға болады.
Сонымен қатар, ТМД мемлекеттері щеңберінде 17 маусым 2004 жылы Ташкент
қаласында ... ... ... ... ... арасындағы
есірткі құралдары, психотроптық заттарының олардың прекурсорларымен заңсыз
айналымымен ... ... ... ... шарт ... ... ... заттардың заңсыз айналымымен оны пайдалануға ... ... ... ... мен ... Республикасы Үкіметі
арасында, Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Ресей Федерациясы ... ... ... ... мен ... Республикасының Үкіметі
араларында келісім шарттар бар.
Елімізде есірткі ... ... ... ... ... ... мен ... шарттар бар.
Сонда да елімізде есірткі ... ... ... ... ... саны өсуде.
Көп жағдайда тұрғылықты халық есірткі ауруының алдын-алу, болдыртпау
жайында ... ... ... тегін кеңес беріп, емдейтін
мекемелер аз және көп жағдайда жеткіліксіз ... ... ... ... жасырын есірткі көмегіне жүгінеді.
Қазіргі кезде жаһандану дәуірі жаңа технологиялар ... ... адам ... зиян ... ... ... отыр.
Соның бірі компьютердің пайда болуымен мысалы, мектеп оқушыларының 30% ... ... ... төмендігінен көптеген жастар оқу мен еңбек
етуді біріктіреді, ал ол олардың денсаулығына ауыр ... ... ... ету
олардың өз уақытында тамақтанбауымен және басқа да факторлармен жалғасады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... келмейді, баланың психикасына ауыр тиіп, жүйке ... ... ... ... Күннен күнге мектепке дейінгі тәрбие беретін ... ... ... ... ... ... жағдайлары да мәз
емес. Мектептерде ... ... ... көп ... сапасы төмен, балалардың ... ... Оның ... 70% ... ... әкеп ... 20-30% әскери борышын өтеуге
жарамсыз болады. Ал балалар үйінде дені сау ... саны 10% ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайларды тұғызатын
факторлар болып табылады. Осындай ... бар ... ... медициналық көмекті қажет етеді. Бұл мәселе бірінші
кезекте «қалтаны» келіп ұрады. ... ... ... ... ... бар ... білмейді, сонымен қатар, қандай ... ... және ... ... ... ... ... десаулық сақтауды басқару үшін медициналық ғылымды
дамыту қажет, халықтың денсаулығы туралы тұрақты мәліметтер ... ... ... ... ... ... медициналық-анықтама, медициналық-
ақпарат жүйелерінің қызмет етуін көтермелеу қажет. Осы аяда ... ... ... басшылығымен он жылда бір рет өткізілетін
аурулар, ... мен ... ... ... ... ... орын ... (АХТ). Аурулардың халықаралық топтастырылуы
(АХТ) ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Өмір сүруге, денсаулықты қорғауға деген құқықтар бірқатар халықаралық –
құқықтық актілерде бекітілген. ... ... 10 ... 1948 ... «Адам құқықтары туралы» Жалпы Декларация, 16 ... ... ... әрбір адамның құқықтарын - физикалық және психикалық
денсаулығының жоғарғы деңгейі деп ... ... ... мәдени құқықтар туралы» Халықаралық пактіні атауға болады.
Халық санының өсіп-өркендеуі, туылымды көбейту, өлімнің азаюі жөніндегі
шараларды бейбітшілік жағдайында ғана ... ... ... ... соғысы- дұрыс тіршілік етудің жағдайын төмендетеді, адамдар қырылады.
Мұның бәрі ... ... ... кері ... ... мен ... демографиялық жағдайына келтірілген зиян ұзаққа
біраз жылдарға не бір ғасырға да созылуы мүмкін.
Адамның өмірі мен ... ... ... ... ... өлтіру, денеге жарақат жасаумен қатар, бұзақылық, тонау, адам өміріне
және денсаулығына қауіп ... ... ... байланысты қылмыстарда,
жол жүру ережесін бұзу, терроризм, бандитизм және т.б. ... ... ... ... ... ... мен денсаулығын қорғау құқығын қылмысты,
қасақаналы бұзу үшін ... 16 ... 1997 жылы ... ... Қылмыстық Кодексінде көзделген.
1997 жылы 16 шiлдеде қабылданған Қазақстан ... ... адам және ... ... ... ... ... Олар: 113-
бап Адамның органдары мен ... ... ... ету ... ... ... салу не ... пайдалану үшін адамның органдары мен тінін алуға
мәжбүр ету немесе заңсыз алу, сол сияқты ... ... мен ... ... ... жасауға жаза белгіленген; 114-бап. Медицина және
фармацевтика қызметкерлерінің ... ... ... ... және ... ... ... міндеттеріне ұқыпсыз
қарауы немесе адал қарамауы салдарынан оларды орындамауы немесе тиісінше
орындамауы, егер бұл ... адам ... ... ауыр зиян ... ... ... жазаға тартылады; 114-1-бап. Клиникалық ... және ... ... ... және ... жаңа әдістері мен құралдарын қолданудың тәртібін бұзу. Медицина
қызметкерінің клиникалық ... ... және ... ... және ... ... жаңа ... мен
құралдарын қолдану тәртібін бұзу қылмыстары көзделген; 115-бап. Соз ауруын
жұқтыру Өзiнде соз ауруы бар екендiгiн бiлген адамның ауыр ... ... ... ... басқа адамға жұқтыруы, сондай-ақ екi немесе одан
да көп адамға не ... ... ... ... ... жаза
көзделген. 116-бабында Адамның иммун тапшылығы вирусын (ВИЧ/ЖҚТБ) ... ... ... ... ... ... жұқтыру қаупiнде
қалдыру, өзiнде ВИЧ/ЖҚТБ бар екендiгi туралы бiлетiн адамның оны ... ... ... қызметкерiнiң, сол сияқты тұрмыстық немесе өзге
халыққа қызмет көрсету ұйымы ... ... ... ... орындамауының салдарынан басқа адамға ... ... ... Сонымен қатар, 117-бап. Заңсыз аборт ... ... Жас ... ... яғни он төрт ... айқын адамға қатысты күш қолданусыз азғындық iс-әрекеттердi
жасауға жаза қолданылуы көрсетіледі; 125-бап. Адамды ... ... ... ... яғни ... ... алу-сату немесе оған қатысты өзге ... ... сол ... оны ... не ... ... ... сондай-ақ пайдалану мақсатында өзге де әрекеттер жасау, ... ... ... тыс ... ... ... ... немесе бір шет мемлекеттен ... ... ... ... тасу ... жасалған әрекеттер, сол
сияқты осындай ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының шегінен тыс жерлерге әкету, ... ... ... бір шет ... ... Қазақстан Республикасының аумағы
арқылы тасу жазалары көзделген [94].
Халықтың денсаулығының өзгеруі мен өлім ... әсер ... ... ... жаһандану кезеңіне тән өлім көрсеткіштерін топтастырсақ: Ең
біріншіден, адамның тіршілік ету ... тыс ... ... ... ... ... ... мен кездейсоқ жазымдардың нәтижесіндегі
халықтың табиғи түрде ... ... ... ... ... ... дерт ... (ЖҚТБ, АҚТҚ, туберкулез, гепатит)
нәтижесіндегі өлім; зорлы – зомбылық ортасында өскен ... ... ... ... ... кісі ... ... қылмыстардың,
өзіне - өзі қол жұмсау нәтижесіндегі өлім көрсеткіштері байқалып отыр.
Бастапқы кездері өлім көрсеткіштерін босқындар, ... ... ... ... ... ... өтеп жатқандар тізімі
толтырса, енді ол ... ... ... ... әртүрлі емі жоқ дерттерге
тап болғандар құрап отыр.
Мемлекет өз тарапынан осы мәселелерді шешуге бағытталған ... ... заңи ... ... ... қабылдап жатыр, бірақ
ол құжаттар өз ... ... ... заман талабына сәйкес келмей
жатыр. Себебі күннен күнге осындай мәселелер ... де ... ... ... ... жатыр. Бұл мәселенің тиімділігін ... ... ... НҚА ... мен ... ... арқылы да
шешуге ұмтылып жатыр.
Әлемдегі көптеген мемлекеттер адам ... ... мен ... үшін ... ету ... өзгерту бағытын ұстанады. Қазақстан
халқының тіршілік ету дағдысын, салауатты өмір сүруіне ... ... ... кедейшіліктің таралуын тоқтатып, жұмыссыздықты жою ... ... жас ... ... ... беруге ұмтылуымыз қажет.
Көші-қоны мәселесі.
Халықтың өсіп-өнуі оның өзгеруі, туылым, ... көші - ... ... ... Соңғы кездері біздің ел үшін ... ... ... ... өздерінің тұрғылықты жерлерін ауыстыруы
маңызды мәселе болды.
Көші-қонын адамдардың тіршілік ету ортасын өзгерту ... деп ... ... дегеніміз тұрғылықты өзгерту не оған қайтадан қайтып келу
мақсатында адамдардың шекара арқылы ... бір ... ... ... ... ж. 13 желтоқсандағы «Халықтың көшi-қоны туралы» Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес:
1) босқындар – ... ... ... діни ... ... ... белгілі бір әлеуметтік топқа жататындығы бойынша қудалау ... ... ... ... өзі ... ... ... тыс жерде тұруға мәжбүр және осындай қауіптер салдарынан өз елінің
қорғауын ... ... ... қорғауын пайдаланғысы келмейтін
шетелдіктер немесе өзінің бұрынғы тұрғылықты елінен тыс жерде тұрып ... ... ... оған ... ... ... немесе қайтып оралғысы
келмейтін азаматтығы жоқ адамдар;
2) еңбек көші-қоны – жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... Республикасына және ... ... ... ... ... ... ауыстыруы;
3) заңсыз көшіп келушілер – келу, ... ... ... ... ... арқылы транзиттік жүріп өту тәртібін реттейтін
заңнаманы бұза отырып, Қазақстан Республикасына ... және онда ... ... ... жоқ ... ... – жеке тұлғалардың бір мемлекеттен басқа мемлекетке, сондай-
ақ мемлекет ішінде ... ... ... ... немесе мәжбүрлі қоныс
ауыстыруы;
5) көшіп келу – ... ... ... жоқ адамдардың
Қазақстан Республикасына уақытша немесе тұрақты тұру үшін келуі;
6) көшіп келушілер – Қазақстан Республикасына ... ... ... ... ... немесе азаматтығы жоқ адамдар;
7) көшіп кету – Қазақстан Республикасы азаматтарының басқа мемлекетке
тұрақты немесе уақытша тұру үшін кетуі;
8) ... ...... ... ... ... тұрақты
немесе уақытша тұру үшін көшіп кеткен азаматтары;
9) көшіп-қонушылар – ... ... ... және ... ... сондай-ақ себептеріне және уақытының ұзақтығына
қарамастан Қазақстан Республикасының ішінде қоныс аударған адамдар;
10) оралмандар – Қазақстан ... ... ... ... ... тыс ... тұрақты тұрған және Қазақстанға тұрақты ... ... ұлты ... ... ... ... жоқ адамдар
болып табылады [95].
Осыған сәйкес халықтың табиғи аз ... ... ... көшіп
келушілер ағымын реттеуге бағытталған жаңа жолдар іздеп табу қажет. Оларды
жыныстық, жастық ерекшеліктеріне қарай, денсаулығының ... ... ... етіп ... керек. Сонымен қатар халық санын сақтап
қалуды ... ... ... ... ... мамандарды жұмыс күші етіп
тартуды дамыту қажет. Еліміздің ішкі көші ... ... ... ... етуін қолдай отырып, жұмы ... ... ... ... ... ... ... отыр. Республикамызда
көші –қон үрдістерін реттейтін заңнамалардың іске асуы баяу жүрді. КСРО–ның
ыдыраумен тез арада бірқатар заңдарды қабылдау қажеттілігі ... ... ... ... ... ... жақын елдерден көшіп
келушілерді мемлекеттік құқықтық тұрғыдан реттеу керек болды.
Елдегі ... ... ... мемлекеттегі демографиялық дағдарыстан
шығу үшін қоғамғада, ... де ... ... ... ... ... қажет. Қазіргі кезде елімізде еңбек
ресурстарымызды ... ... ... ... сол себептен шетелден жұмыс
күшін тарту қажет. Қазақстан экономикасындағы ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... ... отыр. Осы себептен де шетел
азаматтары ... ... ... ... бар ... жұмыс істеуге
келеді. Соның нәтижесінде «көлеңкелі» экономика ... ... Ал ол ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қиыншылықтар
тудырады [96, с. ... ... ... жақтары да бар: біріншіден, көшіп келушілердің
мінез-құлқы, тұрмыс – салты, ... ... ... ... мәдениетімен ұқсас па, жоқ одан алыс па ... кері ... ... ... ... халықтың шетелден келген адамды ... ол да ... ... ... ... рассалық, діни наным –сенімдері бар ... өмір ... ... ... жасауда қиыншылыққа әкеліп
соғуы мүмкін, олардың арасында қақтығыстарды болуы ... Оның ... ... ... ... қақтығысынан бастап, әр ... ... пен ... демонстрациялармен аяқталуы мүмкін.
Көші – қонның жағымды жақтарына қазіргі еліміздің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық белсеңді
адамдардың өсуін талап етеді. Мұндай көшіп-келушілер көбісін жеке бизнеспен
айналысуға ұмтылады. Олардың біздің еңбек ... ... ... (мың ... ... |Кеткендердің |Көші-қон |
| ... ... ... |
|2001 |34,4 |104,3 |-69,9 ... |58,2 |120,2 |-62,0 ... |65,6 |73,9 |-8,3 ... |68,3 |65,5 |+2,8 ... |74,3 |52,2 |+22,1 ... |67,4 |33,9 |+33,5 ... ... ... саны 2007 жылғы мәліметтерге ... ... ... 42613 ... ... отыр. ТМД елдерінен тыс елдерден
келгендер 10784 адамға ... ... ... ... ... адамды құрап отыр; оның ішінде өңіраралық 139542 адам, өңірлік
172198 адам ... отыр ... ... ... көші ... ... ... құжаттарды
атап кеткен жөн: 1951 жылғы «Босқындардың мәртебесі туралы» Конвенция ... ... оның ... ... «Еңбек етуші – мигрантар мен олардың
отбасы мүшелерінің барлық құқықтарын ... ... ... ... ... ... халықаралық құжаттарды, мемлекетаралық
келісімдер мен шарттарды ... ... жөн: ТМД ...... көші – ... ... ... туралы әртүрлі шарттар және
т.б.
Сонымен қатар, ... ... ... бірқатар ұлттық заңнамаларда
баршылық. Олар, 20 желтоқсан 1991 жылы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңы [98], 19
маусым 1995 жылы «Шетелдіктердің құқықтық ... ... ... заңы ... Бұл заң ... ... Қазақстан
Республикасы аумағында кіріп, жүріп-тұруын және шығуын реттейді [99].
Сонымен бірге көші-қон үрдісін реттейтін әр ... ... ... ... ... ... қазақтардың тарихи отанына қайта
оралуы туралы» тұжырымдама, «Жібек жолы: өңірлік ... пен ... ... ... ... бағдарламасы, «2009-2011 жылдарға
арналған Нұрлы Көш» бағдарламалары.
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде 4,5 миллионға жуық этникалық
қазақтар ... ... ... ... - 1,5 ... тұрады,
Ресейде – 900 мыңға жуығы, Түркменстанда – 100 мыңдай, ...... ... -1,3 ... ... Моңғолияда -80 мыңдай, Ауғанстанда – 30
мыңдай, Түркияда- 25 қазақтар тұрады. Бұлардың ... ... ... ... құқықтары бар [100].
ТМД мемлекеттері шеңберінде негізгі ... ... ... және Орта Азия ... алыс ... Германия мен тығыз
байланысты болып отыр. ТМД ... ... ... ... ... Оның ішінде тек Ресей Федерациясы бойынша төмен ... ... ... 2007 ... ... ... 3 ... кеміген, сонымен бірге
Беларуссия мемлекетінен –6 есе, Украинадан -7 есе кеміген.
2007 жылдың есебінен ... ... ... оның саны ... адамды құрады, алдыңғы жылға қарағанда 20% төмендеді, оның ішінде
Өзбекстаннан 47%, ... 20% және ... 11% ... Осы жылы ... ... саны 42,4 мың ... құрап отыр 2006 жылға қарағанда 20%
көп.
1993 жылдан бастап мемлекетіміз этникалық ... ... ... ... Иммигранттардың квотасы соңғы жылдары (2005-2008ж.)
жылына 15 мың отбасы қабылданған болатын. 2009 ... ... ... оның саны 20 мың ... дейін көтерілді. [101].
Оралмандарға ... беру ... ... ... Үкіметі белгілейді
және ол Қазақстан Республикасы Үкіметінің 29 қыркүйек 2007 жылы қабылданған
«Оралмандарды иммигранттар ... қосу ... ... № 858 ... ... ... жатқан оралмандардың 54% еңбекке қабілетті
адамдар, 18 жасқа толмаған балалардың саны ... 41% ... және ... зейнеткерлер.
Білімі жағынан 33,1 мың адам (9,2%)-жоғарғы білімі бар, 5,2 мың адам
(1,4%) адам-аяқталмаған жоғары ... бар. ... ... орта ... бар, 233,7 мың ... (65%) жалпы орта білімі бар және 14 мың
адамның ... жоқ ... ... ... ... әлеуметтік көмек беріп, қолдау көрсетеді.
Қазіргі кезде бір уақытылы жәрдемақы, тұрғын үй алуға ақы, ... ... ... тасуына орта есеппен 5 адамнан тұратын отбасыға 833 ... ... 14-ге жуық ... уақытша орналастыратын орталықтар
қызмет етеді. 2008 жылдан бастап ондай орталықтар Қарағанды, ... ... ... ... ... селосында ашылды. Ақтау қаласында
орталық құрылысы салыну үстінде. Бұл орталықтардың ... ... ... ... ... береді, мемлекеттік тілге, қалауы бойынша
орыс тілге де үйретеді, кәсіби даярлайды, ... ... ... ... осы аяда 22 ... 2007 жылы ... Республикасы
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Министрлігінің «Оралмандар мен оның
отбасы мүшелерін ... ... мен ... және ... қызметін көрсету орталықтарында уақытша ораласуы туралы» №225-п
қабылданған ережесін атап кеткен жөн. Барлық оралмандарға медициналық ... ... беру және ... қамсыздандыру жеткілікті деңгейде
қамтамасыз етіледі. 66% еңбекке ... ... ... әр ... ... ... оның әрбір төртіншісі ауыл шаруашылығында қызмет
етеді.
Елімізде «Оралман» ақпараттық база құрылып жетілдірілуде. Қазіргі кезде
этникалық иммигранттардың ... үй ... шешу ... ... ... ... ... Қазақстан облысының Шымкент қаласына Өзбекстан
Республикасынан 2 мыңға жуық оралмандарды ... ... ... ... ... ... тіршілік етуі үшін өздерін құрылысқа жұмылдыру
нәтижесінде – 2 мыңға жуық коттедж ... ... ... 185 үй ... жобасы жүзеге асырылуда, ... ... ... ... ... ... [101]. ... тұрғын үй беру тәртібі ... 2002 ... ... ... Үкіметінің «Оралмандарға жеке
тұрғын үй құрылысына жер учаскесін беру ... ... №748 ... [103]. Көші-қоны үрдісінде көшіп жүретіндердің құқықтарын ... ең ... ... - ... институт табылады. Оның маңызы көшіп
келушілердің еліміздің ... ... ниет ... ... орай ... алу мен тоқтатудың да құқықтық ... ... 20 ... 1991 жылы ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының заңы бойынша азаматтықты ала
алмайтындар белгіленген. ... ... ... ... ... ... мен ... бұзуға байланысты;
халықтың денсаулығы мен ... ... зиян ... халықаралық және діни алауыздықты жандыратын, Қазақстан
Республикасының мемлекеттік тілінің қызмет етуіне ... ... ... ... ... ... байланысты
жағдайларды қамтиды. Отандастар үшін бұл заңда ... алу ... [98]. ... азаматтық мәселе тек ұлттық заңнамалармен ғана
емес, ... ... ... ... де ... ... 19
қантар 1996 жылы Мәскеу қаласында ТМД мемлекеттер-қатысушылар азаматтарының
азаматтық алу тәртібінің ... ... ... қабылданды. Бұл
құжатта ТМД мемлекеттер – қатысушылардың ... ... ... жеңілдетілген нысанын көздейді. Егер арызданушы бұрын КСРО – ... ... сол ... 21 ... 1991 жылға дейін және
Конвенцияның күшіне енуіне дейін тұрса және де егер арыз берушінің тұған ... ері не ... ... ... не анасы, ағасы, атасы не апасы,
немерелері келісіліп жатқан жақтың аумағында тұрақты ... оның ... ... ... түрде алады [104]. Соның ішінде Белоруссия
Республикасы, ... ... ... Республикалары мен Ресей
Федерациясы арасында азаматтықты алу тәртібін ... ... ... жылы ... ... ... 0,51% не 40,9 адам шетелден
жұмыс күші тартылды.
Жергілікті еңбек нарығына кәсіби кадрлардың жетіспеушілігінен Қазақстан
экономикасының қажетіліктерін қатмтамасыз ету ... ... ... ... қажет болды. 2007 жылы қазақстандық кәсіпорындар мен
мекемелерінде 104- елден келген 58,8 мың ... ... ... ішкі ... ... мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметі
республика аумағына еңбек қызметін жүзеге асыру үшін енгізілетін шетелдік
жұмыс күшіне квота ... оны ... ... ... жылы ... аумағына еңбек қызметін жүзеге асыру үшін шетелдік
жұмыс күшін жұмылдыру үшін квотаның мөлшері 1,6 ... ... ... жылдың маусым айынан жоғарғы кәсіби мамандарды басымды түрде ... ... ... ... жұмылдыруда жұмыс берушілерге квотаны
анықтау, оны беру тәртібін белгілейтін, шетел жұмысшыларының біліктілік
сипатын ... ... жүйе ... ... жаңа ... ... Қазақстанда заңды көшіп келушілермен қатар, заңсыз көшіп ... бар. ТМД ... ... ... ... ... ... аумағының геосаясаттық орналасуы және ... ... ... ... ... әлеуметтік- саяси
тұрақтылық, заңсыз көші - қонының пайда болуына әсер ... ... ... ... ... ... ... аумағында заңсыз
еңбек етіп жүрген 164,5 мың ... ... ... ... ... ... және қоғамдық – саяси жағдайлардың
туындауынан Қазақстан аумағындағы босқындардың саны 582 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік көші-қон саясаты жүзеге асыру
қажеттілігі байқалады, оның ішінде көші- қоны ағымдары реттеу үлкен ... ... ... ... ... ... ... үшін, дамып жатқан көші-
қон үрдісінің теріс салдарларының алдын-алу қажет. Заңсыз ... ... ... ... да әсер ... мемлекеттің өзіне
де қауіпті.
Елімізде әлі де болса ... ... ... бар. Қазіргі
уақытта ішкі миграцияның саны жылына – 300,0 мың адамға тұрақтанды. ... ... ... ... ауылдық жерлерден көшумен жалғасып отыр. Осыған
орай көші-қон айырымы төмендеп отыр. Білікті мамандардың азаюі ... ... үш ... ... жоғары білімі бар адамдар бойынша көші-қон айырымы
4,7 мың адамды құрады.
Ішкі көші-қоны ... ... әр ... ... ... ... отыр, еңбектің ішкі нарығында дисбаланстың болуымен ұштасып
отыр.
Этникалық иммигранттарды өндіріс күші орналасқан аумақтан тыс өңірлер
бойынша ... ... ... ... бөлігі қазіргі
таңда еңбек етуге мүмкіншілігі жоқ өңірлерде (олар: ... ... ... және ... ... ... етіп жатар. Ал солтүстік
өңірлерде керісінше білікті еңбек ресурстарының ... тап ... ... ... ... көрсету жүйесін ары қарай жетілдіру
қажет. Иммигранттардың квотасына енгізілген әлеуметтік жәрдемақының негізгі
бөлігі тұрғын ... ... және ... ... ... ... айналысатын мемлекеттік басқару органдардың қызмет
етуінде кешенді шешімдер жоқ. Жергілікті атқарушы органдардың ... ... ... ... бір бөлігі еңбек қызметімен
айналыспайды.
Шетелдердегі қазақ диаспораларының өкілдері ... ... ... ... ... ... кәсіби білім алуда, балаларын мектепке дейінгі мекемелерге
орналастыруда көптеген қиындықтарға тап ... ... ... ... Қазақстанда АҚШ пен ... ... ... ... ... заңдастыруымен
байланысты амнистиялау жүргізіледі. Мұндай шара елімізде болып жатқан көші-
қон жағдайын ... бір жолы ... ... ... мемлекетіміздің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
мақсатында жүргізілетін көші-қон саясатын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... әрекет етіп жатқан
заңнамаларда көші-қонушылардың құқықтарын қорғау, ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде
көші-қон саласындағы мәселелерде ... ... ... ... ... ... ... отыр. АҚШ, Канада, Австралия және
т.б. бірқатар еуропалық мемлекеттер де қазіргі ... ... ... шетел
азаматтарына қатысты иммграциялық саясаттың сұрыпталған ерекше ... ... АҚШ ... өз ... ... деп ... ... тартады (ғалымдарды, өнер адамдарын, спортсмендерді). Сонымен
қатар, Германия, Израиль және Польша сияқты ... ... ... ... ... ... мақсатында арнайы этно-тарихи көші-қон
саясатын жүргізеді [60]. ... ... мен ... ... ... үшін білім, ғылым және экономика саласы бойынша мемлекет ұзақ және
көлемді ... ... ... ... ... көбісі болашақта
шетелге қайтып оралуды қалайды.
Көші-қон бойынша халықаралық ұйымның ... ... ... ең көп ... ... ... ... қатарына
жатқызылған. Қазақстандағы көші-қон үрдістерінің көлемі өсіп олардың ... ... ... әсер етуі кеңейеді. Қазіргі кездің
өзінде республикамыз көші-қон ағымының әсерін сезініп жатыр. Сонымен ... ... ... ... және әлемдік бағытта дамуына
мүмкіншілік беретін мониторинг ... ...... ... қабілетті 50-ден астам елдерінің
қатарына ену үшін, халықаралық байланыстарын кеңейтіп, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатының бір бөлігі
болып табылатын көші-қон саясатын дамытуда ... ... ... ... ... ... ... заңсыз көші-қонның өсуі, ел
аумағында көшіп келушілерді ... ... ... ... байланысты проблемаларды әлі де басынан көшіреді; Қазақстанның
экномикалық қауіпсіздігі, көшіп келушілердің ... оның ... ... ... ... Азия және ... да мемлекеттерден көшіп
келушілердің ағымының саны өседі [60]. Соңғы жылдарда жүргізіліп жатқан
көші-қон саясатының ... ... ... ... ... ... азайтып, мемлекетіміздің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуде,
заңсыз ... ... ... ... көз жүгіртсек елде негізгі миграциялық ағымдардың
төмндегідей нәтижелері ... ... ... Қазақтарды алғашқы қоныстандыру (200 мың адам).
Патшаның отаршыл ... ... (100 мың ... ... ... жерін отарлап, толық игеруі мақсатымен
күштеп жер аудару (1 ... мың ... ... діни ... көріп қашып келген келімсектер-кержақтар мен
баптистер (150 мың адам).
Конфискелеу кезінде жер аударылған саяси «сенімсіз» халықтар (1 ... ... ... жер ... ... ... (1 ... адам).
Депортацияға ұшырап зорлықпен көшірілген «сенімсіз»халықтар (1 млн.500
мың адам).
Соғыс кезіндегі «амалсыздан» көшірілгендер (350 мың адам).
Тың игеру үшін ұран ... ... ... (1 ... мың ... стихиялық лекпен өздігінен келіп қоныстанғандар (900 мың адам).
«Әскери жабық құпия қалалар тұрғындары» (150 мың адам).
Ведомство аралық өктемдіктің ұйғаруымен көшіп ... мың ... ... соңғы үстеме қоныстанушылар (50 мың адам).
Қорыта ... ... ... аралығында Қазақстанды
отарлау мақсатымен орталықтың ұйымдастырған стихиялық ... ... ... - 7млн. 600 мың ... жетті.
Миграциялық ағымның осындай үлкен отаршыл және әдейі бағытталған
мақсатты болғандығына ... ... ... ... ... ... ең бір шұрайлы жерінен орын тепкенімен, мигранттардың көбі
байлығы мол даланың катаң табиғатына төзе ... ... ... үштен бір белігі көндіге алмай, кері көшуге мәжбүр ... ... ... ... біз ... отырған кезең аралығында
Қазақстанды түрақты мекеніне айналдырған мигранттардың екі есеге есіп-енуі
бүгінгі ... ... шығу тегі ... ... емес үлт
екілдерінің жалпы санына шамамен сәйкес келеді (1991 жылғы есеп бойынша 8,9
млн. адам) [62].
Бұрынғы ... шет ... тек ... ... көшіп кететін еді.
Мысалы, КСРО ыдырағанынан кейін көптеген орыстар, ... ... ... Қазіргі таңда Қазақстан азаматтары шетелдерге жұмыс істеуге, тұрақты
тұруға бірте-бірте кетуде. Кейбіреулері өзімен қоса ... да ... ... бар. Осы ... ... үшін елде ... заңнамалар
қабылданды.
Мемлекетте босқындардың мәртебесін анықтайтын заң жоқ. Елде босқындар
туралы заңның ... ... ... ... әлі ... ... енген жоқ.
Мемлекетте көші-қон аясындағы қызметті жетілдіру мен мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... қиындыққа ұшырап отыр.
Республикада паспортық-визалық режимді нығайту қажет. Сонымен ... ... ... шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарды
тіркейтін жүйені жетілдіру қажет. Басқа мемлекеттерден ... ... ... ... ... ... аядағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық акт Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 12 ... 2000 жылы ... ... ... ... мен ... ережесі туралы» № 1063
Қаулысы болып табылады [105].
Бүгінгі ... ... ... –визалық құжаттарды даярлау мен
енгізуде жаңа тәсілдер қолданылуда. ... ... ... ... жаңаша
коды бар штрихтер енгізіліп отыр [106, с. 129]. ... ... ... ... ... өту ... ... өтетін жағдайлардың тізімін
қысқарту қажет. Шекарада қатаң бақылау жүргізілуін жетілдіру керек. Осындай
шараларды ... ... ... ... демографиялық жағдайын біршама
жақсартуға болады. Халықтың санын көші-қоны ... ... ... ... ... қатынастарды қиындатпау қажет.
Осы аяда «Қазақстан Республикасына шетел азаматтарының кіруі мен жүріп-
тұруы, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... 2000 жылы ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің №136
қаулысын атап кетуге болады [107]. ... ... 26 ... 2001 жылы
қабылданған «Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан Республикасы
аумағынан тыс жерлерге шығу ... ... ... ... №1010 қаулысы [108].
Қазақстан Республикасының көші-қон саясатының мақсаты - еліміздің
ұлттық бірдейлігі мен ... ... және ... шеңберінде заңсыз
көші-қонды қысқарту мен сұрыптаушылық көші-қонды қалыптастыру жолымен көші-
қон процестерінің келеңсіз салдарын азайту ... ... ... қол ... үшін ... ... ... алдында
орта және ұзақ мерзімді перспективада мынадай міндеттер тұр:
- көші-қон процестерінің ... ... ... ... және азайту;
- көшіп-қонушылардың құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз ету
және қорғау;
- жоғары білікті шетелдік жұмыс ... ... ... және ... ... жұмыс күшінің сапалы құрамын реттеу
жолымен ... ... ... бар ... ... ағынын
ынталандыру;
- шетелде тұратын этникалық қазақтардың қайтып оралуын
ынталандыру;
- ... ... тез ... ... мен ... араласуына
жәрдемдесу және көмек көрсету;
- отандық жұмыс күші ... ... жоқ ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 28 тамыздағы
№ 167 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2015 ... ... даму ... және Қазақстан Республикасы Президентінің 2003
жылғы 10 шілдедегі № ... ... ... ... ... ... ... арналған мемлекеттік
бағдарламасына сәйкес көшіп-қонушыларды қоныстандыруды оңтайландыру және
ынталандыру;
- заңсыз көші-қон мен адам ... ... ... сондай-ақ
шекара посттарына және өзге де ... ... ... ... заңсыз болуының мониторингін қамтамасыз ететін қазіргі заманғы
техникалық құралдарды енгізу;
- мигрантофобияның туындауының алдын алу мен оны жою ... ... ... оның ... бұқаралық ақпарат
құралдарын тарту;
- көші-қон процестерін реттейтін халықаралық шарттарға ... ... ... ... ... ... шешу бөлігінде шет мемлекеттердің көші-
қон қызметтерімен, сондай-ақ үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл;
- оралмандардың, ... ... ... шешу ... ... және ... ... шарттар
жасасуға бастамашылық жасау;
- көші-қон саласында ТМД елдерінің ұлттық заңнамасын үйлестіру
және жүйелендіру болып ... ... ... ... ... ... басқа да
қызметтері сияқты, Қазақстан ... ... ... ... ... реттеуге, шешуге бағытталған.
Елдегі халық санының өсуіне ықпал ... ... ... ие ... ... үрдістерін реттеудегі мемлекеттің қызметін демография
саласындағы мемлекет қызметінің бір бөлігі етіп белгілеуге болады.
Қазіргі мемлекеттің демографиялық ... ... ... ... ... өсіп-өнуінде маңызды роль атқаратын көші-қоны ағымдарын
тарту; көшіп келушілердің ... мен ... ... ... ... – қон үрдісін реттеудегі ұлттық заңнамаларды жетілдіру болып табылады
[109, с. 46].
Елімізде көші-қон үрдістерін реттейтін бірнеше ...... ... Осы ... ... ... сай олқылықтар да
кездеседі. Заңсыз көші – ... және ... ... ... ... заң ... жоқ, сол себептен де заңсыз көші-қоны мен
босқындардың саны өсіп ... ... ... ... тиімді
нормативтік-құқықтық акті қажет.
19 маусым 1995 жылы қабылданған ... ... ... ... ... заңы ... бір ... болса да заңсыз
еңбек ету көші-қонының ағымын азайтуға біршама ықпал етеді. Осы заңда ... ... ... ел аумағында жүрген отандастырымыздың құқықтық
жағдайы анықталмай қалған.
Жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін демографиялық үрдістердің ... ... ... ... ... етіп ... қажет. Ол үшін көші-
қон саясаты, сонымен қатар, демографиялық саясаттың өзі де мемлекеттің ішкі
саясатының ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған көші-қон
саясаты мемлекеттің экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... пен ... ... қалуға, мемлекеттік,
ұлттық, экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, аумақтық біртұтастықты
сақтап қалуға бағытталуы ... Осы ... ... ... реттейтін
қазіргі заманның талабына сай заңнамаларды жетілдіріп, дамытсақ жеткілікті
іс.
Халықтың өсіп-өнуі мемлекеттің басты саясатына ... ... ... бұл мәселе мемлекеттің әлеуметтік функциясының құрамдас ... ... ... ... талабы, оны демография саласындағы
мемлекеттің жеке қызметі етіп бекіту ... ... ... ... ... ... шешудегі
мемлекеттік органдар және олардың өкілеттіктері
Адам, оның ... мен ... адам ... ... өсіп-
өркендеуі мемлекеттің басты мақсаттарының бірі. Бүгінгі адамзат ... әр ... ... ... ... ... сақтау аясында да және тағы да басқа әр түрлі мәселелермен
қақтығысып отыр. ... ... ... ... ... әр
түрлі қақтығыстар, ұйымдасқан қылмыстылық, адам ұрлау, оны құлдыққа сату,
жезөкшелікпен айналысу ... ... ... ... ... туылым көрсеткіштері күрт төмендеп, өлім мен ... ... саны өсіп ... ... ... ... ... байқала
бастады, демографиялық үрдістермен байланысы бар әр ... ... орын ... әлем ... бұл ... шешуге атсалысуда. Мемлекет
осындай жағдайдың өзгеруіне ... ... ... жатыр.
ХХ ғасырда демографиялық үрдістердің қалыптасуына мемлекетте, адамзатта
ерекше ... ... Сол ... де бұл ... ... көлеңкесінде қалып қалған. Адамның сана-сезімі мен ... ... адам ... ... тіршілік иесі дегенді түсіне келе,
ХХI аяқ басқанда бұл ... ... ... алдына шығып кеткенін
байқап отырмыз. ХХ ғасырда жүргізілген ... ... мәні ... ... ... ... ... барлық талаптарын орындаған жоқ.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... мен ... және ... қақтығыстардың қатар жүргендігі байқалады.
Қазіргі кезде демографиялық ... өте ... және ол ... тез ... ... етуін қажет етіп отыр.
Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы республика.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... – мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы
саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішіндегі және ... ... ... ... ... ең ... лауазымды тұлға
болып табылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің бастамасымен халықтың ... ... ... және шет ... тұратын қазақтарды өз еліне
қайтару жөнінде бірқатар мемлекеттік бағдарламалар да қабылданды. ... бұл ... ... репатриация деп аталады. Президентінің жыл
сайынғы халыққа жолдауында елдегі демографиялық ... ... ... болып қала беретіндігі жөнінде айтылады. Осының ... ... ... ... ... ... жөнінде шараларды
қамтитын нормативтік құқықтық ... ... ... ... көз ... ... Респбликасы Конституциясының 3 – бабының, 4-тармағына сәйкес
«Республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен ... заң ... ... және сот ... ... олардың
тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау
принципіне ... ... ... [66].
Бұл дегеніміз мемлекеттік билік заңи басқарушылық құзыретке ие ... үш ... бөлу ... ... ... ... өз қызметін
жеке жүзеге асырады.
Демографиялық саясаттың құқықтық реттелуіне тікелей қатысты мемлекеттің
ең жоғарғы заң шығарушы органы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қамтитын, демографиялық заңнамалардың ... ... ... ... ... ... ... кіретін мемлекеттік биліктің тағы бір түрі
атқарушы билік болып ... ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асыратын биліктің бір түрі осы
атқарушы билік болып ... ... еі ... ... ... ... Үкіметі болып табылады. Қазақстан Республикасы
Конституциясының 64-бабының, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады, атқарушы органдардың
жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық ... ... ... ... ... ... ... әзірлейді, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын, елдегі
демографиялық саясаттың жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мен бағдарламалар
дайындайды, республиканың заң шығарушы органына заң ... ... ... ... заң ... ... құқығына ие болады. Сондай-ақ
заңдардың орындалуын ... ... ... ... ... ... саясатты
қамтамасыз ететін мынандай органдар бар: ҚР ... ... ... ... және ... ... ... Министрлігі, оның ішіндегі Көші-қон
Комитеті; ҚР Қоршаған ортаны ... ... ҚР ... ... ҚР Ішкі ... ... Сонымен қатар елдегі демографиялық
жағдайды реттеуге бағытталған бірқатар Қазақстан Республикасының Үкіметі
құрамына кірмейтін орталық ... ... бар. ... ҚР ... ... ҚР Ұлттық қауіпсіздік органдары. Бұл мәселені шешуге
Республиканың ... ... ... ... да ... ... шешуде жергілікті өкілді орган ... ... да ... зор.
Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау Министрлігі-азаматтардың
денсаулығын ... ... және ... ... мен ... санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы, дәрі-дәрмектің айналымы,
медициналық ... ... ... ... мемлекеттік реттеуді
жүзеге асырушы Қазақстан республикасының орталық ... ... ... ... ... ... бақылау, мемлекеттік
санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау, медициналық ... ... ... ... Комитеттер бар.
Министрлік елдегі демографиялық жағдайды жақсарту мақсатында келесідей
қызметтерді атқарады:
1) ... ... ... ... ... ... ... халықтың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайын жақсарту
салаларында мемлекеттік саясатты жүргізеді;
2) мемлекеттің ... ... ... ... сәйкес азаматтардың тегін
медициналық көмек алуын қамтамасыз ... ... ... пен ... профилактикалық мекемелерді қауіпсіз, тиімді әрі
сапалы дәрі –дәрмек құралдарымен қамтамасыз етуді ұйымдастырады;
4) денсаулық сақтау саласында, ... ... мен ... ... ... жүзеге асырады және т.б. [110].
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы ... 2007 ... ... № 723 ... сәйкес Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау
министрлігінің «Республикалық балаларды оңалту орталығы» ... ... ... ... ... құрылды. Ол кәсіпорынның
басты қызметінің негізгі мәні ... ... ... саласында
өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру болып табылады [111]. ... ... ... ... ... негізгі
мемлекеттік орган Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау Министрлігі ... ... ... ... ... мен Бақылау және әлеуметтік қорғау бойынша Комитеті жұмыс жасайды.
Министрлік демографиялық ... ... ... ... ... ... еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оның қорғалуы, халықтың жұмыспен
қамтылуы аясында, халықты ... ... ... ... ... ... ... халықтың көші-қоны
саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырады;
2) еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оның ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау, зейнетақымен әлеуметтік
қамсыздандыру, міндетті ... ... ... ... ... қызметтер мен мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады;
3) еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оның ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау, зейнетақымен әлеуметтік
қамсыздандыру, міндетті әлеуметтік сақтандыру, балалары бар, ... ... ... мен ... ... көрсету, мүгедектік бойынша
мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыларды, асыраушысынан айырылу бойынша
жәрдемақыларды ... мен ... беру ... ... ... тау
жұмыстарында, жер асты жұмыстарында, өте ... ... ... ... ... сынақтан зиян шеккен азаматтарға мемлекеттік
жәрдемақы беру аясында нормативтік ... ... ... ... өз ... ... халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады және
т.б.
Министрліктің құрамына ... ... ... ... ... ... халықтың көші-қоны туралы заңнаманың орындалуына мемлекеттік бақылау
жасайды;
2) Қазақстан Республикасынан шетелге жұмыс күшінің ... ... ... тоқтата тұруын береді;
3) халықтың көші-қоны мәселелері бойынша бағдарламалар мен
нормативтік –құқықтық актілердің орындалуын жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... есепке алады;
5) оралмандар иммиграциясы квотасы бойынша келген оралмандар
мен олардың отбасы мүшелеріне жәрдемақы мен компенсациялар ... ... ... ... ... және ... квотасына енгізуден бас тартқан өкілетті органның ... ... ... ... ... ... қабылдайды және т.б.
Министрліктің құрамындағы Бақылау және әлеуметтік қорғау Комитеті:
1) мүгедектік, жас бойынша, асыраушысынан ... ... ... және оны ... ... Семей ядролық сынақ бойынша мемлекеттік
жәрдемақылардың өз уақытында және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі, мүгедектерді
әлеуметтік қорғау, арнайы әлеуметтік қызмет көрсету туралы, ... ... ... заңдардың орындалуына мемлекеттік бақылау
жүргізеді;
3) еңбек заңдарының орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге
асырады және т.б. ... ... ... ... мен ... пайдалану, қоғамның
экологиялық тұрақты дамуын қамтамасыз ету саласындағы мемлекеттік саясатты
жүзеге асыруды басқаратын орталық ... ... ... ... ортаны қорғау Министрлігі болып табылады.
Бұл Министрліктің құрамына Экологиялық реттеу мен бақылау ... ... ... ... ... ... бірқатар қызметтері бар. Олар:
1) қоршаған ортаның сапасын ... ... ... ету мен ... ... ... дамуында қолайлы деңгейге
жету;
2) мемлекеттік экологиялық саясатты қалыптастыру бойынша және тұрақты
дамуға көшу бойынша ұсыныстар ... ... ... ... табиғатты пайдалану және ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша
басшылық жасап, салааралық бақылау жасайды;
4) қоршаған ортаны ... ... ... және қоғамның
экологиялық тұрақты дамуын ... ету ... ... қоршаған ортаны қорғау және өз ... ... ... ортаны
қорғауда экологиялық әдістерді мемлекеттік экологиялық ... ... ... жүйесін жетілдіру;
6) табиғатты қорғау заңдарының экологиялық ... ... ... ... ... ... ету
7) қоршаған ортаны қорғау саласында ақпаратпен ағартушылықты тарату
жүйесін дамыту және т.б.
Министрліктің құрамындағы ... ... мен ... ... ... ... ... ластануын жою жөніндегі шараларды жүргізеді;
2) зиянды заттарды, радиоактивтік қалдықтарды көмуді жүзеге асырады;
3) су ... ... ... жүзеге асырады;
4) атмосфералық ауаны қорғауда, ауа-райы мен ... озон ... ... ... ... ... мен басқа да
талаптардың орындалуын қамтамасыз етеді және т.б. [113]. Елде ... ... ... ... ... және ... ... қызмет органдарының біртұтас жүйесін басқаратын ... ... ... ... ... ... ... Министрлігі
табылады. Министрліктің құрамында Халықаралық ақпарат Комитеті бар.
Бұл Министрліктің ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатының тұжырымдамасы мен
негізгі бағыттарын ... және ... ... Президенті мен
Үкіметіне сәйкес ұсыныстар енгізу;
2) шетелде Қазақстан Республикасының құқықтары мен мүдделерін, ... мен ... ... қорғау;
3) дипломатиялық құралдармен, әдістермен халықаралық бейбітшілік,
әлемдік және ... ... ету ... ... ... ... асыру;
4) дипломатиялық құралдармен, әдістермен Қазақстан Республикасының
егемендігін, қауіпсіздігін, аумақтық ... ... ... халықаралық аренада басқа мемлекеттермен саяси, сауда-
экономикалық және ... ... ... ... ... Республикасының шетел мемлекеттерімен, халықаралық
ұйымдармен, дипломатиялық және консулдық қатынастарын жүзеге асыру;
6) әлемдегі саяси және ... ... ... ... және ішкі ... халықаралық ұйымдардың қызметін
талдауға және Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық саясаты стратегиясын жүзеге
асыру;
8) Қазақстан Республикасының халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қоғамдастықтың мүшесі ретінде
ғаламдық және өңірлік проблемаларды шешудегі ролін арттыруға ... ... ... ... байланыстарды және қарым-
қатынастарды дамытуға жәрдемдесу;
10) Қазақстан Республикасының су ресурстары мен ... ... ... және ұтымды пайдалану, Дүниежүзілік мұхит ресурстарын
игеру, ғарыш кеңістігін зерттеу саласындағы мүдделерін ... ... ... ... азаматтарының құқықтары мен бостандықтарын,
оның қорғанысы мен ұлттық ... ... ... қорғауды қамтамасыз
ету, Қазақстан Республикасының шет мемлекеттермен және ... ... ... ... және ... ... өзге де байланыстарын дамыту мен ... ... ... ... қатысу;
12) өз құзыреті аштыққа және ... ... ... діни және ... ... ұйымдасқан қылмысқа және есірткі
құралдарының, ... ... ... ... заттардың,
прекурсорлардың және қару-жарақтың заңсыз айналымына қарсы күрес жөніндегі,
сондай-ақ табиғи және техногендік ... ... ... ... ... халықаралық акцияларға шегінде қатысу;
13) өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының транзиттік-көліктік
әлеуетін тиімді ... ... және ... мен ... Қазақстан Республикасының әлемдік қауымдастықпен ынтымақтастығы
жөніндегі бірыңғай мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және ... ... ... ... ... ... ... орындалуын жалпы қадағалау мен Қазақстан ... ... ... ... ... ... және т.б.
[114]. Елдегі болып жатқан қоғамның барлық салаларын қамтып отырған бүгінгі
демографиялық проблемалардың реттелуі мен ... ... ... ... ... бірі ... ... Iшкi iстер
министрлiгi болып табылады.
Қазақстан Республикасы Ішкi iстер Министрлігі, ішкі ... ... ... ... ... ... ... шекте қылмысқа қарсы
күрес, қоғамдық тәртiптi сақтау және қоғамдық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету
саласындағы ... ... ... ... ... орталық атқарушы органы болып табылады.
Министрліктің облыстардағы, Астана және ... ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ Ішкі әскерлер комитеті, Есірткі бизнесіне қарсы күрес
және ... ... ... ... ... ... Криминалдық
полиция комитеті, Әкімшілік полиция комитеті және Жол полициясы комитеті
ведомстволары болады. Бұл Министрлiктiң ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа және есiрткi бизнесiне қарсы
күрес, есiрткi мен қару-жарақ айналымын бақылауды қамтамасыз ету, ... ... ... мен заңды мүдделерiн қорғау болып табылады.
Министрлік Мемлекеттің демографиялық саясаты аясында ... ... ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті, қоғамдық қауіпсіздікті сақтау және қылмысқа қарсы
күрес саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізуді қамтамасыз етеді;
2) ... ... ... және ... ... күресті ұйымдастыруды
жетілдіруге бағытталған шаралар әзірлейді;
3) қоғамдық тәртіпті сақтау, қоғамдық қауіпсіздік және қылмысқа қарсы
күрес саласында ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті мен ... ... ... қылмысқа қарсы күрестің, қоғамдық тәртіпті сақтау
мен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ақпарат
береді;
5) мемлекеттік органдарды және өзге ұйымдардың қылмысқа, есірткі
құралдарының, психотроптық ... ... ... ... ... ... пайдаланылуына қарсы күрес, ... ... ... ... және жою ... жөніндегі қызметін, сондай-ақ
есірткі құралдарын заңсыз ... ... ... қою, жол ... ... бұзушылық пен қылмыстардың алдын алуды қамтамасыз ету
жөніндегі басқа да ... ... ... жүзеге асырады;
6) халықаралық ынтымақтастықтың басым бағыттарын айқындайды;
7) қылмысқа қарсы күрес, қоғамдық тәртіпті сақтау және ... ... ету ... және ішкі ... органдарының
қарамағына жатқызылған өзге де мәселелер ... ... ... және ... асырады;
8) денсаулық сақтауды мемлекеттік басқару органдарына нашақорлықпен
және уытқұмарлықпен ауыратын ... ... ... және
көмек көрсету кезінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдікті
қамтамасыз етуді ... ... ... өзге де ... органдармен бірлесіп, есірткі құралдарының,
психотроптық заттардың, прекурсорлардың ... ... мен ... ... ... ... саласындағы жұмысқа арналған мамандарды, сондай-ақ
есірткі құралдары мен психотроптық заттарды тұтынатын және тұтынуға ... ... ... әлеуметтік оңалтуды ұйымдастыру
саласындағы мамандарды оқытуды және біліктілігін ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткіні бақылау ... ... ... ... үшін халықаралық квоталар бекітуі үшін
Қазақстан Республикасының есірткі құралдарына, психотроптық заттарға ... ... ... ... ... ... ... береді; өз құзыретіндегі мәселелер бойынша нормативтік
құқықтық актілер мен нормативтік құжаттар ... және ... ... ... ... ведомстволарға мынадай
функцияларды жүктейді:
1) өз құзыретінің шегінде қылмысқа қарсы күрес, ... ... және ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету, қылмыстарды болдырмау,
жолын кесу және ашу, ... ала ... мен ... ... ... көші-қон
заңнамасын сақтау, есірткі құралдарының, психотроптық заттардың және
прекурсорлардың айналымы, сондай-ақ ... ... ... мен ... ... ... жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету,
Қазақстан Республикасының ... ... ... қарау, күзет
қызметін жүзеге асыру, арнайы мекемелерде ұсталатын адамдардың құқықтары
мен заңды ... ... ... ету ... ... іске ... ... тәртіпті сақтау, қоғамдық қауіпсіздік және қылмысқа қарсы
күрес, құқық бұзушылық пен қылмыстардың ... алу, жол ... ... ету ... ... ... ... сондай-ақ нашақорлыққа және есірткі бизнесіне ... ... мен ... іске асыруды;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қоғамдық тәртіпті және
қоғамдық ... ... ... ... ... ... бұзушылық
пен қылмыстардың алдын алуды жетілдіруге бағытталған, заңсыз ... ... ... ... ... ... ... жері мен құжаттары жоқ ... ішкі ... ... мекемелерінде ұстауды, кәмелетке толмаған адамдарды
уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталықтарында ұстауды ұйымдастыруды
5) Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... оларды тіркеуді жүзеге асыруды;
6) өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының азаматтарына тұрақты
тұру үшін шетелге шығуын, шетелдік ... виза ... ... ... ... ... тұрақты тұратын адамдардың, сондай-ақ
шетелде тұрақты тұратын ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының халқын тіркеу және құжаттандыру
туралы ақпарат алмасу мәселелері бойынша әділет органдарымен өзара іс-қимыл
жасауды;
8) ... ... ... Республикасының азаматтарына,
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара
қызметімен ... ... ... ережелерінің сақталуын қамтамасыз
етуді;
10) Қазақстан Республикасының шекаралық ауданындағы құқықтық тәртіп
жағдайы, ... ... ... жағдайда тастап кеткен адамдар,
Қазақстан ... ... ... және ... Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметіне қатысты
құқыққа ... ... ... ... мен ... туралы Қазақстан
Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметін ... ... ... ... қауіпсіздік комитетінің Шекара
қызметіне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы мен оның режимін,
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
шекарасында азаматтармен жасалған құқық бұзушылықтың жағдайларын ... ... ... көрсетуді;
12) Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті ... ... ... ... ... ... ... немесе объектілердің жекелеген учаскелеріне ... ... ... ... ... ... кезде, шекараны
бұзушыларды шекаралық іздеу, қарулы шабуылға тосқауыл ... ... ... аумағына шекаралас мемлекет азаматтарының жаппай
өту кезінде Қазақстан Республикасының азаматтарына, ... ... жоқ ... ... ... ... ... кіруге тыйым салуды;
13) азаматтар мен лауазымды тұлғалардың, шетел азаматтары ... жоқ ... ... ... ... ... келу, кету, болу және ол арқылы транзиттік өту ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде шетел жұмыс күшін тарту
ережесін сақтау, елімізде шетелдіктердің болуына виза беру ... ... ... ... Республикасының заңнамасына сәйкес
азаматтардың шет елдерге шығуын ... және ... ... ... ... ... қабылдауды;
15) карантиндік, санитарлық және экологиялық іс-шараларды, оның ... ... ... ... ... денсаулық сақтау мекемелеріне олардың ұсыныстары бойынша ... ... ... ... азап ... аурулармен немесе адамның иммунитет тапшылығы ... ... ... ... [115]. Министрліктің құрамындағы
Есірткі бизнесіне қарсы күрес және ... ... ... ... ... ... дамуына жол бермеу мақсатында келесідей
қызметтер атқарады:
1) есірткі ... ... ... және ... ... олардың теріс пайдаланылуына қарсы іс-қимылға қатысты
мәселелер ... ... ... ... ... ... бар ... анықтау және жою бойынша жұмысты, сондай-ақ
есірткі құралдарын заңсыз тасымалдау арналарын жабу ... ... ... пен ... ... ... күресудің халықаралық
тәжірибесін талдау мен қорытындылауды, есірткі құралдарының, психотроптық
заттар мен ... ... ... ... жүзеге асыруды,
осы саладағы заңнаманы қолдануды;
3) есірткі құралдарын, психотроптық ... мен ... ... ... ... ... ... және халықаралық сатуда, ... ... ... дайындау үшін шикізаттарды, материалдарды, сондай-
ақ, есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың тізімдері
мен жіктеуінде ... ... ... ... ... ... ... Республикасында бақылауға алуға жататын ... ... ... мен прекурсорлардың тізіміне және заңсыз
айналымда табылған шағын, ірі және аса ірі ... ... ... ... мен ... ... кестесіне енгізілетін
өзгерістер мен толықтырулар жөнінде ұсыныстар енгізуді;
5) құзыретті мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... жөніндегі халықаралық комитетінің Қазақстан Республикасы
үшін халықаралық квоталарды бекітуі үшін ... ... ... ... ... мен прекурсорларға қажеттілік нормаларын
анықтауды;
6) ... ... ... ... мен ... ... ауқымын болжауды, олардың жаңа түрлерінің пайда болуын, ... және ... ... жөнінде шаралар әзірлеуді;
7) Қазақстан Республикасындағы есірткі ахуалының жай-күйін және ... ... ... ... ... ... көздер мен
арналарын талдауды, олардың жолын кесу ... ... ... ... ... ... ... органдармен бірлесіп, есірткі құралдарының, психотроптық
заттар мен прекурсорлардың айналымын және олардың заңсыз айналымына және
теріс ... ... ... ... ... саясат пен
стратегияны әзірлеуге және іске асыруға қатысуды;
9) есірткі ... ... ... мен прекурсорлардың
айналымына және олардың заңсыз айналымы мен теріс пайдалануына қарсы іс-
қимыл ... ... ... ... асыруды;
10) іс жүзіндегілермен салыстырғанда аса тиімді, қауіпсіздігі төмен,
есірткілік әсері әлсіз есірткі ... ... ... мен
прекурсорларды әзірлеу және енгізу үдерісін бақылауды ... ... ... ... ... салаларында орын алады.
Соның нәтижесінде елдің ... ... ... Ішкі ... ... Жол ... ... ведомствасының мынадай
құзыреттері бар:
1) жол-көлік оқиғаларын ескерту және жолын кесу ... ... жол ... ... ... ... жол қозғалысы қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуін бақылауды жүзеге
асыруды және оны орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... атқарушы билікті Әкімдіктер жүзеге асырады.
Жергілікті жерлерде демографиялық жағдайды жақсарту мақсатында Әкімдіктер
өз құзыреті шегінде:
1) ... ... ... ... бар ... астананы), ауданды
дамытудың жоспарларын, экономикалық және әлеуметтiк ... және ... даму мен ... параметрлердің
болжамын мақұлдайды және мәслихаттың бекiтуiне ұсынып, олардың орындалуын
қамтамасыз етедi;
2) ... ... ... ... ... жағдайларда
тиісті қаржы жылының бірінші тоқсанына арналған облыстық, қалалық, аудандық
қаржы жоспарлары мен республикалық ... бар ... ... ... ... ... ... не ауданның (республикалық маңызы бар ... ... ... ... пен ... ахуалды дамыту
үшiн жағдай жасайды;
4) аграрлық сектордың ... және ... ... ... қамтамасыз
етедi;
5) коммуналдық меншiктегi су құбырларын, тазарту құрылыстарын, жылу
және электр желiлерiн және ... ... бар ... ... да ... және ... ... объектiлерiн салу мен
пайдалануды ұйымдастырады;
6) өз құзыреті шегінде ІІ, ІІІ және ІV ... ... ... ... ұйымдастырады, табиғат пайдаланушыларға ІІ, ІІІ
және ІV ... ... үшін ... ... эмиссияларға рұқсаттар
береді, табиғат ... ... ... ... пайдалануды
реттейді;
7) облыстың, қаланың не ауданның (республикалық маңызы бар ... ... ... ... пен ... сақталуын
қамтамасыз етуді ұйымдастырады;
8) белгіленген мемлекеттік стандарттарды сақтай ... ... ... ... ... берілген көлеміне құқықтарының іске
асырылуын ... ... ... ... ... ... қоспағанда,
денсаулық сақтау саласындағы іс-шараларды қамтамасыз етеді;
10) мемлекеттік меншік нысанындағы денсаулық ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың тегiн білiм алу құқығын iске асыруды қамтамасыз етедi;
12) ... ... ... ... және кедейлікті азайту
бағдарламаларын әзiрлеп, мәслихаттың бекiтуiне ұсынады;
13) халықтың әлеуметтiк жағынан дәрменсiз ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану жөніндегі жұмысты
ұйымдастырады, халықтың тарихи, ұлттық және ... ... дене ... мен ... ... ... [116].
Мемлекет халықтың санын білуі үшін, оның жыныстық және жастық ... ... ... да ... ... мен ... үрдістерінің
даму деңгейінің манызын анықтау ... ... ... аяда ... қызмет саласындағы мемлекеттік реттеуді, сондай-
ақ заңнамада көзделген шекте мемлекеттік статистика аясында салааралық
үйлестіруді жүзеге ... ... ... ... ... Республикасының орталық атқарушы органы болып табылатын Қазақстан
Республикасы Статистика ... ... ... ... ... Астана және Алматы қалаларында заңды
тұлғалар болып табылатын аумақтық ... ... ... ... демографиялық үрдістерді реттеуге
бағытталған келесідей ... ... ... ... ... ... саясатты
қалыптастыру жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
2) статистика саласында шет ... және ... ... ... ... ... ... статистиканы дамытуға
бағытталған келісімдер мен шарттар жасасады;
3) халықаралық статистикалық стандарттарға сәйкес ... ... ... ... ... тыс ... санақтарды өткізеді;
5) мемлекеттік статистикалық байқау бағдарламаларын әзірлейді және
бекітеді;
6) ... ... ... ... ... ... статистикалық қызметін үйлестіреді;
7) әрбір шаруашылықтың есебін жүргізудің әдіснамалық басшылығын ... ... ... ... жөнінде нормативтік құқықтық
актілер шығарады;
9) статистикалық жұмыстардың ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен мемлекеттік
органдарды статистикалық және талдау ... ... ... ... ... сәйкес Мемлекеттік статистикалық
тіркелімдерді жүргізеді;
12) республиканың және оның ... ... ... ... ... жинақтауды, жүргізуді және
жандандыруды ќамтамасыз етеді;
13) статистика саласындағы ғылыми-зерттеу ... және т.б. ... ... жағдайды реттеу мемлекеттік, ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... елдің ұлттық
қауіпсіздігін қамтамасыз етуші бірден-бір орган ... ... ... органдары болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қауiпсiздiк органдары - Қазақстан
Республикасының қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету ... ... ... ... және өздерiне берiлген өкiлеттiктер шегiнде жеке ... ... ... ... ... құрылысын, мемлекеттiк
егемендiгiн, аумақтық тұтастығын, экономикалық, ғылыми-техникалық ... ... ... ... етуге арналған Қазақстан
Республикасының Президентiне тiкелей бағынатын және есеп ... ... ... Республикасының ұлттық қауiпсiздiк органдарының бiрыңғай
жүйесiн Қазақстан Республикасының Ұлттық қауiпсiздiк ... ... ... ... ... және өзге де ... қауiпсiздiк комитетiнiң әскерлерi, арнаулы мақсаттағы бөлiмшелер,
оқу орындары, ғылыми-зерттеу мекемелерi және ... да ... ... ... қауiпсiздiк органдарының елдегі демографиялық жағдайды шешуге
бағытталған қызметтері бар. Олар :
1) жеке ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттiк саясатты әзiрлеу мен iске асыруға қатысу;
2) шетел мемлекеттерi арнайы ... мен ... ... ... ... Республикасының қауiпсiздiгiне нұқсан
келтiруге бағытталған барлау және өзге де қызметiн анықтау, алдын алу ... ... ... ... ... күшпен өзгертуге,
тұтастығын бұзуға және қауiпсiздiгiн әлсiретуге бағытталған терроризм және
өзге де қызметтi анықтау, алдын алу және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
5) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... елдiң қауiпсiздiгiне төнген
қауiп туралы хабардар етуге;
6) Қазақстан Республикасының мүддесi үшiн барлау ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс
кешенi, атом энергетикасы, көлiк пен байланыс объектiлерiнiң, аймақтардың
тұрмыс-тiршiлiгiн қамтамасыз ету объектiлерiнiң және өзге де ... ... ... ету ... ... ... жүзеге
асыруға қатысуға;
8) Қазақстан Республикасының шетелдердегi дипломатиялық өкiлдiктерi мен
өзге де мемлекеттiк ұйымдарының ... ... ету ... ... ... ... заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасының
азаматтығына қабылдау мен Қазақстан ... ... ... ... ... шетелге баруына, шетел азаматтары мен
азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... ... аумағынан тыс жерлерге кетуiне, сондай-ақ олардың Республика аумағында
болу режимiне қатысты мәселелердi шешуге қатысуға;
10) өздерiнiң ... ... және ... ... ... ... нұқсан келтiретiн шетел азаматтары мен азаматтығы
жоқ адамдарды Қазақстан Республикасына жiбермеу және аластау ... ... ... ... ... шешу;
11) шет мемлекеттер өкiлдiктерi мен халықаралық ұйымдардың Қазақстан
Республикасының аумағында қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету ... ... ... ... отырып шаралар қолдануға;
12) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... етуге;
  13) арнайы күзетiлетiн ерекше режимдегi аумақтарға және өзге де
объектiлерге кiруге әрекет ... және ... ... ... ... ... заңсыз жүрген адамдарды әкiмшiлiк жолмен ... ... ... жеке ... ... ... ... олардан
түсiнiктемелер алу, жеке тексеру, заттарын ... мен ... ... ... ... ... ... ұлттық қауiпсiздiк органдарының ... ... ... ... ... ... ... және тергеуде қылмыстық iс
жүргiзу заңында көзделген шекте орындау үшiн басқа органдарға орындалуы
мiндеттi тапсырмалар беру;
15) ... ... ... ... ету ... ... ... жүргiзу. Автоматтандырылған ақпараттық-талдау
жүйелерi мен арнайы байланыс түрлерiнiң жүйелерiн әзiрлеу және жасау болып
табылады [118].
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... орталық қызмет жасайды. Ұлттық
қауіпсіздік комитетінің Терроризмге қарсы орталығы ... ... ... және ... ... ... алдын алу
және жолын кесу саласындағы қызметін үйлестіруге арналған.
Орталыққа Қазақстан Республикасы мемлекеттiк органдарының қауiпсiздiк
жүйелерiн және ... ... ... ... ... ... ... iске асыруға, оның ... ... және ... ... күрес жөнiндегі мемлекеттiк
бағдарламада көзделген бақылауды жүргiзу ... ... ... ағымдардың ішіндегі ... ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасы Шекара
қызметiнiң маңызы зор.
Қазақстан Республикасы Ұлттық қауiпсiздiк ... ... ... ... Мемлекеттiк шекарасын күзету мен ... ... ... ... ... және ... ... жасалуының алдын алуға және жолын кесуге арналған.
Елдің демографиялық, оның ішінде көші-қоны қатынастары саласында ... ... ... ... ... ... ... шекарасын, оның аумақтық
тұтастығын және қол ... ... ... экономикалық
мүдделерiн күзету және қорғау;
2) Қазақстан Республикасының аумақтық сулары (теңiзi) мен ... ... ... ... ... ... ... заңдарының
сақталуын және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... мiндеттемелердiң
орындалуын қамтамасыз ету;
4) Қазақстан Республикасының ... ... ... мен
қауiпсiздiгi мiндеттерiн шешуге қатысу;
5) шекара өңiрiнде азаматтарды, табиғи байлықтарды және ... ... ... Республикасының құқық қорғау, ... ... ... 6) ... Республикасының жер арқылы өтетiн Мемлекеттiк шекарасын
заңсыз өзгертуге тырысқан ... ... ... ... ... ... мен бандылардың Қазақстан Республикасының
аумағына қару ... ... ... ... ... ... ... шекарасында қару қолданып және өзге ... ... ... халықты, мемлекеттiк және жеке меншiктi
аталған қылмысты қол сұғушылықтардан ... ... ... Мемлекеттiк шекарасынан өткiзу
пункттерiнен тыс немесе ... ... ... және ... ... ... және оған жол бермеу, Қазақстан
Республикасының Мемлекеттiк шекарасын бұзушыларды тауып алу және ... ... ... ... және одан ... ... ... уландырғыш, радиоактивтi, есiрткi заттардың, қаруларды, ... ... және ... ... ... ... заттарын
Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк шекарасы арқылы әрi-берi ... ... ... ... органдарымен бiрлесiп тыйым салу;
10) Дербес немесе iшкi ... ... ... отырып, шекара
тәртiбiнiң сақталуын бақылау;
11) Дербес немесе iшкi iстер органдарымен ... ұшу ... ашық ... ... шекаралық темiржол станцияларының,
теңiз және өзен порттарының, халықаралық автомобиль тасымалдары қызметiнiң
әкiмшiлiктерiмен ... ... ... ... ... арқылы өту пункттерiнде белгiленген тәртiптiң орындалуын бақылау;
12) ... ... ... ... (теңiзiнде) және
шекаралық өзендер мен өзге де су қоймаларының қазақстандық ... ... ... және ... ... емес ... мен әскери
корабльдердiң жүзуi мен болуының ... ... ... ... асыру;
  13) әкiмшiлiк құқық бұзушылық ... ... ... сәйкес әкiмшiлiк жолмен ұстауды жүзеге асыру, хаттамалар жасау
және ... ... ... ... ... бұзушылық туралы iстер
бойынша iс жүргiзу; әкiмшiлiк жолымен ұсталған адамдарды осы ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк шекарасы арқылы өтетiн
адамдардың Қазақстан ... ... ... Қазақстан
Республикасынан шығуына құқық беретiн ... ... ... ... соғу және ... ... жағдайда оларды алып қою, шет елде немесе
Қазақстан Республикасында болған кезiнде ... ... ... ... ... мен ... да адамдарды кiм екенi
анықталғанға дейiн өткiзбей, режим аймағында немесе осы ... ... ... ... ... ... ... арқылы өтiп бара жатқан адамдардың көлiк
құралдарын, жүктерi мен ... ... ... ... ... ... қарап шығуды жүзеге асыру;
16) Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк шекарасы арқылы өткiзiлетiн,
Қазақстан Республикасынан әкетуге немесе әкелуге ... ... ... ... ... ... ... бойынша алып қою;
17) шетелге бара жатқан көлiк құралдарының Мемлекеттiк шекара арқылы
өту ... ... ... орны мен ... ... ... ... анықтайды [120].
Республикада мемлекеттік биліктің үшінші тармағын құрайтын билік жүйесі
болып сот ... ... ... ... ... ... ... атқаратын
басты қызметі адам мен азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... құқықтарын қалпына келтіруді қамтамасыз ету
болып табылады.
Сот билiгi ... ... ... ... ... ... мен ... құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін
қорғауға, Республика Конституциясының, ... өзге де ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
қызмет етедi.
Қазақстан Республикасында сот билiгi тұрақты судьялар, сондай-ақ заңда
көзделген ... және ... ... сот iсiн ... тартылған
алқа заседательдерi арқылы соттарға ғана тиесiлi.
Қазақстан Республикасында сот төрелiгiн тек сот қана жүзеге ... ... ... ... ... ... ... заң
актiлерiн шығаруға тыйым салады.
Әркiмге мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың, лауазымды және өзге ... ... ... және ... ... ... мен ... мүдделерге нұқсан келтiретiн немесе
оларды шектейтiн кез ... ... ... мен ... сот ... ... берiледi [121].
Қазақстан Республикасының демографиялық жағдайын реттеу саласында
Қазақстан Республикасы Прокуратурасы органының ... ... ... ... ... ... саласында Қазақстан
Республикасының Прокуратурасы статистикалық көрсеткiштердiң тұтастығын,
объективтiлiгiн және жеткiлiктiлiгiн ... ету ... ... статистиканы қалыптастырады, арнайы есепке ... ... ... және ... есепке алу саласындағы заңдардың
қолданылуын қадағалауды жүзеге асырады.
Еліміздің ... ... ... ... ... ... статистикалық көрсеткiштердiң тұтастығын,
объективтiлiгiн және жеткiлiктiлiгiн қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... жүргiзедi,
құқықтық статистика және арнайы есепке алу ... ... ... ... ... және азаматтың ... мен ... ... және ... ... ... қадағалау жүргізу
барысында:
1) адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын, органдардың,
ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етеді;
2) заңдылықтың кез келген бұзылуын, осындай заң бұзушылыққа ықпал еткен
себептер мен жағдайларды анықтап, жою, бұзылған құқықтарды ... ... ... ... және азаматтың, заңды тұлғалар мен мемлекеттiң құқықтары мен
заңды мүдделерi бұзылған ... ... ... заңсыз актiнiң күшiн
тоқтата тұрады;
4) мемлекеттiң, жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... ... өтiнедi [122].
Республиканың Бас Прокуратурасының құрамында Құқықтық статистика және
арнайы есепке алу ... ... бар. Бұл ... №1-Н нысанды
есiрткiлiк құралдармен, психотроптық немесе улы ... ... ... мен ... қылмыстар туралы мәлiметтер туралы есептер жасайды.
Есепте есірткі заттармен заңсыз айналыс жасаумен, немесе улы заттарды,
оның құрамдық ... ... ... байланысты қылмыстар және
құқық бұзушылық жасаған тұлғалар жөніндегі мәліметтер, бұлардың ... ... ... қозғалып сотқа жолдаумен аяқталған, тоқтатылған, ... ... ... ... ... мерзімі бойынша Қазақстан
Республикасының қылмыстық істерді жүргізу кодексі ... ... ... сондай-ақ кәмелетке толмағандардың, тұлғалар ... ... ... пайдаланып мас және уытқұмарлығы қоздырылған күйлерінде
жасалған қылмыстар саны көрсетіледі; сонымен қатар, есеп есiрткi ... ... ... ... және улы заттарды пайдаланушы
тұлғалардың жасаған қылмыстарының ... ... ... ... ... заңсыз айналыстан алынған есiрткiлiк құралдар, психотроптық
заттар, олардың құрамдық бөлiктерi мен улы ... ... ... ... ... мәлiметтер болады; есепте, есірткі заттармен
заңсыз айланыс жасаумен, психотроптық заттармен, олардың құрамдық бұзушылық
жасаған тұлғалар туралы мәліметтер бар.
Есеп ... ... ... заттармен заңсыз айналыс жасаумен,
немесе улы ... оның ... ... ... ... қылмыстар және құқық бұзушылықтардың түрлері бойынша, сондай ақ
есірткі заттармен және оның құрамдық ... ... ... жасаушы
тұлғаларды есепке алу мәліметтерімен ақпаратты жинақтап, жүйелендіру [123].
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының ... және ... ... алу ... ... экстремизм,
лаңкестікке байланысты қылмыстар мен құқықбұзушылықтарды жасағаны үшін
жауаптылыққа ... ... және ... ... болып танылған
ұйымдар туралы деректер банкін жасайды [124].
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика ... ... алу ... ... ... ... ... алу, соның
ішінде шетел азаматтарының бала асырап алуы туралы мәліметтер» N1-У ... есеп ... ... Ол «Неке және отбасы туралы»
Қазақстан Республикасының Заңындағы ата-анасының қамқорлығынан тыс қалған
балаларды Қазақстан ... ... және ... азаматтарының
асырап алу тәртібін сақтау бөлігін статистикалық және ақпараттық қамтамасыз
ету мақсатында енгізіледі.
Есепте Қазақстан Республикасы азаматтарының, ... ... ... ... ... ... ... азаматтарының
Заңмен белгіленген тәртіпте асырап алған балаларының саны туралы мәліметтер
бейнеленеді.
Есеп ата-анасының қамқорлығынан тыс ... ... ... алуды,
соның ішінде шетел азаматтарының ... ... ... ... ... мәліметтерінің негізінде немесе белгіленген ережелер бойынша
аталған санаттың өтініштері, материалдары мен істері ... ... алу ... ... ... жарты жыл және жыл қорытындысы ... ... ... ... пен ... органдарының және Қазақстан
Республикасының Сыртқы істер ... және ... ... ... ... ... ... шетел азаматтарымен асырап
алудың Заңмен белгіленген рәсімін ... ету ... ... ... ... ... Республикасы Мәслихаты:
Мәслихаттардың демографиялық саясат саласындағы құзыретiне:
1) тиісті аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және ... ... ... және ... ... ... бекіту, соның ішінде қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала,
кент, ауыл (село), ауылдық (селолық) округ әкімдері іске ... ... ... ... ... бар қала, кент, ауыл (село), ... ... ... жеке-жеке) бюджеттік бағдарламаларды бекіту;
2) тиiстi аумақтарда қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты ... ... және ... ... ... ... ... бекiту, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... өзге де мәселелердi шешу;
3) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары
мен заңды мүдделерін ... ету ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық бөліністі дамыту жоспарларының,
экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларының, ... ... ... ... ... ... қамтылуына жәрдемдесу мен кедейлікті азайту
бағдарламаларын бекіту;
6) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заң ... ... да ... ... асыру жатады [116].
Соңғы жылдары мемлекеттік органдар жүйесінде бірқатар өзгерістер болып,
мемлекеттегі демографиялық және көші-қон саясатының жүзеге асуын ... ... ... Көші-қоны және демография жөніндегі
агенттілігі әрекет етуін тоқтатып, оның ... ... 2008 ... ... ... ... жанындағы Әйелдер істері және
отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияға берілді. Бұл
Комиссия ... ... ... ... саласындағы негізгі
органдардың бірі болып табылады.
Республикада демографиялық үрдістерді реттеу ... ... бірі ... ... ... ... жанындағы
Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат ... ... ... Бұл ... ... саясатты жүзеге ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Комиссияның негізгі міндеттері мынадай:
1) Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясының, Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... Қазақстан қатысушысы болып табылатын отбасы және
гендерлік теңдік мәселелері жөніндегі халықаралық шарттардың ... ... ... ... ... әйелдер мен ерлердің
теңдігіне ... ... ... ... ... ... және іске асыру жөнінде ұсынымдарды тұжырымдау;
2) мемлекеттік органдармен және ... ... ... мүдделерін қорғау, Біріккен Ұлттар Ұйымының ... ... ... Гендерлік теңдіктің 2006-2016
жылдарға арналған стратегиясын іске асыру мәселелері жөнінде өзара ... ... ... мен ... ... ... және ... Республикасындағы гендерлік және отбасылық-
демографиялық саясаттың ... ... ... ... органдарға
ұсыныстар мен ұсынымдарды тұжырымдау;
4) мыналарға:
- экономикалық салада әйелдер мен ... ... ... қол
жеткізуге, әйелдер арасында кәсіпкерлікті одан әрі дамытуға, еңбек
нарығында ... ... ... ... ... қызметін үй шаруасы міндеттерімен және бала ... ... ... мүшелеріне жағдай жасауға;
- отбасы институтын нығайтуға, отбасы қарым-қатынастарында әйелдер ... ... ... қол ... ... ... оның ... ұрпақты болу денсаулығын сақтау мен
бекемдеу, өмір сүру деңгейін арттыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге;
- отбасындағы және ... ... ... түбірімен жоюға
және ерлерге, әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа ... ... ... ... ... ... білім беру мен оқу-ағартуға, қоғамның экономикалық,
әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... мен ерлер
мүмкіндіктері теңдігінің нақты жағдайын талдау мақсатында ғылыми зерттеулер
жүргізуге, ақпараттық базаны қалыптастыруға;
- демографиялық жағдайды жақсартуға жәрдемдесу;
5) ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің
ұсыныстарын қарау, олар ... ... ... ... ... дайындау;
6) мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарының отбасы және гендерлік
теңдік мәселелері жөніндегі Қазақстан ... ... ... ... ету ... ... басшысы үшін ұсынымдар мен
ұсыныстарды тұжырымдау;
7) Қазақстандағы отбасы және ... ... ... аспектілерінің
неғұрлым толық көрініс табуы мақсатында бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... жыныстар теңдігінің сақталмауына қатысты
азаматтардың өтініштерін, бұқаралық ақпарат құралдарының хабарларын қарау;
9) ... ... және ... ... ... мемлекеттік және салалық (секторлық) бағдарламаларды
әзірлеуге қатысу;
10) отбасы және әйелдер жағдайын жақсартуға ... ... ... де ... ... актілердің жобаларын дайындауға және қарауға
қатысу;
11) гендерлік-құқықтық сараптамаға бастамашылық жасау және оны жүргізу;
12) мемлекеттік органдармен және ... ... ... ... іске ... ... ... тұжырымдау,
әйелдер, отбасы және демография жағдайы ... ... ... семинарларға қатысу болып табылады [126].
  Республиканың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз ететін  ... ... ... Адам құқықтары жөнiндегi комиссиясын
да атап кеткен ... ... ... ... ... Республикасының
Конституциясына сәйкес танылатын және кепілдiк берiлетiн адамның және
азаматтың ... мен ... ... ... өзiнiң
конституциялық өкілеттiктерiн iске асыруына жәрдемдесетiн консультативтiк-
кеңесшi орган болып табылады.
Комиссия ... ... ... ... ... - ... асырады.
Комиссияның негiзгi міндеттерi мынадай болып келеді:
2) адамның және азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
3) орталық және жергiлiктi мемлекеттiк органдардың адамның және
азаматтың ... мен ... ... ету мен ... мемлекеттiк саясатты iске асыру жөніндегi қызметiне жәрдемдесу;
4) адам ... мен ... ... ету мен ... мемлекеттiк саясат ... мен ... ... адам ... мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... болып
табылады.
Комиссияның құзыретi келесідей:
1) Мемлекет басшысына және ... ... ... ... ... ... азаматтардың, азаматтығы жоқ
адамдардың, сондай-ақ ұйымдардың ... және ... ... ... ... ... туралы ақпарат бар өтiнiштерiн қарайды;
4) адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету
мен қорғау ... ... ... ... ... және ... Республикасы Президентiнiң қарауына енгiзедi;
5) адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету
мен ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасына
талдау жасайды, осы мәселелердi реттейтiн заң жобаларын әзiрлеуге қатысады;
6) адам ... ... ... ... ... ... ... қорытындылар мен ұсыныстар дайындайды;
7) адам құқықтары жөнiндегi халықаралық ұйымдардың, басқа да үкіметтік
емес ... ... ... жұмысына қатысады.
Комиссия адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... Адам
құқықтары жөнiндегi уәкiлмен өзара iс-қимыл жасайды [127].
Сонымен, елдің демографиялық жағдайын ... ... ... ... ... ... демографиялық көрсеткіштердің жәй-күйін статистикалық
есептеу арқылы ғана біле аламыз. Ол ... ... ... арқылы
жинақталады. Санақтың нәтижесінде мемлекет өзінің арықарай даму жолдарын
қалыптастырады. Соның ... ... ... ... мемлекеттік органдардың қызметін талдау қажет.
Мемлекет тәуелсіздік алғалы бері демография мен көші-қон мәселелерін
реттеудегі ... ... ... өзгерістерге ұшырады. 1998 жылы
құрылған ... ... ... және ... ... 2004 жылы ... ... Бұл органның бірқатар функциялары
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Министрлігінің
Көші-қон Комитетіне, ... ... ... ... ... Әйелдер ісі және ... ... ... ... берілді. Заңсыз көші-қонымен күресу функциясы
Қазақстан ... Ішкі ... ... ... көші-қон саласындағы бірқатар заңдарда босқындарға, мәжбүрлі көшіп
келушілерге әлеуметтік көмек көрсету механизмдері жетілдірілмеген.
Біртектес демографиялық және ... ... әр ... ... болғаны да тиімсіз деп ойлаймыз.
Бүгінгі таңда мемлекетіміздің көші-қон саласындағы қызметі көп жоспарлы
қызметтерді ... ... ... ... ... ... үрдістерін
болжау, көші-қон саласындағы ақпараттық ... ... ... ... ... әр ... ... тұжырымдамалары мен
бағдарламаларды жасап, жүзеге асыру; көші-қон үрдісіне ... ... ... мен ... ... оралмандардың келуін қамтамасыз
ету; олардың арықарай тіршілік етуін қамтамасыз ету; ортаға ... ... ... және т.б. ... және көші-қон қызметі саласындағы ең маңыздысы мемлекеттің
халықаралық ... мен ... ... ... ... болып табылады. Еліміз көші-қонын реттеу мәселелері бойынша барлық
ТМД мемлекеттерімен ынтымақтастықта.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы еңбек ... ... ... ... ... шет елге және ... азаматтарының
Қазақстан Республикасына келуін реттейтін әр түрлі ... ... ... да ... құжаттарды жасауға қатысады.
Көші-қон қызметінің аясы қоғамның әр түрлі салаларын қамтитын өте кең
көп ... ... ... жатады. Бұл дегеніміз көші-қон
қызметіндегі ... ... ... әрі ... қажетті
екендігін аңғарамыз [129, с. 45].
Демографиялық мәселелер өте ... ... ... ... ... ... ... Бұл демография мәселесін жүйелі
түрде шешуге және оның ... ... ... толық мүмкіндік бермейді.
Сондықтан да, біздің ойымызша демографиялық проблемаларды ... ... құру ... ... ... ... ... Қазақстан үшін
қазіргі кезде стратегиялық маңызы бар міндеттердің біріне айналуда.
 
 
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Казахстанцев больше 16 миллионов! // ... ... Н.Ә. ... – 2030: ... ... өсіп ... қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел ... ... ... ... 2002.- 96 ... ... С.С. ... Академик Сұлтан Сартаев. – Алматы: «Дәуір», 2008.
– 632 б.
4 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. ... ... ... ... 2005. – 568 б.
5 Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 ... ... ... ... - ... - 2005. – 504 б.
6 Цицерон. О старости. О дружбе. Об обязанностях. – М., 1975. – С. ... ... З.А. ... ... в ... К. Маркса.- Алматы: ... – 220 ... ... Г. ... идеологии унитарного государства Казахстан //
Научные труды «Әділет». – 2000. – №1. – С.45-59.
9 Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының ... ... ... Жеті ... 1997. – 541 ... Баймаханов М.Т. Избранные труды по теории государства и ... ... 2003. – 567 ... ... С.Н. ... мемлекеттік құқық: Оқулық. - Алматы:
Өркениет, 2000. – 408 б.
12 Өзбекұлы С., ... Ө. ... және ... ... ... ... Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
13 Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. – ... ... ... 2002. – 320 ... ... П. Л. Раннее государство, предгосударство, протогосударство:
игра в термины // Ранние формы политической организации: от ... ... – М., 1995. – С. ... ... II pensiero politico dalle origini ai nostri giorni. ... 1966. – P. ... Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. 6-том. « Жаңа ... - ... ... 2006. – 512 б.
17 Фома Аквинский. О правлении властителей // Политические ... ... в ... ... ... вв.). – Л., 1990. – С. ... Чичерин Б. История политических течений. Ч. 1. – М., 1869. – С. ... ... Г. О ... войны и мира. – М., 1956. – С. 74.
20 Локк Дж. Басқару ... екі ... / Ауд. М.Ө. ...... 2004. – 280 б.
21 Кант И. Мәңгілік тыныштыққа // Әлемдік саясаттану антологиясы. 10
томдық. ... ... ... ... - ... - 2005. – ... ... философиялық мұра: Жиырма томдық. «Кант және Гегель
философиясы». 8-том. - Алматы: ... 2006. – 520 ... ... ... ... – М., 1990. – С. 284, 310, 93, ... Монтескье Ш. Заңдар рухы туралы. Ауд. А. Құлсариева – Алматы: Үш
Қиян, 2004. – 784б.
25 ... К., ... Ф. ... ... Екі ... 2 – том. –
Алматы, Қазақ мемлекет. - 1956. – 550 ... ... В.И. ... ... ... Т. 33. Мемлекет және революция.
– Алматы: Қазақстан, 1979. – 469б.
27 Попов В. А. ... ... ... ... ... государственности // Ранние ... ... от ... к ... – М., 1995. – С. ... Богомолов Ю. Государство и его трактовки // Известия. – 1995. – 7
августа.
29 Сапарғалиев Ғ., Ибраева А.С. Мемлекет және ... ... ... 2007.- 336 ... ... ... права и государства / Под ред. В.В. Лазарева. - М.:
Юрист, ... ... ... В.А. Теория государства и права: Учебное пособие / Под ... ... – М.: ... ... ... 1995. – 384 с.
32 Ожегов С.И. Словарь русского языка / Под ред. Н.Ю. ...... ... 1987. – 917 с.
33 Философский ... ... – М.: ... 1983. - 839 с.
34 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА,
2002. - 552с.
35 Баймаханов М.Т. О ... ... ... ... ... ... ... государства. Основные слагаемые понятия функций
государства и их характеристика // ... ... в ... мира (на ... ... Казахстана): Монография /
Отв. ред. М.Т. Баймаханов. - Алматы, 2005.- 336 с.
36 Байтин М.И. О понятии государства // ... - 2002. - ... С. 4 - ... ... А.Ф. ... государства и права. – М., 2000.– С. 111.
38 Теория государства и права. Курс лекций под ред. М.Н. ... ... 1998. – С. ... Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М., 1999. – ... ... ... и права / Под ред. В.К. Бабаева. – М.: Юристъ,
1999. – С. ... ... Л.И. ... ... ... ...
М.: Юрид. лит., 1998. – С. ... ... М.Т. К ... ... ... ... // Правовая реформа в Казахстане. – 2001. – № 4.– С. 3-8.
43 Загайнов Л.И. О роли экономических функций ... ... ... ... базы ... ... дис. … ... наук. – М., 1968. – С. 5.
44 ... Л.И. ... ... Советского государства. – М.:
Юридическая литература, 1968. – 120с.
45 Чиркин В.Е. Современное ... – М., 2001. – 376 ... ... Л.А. ... ... на ... ... //
Государство и право. – 2006. - №5. – С.101-107.
47 Лазарев В.В., Липень С.В. ... ... и ... Учебник. – М.,
2001. – С. 77-78.
48 Спиридонов Л.И. Теория государства и права. - М., 1995. - 302 ... ... Ю.А. ... крах или ... ... и ... - 1992. - №9. - C.11 - 29.
50 Байтин М.И. ... и ... ... ... - ... 1979. - 302 ... Черноголовкин Н.В. Теория функций социалистического государства.–
М.: Юрид. лит., 1970.– С.116-117.
52 Баймаханов М.Т. Функции ... в ... ... ... классификация // Научные труды «Әділет».– 2002. – №1(11).–С.32-
40.
53 Теория ... и ... ... ... / Под ред. Н.И. ... ... - М.: ... 1997. - 671 с.
54 Бреева Е.Б. Основы демографии: Учебное пособие / Е.Б. Бреева 4-е
изд.- М.: Дашков и К, 2009. - 388 ... ... М., ... Ж. ... - ... - Алматы: Жеті
жарғы, 1999. - 264 б.
56 Казахстан в условиях глобализации: ... ... ... ... Института философии и
политологии МОН РК, 2006. - 363 с.
57 ... В.И. ... ... ... / Под ред. В.Г. ... ИКЦ «МарТ», 2008. - 576 с.
58 Сартаев С.С., Нурпеисов Д.К. ... ...... ... 2004. – 576 ... ... Республикасының Мемлекеттік демографиялық саясат
тұжырымдамасы туралы» 17 тамыз 2000 жылғы № 1272 ... ... ... // ... Электрондық жүйесі.
60 «2007-2015 жылдарға арналған көші-қон саясаты ... ... ... 28 ... 399 ... Республикасы Президентінің Жарлығы
// Егемен Қазақстан. – 2007. – 29 ... ... Е. И ... ... своих поданных. Переписи на территории
современного Казахстана проводятся с ХV века // ... – 2009. – ... ... М.Т. ... ... ... саны қанша? Қазақ қайдан қуылған,
қырылған және атылған? – Алматы: Қазақстан – Атамұра, 1993. – 160 б.
63 Жумасултанов Т.Ж. ... ... ... ... в ... ... - Алматы, 2005.- 50c.
64 Проверили и ужаснулись. Достоверной статистики о ... в ... нет: ... ... ... ... // http://info-tses.kz/red/article
65 «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» 8 тамыз 2002
жылғы Қазақстан ... № 345-I заңы // ... ... ... ... ... Конституциясы 30 тамыз 1995 жылғы, 21
мамыр 2007 жылғы өзгертулер мен толықтырулармен //
67 «Неке және ... ... 17 ... 1998 ... № 321-I ... Заңы ... өзгертулер мен толықтырулармен) // Егемен
Қазақстан. – 2007. – 22 мамыр.
68 «Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексі» 15 ... 2007 ...... ... ... Заңы // Егемен Қазақстан. – 2007. – 22 мамыр.
69 ... ... ... ... ... бағдарламасын бекіту
туралы» 21 желтоқсан 2007 жылғы № 1245 Қазақстан ... ... // ... ... – 2007. – 22 декабря.
70 «2009-2011 жылдарға арналған Республикалық бюджет ... ... 2008 ... №96-IV ... ... Заңы (2009.01.01.
өзгертулер мен толықтырулармен) // ... ... – 2009. – 2 ... ... Ғ.Б., Ахметов А., Ахметова Г. Әлеуметтік қамсыздандыру
құқығы. Оқу құралы. – ... Заң ... 2005. – 360 ... ... үй ... ... 16 ... 1997 жылғы № 94-I Қазақстан
Республикасының Заңы (2007.26.07. № 311-III өзгерістер мен толықтырулармен
Қазақстан Республикасының Заңы) // Егемен Қазақстан. – 2007. – 27 ... ... ... ... туралы» 1995 жылғы 23 желтоқсандағы
№2723 ... ... Заңы ... № 311-III өзгерістер мен
толықтырулармен Қазақстан Республикасының ... // ... ... ... – 27 ... ... без ... // Информационно-познавательный Журнал для
детей и молодежи. – 2008. - №4.- 60 с.
75 ... ... ... ... ... ... ... and Culture. - Oxford, 2000.
76 Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. ... ...... 2002. – 405 ... ... ... ... туралы» 7 маусым 2006 жылғы № 170 –
III Қазақстан ... Заңы ... ... ... // ... Қазақстан. – 2007. – 12 қантар.
78 «Халықтың радиациялық қауіпсіздігі туралы» 23 сәуір 1998 жылғы №219-
I ... ... ... (2006.29.12. өзгерістер ... // ... ... – 2006. – 30 ... «Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы туралы» 3 желтоқсан 2003
жылғы № 1241 ... ... ... ... Мухамеджанов Б.А. Экологическая функция советского государства:
Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – ... 1990. – 24 ... ... ... ... ... 4 маусым 2003 жылғы № 430-II
Қазақстан ... Заңы ... ... мен ... ... ... – 2008. – 25 ... .
82 «Азаматтардың репродуктивтік ... ... ... ... ... 16 ... 2004 ... №565-II Қазақстан Республикасы
Заңы // Егемен Қазақстан. – 2004. – 17 маусым.
83 «АҚТҚ және ЖҚТБ ... және ... ... 5 ... 1994 ... ... ... Республикасының Заңы 07.07.2006 жылы өзгертулермен
толықтырулармен // Егемен Қазақстан. – 2006. – 8 ... «2007 – 2024 ... ... ... ... тұрақты
дамуға көшу тұжырымдамасы туралы» 14 қараша 2006 ... № 216 ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының денсаулықты
қорғауды реформалау және ... ... ... ... 2004 ... № 1438 ... ... Президентінің Жарлығы.
86 «Салауатты өмір салты және дұрыс тамақтану тұжырымдамасы» 7 ... ... №710 ... Республикасы Үкіметінің Қаулысы //
87 «Халықтың санитарлық – эпидемиологиялық әл – ... ... ... 2002 ... № 361- II ... Республикасының Заңы, 04.12. 2008
жылғы өзгертулермен толықтырулар //
88 «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі ... 26 ... ... №233-I ... Республикасының Заңы, 07.08. 2007 ... ... ... «2008-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы ана мен
баланың ... ... ... ... 28 желтоқсан 2007 жылғы № 1325
Қазақстан Республиасы Үкіметінің ... ... ... ... арналған Салауатты өмір сүру туралы бағдарлама»
21 желтоқсан 2007 жылғы №1207 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы //
91 «Азық-түлік өнімдерінің ... ... 21 ... 2007 ... ... Қазақстан Республикасының Заңы //
92 «2004-2010 жылдарға арналған ауылдық аумақтарды дамыту мемлекеттік
бағдарламасы» Қазақстан Респубикасы ... 2003 ... 10 ... ... ... 30 ... 2002 жылғы «ТМД ... - ... ... психотроптық заттардың және ... ... ... ... туралы келісім-шартын бекіту туралы»
№ 849 Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... // ... ... ... ... Қылмыстық кодексi» 16 шiлде 1997 жылғы №
167-1 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көшi-қоны туралы» 13 желтоқсан 1997 ...... ... Заңы ... ... өзгертулер мен
толықтыруларымен //
96 Бейсеков С.С. К вопросу об основных ... ... ... ... по ... ... ... //
Вестник КазНУ. Серия юридическая. - 2005. - №4.- С. ... ...... ... ... / ... басқарған
А. Е. Мешімбаева / Астана, 2007.- 394б.
98 «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» 20 ... ...... ... ... Заңы, 22.05.2007 ... ... // ... ... – 2007. – 23 ... «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» 19 маусым 1995 № 2337 жылғы
Қазақстан ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. – 2007. – 29 шілде.
100 «Этникалық қазақтардың тарихи отанына репатриациясы ... 16 ... 1998 ... № 900 ... Республикасы Үкіметінің
Қаулысы //
101 «2009-2011 жылдарға арналған ... Көш ... 2 ... ... № 1126 ... Республикасы Үкіметінің қаулысы //
102 «Оралмандарды иммигранттар квотасына қосу ережесі туралы» Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 қыркүйектегі № 858 ... ... ... жеке ... үй құрылысына жер учаскесін беру ережесі
туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 ... 9 ... ... ... 19 ... 1996 ... «ТМД ... азаматтарының
азаматтық алу тәртібінің жеңілдетілуі туралы» ... // ... ... ... ... ... құжаттандыру мен тіркеу ережесі
туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 12 шілдедегі № ... ... ... ... жылғы берілген өзгерістер мен
толықтырулармен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 25 ... ... В.С. ... ... и ... политики Республики
Казахстан // // Дипломатический курьер. - 2001. - №1-2. - С. 126- ... ... ... ... ... ... мен ... сонымен қатар, Қазақстан Республикасынан шығуы ережесі туралы»
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 28 ... №136 ... ... ... – 2000. – 29 ... Миграция. Сборник нормативно – правовых актов Республики Казахстан.
– Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 128 ... ... Т.Ф. ... - правовое регулирование
демографических процессов в Российской Федерации (историко-правовой ... – Дис. … ... ... ... – Чебоксары, 2005. – 187 с.
110 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазанда № ... ... ... ... ... сақтау
Министрлігі туралы» Ережесі, 13.03.2009 ... ... ... ... ... – 2009. – 14 наурыз.
111 «Республикалық балаларды оңалту орталығы туралы» 2007 жылғы ... № 723 ... ... ... Қаулысы // Казахстанская
правда. – 2007. – 22 августа.
112 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 ...... ... ... және ... ... ... Министрлігінің
кейбір мәселелері туралы» Ережесі, 14.03.2009 жылғы ... // ... ... – 2009. – 15 наурыз.
113 Қазақстан Республикасы ... 2007 ... 8 ...... ... «Қоршаған ортаны қорғау Министрлігі туралы» Ережесі
// Егемен Қазақстан. – 2007. – 9 ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы № 1118
қаулысымен бекітілген «Қазақстан ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. – 2004. – 29 қазан.
115 Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 22 маусымдағы № ... ... ... ... Iшкi ... министрлiгi
туралы» Ережесі // Егемен Қазақстан. – 2005. – 23 маусым.
116 «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... 2001 ... 23 ... № 148-ІІ Қазақстан
Республикасының Заңы (2009.09.02. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
// Егемен Қазақстан. – 2009. – 10 ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсанда № 1460
қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі ... // ... ... – 2005. – 1 қантар.
118 «Қазақстан Республикасының ұлттық қауiпсiздiк органдары туралы»
1995 жылғы 21 ... № 2710  ... ... Заңы
(2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан.
– 2007. – 28 шілде.
119 ... ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 29
желтоқсандағы № 435 ... (ҚР ... ... № 544 ... өзгерістерімен) // Егемен Қазақстан. – 2005. – 10 сәуір.
120 «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауiпсiздiк ... ... ... ... Республикасының 1993 жылғы 13 қаңтардағы № 1874-
XII Заңы (2007.19.12. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // ... – 2007. – 20 ... ... ... сот ... мен ... мәртебесі
туралы» Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 желтоқсандағы № 132-II
Конституциялық Заңы ... ... ... мен толықтыруларымен)
// Егемен Қазақстан. – 2008. – 18 қараша.
122 «Прокуратура туралы» Қазақстан Республикасының 1995 ... ... № 2709 Заңы ... берілген өзгерістер мен
толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан. – 2008. – 11 ... ... ... ... ... ... ... немесе улы
заттарды, оның құрымдық бөлiктерiн ... ... ... және ... ... ... №1-Н статистикалық есеп нысанын
бекiтiп және қолданысқа ... және оны ... ... ... ... ... ... Бас Прокурорының 2003 жылғы ... № 2 ... ... ... ... мен
толықтырулармен) // Казахстанская правда. – 2008. – 7 ... ... ... ... қылмыстар мен
құқықбұзушылықтар және ... ... ... № 1-ЭТ ... ... және олардың құрылуы бойынша Нұсқаулықтың ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін жауаптылыққа тартылған тұлғаларды, сондай-
ақ сот арқылы экстремистік, лаңкестік ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2005 жылғы
30 мамырдағы № 19 Бұйрығы ... ... ... ... // ... ... – 2007. – 14 қараша.
125 «Бала асырап алу, соның ішінде шетел азаматтарының бала асырап алуы
туралы ... N1-У ... ... ... және оны құру ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының 2006
жылғы 28 желтоқсандағы № 79 Қаулысы // ... ... – 2006. – ... ... ... ... Жарлығы «Қазақстан
Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және ... ... ... ... ... ... № 593 ережесі
(2008.15.05. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен) // Егемен Қазақстан.
– 2008. – 16 ... ... ... ... ... Адам ... комиссия туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы
19 наурыздағы № 1042 ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. – 2008. – 13 қараша.
128 Новиков Ю. О работе миграционной полиции МВД РК // ... К. ... - 28 ... ... Л. Правовые аспекты иммиграции. Опыт принимающих ... ... ... ... «Законодательство в области
миграции в Казахстане». - ... 2000. - С. ... А. О ... // Свободная мысль. – 2000.– №1. – С .8.
131 Ковалев В. ... и ... // ... ... 2000. ... ... ... | | | | ... | | |
| |1999 ... ... ... ... ... |Эйелдер |
|Всего ... ... ... ... |Женщины |
|1999 2006|1999 ... ... ... 2006|1999 2006|
|2007 |2007 |2007 |2007 |2007 |2007 ... ... ... |37 |84 |12 |42 |86 |23 |95 |98 ... өлімі
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | |
| ... ... ... ... |Қала |Ауыл | |
| | ... ... | ... ... | |
| |11999 |22006 |22007 |
| |1999 |2006 | |1999 |2006 |2007 | |
| || || | || || | | |
| | |2007 | | | | | ... |141 |138 |1|65,3 |45,6 |46,8 ... | | |5| | | |
| | | |3| | | ... |8 |4 |4|83,6 |35,3 |32,1 ... |7 |6 |4|71,2 |43,6 |27,4 ... |14 |9 |1|63,7 |29,4 |40,5 |
| | | |4| | | ... |6 |10 |1|73,3 |84,9 |90,3 |
| | | |1| | | ... ... |6 |2|39,7 |59,7 |18,8 ... |18 |15 |1|111,8 |65,2 |49,0 |
| | | |2| | | ... |8 |8 |7|52,2 |38,8 |32,0 ... |8 |3 |3|75,3 |25,9 |26,0 ... |2 |16 |6|15,9 |107,6 |36,8 ... |6 |2 |1|97,3 |16,9 |116,5 |
| | | |3| | | ... |29 |32 |3|65,5 |52,0 |56,0 ... | | |8| | | ... |6 |2 |5|68,6 |18,2 |43,2 ... |4 |4 |5|54,6 |49,8 |62,1 ... | | | | | | ... ... |5 |1|102,3 |23,8 |59,7 |
| | | |3| | | ... қ.ә. |1 |4 |5|21,3 |37,2 |37,6 ... қ.ә. |4 |12 |1|19,5 |34,6 |30,9 |
| | | |1| | | ... ... негізгі жіктеліміне қарай өлгендер
| |Өлгендер |100 000 | |
| ... адам ... на 100| |
| ... |000 ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... |
| |9 |6 |7 |9 ||6 |07 | ... | | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... ... |16 |10 |97 |5 |,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |2 |5 |3 |4 |1 |,2 ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1 |5 |8 |0 |3 |,2 ... ... |6 |4 |8 |6 |,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |8 | | | | |1 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | |6 ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | |3 ... ... өсім ... | | | | |
| |1999 |2006 I|1999 |2006 |2007 ... |2007 | |
| |I |2007 | |I | |9 |I | | |
| | | | ... халық| | | | | |
| | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |66,15 ... ... ... | | |34 | | | |87 | | ... |64,38 |63,58 ... ... ... | | |77 | | | |70 | | ... |65,25 |65,69 ... |59,56|70,|72,10 |72,81|
| | | |17 | | | |57 | | ... |66,74 |66,46 ... ... |71,94|
| | | |37 | | | |14 | | ... |63,86 |66,17 ... ... |73,11|
| | | |56 | | | |67 | | |
| | | | | | | | | | ... |65,23 |66,59 ... ... ... | | |24 | | | |80 | | ... |66,52 |66,89 ... ... |72,92|
| | | |28 | | | |02 | | ... |63,90 |63,92 ... ... ... | | |70 | | | |99 | | ... |64,99 |65,19 ... ... ... | | |93 | | | |77 | | ... |65,43 |66,04 |66,|62,01|61,59 |62,32|68,|70,78 |71,42|
| | | |86 | | | |98 | | ... |64,35 |65,62 ... ... ... | | |57 | | | |07 | | |
| | | | | | | | | | ... |67,13 |67,61 |67,|63,40|63,26 |63,18|71,|72,15 |72,29|
|Қазақстан | | |65 | | | |40 | | ... |65,14 |65,07 ... ... ... | | |67 | | | |62 | | |
| | | | | | | | | | ... |65,14 |64,81 ... ... ... | | |73 | | | |05 | | |
| | | | | | | | | | ... |64,93 |64,80 ... ... |71,71|
|Қазақстан | | |02 | | | |65 | | ... |67,60 |71,39 ... ... ... | | |63 | | | |77 | | ... |67,98 |69,66 ... ... |75,50|
|қ.ә. | | |45 | | | |57 | | |
| ... және ... ... |
| ... | | |
| |1999 |2006 ||1999 |2006 |2007 ... |2007 |
| || |2007 | || | |9 || | |
| | | | | |Қал| | | |
| | | | | |а | | | |
| | | | | |хал| | | |
| | | | | |қы | | | ... | | | | | | | | | ... |65,33 |65,|59,30|59,03 |59,43 |70,|71,97 |72,74|
|сы | | |81 | | | |78 | | ... |63,60 |62,61 ... |56,45 ... ... | | |83 | | | |54 | | ... |64,44 |64,86 ... |58,44 ... |72,28|
| | | |25 | | | |50 | | ... |64,27 |63,15 ... |57,46 ... |70,72|
| | | |91 | | | |64 | | ... |62,53 |65,34 ... |59,25 ... ... | | |13 | | | |53 | | |
| | | | | | | | | | ... |64,82 |65,52 ... |57,84 ... |72,47|
|Қазақстан | | |03 | | | |33 | | ... |65,23 |65,39 ... |60,03 ... ... | | |34 | | | |61 | | ... |63,60 |63,39 ... |56,72 |69,|70,32 |70,62|
| | | |51 | | | |92 | | ... |65,30 |64,46 ... |57,84 ... |72,17|
| | | |6 | | | |92 | | ... |64,21 |64,71 ... |60,79 ... ... | | |14 | | | |75 | | ... |63,86 |64,82 |62,|58,64|58,88 |58,32 |69,|71,87 |70,13|
| | | |52 | | | |79 | | |
| | | | | | | | | | ... |65,68 |65,32 ... |60,28 ... |71,09|
|Қазақстан | | |58 | | | |40 | | ... |65,20 |64,66 ... |58,35 ... |72,87|
| | | |25 | | | |00 | | |
| | | | | | | | | | ... |64,51 |62,97 ... |56,23 ... ... | | |4 | | | |0 | | |
| | | | | | | | | | ... |64,31 |63,84 |64,|58,37|57,22 |57,31 |70,|70,86 |71,63|
|Қазақстан | | |45 | | | |53 | | ... |67,60 |71,39 ... |68,21 ... ... | | |63 | | | |77 | | ... |67,98 |69,66 ... |64,65 ... ... | | |45 | | | |57 | | |
| | | | ... халқы | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |67,51 ... |62,31 ... ... | | |03 | | | |06 | | ... |65,23 |64,90 |64,|60,90|59,47 |59,74 |69,|71,00 |70,60|
| | | |69 | | | |96 | | ... |66,59 |67,17 ... |61,72 ... ... | | |81 | | | |96 | | ... |68,01 |68,13 |67,|64,11|64,04 |62,68 |71,|72,69 |72,35|
| | | |27 | | | |98 | | ... |66,30 |67,46 ... |61,70 ... ... | | |29 | | | |11 | | |
| | | | | | | | | | ... және ... ... |
|әйелдер | | ... I |1999|I ... ... I | |2006 | | |2006 | ... | |I | | |I | ... ... | | | | | | | | |4 ... |67,69|68,03|68,01|64,06|63,49|63,76|71,58|73,22|72,7|
| | | | | | | | | |3 ... ... | | | | | | | | |4 ... ... | | | | | | | | |9 ... ... | | | | | | | | |8 ... ... | | | | | | | | |2 |
| | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |7 ... ... | | | | | | | | |5 |
| | | | | | | | | | ... |65,65|66,08|65,66|60,48|61,07|60,56|71,50|71,77|71,7|
|Қазақстан | | | | | | | | |7 |
| | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |6 ... ... ... |2006 |2007 | |
| | ... | | |
| | |дер | | |
| | | | | ... ... ... ... |232427|295057 |311740|
|оның ішінде: | | | ... ... ... ... |172198|
|Сыртқы |41320 |66731 |53397 |
|көші-қон | | | ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... |1859 |10096 |10784 ... ... |39461 |56635 |42613 |
| | ... |
| | |ер | ... ... ... ... |232427|295057 |311740|
|оның ішінде: | | | ... ... ... ... ... ... |42435 |
|көші-қон | | | ... ... | | | ... ... | | | | ... | | | | ... |44707 |3419 |2668 ... елдерінен |120240|30271 |39767 |
|Көші-қон | | | ... | | | |
| | | | ... ... |10962 ... ... |0 |0 |0 ... ішінде: | | | ... |0 |0 |0 ... |0 |0 |0 ... ... |10962 |
|көші-қон |7 | | ... ... | | | ... елдерінен | | | ... | | | ... ... |8116 |
|ТМД елдерінен |-80779|26364 |2846 |
Сыртқы көші-қон
| ... ... ... | |
| | | ... | |
| ... ... |200|1999|2006|2007|
| | |I |7 | |I |7 || || | ... ... ... ... |2394|
| | | |8 |3 | | |3 | |448 ... ... ... ... ... | | |4 | | |1 |2 | | ... |993 |6690 ... |214|-441|4946|4633|
| | | |7 | | |4 |0 | | ... |407 |1195 |020|774 |132 ... ... ... ... |353 |
| | | |0 | | |7 |4 | | ... ... ... ... |476 |
| | | |5 | | |9 |3 | | ... ... ... ... | | |4 |9 | |7 |49 | |3 ... ... ... |525|-240|5656|-279|
| | | |3 |1 | |4 |90 | |1 ... |338 |1198 ... ... |41 |
| | | | | | | |9 | | ... ... ... |742|-172|7271|6244|
| | | |6 | | | |1 | | ... ... ... ... | | |8 | | |0 | | | ... ... |286|1869|2390 |281|-163|1006|46 |
| | | |3 |4 | |7 |32 | | ... ... ... ... | | |4 |7 | |3 |6 | |9 ... Қазақстан|3373|2078 |244|1211|4438 |588|-874|-236|-344|
| | | |8 |4 | |8 |1 |0 |0 ... қ.ә. |775 |455 ... ... | | | | | | |7 | | ... қ.ә. ... ... ... |
| | | |4 | | |6 |5 | | |
| | | | |ТМД ... | | | |
| | | | | | | | | ... ... |1 | |13 |40 | |67 |79 |4 | ... |2765|3039 ... ... ... | | |2 |9 | |7 |14 | |5 ... ... |295|7106|1150 |123|-602|2427|1718|
| | | |1 | | |3 |5 | | ... ... ... ... | | |4 | | |6 |1 | | ... |406 |1175 |201|748 |131 ... | | |7 | | | | | | ... ... ... ... |379 |
| | | |3 | | |4 |5 | | ... ... ... ... |499 |
| | | |9 | | |0 |8 | | ... |2924|4247 |209|1126|3400 |421|-833|847 |-212|
| | | |6 |0 | |7 |6 | |1 |
| ... ... ... |
| | | ... |
| ... ... ... | |
| | || |7 | |I | || |2007 ... |2610|4021 |235|1968|3591 |4900|-170|430 |254|
| | | |4 |9 | | |79 | |6 ... |336 |1190 ... |638 ... |40 |
| | | | | | | |4 | | ... ... ... |734 ... |623|
| | | |2 | | | |6 | |8 ... ... ... ... ... | | |2 | | | | | |2 ... |2280|2182 |185|1242|1950 |2504|-101|232 |646|
| | | |8 |0 | | |40 | | ... ... ... ... ... | | |4 | | | |5 | |2 ... ... ... |5716|-554|-2737|-43|
| | | |4 | | | |8 | |62 ... қ.ә. |547 |415 ... |889 ... ... | | | | | | |5 | |5 ... қ.ә. ... ... ... ... | | |5 | | | |1 | |0 |
| | | | | | | | |
| | | | ... тыс | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | | | | | ... ... ... ... | | |84 |7 | | |48 | |6 ... |175 |1653 ... |309 ... ... | | |6 | | | | | |7 ... |40 |24 |43 |1077|57 |188 ... ... | | | | | | |7 | |5 ... |193 |2596 ... |108 ... ... | | |3 | | | |9 | |5 ... |1 |20 |3 |26 |1 |1 |-25 |19 |2 ... ... |6 |7 |46 | |33 ... ... |67 |34 |36 |1582|53 |59 ... |23 |
| | | | | | | |5 | | ... |236 |831 ... |450 ... ... | | | | | | |3 | | ... |71 |152 ... |354 |-701|-425 |-24|
| | | | | | | |1 | |5 ... |2 |8 |1 |47 |10 |- |-45 |-2 |1 ... |68 |8 |4 |23 |11 |8 |-55 |-3 |6 ... |09 |119 |46 |967 |56 |40 |-758|63 |6 ... | | | | | | | | | ... |82 |1214 ... |313 ... |692|
| | | |5 | | | |2 | | ... |123 |686 ... |277 ... |133|
|Қазақстан | | |0 | | | |1 | |3 ... ... |619 ... |172 ... ... | | |4 | | | |3 | | ... қ. ә. |228 |40 |40 |100 |93 |75 ... |35 ... қ. ә. |147 |2086 |439|581 |61 |81 ... |158|
Елдер бойынша сыртқы көші-қон
| ... ... ... ... |
| ... ... |2007|1999 |2006 |200|
| | || |7 | || | || || |7 ... |284 |301 |121|208 |52 |61 |76 |249 |60 ... |48 |317 |67 |42 |15 |9 |6 |302 |58 ... |417 |148 ... |805 ... ... | | | | | | | | |9 ... |93 |203 |73 |78 |6 |7 |15 |197 |66 ... ... |176|1110|130 |126 |282 |2267 |163|
|Республикасы | | |0 | | | | | |4 ... |88 |28 |19 |177 |19 |15 |-89 |9 |4 ... ... ... |3770|-8139|-13227|267|
| |9 | |66 |15 | |4 |6 | |38 ... |455 |684 |154|57 |38 |25 |398 |646 ... ... |409|448 |17 |25 |908 |4548 ... | | |0 | | | | | |5 ... ... ... |451 |4946 |32012 |244|
| | | |40 | | | | | |89 ... ... ... |539 |-1686|-164 |-25|
| | | | | | | | | |2 ... ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |078|4470|3419 |668 |-4284|6677 |811|
| | | |4 |7 | | |8 | |6 ... |23 |37 |40 |609 |235 |155 |-586 |-198 ... | | | | | | | | |5 ... |507 |615 ... ... |128|
| | | | |2 | | |5 | |6 ... |43 |15 |17 |277 |16 |6 |-234 |-1 |11 ... |63 |81 |82 ... |63 ... |19 ... |75 |40 |26 |- |0 |- |75 |40 |26 ... |2 |38 |19 |332 |182 |152 |-330 |-144 ... | | | | | | | | |3 ... |145 |5003 |582|5 |90 |50 |140 |4913 ... | | |9 | | | | | |9 ... |23 |7 |4 |16 |2 |3 |7 |5 |1 ... |22 |2 |2 |42 |0 |2 |-20 |2 |0 ... |437 |3648 |370|162 |43 |25 |275 |3605 ... | | |6 | | | | | |1 ... кия |95 |343 |304|46 |6 |3 |49 |337 ... |4 |2 |6 |8 |0 |3 |-4 |2 |3 ... ... |420 |265 |187|763 |194 |358 |-343 |71 ... | | | | | | | | |1 ... көші-қон
| |Кел ... ... ... | |
| ... ... ... Сальдо| |
| | | ... | |
| ... ... |1999|2006|2007 |
| | |I |7 | |6 | || || | |
| | | | | |I | | | | ... ... |0 |0 ... |27 |7 |740|27 |7 |740| | | ... ... |6 | |67 |7 | |62 |1 |3 |5 ... ... | | |81 | | |95 | | |4 ... ... |2 | |31 |6 | |76 | |0 | ... ... ... ... |
| | | |1 | | |0 | | | ... Қазақстан|5933|11086|129|7324|12263|142|-1391|-117|-136|
| | | |09 | | |74 | |7 |5 ... ... | | |33 |7 | |29 | |1 |6 ... ... |730 |
| |9 | |11 |8 | |81 | | | ... ... |0 | |45 |5 | |27 | |2 |2 ... |3610|5727 |696|7650|9980 |114|-4040|-425|-452|
| | | |7 | | |96 | |3 |9 ... ... ... ... |405 ... | | |6 | | |0 | | | ... ... |0 | |90 |9 | |21 | |0 |1 ... ... |7 | |52 |0 | |57 | |7 |5 ... ... | | |66 |6 | |86 | |2 |0 ... Қазақстан|2081|22080|220|2657|28714|286|-5757|-663|-655|
| |6 | |84 |3 | |42 | |4 |8 ... қ.ә. ... |7 | |49 | | |54 | |1 |5 ... қ.ә. |2174|59370|603|1602|37396|408|5718 |2197|1948|
| |7 | |48 |9 | |60 | |4 |8 |
| | | | ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ... ... |83 |5 |512|64 |5 |117| |0 |5 ... ... ... ... | | |0 |1 | |2 | | | ... ... ... |702|19 ... | | |5 | | |4 | | | ... ... ... | | |95 | | |7 | | | ... ... ... ... | | |7 | | |3 | | | ... ... ... |468|893 |2229|2576|
| | | |4 | | |8 | | | ... ... ... ... | | |9 | | |5 | |5 |6 ... ... |3 | |10 |5 | |65 | | | |
| |Кел ... ... ... |
| ... |Выбывшие |айырымы Сальдо|
| | | ... |
| ... ... ... ... | |I |7 | || |7 || || | ... |8553|13300|118|1068|9839 |839|-2133|3461|3457|
| | | |49 |6 | |2 | | | ... ... ... ... | | |4 | | |3 | |9 |9 ... ... ... ... ... | | |4 | | |2 | | | ... |1500|8812 |814|1062|13624|145|4383 |-481|-645|
|Қазақстан |8 | |5 |5 | |96 | |2 |1 ... ... ... ... |3959|4578|
| | | |36 | | |8 | | | ... ... ... |302|-680 |1503|1421|
|Қазақстан | | |1 | | |0 | | | ... ... |9 | |26 |8 | |48 | | | ... қ.ә. ... |7 | |49 | | |54 | |1 |5 ... қ.ә. ... ... |7 | |48 |9 | |60 | |4 |8 |
| | | | ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ... ... |4 | |28 |63 |2 |623|9 |40 |95 ... |5416|5884 |543|1484|9087 |969|-9430|-320|-425|
| | | |7 |6 | |0 | |3 |3 ... ... ... |647|-1249|-196|-293|
| | | |6 | | |1 | |1 |5 ... ... |9 | |36 |3 | |49 | |6 |3 ... |1134|2381 ... ... ... | | |4 | | |7 | | |3 ... ... ... ... | | |5 | | |6 | |6 |1 ... ... ... ... | | |4 | | |44 | |6 |0 ... ... ... |991|-4527|-527|-651|
| | | |1 | | |6 | |2 |5 ... ... ... | | |6 | | |35 | |3 |9 ... |488 |1210 ... ... | | |3 | | |3 | | |0 ... |409 |2204 |364|1109|1656 |218|-700 |548 |1454|
| | | |2 | | |8 | | | ... ... ... | | |45 |4 | |25 | |8 |0 ... ... ... |919|-1528|-507|-558|
| | | |6 | | |9 | |6 |3 ... ... ... | | |5 | | |66 | |5 |1 ... ... ... | | |8 |5 | |94 | |0 |6 |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 152 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Транзиттік экономика166 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Көрсеткіштік және логарифмдік функциялар (қайталау) көрсеткіштік және логарифмдік функциялар (қайталау)8 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Өндірістік шығындар11 бет
Өндірістік шығындар жайлы12 бет
Linux операциялық жүйесінің функциялары20 бет
MS Excel - дегі формулар мен функциялары7 бет
MS Excel функциялары мен формулалары30 бет
Norton Commander сервистік қаптама бағдарламасының функциялары мен қызметі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь