Қытай экономикасының дамуы және әлемдік экономикадағы рөлі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1. ҚХР.ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері .. 5
1.1 Қытай экономикалық реформасының басталуы және оның кезеңдері . 5
1.2 Экономикалық реформа бағыттары мен механизмдері ... ... ... ... ... ... .. 11
1.3 Меншік қатынастарының өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 20

2. Реформа нәтижелері мен Қытай экономикасының қазіргі жағдайы . 25
2.1 Экономикалық реформа нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Қытай экономикасының қазіргі проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 38

3. Қытайдың әлемдік экономикаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 47
3.1 ҚХР.сының әлемдік экономикадағы экономикалық көшбасшылығының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 47
3.2 ҚХР.ң Қазақстандағы мүдделері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
Кіріспе
Халық саны жағынан әлемде алғашқы орынды иеленетін, жер көлемі жағынан әлемде үшінші орын алатын Қытай елі көптеген ғалымдардың қызығушылығын тудыруда. Бұл көбіне Қытай елінің экономикалық өсімі жағынан алдыңғы қатарлы елге айналғандығымен байланысты.
Қытайдың экономикалық дамуы мен оның әлемдік экономикадағы орнын көптеген ғалымдар зерттеген. Қытай еліне Ресей, Қазақстан экономисттері қызығушылық танытуда. Ұсынылып отырған жұмыста Қытайдың Хайнань университетінің экономика ғылымдарының докторы Хуан Дингуй, ҚХР қоғамдық ғылымдар академиясының ғалымдары Ван. Лолинь, Вэй Хоукайдың мақалалары қолданылды. Сондай-ақ Ресейдің экономика ғылымдары докторы Владислав Иноземцев, Санкт-Петербург экономика және қаржы университетінің профессоры А.С.Селищев сияқты ғалымдар Қытай экономикасының мәселелерімен айналысқан. Дегенмен, Қытай экономикасының дамуы жөнінде ғалымдар бір шешімге келе алмай отыр, экономикалық жетістіктердің себептері әр түрлі етіп көрсетіледі. Сонымен бірге Қытай экономикасының дамуының Қазақстан үшін қандай әсері бар екендігін біздің ғалымдар терең қарастырмайды.
Ал біздің ел үшін әлемдік нарыққа ену кезінде әрі көрші, әрі серіктес, әрі бәсекелес болып келетін Қытай сияқты алып мемлекеттің экономикасының даму ерекшеліктерін зерттеу аса маңызды болып келеді. Қытай халық республикасы дүние жүзілік сауда ұйымына 2001 жылы мүше болған. Қазақстан Республикасының осы ұйымға мүше болуға үлкен дайындық жасап жатқандығы белгілі. Осыған орай, әлемдегі алдыңғы қатарлы 50 мемлекеттің қатарына қосылуды мақсат етіп отырған Қазақстан үшін, Қытай сияқты көршіміздің экономикалық дамуын білу өте қажет.
Ұсынылып отырған жұмыстың басты мақсаты, Қытай Халық Республикасының экономикалық дамуының ерекшеліктерін зерттеу.
Аталған мақсатқа байланысты келесідей міндеттер бар:
• Қытай экономикалық реформасының кезеңдерін зерттеп, сараптама жүргізу. Жұмыста негізінен 1978 жылдан кейінгі реформаларға көп көңіл бөлінген, оған себеп осы кезде Қытай экономикасын алға тартқан Қытай ерекшеліктеріне сай социализм құру бағытының бастау алуы.
• Реформаның қазіргі нәтижелерін қарастыру.
• Қытай елінің қазіргі таңдағы басты мәселелеріне талдау жасау.
• Қытай елінің қазіргі әлемдік экономикадағы көшбасшы ел болу мүмкіндіктерін бағалау
• Қазақстан мен Қытай арасындағы қатынастарды қарастырып, Қытай елінің біздің елімізге танытып отырған қызығушылықтарын анықтау.
Ұсынылған жұмыстың жазылуы барысында статистикалық мәліметтер және оқулықтармен қатар, интернеттегі сараптамалық сайттардан алынған мәліметтер, газеттер мен журналдардағы мақалалар қолданылды. Сондай-ақ Қытай елінің экономикалық даму көрсеткіштерін сипаттаған кестелер де енгізілген.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Селищев А.С., Селищев Н.А. Китайская экономика в XXI веке. – СПб.: Питер, 2004. – 240с.: ил.
2. Справочник-Китай// Издательство “Синь син” 1999 год
3. Мейірманова Г.А. Қытайдағы аграрлық реформаның жүргізілуі(1978-2000 жж.)//ҚазНУ хабаршысы, Тарих сериясы - 2002 жыл -№1-115-117- беттер.
4. Ли Ли и Кондрашова Л. Демократизация прав собственности: китайский вариант//Проблемы теории и практики управления – 2003 год-№ 2-24-30-стр.
5. Справочник - Китай//издательство “Синь син” 2004 год
6. Яо Цзинъюань: новые проблемы, стоящие перед экономикой Китая - china.org.cn
7. Чжоу Синьчэн Экономическая реформа в Китае: достижения и задачи - http://chinapro.ru
8. Дорога в Поднебесную: Made in China - http://k2kapital.com
9. Хуан Дингуй Китай: подходы и особенности экономических преобразований - http://chinapro.ru
10. Рахимов Р.К. Современная ситуация в нефтегазовой промышленности Китая//АльПари-2003 год- №3-4 -124-128 стр.
11. Қаражанова Ж. Қ. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының сауда-экономикалық қатынастары//ҚазНУ хабаршысы, Тарих сериясы. - 2005жыл - №3(38) – 89-92-беттер
12. Садуақасов А. Қытай экономикасның құпиясы неде?//Дала мен қала - 2005 жыл-№20 -4-бет
13. Макаренко И.П.Прогноз ИЭЭ. Китай. – iee.org.ua
14. Китай перехватил у США лидерство на мировом рынке ПК и мобильных телефонов - www.liga.net
15. Касымжомарт Токаев «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» - Алматы: АО «САК» - 2000 год – 584 стр.
16. Сидоров О. Казахстано-китайские отношения: проблемы и перспективы сотрудничества. - www.gazeta.kz
17. Танирбергенов А. Казахстан и Китай: добрососедство и взаимодействие//Саясат-2004-№3 - 6-11-стр.
18. Электронная энциклопедия Кругосвет// раздел «Страны» - Китай
19. Ақатаева А. Қытай-Қазақстан инвестициялық ынтымақтастық мәселелері// ҚазНУ хабаршысы. Шығыстану сериясы. - 2005 жыл- №2(31) – 17-23-беттер
20. Кулахметов А. Региональные интересы Китая в Казахстане//АльПари 2002 год - №1 – 35-37-стр.
21. Бельчук В. Вновь об оценке реформ в Китае//Мировая экономика и международные отношекния-2005 год- № 4 – 87-93-стр
22. Құйғанбай Қ. ҚХР нарықтық экономиксындағы дамыған сыртқы сауда//Ағайын-2001жыл-№1 - 44-45-беттер
23. Брилев С. Казахстано-китайские отношения: сотрудничество или великая миссия. - www.dialog.kz
24. Титаренко М. Постепенное создание многоукладной экономики – фактор успеха реформ в Китае - http://chinapro.ru
25. Андрей Островский Догнать и перегнать Америку. Новые горизонты китайской экономики в XXI веке - http://chinapro.ru
26. Әмірбекұлы Ж. Қытай: экономикалық реформа тәжірибелері//ҚазНУ хабаршысы. Экономика сериясы-1998 жыл-№1(13)-46-48-беттер
27. Рахимов Р.К. Энергетичесоке сотрудничество Китая с Россией и Казахстаном//АльПари-2004 год-№2-3 – 68-71-стр.
28. Сыроежкин К. Китайские сюрпризы// Континент.- 2004-29 сентябрь-12 октябрь- 33-35-стр.
29. Ермекбаев Н. О внешнеэкономических связях Китайской Народной Республики (КНР)// АльПари – 2003 год - №1 – 90-94-стр.
30. Тим Луард Китай - новая сверхдержава? - news.bbc.co.uk
        
        тақырыбы:    «Қытай экономикасының дамуы және әлемдік экономикадағы рөлі»
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.................................. 3
1. ҚХР-ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері .. ... ... ... ... ... және оның ... . ... Экономикалық реформа ... мен ... ... ... ... ... 20
2. Реформа нәтижелері мен Қытай экономикасының қазіргі жағдайы . 25
2.1 ... ... ... ... ... ... ... проблемалары
......................................... 38
3. ... ... ... ... 47
3.1 ҚХР-сының әлемдік экономикадағы экономикалық көшбасшылығының қалыптасуы
............................................................................
............................. 47
3.2 ҚХР-ң Қазақстандағы мүдделері ………………………………………… ... ... ... 63
Кіріспе
Халық саны жағынан әлемде алғашқы орынды иеленетін, жер көлемі ... ... орын ... Қытай елі көптеген ғалымдардың қызығушылығын
тудыруда. Бұл ... ... ... ... өсімі жағынан алдыңғы
қатарлы елге айналғандығымен байланысты.
Қытайдың экономикалық дамуы мен оның әлемдік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономисттері
қызығушылық танытуда. Ұсынылып ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы Хуан Дингуй, ҚХР қоғамдық
ғылымдар академиясының ғалымдары Ван. Лолинь, Вэй ... ... ... ... ... ... докторы Владислав
Иноземцев, Санкт-Петербург экономика және қаржы университетінің профессоры
А.С.Селищев сияқты ғалымдар Қытай экономикасының ... ... ... ... ... ... ғалымдар бір шешімге келе
алмай отыр, экономикалық ... ... әр ... ... ... ... ... экономикасының дамуының Қазақстан үшін
қандай әсері бар ... ... ... ... ... ... ел үшін ... нарыққа ену кезінде әрі көрші, әрі серіктес,
әрі бәсекелес ... ... ... ... алып ... ... ... зерттеу аса маңызды ... ... ... ... ... жүзілік сауда ұйымына 2001 жылы мүше болған. ... осы ... мүше ... ... ... ... жатқандығы
белгілі. Осыған орай, әлемдегі алдыңғы қатарлы 50 мемлекеттің қатарына
қосылуды мақсат етіп ... ... ... ... сияқты көршіміздің
экономикалық дамуын білу өте қажет.
Ұсынылып отырған жұмыстың басты мақсаты, Қытай ... ... ... ... ... ... байланысты келесідей міндеттер бар:
• Қытай экономикалық реформасының кезеңдерін зерттеп, ... ... ... 1978 жылдан кейінгі реформаларға көп
көңіл бөлінген, оған себеп осы ... ... ... ... Қытай ерекшеліктеріне сай социализм құру бағытының бастау
алуы.
• Реформаның қазіргі нәтижелерін ... ... ... ... ... ... мәселелеріне талдау жасау.
• Қытай елінің қазіргі әлемдік ... ... ел ... ... ... мен ... ... қатынастарды қарастырып, Қытай
елінің біздің елімізге ... ... ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтер және
оқулықтармен қатар, интернеттегі сараптамалық ... ... ... мен журналдардағы мақалалар қолданылды. Сондай-ақ
Қытай елінің ... даму ... ... кестелер де
енгізілген.
1. ҚХР-ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері
1.1 Қытай экономикалық реформасының басталуы және оның кезеңдері
Қытай – ... ... ... ... замандағы әлемдегі ең қуатты
мемлекеттердің бірі ... ... ... ... аренада осындай
маңызды орынға XX ғасырдың 70-ші ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан болар Қытайдың социалистік
жүйеге жүргізген реформасына әр ел ғалымдары үлкен ... ... ... ... ... ... құрылғаннан соң, алғашқы үш жылда ол бар күшін азаматтық соғыс
салдарын жоюға салды. Сондай-ақ ҚХР ... ... ... ... соғыстың салдарынан құлдыраған экономиканы ретке келтіруден
басталды. 1937 ... ... 1949 жылы ауыл ... өндірісі 20-
25%-дан аса төмендеді, өнеркәсіп өндірісі 50-56%-ға азайды, ал жеңіл
өнеркәсіп 30%-ға ... ... 90 %-ы ... ... ал ... даму ... өте төмен болды. 1949 жылы жанбасына шаққандағы
табыс 54 долларды немесе 66 юаньді құрады. Халық саны 541,7 млн. ... ... ... жаңа ... ... ... ... алды. Экономиканы қалпына келтіру кезеңінде 1949-1952 жылдары ауыл
шаруашылығы жылына 14,1%-ға, өнеркәсіп 40,7%-ға ... Бұл ... ... ... ... келуін көрсетеді. 1952 жылы Қытайдың ЖІӨ-і 67,9
млрд. ... ... ... жан ... ... 119 ... құрады[1].
Дегенмен Қытай экономикасының бұл көрсеткіштері ... ... өте аз ... ... бес ... жоспар кезінде (1953-1957)
ауыр өнеркәсіпке көбірек көңіл бөлінді (оның өндірісі 75 %-ға өсті) ... ... ... келесілер болды:
1. КСРО көмегімен 156 ірі нысандардың құрылысына бар күшті салу. Сондай-
ақ социалистік индустриялизацияның ... ... ... 694 ірі ... ... құру
2. Ауыл шаруашылық және қолөнер кооперативтерінің құрылуын жылдамдату.
3. Ұлттық капиталистік өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... ЖІӨ 1,57 ... өсті.
Алайда Мао Цзэдун экономикалық өсу қарқынына көңілі толмай, ... ... ... бағыттады («үлкен қадам басу»
бағдарламасы). Оның басты ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мен
өнеркәсіп тауарларының өндірісін өсіру мақсатында бүкіл халықты интенсивті
еңбекке мобилизациялау.
Бұл бағдарламаның негізгі элементі төменгі ... ... ... қирандысынан(лом) металл өндіру үшін «аулалық домна пештерін» құру
болды. Миллиондаған шаруалар мен қала ... ... ... ... ... ... ... істеу үшін егіс алқаптары мен
фабрикаларды тастауға мәжбүр болды. Осы бағдарлама ... ... мен ... балқымасының жалпы көлемі бірнеше жылдың өзінде-ақ,
Ұлыбритания көрсеткіштерінен асып түскенімен, экономикаға ... ... ... ресурстарды бейберекет сату, өндіріске отын табу мақсатында
ағаштардың жаппай кесілуі, бұның нәтижесі – ашаршылыққа ... ... ... ... жылдардағы ашаршылық 30 миллион адамның
өмірін алып кеткен.
1960 жылы Кеңес Одағы Қытайға ... ... ... ... ... ... алып ... Ол кезде Қытай Батыс елдерінен ... ... ... ... ... ... ... ішінде Канада
және Австралия бар. 1961 пен 1965 жылдар арасында Қытай ... ... Дэн ... мен Лю ... ... саяси бағытының
негізінде жүргізілді. Жалпы өнеркәсіптік өнімнің көлемі ... 17%-ға ... да ... ... Бұл ... себеп болған өндірісті
басқаруда жоғары маманданған кадрларды пайдалану, ... ... және ... ... ... ... ... бағыттың» дамуын 1966 жылы басталып, 10 жылға созылған
«ұлы ... ... ... ... ... Барлық мектептер
жабылып, әскер тарапынан ... ... ... хунвэйбиндармыз («қызыл
қорғаушылар») деп атап жүрген жастардың отрядтары барлық «оңшылдарды» - ... ... ... ... ... ... төңкеріс» Қытайдың
интеллектуалды және мәдени саласына зардап келтіруімен қатар, ... да зиян ... ... ... ... ... және ... партияның көптеген кадрлары заман талабына сай
болмай қалды. Сыртқы ссуда көлемі күрт төмендеді. 1967 ... ... ... ... ... орнатуды қолға алғанымен, елдегі тәртіпсіздіктер 1971
жылға дейін толастаған жоқ.
Мао Цзэдун елді басқаруын ... соң, Дэн ... мен Чжоу ... ... экономикалық даму стратегиясына қайтаруға тырысты. Алайда
бұл талпыныстарға «мәдени төңкеріс» кезінде билік басына ... ... ... оппозициялық әрекеттері кедергі келтірді.
Шиеленіскен жағдай 1976 жылы Мао ... ... ... ғана аяқталды.
Мәдени төңкеріс жылдары Қытай экономикасы аса ауыр хальге түсті. Ауыл
шаруашылығы өте қатты құлдырап кетті. ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейі де нашарлап кетті. 1966 мен ... ... ... ... ... 4,9 ... ... Ел
бюджеті де зардап шекті. [1]
Мәдени революция аяқталған соң, ... ... ... ... ... ... алды. Оның басты мақсаты батыстық технологияларды
сатып алу ... ... өсім ... тез ... ... болды. Дегенмен
бұл саясат та сәтті болмады. Экономика басқа ... ... тиіс ... ... ... 3-ші ... кеңестік типтегі жоспарлы дамудан
заманауи ... ... ... ... ... ... Республикасына 1978 жылғы ҚКП Орталық комитетінің он
бірінші кезекті, үшінші пленумы үлкен ... алып ... Осы ... Дэн Сяопиннің басшылығымен біртіндеп халықтың мүддесін қорғайтын
экономикалық реформалар жүргізіле бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығы;
2-кезең 1987-1991 жылдар аралығы;
3-кезең 1992-1997 жылдар аралығы;
4-кезең 1998-2002 жылдар аралығы;
5-кезең 2002 ... ... ... ... ... дейін Қытайдағы ауыл шаруашылығы дамуының капиталды жағдайы
өте әлсіз болды, жеңіл және ауыр өнеркәсіптің ... ... ... және ... саясатын жүзеге асыру жылдары барысында
Қытай үкіметі жеңіл өнеркәсіптің ... ... ... ... тауарлардың импортын кеңейту, базистік өнеркәсіптік салалар мен
инфрақұрылымды құруды күшейту, үшінші индустрияны жан-жақты дамыту ... ... ... Нәтижесінде экономикалық құрылым оңтайлана
және жаңара бастады. ... ... ... салаларының арақатынасы
елеулі жақсарды: бірінші индустрияның үлес салмағы төмендеді, ал ... ... ... ... Егер бұрын халық шаруашылығының өсімі
негізінде бірінші және екінші ... даму ... ... ... бүгін
ол негізінде екінші және үшінші индустрияға арқа ... отыр және ... ... ... ... ... ... күшіне айналды.
Түрлі индустриялардың салаішілік құрылымында да үлкен өзгерістер орын
алды. Ауыл мен орман, мал мен ... ... ... ... ... үлес ... кеміп, орман, мал және балық шаруашылықтарының
үлес салмағы жоғарлады. Жеңіл және ауыр өнеркәсіптің құрылымы басты ... ... ... бөле ... ... ... ... жетілген
формасына біртіндеп көше бастады. Бұл жерде ... ... ... мен ... ... Үшінші индустрияда транспорт, сауда
және басқа дәстүрлі салалардың үлес салмағы төмендеп, ... ... банк ісі, ... ... және ... салалары тез
дамыды.
1978 жылы Қытай коммунистік партиясының Орталық комитетінің 11-
шақырылым 3-пленумында ... ... ... ... модернизация мен
реформа және ашықтық саясатын жүзеге асыруға аудару туралы стратегиялық
шешім қабылданды. Реформа ауылдан ... ... ... ... ... басқару мен орталықтанбаған шаруашылық ... ... ... ... жаңа механизмі енгізілді.
Ауыл шаруашылық және подсобты шаруашылықтардың өнімдерін орталықтанған
дайындау ... ... Ауыл және ... ... ... бөлігінің бағасы нарық арқылы реттелінді. ... ... ... ... көп ... волосттық-ауылдық
кәсіпорындардың диверсификациясы мен дамуына бөлінді. Бұл шаруалардың
өндірістік белсенділігін максималды ... 1984 жылы ҚКП ОК ... ... ... мен ... басталуының белгісі болған
«Экономикалық жүйені ... ... ... ... ... Қытай коммунистік партиясының XIII съездінде, Дэн
Сяопиннің қытайлық ерекшеліктері бар социализмді құру ... ... ... ... ... ... ... Қытай экономикасын
құрудың 3 кезеңі белгіленген. Бірінші кезеңде ... 1980 ... екі есе ... ... ... және киім мәселелерін шешу.
Бұл мақсаттар негізінде 80-ші жж. ... ... ... ... кезеңнің
міндеті – XX ғасырдың аяғына қарай 1980 жылмен салыстырғанда ЖҰӨ-ді 4 ... ... ... ... 1995 ж. мерзімінен ерте орындалды. Өз
жұмысында жаңа бағыттарды белгілеу үшін Қытай үкіметі ... ... ... ... ... жоспарын және 2010 жылға дейінгі
перспективалық-мақсатты бағдарламасын» жасақтады. Тоғызыншы тоғызжылдықтың
(1996-2000жж) басты мақсаты, ... ... ... ... ... ... және халық санының 2000ж. 1980 жылмен
салыстырғандағы өсімі шамамен 300 млн. ... ... адам ... ЖҰӨ-ді 1980 жылмен салыстырғанда 4 еселеу; кедейлікті жою ... ... өмір сүру ... ... кәсіпорындарды заманауи режимге
көшіруді тездету және социалисттік нарықтық экономика ... ... ... ... 2010 жылға қарай 2000 жылмен салыстырғанда
ЖҰӨ-ді 2 еселеуге, халықтың тұрмысын орташа өмір сүру деңгейінде жақсартуға
және ... ... ... ... ... жүйесін
құруға бағытталған. Бұл мақсаттарға жеткен кезде қоғамның өндірістік күші,
мемлекеттің жалпы ... және ... өмір сүру ... тағы да бір ... ... ... жағынан елде тарихи маңызы бар
жаңа үлкен ... орын ... ел ... ... ... ... жету үшін мықты негіз салынады.
1992 жылы болған ҚКП XIV ... ... Дэн ... ... сай ... құру ... статусын партия және мемлекет
үшін жетекші идея ретінде бекітті, экономикалық жүйені реформалаудың ... ... ... жүйесін құрудың - негізгі мақсаттарын
қалыптастырды. Бұл реформаның басты ... ... ... жан-жақты тереңдеуі, макрореттеу және макробақылау аясында
бірқатар шаралар қабылдау, оның ... ... ... басымды ролін
сақтай отырып, әртүрлі экономикалық секторлардың ... ... ... құру кіреді; сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындардың шаруашылық
механизмдерінің трансформациялануын олардың өздігінен ... ... ... және мердігерлік жауапкершілік жүйесін енгізу арқылы
жалғастыру, нарықтық экономика талаптарына сай және ... ... және ... ... және ... ... ... ережелерді ұстанатын заманауи кәсіпорын режимі мен ғылыми
негізделген басқару құру; ... ел ... ... нарықтарды ауылдықпен
біріктіре отырып, ішкі нарық қажеттіліктерін әлемдікпен ... ... ... ... ... ынталандыра отырып, біртұтас
ашық нарықтар ... ... ... көбінесе жанама әдістерге
жүгінетін макрореттеудің жетілген жүйесін құру мақсатында ... ... ... ... ... ... басымдығы және
әділеттілікті есепке алумен, еңбек бойынша бөлу» қағидасына назар ... ... бөлу ... жетілдіру; экономикалық дамуды ынталандыра
алатын көпсатылы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құру.
1997 жылы ҚКП XV ... ... ... емес ... ... ... ... маңызды құрамдас бөлігі деп
аталды. Табысты бөлуде капиталдың, техниканың және ... да ... ... ... ... экономикалық жүйені реформалау
қарқынын елеулі түрде жылдамдатты. 1998 жылы барлық ... ... ... ... сондай-ақ кейбір қиын мәселелерде ... ... ... олар - ... ... жүйесін реформалау, мемлекеттік
кәсіпорындарды қайта құру және қаржы жүйесін ... ... ... ... үй ... және медициналық сақтандыру жүйесін
реформалау ... ... ... ... және ... ... ... жасақталу үстінде. Мемлекеттік ... ... ... ... бұл ... де ... жетістіктер байқалады. Қазіргі
таңда Қытайда социалисттік нарықтық ... ... ... орналастыруда нарықтың базистік ролі ... ... мен ... ... ... түрі ... ... экономикалық өсу жолынан интенсивтіге көшуде. Осының
барлығы 2010 жылға қарай Қытайда ... ... ... ... жүйесі құрылады, ал 2020 жылға таман ... ... ... ... жылдың қарашасында Пекинде ҚКП-ң XVI съезі өтті. Бұны Қытай
реформасының жаңа ... басы деп ... ... Бұл ... ... болды: социалистік нарықты одан әрі ... ... ... ... елдің ақпараттану дәрежесін өсіру, модернизация
қарқынын жылдамдату, ... өмір сүру ... ... ... дамыту, қызмет көрсету саласын өсіру, ауылды дамыту,
өндіріс ... одан әрі ... ... ... саласындағы реформаларды
жалғастыру т.б.
Жалпы Қытай экономикасын реформалау ... ... ... да ... ... ... ... экономикасы тек қоғамдық меншікке негізделген
болатын, оның тіршілік әрекеттілігі жеткіліксіз болды. 1978 ... ... ... және ашықтық саясаты жүзеге аса ... ... ... меншіктің басымды ролін сақтай ... ... ... ... ... ... ... индивидуалды және жеке
сектор экономикасы тез дамыды. 1997 жылдың аяғына қарай ... ел ... млн. ... және жеке ... ... ... 65,87 млн.
адам жұмыс жасады. Шетел капиталының қатысуымен жұмыс жасап жатқан 236 мың.
кәсіпорын тіркелді. Оларға 303 ... юань ... ... ... капиталы
құйылды. Тіркелген жалпы капиталы 1,73 трлн. юаньге тең 680 мың ... және ... ... ... кәсіпорындары тіркелді.
Экономиканың бұл секторларының дамуы халық тұрмысының ... ... ... озық технологиялар және басқару тәжірибесіне ... ... ... маңызды роль атқарады. Мұнымен қатар қоғамдық
меншіктің басымдық ролі де күшеюде. 1997 жылы елдің ... ішкі ... ... үлесі 75,8 пайызды құрады. Қоғамдық меншікті басты
сектор ретінде сақтай отырып, түрлі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бағыттары мен механизмдері
Аграрлық реформа. Қытай ауылдарындағы шаруашылық жүйесінің реформасы ең
бірінші жарияланып, басқа сектор ... ерте ... ... ... Сондай-ақ бұл реформа ҚХР-ң басқа да әлеуметтік-
экономикалық салаларындағы реформаға бағыт бағдар берген.
Аграрлық ... ... ... ... ... өндірістің
даму қажеттіліктеріне сәйкес жүргізілетін халық шаруашылығының негізгі
түрлерін қайта құру деп ... ... ... ... Қытай ғалымдары шетелдің тәжірибесін пайдалануға тырысты.
Нәтижесінде Қытайдағы аграрлық реформа ... ... ... және
пайдасыз жақтарын ескере отырып, Қытай ерекшеліктерімен жаңа шаруашылық
үлгісін жасады. ҚХР-дағы аграрлық ... ... ... ... ... ... жеке меншікке негізделген жоспарлы тауар
шаруашылығы болып табылады, ал ... ... ... ... ... жүйеге көшіп экономиканың барлық салаларын қамтамасыз
ету.
Сонымен 70-ші жылдардың аяғында ... ... ... жаңа ... өтті. Оны жүйелі экономикалық реформалар дәуірі деп
атады. Бұл реформаға негіз болған 1978 жылы ... ... ... пленум
екенін жоғарыда атап өттік. Қытай коммунистерінің алдына қойған маңызды
міндеті ауыл шаруашылығын тез ... ... ... ол ... ... саласы еді. Ауылда Қытай халқының 80 пайызы өмір
сүреді, сонымен қатар олар ... ... 70 ... шикізатпен
қамтамасыз етеді. 1980-жылы 14-22 қыркүйекте, партия ... ... ... ... ... бірінші хатшылары арнаулы
мәжілісін ашып, ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... әрі мәжіліс естелігін жариялады.
Сөйтіп орталықтың құжатты формасымен отбасылық мердігерліктің мәнін ... ... ... ... деп атап көрсетілген: «Социалистік өнеркәсіп, сауда ... ауыл ... ... ... ... ... өндіріс
әрекеттерінің басшылығында отбасылық мердігерліктер құру социалистік
арнадан ... ... ... ... ... ... Осылайша, ұзақ
уақыттан бері адамдар алған ... ... ... ... ... ... ... Бұл құжатқа шаруалар оң көз қараспен
қарады. Бұл жүйенің шаруаның жағдайын жақсартуы бүкіл ел ... ... ... ... қараша айының басында, Қытай бойынша отбасылық
мердігерлігіне өндірістің 15% бөлінді.
1982-жылы қыркүйек айында ашылған Қытай ... ... ... ... ... ... тағы бір рет ... Сол жылы
қараша айында партия орталығы ауылдың идеялық-саяси қызмет мәжілісін ашып,
кезекті ... ... ... жөніндегі бірнеше мәселелеріндегі
баяндамасын жасады, әрі 1983-жылы ... күні ... ... ... ... ... Осы ... отбасылық мердігерлікті толық
тұрақтандырды, әрі жоғары бағалады. ... ... атап ... ... 3-жалпы мәжілісінен бері, еліміздің ауылдық жерлерінде
көптеген зор өзгерістер болды, мұның ... ... ... ... жауапкершілік формалардың ықпалы терең еді, деседе ... ... ... ... ... ... мердігерлік
жауапкершілік формасы бір тұтас шаруашылық басқару мен оны бөліп ... ... ... ... ... және жеке ... ... Осы құжат жарияланғаннан кейін, 1983-жылы Қытайдағы
аграрлық реформасы біршама дамыған жыл еді, отбасы мердігерліктері арқылы
отбасының ... ... ... ... ... ... ... жылдың соңында мемлекет бойынша 175 миллион диқан отбасында осы мәселе
жолға қойылып, диқан жанұяларының 94,5%-ын иеленді. [3]
1983-жылы 12-қазан күні, партия ... мен ... ... ... орнына ауылдық үкімет құру жөніндегі идеясын ресми жариялады.
Бұл мәселеде мыналар атап көрсетілген: ауыл шаруашылығында жауапкершілік
формаларының ... ... ... ... ... ... коммунасына сәйкес келмеуі. Кезектегі негізгі заңда, ауыл-қыстақтарда
ауылдық үкімет құру, ... ... ... ... ... деп айқын
белгіленген. Кезектегі басты міндет халық коммунасын жойып, ауылдық үкімет
құру. Сонымен бірге ауыл ... ... ... құру әрі ... бұқараның тілегіне сай экономикалық ұйымдарды біртіндеп құру
тиіс. Партия партияны ... ... ... ... және
үкімет пен кәсіпорын бір-бірінен айырылмайтын жағдайды тез ... ... ... коммунасын күшінен айырып, ауылдық үкімет құру
қызметін ауылдық халық құрылтайы ... ... ... ... ... ... 1984-жылдың соңына дейін орындап болуы қажет еді.
Халық коммунасының ... ... ... ... ... ауыл-қыстақтардағы халық коммунасының күші әлсіреп, ауылдық
үкімет құру ... ... ... ең ... ... ауыл шаруашылығының тез қарқынмен дамуын ... ... ... ... ... етті. Қатысты
мамандардың өндіріс санды мәліметі бойынша ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының жалпы өнім құнын
өзгермеген баға бойынша есептегенде 42,23% ... ... ... ... ... ... ал ... тыңайтқыштың өнімділігі 32,5
пайыз еді. 1978-жылдан 1984-жылға дейін ... ... ... 300 ... 400 миллион тоннаға артқан; Мақта 2 миллион 170 мың ... ... 260 мың ... ... ... 5 ... 220 мың ... 11 миллион
910 мың тоннаға жеткен. Мұнан қалса аграрлық реформасы диқандар ... ... ... ... ... ең аз артқан мезгілі болды.
Ауылдардағы кедей халық саны ... ... тез ... ... ... ауыл ... кедей халық саны 1978-жылғы жалпы ... ... ... ... 11%-ке ... ... тағы ... ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз ету мен ... ... ... халық шаруашылығының артуына әсер етті. Санды
мәліметке қарағанда, қытай ... ... ... арту ... ... ... аграрлық экономикасының арту үлесі 37,3% болған, ал реформадан
кейінгі 1978-жылдан 1988-жылға ... ... ... ... ... ... ауыл экономикасының арту үлесі 63,7%-ке жеткен, қала реформасы
жаппай өрістетілуден бұрын ауыл ... ... ... ең ... отбасы мен ауыл-қалалық кәсіпорындары сияқты дамыған механизмі бар
экономикалық тұлғаны қалыптастырып, базар шаруашылығын дамытуға ... ... ... реформасын тездету үлгілік роль атқарды[3].
Отбасы мердігерлігі түсінігін аз санды адамдар түсінбей келеді, тіпті
басқаша көзқарас та болды. ... және ... ... ... ... ... ... 11-кезекті 8-жалпы мәжілісі «партия орталығының
ауыл шаруашылығы және ... ... ... ... ... ... ... формасын негіз еткен екі сатылы
шаруашылық басқару формасының ... ... ... ... ... ... формасы ретінде ұзақ уақыт бойы орынықты
жүргізу, әрі үздіксіз кемелдендіре түсуі керек»,-деп атап ... ... ... ... ... ең ... жоғары дәрежеде
жүргізілді.
Қытай елінің ауыл шаруашылық реформасы жалпы тұлғалық жақтан ... ... ... ... мердігерлік арқылы жанұялардың жағдайын жақсартып,
халық коммунасын әлсірету. Сондай-ақ диқандармен коллективтік
қатынасын дамыту.
2. Ауыл ... ... ... формасына реформа жасап,
ауылда тауар шаруашылығын бар ... ... сол ... ... ... ... шаруашылығы формасына
қарай біртіндеп өтуді жүзеге асыру.
Отбасылық ... ... ... ... ... орынға
шыққаннан кейін, 1985-жылы партия орталығы ауыл шаруашылығы өнімдеріне
аграрлық ... ... ауыл ... ... ... қос ... ... ауыстыру сияқты жаңа жобасын дер кезінде ортаға қойды.
Жоспарлы шаруашылық формасының ауыл-қыстақтардағы арқа ... ... ... ... алу, әрекеті болды. 1953-жылдан бастап мемлекет ілгерінді-
кейінді астық, ... және ... ... қатарлы маңызды ауыл шаруашылығы
өнімдеріне бір тұтас сатып алуы ұзақ ... ... ... ... ... ... базар механизімінің рөлін барған сайын әлсіретіп жіберді.
1979-жылдан бері, ауыл ... ... ... тез ... Негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің қажетсінуді қамдай алмау
жағдайы өзгеріп, ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ... ... ... аграрлық реформасы ауыл шаруашылығы
өнімдерінің айналымының аграрлық реформасына ... ... ... ... салаға қарай кеңейді. Ауылдарда өнімге бірлестіріп,
отбасының жағдайын ауыл-қыстақтарда ... ... ... ... ауыл ... өнімдерінің аграрлық реформасын
экономикалық негізбен қамдады. ... ауыл ... ... ең ... ... ие ... Қытай ауылдарында мердігерліктің екі түрі және көптеген
ұйымдастырушылық өндірістік ... ... ... ... мердігерлік. Бұл шаруашылық жүргізу формасында аула-
мердігерлігі (өндірушінің ең төменгі разряды) ... ... есеп беру ... ол сондай-ақ мемлекет пен жеке ауыл
өндірушінің арасындағы өзара есеп айырысуда делдал ... ... бір ... ... ... үшін келісім шартқа тұрады.
Өндіріс көлеміне мердігерлігі өсімді шаруашылығында қолданылған
уақытта, негізгі шаруашылық есеп беру ... - ... топ ... қажетті жер, жұмысқа арналған мал, еңбек құралдары, отбасылық
қорлармен т.б. қамтамасыз етеді; мал шаруашылығында, тиісінше – ... ... ... құралдарын, өнімді қайта ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің бұл формасында
Қытай ауылындағы аулалық-қатысушылар да мердігерлік бірлік қатарына
жатқызылады. Оның алдыңғы ... ... бұл ... ... ... ... төлеу жүйесі еңбек күндерімен
есептелсе, бірінші формада келісілген өнім көлемін ескермейтін, ... ... ... иелігінде қалады.
Жалпы алғанда бұл жүйені ... ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... тауар
өндірісінің либерализациясы кезеңінде бұл жүйе ... әрі ... ... ... ... ауыл өндірушілерінің артық өнімін жоғары сатып алу
бағаларымен алу ... ... ... ... ... арқылы
нарықтық бағамен сатып алу тәжірибесіне көше бастау ... өте ... ... ... ... өндірісінде басымды роль өндіріс көлеміне
мердігерлігінен ... ... ... біртіндеп көшу отбасылық
өндіріс жауапкершілік жүйесінің ауылдағы қолданылу аясының кеңеюімен қатар
жүрді. Бұл жүйе ірі ... ... ... ... ... байланысты келісім шартқа тұрудан бастау алған болатын. Кейіннен
жергілікті жерлердегі тәжірибелер, өндірістің тиімділігін ... ... ... ғана ... керектігін көрсетті, керісінше
өнім көлеміне мердігерлігін жекелеген аулалық-өндірушілер деңгейіне жеткізу
керектігін меңзеді.
Аграрлық реформа барысында 80-жылдардың басынан ... ... ... ... айналысатын арнайы аулалар, сондай-ақ түгел маманданған
ауылдар және арнайы облыстар мен ... ... ... ... ... көрсету
үшін маманданған нарықтар құрылды. Бұл ... ... ... ... ауыл ... ... ... дамуына
алғышарттар жасайды. Бұл маманданған бірлестіктердің ... ... ... ... келесілер табылады: қаржы қаражатты, өндіріс
құралдары мен еңбек күшін ... ... ... жеке шеберлердің
толық, рационалды жұмысбастылығы, еңбек бөлінісі деңгейін оның өнімділігін
көбейту ... ... Осы ... ауыл шаруашылық өндірушілеріне олардың
шаруашылық жүргізу қызметіне елеулі еркіндік беру ... ... ... ... формаларының құрылуына жол ашты.
Ауылшаруашылық бірлестіктер формалары ... ... ... Территориялық ерекшеліктері бойынша бірлестіктер және
ауданаралық типтес бірлестіктер
2. Келесілердің ... ... ... ... ... Ақша ... Материалдық ресурстар
• Жоғарыда аталғандардың араласып бірігуі
3.Өндірістік процесс сатылары бойынша ... ... ... дейінгі және кейінгі бірлестіктер (қамтамасыз ету,
қайта өндіру, сақтау, тасымалдау, техникалық қызмет көрсету, несие, ... ... және ... ... ... ... келесілер негізінде бөлінетін
бірлестіктер:
• Еңбек үлесі
• Пайлық ... ... ... ... түрі ... өз еркімен қатысу ... ... ... ... ... пен ... ... жасалған өндіріс көлемі туралы келісім шартты орындап, еңбек
бойынша ... ... ... деп ... ... ... басқарушыларымен пайлық табыстарды бөлуді келісіп алуы керек.
Нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... ортасында жүргізілді. Оның нәтижелерін толық елестету ... ... және ... ... ... салыстырған жөн. Басты қаржыны
жинақтаушы және бөлуші мемлекеттік бюджет болып табылады, басты ... ... таза ... ... ... ... сауда ролі жоғарлауда).
Алайда қаржыны ... ... оның ... ... ... ... ... жаңа механизм пайда болды – кәсіпорындардың шаруашылық
жүргізу қызметі.
Көптеген Қытай ... 1976 жыл мен 1985 жыл ... ... ... ... 3 ... бөледі.
Бастапқы 3 жыл Қытай қаржы ... ... ... кезеңі болып табылады. Бұл периодта тәжірибеде түрлі ... ... ... ... ... ... қалалар, провинциялар мен автономды аудандарда бірінші
қаржы қатынасы ... ... ... ... «Табыс пен шығыстың
тұрақты арақатынасы, оның жалпы сомасына бөлу». Яғни ... ... ... оның бір ... ... шығыны көп жерлерде қалады, ал
шығындардың тағы бір ... ... ... ... ...... өсімін бөлу, табысты шығыстармен байланыстыру»
- оң ... ... ... ... ... ... жылға қарап, табыс
өсімін салыстырды, содан соң ... ... ... ... ... немесе пайдасына үлестірілді. Бұл жағдайда аймақтық ынталандыру
алдыңғы формамен ... ... ... ... форма ерекше болды. Бұл форма эксперимент ретінде 1977 жылы
Цзянсу провинциясында ... Ол ... ... ... Бұл аударымдар аймақтардың тарихи қалыптасқан табысы ... ... ... ... Бұл ... ... ... – «табысты
шығыстармен байланыстыру, жалпы соманы бөлу, бірнеше жыл ... ... Бұл ... ... ... ... ... жағынан оқшауланған елдің таулы аймақтарымен өзара есеп айырысуда
қолданыс тапты.
Екінші кезең орталық пен ... ... ... ... қатынас
формасының жасақталуымен ерекшеленеді. Бұл «табысты шығыстан бөлетін сатылы
жауапкершілік» деп аталатын жүйе ... Бұл ... ... ережені ҚХР-
ның Мемлекеттік кеңесі 1980-жылдың ақпанында басып шығарған. Жергілікті
және орталық бюджеттің уәкілдігі ... ... ... ... ... ... бюджетке аударымдар, орталық және жергілікті
бюджет арасында пайданы бөлу ... ... ... көлемі 5
жыл бойы өзгеріссіз қалды. Орталық бюджеттің ... ... ... төлеуден бастартуы арқасында өсуімен қатар, мұндай қаржылық
есеп айырысу ... ... ... ... ... өту процесінің активизацияланған кезеңімен тұспа-тұс келді.
Яғни, табыстар мен ... ... ... ... бұзғаны үшін
аймақтар өздерінің қызығушылықтарымен жауап ... ... ... ... осы формасын қабылдап, аймақтардың көбісі бұл ... ... ... ... ... ... алды. Осы арқылы олар кәсіпорындардың шаруашылық
қызығушылықтары мен қаржылық ... ... жүйе ... ... 1984 жылға дейін өмір сүрді. Ал 1984 жылы пайдадан
аудару ... ... ... ... ... Бұл ... қаржы
реформасының 3-кезеңі болып келеді. Бұл кезеңге қытайлықтар 1978 жылдан
бері дайындық жүргізген. ... ... ... қорларды қалыптастырумен
бірге осы пайданы кәсіпорындар, жергілікті және орталық бюджет арасында
бөлу принципін анықтау ... ... Сол ... ... ... ... заңның негізіне енді.
Алайда қаржы жүйесі реформасының үшінші кезеңінің ... ... ... Бұл ... ... ... бөлу мен ... үйлестірді. Яғни
пайдаға бірінші салық заңында ... ... ... ... ... ал ... ... белгілі формалардың бірі бойынша Орталық ... ... және ... ... ... Мұндай жүйеге Қытай
үкіметі аса сеніммен қарамады, біріншіден бұл жүйе тек ірі ... ... ... бір жылдан кейін ҚХР-ң салық саясаты
екінші бөлімге көшіп кетті – ... ... ... алып ... ... ... ... дифференциацияланған немесе қалқымалы
нормативтермен алмастырды.
Өнеркәсіпті басқаруды реформалау. Өзінің өнеркәсібі бар кез ... оны ... екі ... бар: ... ... деңгейінде
және бүкіл ұлттық өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... ... ... түрлі факторлармен анықталады – ... ... оның ... ... ... ... формасы, басты
идеология (дамудың демократиялық концепциясына ... ... ... кең ... мен кәсіпорынның шаруашылығын ... ... ... ... ... Осы және басқа да факторлар
өнеркәсіпті басқаруды қалыптастыруда тең ... әсер ... ... ... ... басымды түрде әсер етуі мүмкін.
Қытайдың өнеркәсіпті басқару жүйесі негізінде 50-ші жылдардың ... және ... ... ұқсас болды. Оны реформалаудың қажеттілігі
70-ші және 80-ші жылдарда пайда болды.
ҚКП-ң ОК-ң 11-шақырылымындағы 3-пленумынан кейін өнеркәсіпті басқарудың
жаңа әдістерінің ... мен ... ... үшін ... ... тәжірибелер басталды. Бұл тәжірибелер үшін әрбір
ведостволар мен ... ... ... ұсынулары қажет болды. Жергілікті үкіметтің бұл ұсынысқа
ынтасыз болғанына қарамастан 1980 жылы ... ... ... ... ... өсті. Бұл мемлекеттік өнеркәсіптік кәсіпорындардың 16
пайызын құрайды және сәйкесінше жалпы өнім мен ... ... ... 70 ... құрады. Соңғы екі көрсеткіш пен біріншінің қатынасынан-ақ
жаңа өнеркәсіпті басқарудағы ... ... ... ... Осы ... ... ... үшін және оған
мемлекеттік сектордың жаңа өнеркәсіптік бірліктерін тарту үшін 1980 ... ҚХР ... ... ... ... ... «Кәсіпорындардың шаруашылық ... ... ... жағдайлар мен перспективалар туралы» баяндамасында мемлекет пен
кәсіпорындардың түрлі қорлары ... ... ... ... ... жол ... ... 1981 жылдан бастап бұл құқықтар
елеулі түрде ішкі кадрлік саясат, қаржылық қызмет, материалды ... ... ету, ... ... ... бастапқы
шикізатты сатып алу мен өнімді үлестіру сияқты салаларда да өріс ... Сол ... ... ... қаланған ғылыми-зерттеу базасы бұл
маңызды тәжірибелерді ... ... ... ... жүргізуге және өздерінің тиімділігін дәлелдегендерін ұлттық
өнеркәсіпке кең ... ... ... ... ... ... жаңа ... тәжірибелік тексеру 1983 жылы өндірілетін
тауарлардың аясын кеңейту құқықтарын, пайда ... ... ... ... либерализация құқытарын, валюталық табыс бөлігін қолдану
құқықтарын кеңейтумен аяқталды.
Жалпы алғанда бұл ... ... мен ... 1979 бен ... ... ... оң ... берді.
Өткізілген тәжірибелер мен олардың нәтижелерін бекітуден кейін ... ... ... де ... жауапкершіліктің түрлі
жүйесін енгізуге қолайлы ... ... ... ... ... ... ортасына таман бұл жүйенің жетілдірілуі туралы мәселе ... ... 1982 ... ... ... ... ірі және орта ... 80 пайызы түрлі формалар шеңберінде қызмет жасай бастаған.
Кең көлемде қолданысты өндірістік жауапкершілік жүйесі тапты. Ол алғаш ... ... ... ... ... және ... ... деген атқа ие болды. Оның негізінде кәсіпорын мен
жоғары тұрған органдар арасында және ... ... ... ... ... «Тексеріс» пункті келісім шарт
пен тиісті әкімшілік-қаржылық санкциялар жүйесін қатаң бақылауды білдірді.
Бұнымен ... ... ... орта және ірі ... басқару жүйесін ауыстыру қажеттілігі туындады. Бұрын бұл
жүйе директорлық жауапкершілік пен ... ... ... ... ... ... бір ... өзін ақтаған жүйе 80
жылдардың соңына таман өзін толығымен әлсіретті және басшылықтың партиялық
бөлігі ... ... ... ... ... ... 1979 жылдан
басталып, мемлекеттік ... ... ... ... бір бөлігі болды. Оның басқа да құрамдас бөліктері келесілер:
1) Еңбек ақы ... ... ... ... өнім ... пайда
және келісім шарт жауапкершіліктері бойынша ... ... соң ... ... ауыстыру.
2) Түрлі салаларда пайданың 5, 10 және 15 ... ... Осы ... құралатын қорларды өндірісті
дамытуға, әлеуметтік қажеттіліктерді және премиальді төлемдерді
еркін ... ... ... Пайданы бөлуде түрлі ... ... ... ... ... ... дифференциацияланған аударым.
Б) Жоспардан жоғары пайданы бөлу
В) ... ... ... ... аударудың бекітілген көлемі
Д) Пайданы аударудың прогрессивті ... ... ... ... ... және т.б.
Бұл тәжірибелердің барлығы сол периодта белгілі бір экономикалық әсері
болғанымен, бұл барлық тәжірибелер ... ... ие ... ... ... жағынан ең тиімді және әсері ... ... ... ... ... ... және құру.
Салық салудың бірінші кезеңінде заңға ешқандай ... ... ... ... ... Жоспарлы пайданы тапсырған соң артық
қалған бөлігіне салық салынатын болды. Бұл маңызды механизмді сәл ... ... оң ... ... ... шаруашылық жүргізушілерге
мемлекетке қайтарылуы тиіс пайданы түрлі жеке ... ... ... ... қиындады. Рентабельді кәсіпорындар үшін пайданы бөлудің ... ... ... нақты салық механизміне көшуі олардың жұмыстарын
жеңілдетті.
Салық салудың екінші кезеңінде сауда-өнеркәсіптік салықты қосымша ... ... ... тұз және ... ... ... түрлерге бөлді. Осы
кезең шеңберінде табыс салығы мен реттеуші салықтардың құрылымы өзгерді.
Жаңа салықтың ... ... ... салық, қала құрылысына ... ... жер және ... ... ... ... құру ... арасындағы кооперацияны күшейтті.
1984 пен 1990 жылдар аралығында ҚХР-ң ... ... ... ... ... болатын. Бұл шараларға жалпы мынадай ат ... ... ... ... ... тұратын ұлттық
өнеркәсіптік потенциалды есептік ішкі ... ... ... пайдалану арқылы бірегей өндірістік механизмге жұмылдыру үшін
талпыну». ... ... ... ауыл ... ... ұлттық
өнеркәсіпте де 90-шы жылдардың басына қарай Қытай реформаторлары біртұтас,
реттелген механизм құрды. Алайда нарықтық және ... ... ... және ... масштабының әсерінен бұл
механизм құрылымы тым күрделі болды.
1.3 Меншік қатынастарының өзгеруі
Көпукладты ... ... 1978 жылы ... 56%-ы ... ... тиетін, коллективті 43, қоғамдық емес меншік формалары ... ... ... ... жеке шаруашылық жүргізу пайда
болып және топтық шаруашылық (ауылдағы жеке мердігерлік, қала мен ... ... ... ... ... және инвестициялық
жеңілдіктерге ие болған мемлекеттік емес ... ... ... ... ... емес, оған толықтыру негізінде таратылды.
Мемлекеттік сектордағы негізгі өзгеріс болған «құқықтарды төменге қарай
жылжыту», кәсіпорындарды жергілікті басқаруға ... ... ... бөлу және ... ... құқытарын кеңейту арқылы өзіндік
тауар өндірушілерге ... ... ... ... ... ... бастады, оның орнына бұл кәсіпорындарға
арзан несие мен ... ... ... ... ... жалпы либерализациялау бағытында Қытай аумағында ... ... ... да ... асырылды.
1987 жылы мемлекеттік кәсіпорындарды мердігерлік шаруашылық жүргізу
формасына көшіру де кең ... Ол ... ... ... инстанциямен
өндірістің белгілі көлемі мен мемлекеттік бюджетке белгілі соманы ... ... ... тұру қарастырылды. Шағын мемлекеттік кәсіпорындарда
жалға беру енгізілді. 1988 жылы «Кәсіпорын ... заң» ... мен ... ... ... ақша ... ... деген аударымдардың салықтық ... ... ... ... ... ... одан ... жетілідіріліп, «социалистік
нарықтық экономика құру» ұранымен жалғасты. 1992 жылы ... ... ... ... ... бағдары қабылданды.
Кәсіпорын көлемі мен оның жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... қарастырылды:
• Жалпы мемлекеттік маңызы бар салалардағы кәсіпорындар (пошта,
телеграф, көлік жолдары, ... жол, ... ... ... газ-бен қамтамасыз ету т.б.) мемлекеттің меншігінде
қалды. Олар толығымен бюджетпен қамтамасыз етілді.
• Монополия типтес ірі кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... т.б.) ірі корпорацияға
айналдырылып, акциялардың бақылауға мүмкіндік беретін бөлігі
мемлекеттің қолында ... ... бұл ... ... ... жұмыс істеді.
• «қарапайым» бәсекелестік түрлі ... ... ... өнеркәсіп, сауда және техника саласындағы кәсіпорындар
т.с.с. Бұл кәсіпорындар акционерленіп, оның белгілі бір ... ... ... ... ... мүлде мелекеттің
қатысуынсыз жеке кәсіпорын түрінде құрылды.
• Шағын мемлекеттік ... ... ... ... түріне көшірілді. Сондай-ақ жалға немесе ... мен ... ... жылы акционерлеу әдістері жөніндегі арнайы ... ... ... ... саны өсе ... (1993 жылдың
бірінші жартысында олардың саны 3200-ден асты, көбінесе жабық түрдегі).
1993 жылы қабылданған мемлекеттік және партиялық ... ... ... ... ... бекіту мен «заманауи кәсіпорындар
жүйесін» құруға – мемлекеттік кәсіпорындарды қазіргі ... ... ... ... ... ... жасайтын корпорацияларға айналдыруға
бағытталған. 1994 жылы ... ... заң ... 1995- ... ... ... бағыты жариаланады (ірі кәсіпорындарды мемлекеттің
қолында ұстап қалып, шағындарын жіберу).
1993 пен 1997 ... ... ... ... ... ... жасалды, 3 жалпы мемлекеттік өнеркәсіптік тіркеу нәтижелері кең
көлемде бұқаралық ... ... ... ... ... ... жаңа институционалды құрылымын құру бағытында
нақты қадамдар келесідей схема бойынша ... ...... ... ... және ... ... құқылы ұйымдар –
кәсіпорын.
Мемлекеттік секторды реформалаудағы кідірістер мен ... ... ... ... жылы ... ... 40 ... (жалпы саны 15 мың
бірлік ішінен) пассив пен актив арақатынасы 80 пайыз болды, ... ... ... активтерден жоғары болуы байқалған.
1997 жылы өнеркәсіптің 48 пайызы мемлекеттік ... ... 30 – ... 22 – ... ... емес меншік формаларына
тиесілі болды.
Мемлекеттік сектор ... мен ... ... 1992 ... ... сәйкес 9 негізгі экономикалық ... ... ... ... өзі 21 ... ... ... сектор (мемлекттік кәсіпорындар мен мемлекттік аралас
кәсіпорындар)
• Коллективті сектор (коллективті ... және ... ... Жеке ... ... капиталды шаруашылықтар, жеке үлестік ұйымдар,
жекеменшік жауапкершілігі шектеулі компаниялар)
... ... ... ... ... Аралас экономика секторы (мемлекеттік-коллективтік, мемлекттік-
жеке, ... ... ... ... ... ... ... акционерлік
компаниялар мен жауапкершілігі шектеулі компаниялар)
• Шетел кәсіпорындарының секторы (қытай-шетел аралас ... ... ... ... ... ... ... Гонконг және Макао капиталының қатысумен ... ... ... басқа да түрлері.
1993 жылы қабылданған ... ... ... сәйкес корпорацияның
негізгі екі түрі бар – жауапкершілігі шектеулі компаниялар(пайщиктердің
саны 2 ден 50-ге ... ... ... жеке ... ... ... ... және жауапкершілігі шектеулі акционерлік компания (пайщиктердің саны
5 тен кем емес ашық ... ... ... жылы ... ... ... ... кезеңі болды.
Алдыңғы жасалған өзгерістердің нәтижесінің ... мен ... ... өсуі ... бұл ... өзгертуді талап
етті. 1997 жылы ... ... ... кәсіпорындарды жою жоспарын
жасақтады. Ол бойынша орталық әкімшілік аппаратты кең ... ... ... 9 өнеркәсіптік және сауда басқармасын қысқарту; банк
несиесі бойынша қарыздардың айтарлықтай ... ... ... ... ... ... жүйені кең көлемде енгізу; шығынды
мемлекеттік және ... ... жеке ... ... ... сату. 1999 жылы кәсіпорын туралы заң ... ол ... ... 1999 ... ... ... ... 15-
шақырылым ОК-ң 4-пленумы «мемлекттік кәсіпорындарды реформалау ... ... ... ... ... ... Ол реформалаудың
алдыңғы бағытын бекітіп, XXI ғасырдың бірінші онжылдығына жаңа міндеттерді
бекітті.
1999 және 2000 ... ... ... тез ... ... Ол ... корпорациялар режимін құру жолымен
жүзеге асты. Жоспарлау мен даму ... ... ... ... ... 1999 ... ... қарай 1994 жылдан бері шаруашылық
жүргізу механизмін қайта құру ... 2473 ... ... ... компания түріне ауысты. Ал 2000 жылдың соңында ... ... ... кәсіпорынның 430-ы (83,7%) корпорацияға ауысты, оның ішінде 282-
сі жауапкершілігі шектеулі компаниялар ... ... ... компаниялар. Олардың көбінің акциялары қор ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылмен
салыстырғанда шығынды ірі және орташа мемлекеттік кәсіпорындардың саны 6,6
мыңнан 4,4 мыңға дейін қысқарды. Шағын ... ... 6 жыл ... таза ... ... шықты.
Реформа кезінде мемлекеттік сектор тез дамығанымен (жылына жалпы өнімді
9 пайызға өсірді), меншіктің ... емес ... тез ... ... және ... секторлардың ЖІӨ-дегі үлесі 1978
жылғы 94,7% көрсеткіштен 1997 жылы 75,8% -ға ... ал ... ... 1978 ... 54,6% көрсеткішінен 1999 жылы 23,3% ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар 1999 жылы 28,2%
өндірді, ал 2001 жылы – 20,2 ... ... ... ... в XXI ... Селищев А.С., Селищев
Н.А. – Питер, 2004 ж. – 202 бет.
90-шы жылдардың ортасында ... ... ... ... ... 1994 жылы 102,2 мыңнан 1999 жылы 61,3 ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша, 2000 жылы
өнеркәсіпте тек 42,4 мың мемлекеттік кәсіпорын болған, ал 2001 жылы – ... ... ... экономиканың мемлекеттенсіздендіру
дифференциацияланған. Толығымен мемлекетсіздендірілген сала теміржол, әуе
транспорты және ... ... ал 90 ... қаржы саласы.
Меншіктің мемлекеттік емес формаларының даму динамикасы. Жеке ... ... да тез ... 1978 жылы елде 150 мыңға ... ... ... ... ... көбі ... қызмет
көрсету салаларында болды. Жеке сектор болмады десе де болады. Қазіргі
таңда ... 30 ... ... ... ... тіркелген,
оладың жартысынан көбі қызмет көрсету саласында шоғырланған. 2000 жылдың
соңына қарай қалаларда 6 миллионнан ... ... ... және ... ... жеке кәсіпорындар тіркелді.
2001 жылы шамамен «ірі масштабты» өнеркәсіптің барлығының 1/5 бөлігі
бір жыл ішінде 22 мыңнан 36 мыңға ... жеке ... ... ... жылы ... және тек жеке ... ... ... ... ... 450 жеке кәсіпорындарға өздігінен
экспорттық-импорттық операцияларды жүргізу ... ... ... ... тек ... ... ғана ... сектордың өсуі волостық-ауылдық кәсіпорындардың осы категорияға
ауыстырылуынан болды. Бұрын олар коллективті ретінде қарастырылатын.
Шетел капиталының да позициялары ... ... 2000 жылы 180 ... ... 353 ... аса ... тіркелді. Олардың келісім-
шарттық инвестициялар сомасы 641,7 млрд.долл.-дан асып ... ал ... ... ... ... ... 327,7 млрд. долл.
құрады. 2001 жылы 31,4 мың «ірі ... ... ... ... ... ... ... жиынтық өнімінің 28,5% өндірді.
Олардың үлесіне елдің импорты мен экспортының жарты көлемі келеді, сондай-
ақ ... ... ... мен ... ... ... ... жұмысшыларды дайындауда олардың алатын орны ерекше.
1978 жылға дейін Қытайда қоғамдық ... ... ... ... 77,6%, ... сектор кәсіпорындары 22,4 %-ды құрады.
Реформалар экономиканың барлық секторларының бірге дамуына кең жол ... яғни ... ... және ... ... мен ... өнеркәсіп, жеке кәсіпорындар және жеке сектор, т.б. экономикалық
секторлар тез ... ...... ... ... негізгі
бөлігі. Үкімет мемлекеттік кәсіпорындардың ұзақ мерзімді және кең көлемдегі
рентабельсіздігі мәселесін шешу үшін түрлі тәжірибелер жасады. 2003 ... ... ... 4371 ... ... 80%- ы ... кіші және орта мемлекеттік кәсіпорындардың 90%-ы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігі тұрақты ... ... ... ... ... бұл ... халық шаруашылығына
бақылау, әсер ету және ынталандыру ролін күшейтуде. 2003 жылы мемлекеттік
және акциялардың ... ... ... қолындағы кәсіпорындары
жылдық тауар айналымы 5 млн. юань және оданда ... ... ... емес ... барлық кәсіпорындар өндірілген барлық
өнеркәсіптік қосымша құнның ... ... ... сектордағы
кәсіпорындар – 6,8%-ын, қалған бөлігін ... емес ... ... ... ... және ... шетелдік капиталы
мен инвестициялары негізіндегі кәсіпорындар, индивидуалды және жеке ... ... ... ... түрлі секторларының бірге даму
құрылымы қалыптасты[5].
Мемлекеттік емес кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... емес кәсіпорындар жатқызылады.Мемлекеттік емес
сектор қауымдастықтар (коллективті меншік) меншігіндегі ... және ... ... ... ... және ... қатысуымен бірлескен кәсіпорындардан тұрады.
2. Реформа нәтижелері мен Қытай ... ... ... Экономикалық реформа нәтижелері
Елдің экономикалық өмірінде маңызды орын алатын нарықтық ... ... ... ... ... өнеркәсіп өнімдерінің
түрлерінің үлесі 1978 жылғы 95%-дан ... ... 6%-ға ... ... ... ... ... механизмдерінен бас тартып, біртіндеп жанама
әдістерді пайдалана бастады ... ... ... ... курсы, ақша
массасы). Қытай 2001 жылдың қарашасында ДСҰ-на кіру ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік серіктестердің тауарлары импортталған уақытта
шектеулерді азайту керек болды. ... ... ... ... ... ... ие ... оның сыртқы сауда көлемі тез өсіп, 2001
жылғы 510 млрд. ... 2003 жылы 851 ... ... ... Бұл ... ... әлемде 4-ші орынға шықты. Оның алдында тек АҚШ, ЕО ... ... ... елде тікелей шетел инвестициясының көлемі де
артты: 2001 жылы 46,9 млрд. долл.-дан 2003 жылы 53,5 ... ... ... ... ... тек ... ... интеграцияланып қана
қоймай, белгілі бір артықшылыққа ие болып, экономикасын дамытуда. ҚХР-ның
экономикалық дамуының нәтижелері көрсеткендей ДСҰ-ға ... ... ... ... екі ... ... нарықта бәсекеге қабілетсіз деп танылған
көлік өнеркәсібі, ... тез ... дами ... Автокөлік
саудасының қарқыны 2002-2003 жылдары ішкі нарықта ... ... 50 ... ... ... халықтың өмір сүру сапасы да өсуде. Шаруаның ... ... 134 ... 1995 жылы 1578 юаньге дейін өсті, жұмысшының жалақысы 615
юаньнен 3893 юаньге өсті. ... ... ... ... ... ... орташа жылдық деңгейінің өсу қарқыны 7%-ды
құраса, жұмысшылардікі – 5% ... ... ... ... ... ... болады[7].
Көптеген социологиялық зерттеулер көрсеткендей, 90-жылдары ... ... ... әлеуметтік дифференциацияда күшейді. Бір
жағынан, бүкіл ел ... ... ... ... өсті – 1978 жылғы ... 2003 жылы 4058 ... ... өсті, сондай-ақ қалада 1978 жылғы 405
юаньнен 2003 жылы 8265 юаньге жетті, ал ауылда 1978 жылғы 138 ... ... 2399 ... ... ... жағынан, кедейлер мен байлар арасындағы
табыс алшақтығы өсіп ... ... ... орта ... қалыптасуы
өте баяу жүріп жатыр. ... ... ... ... ... ... ... көпшілігін орта тапқа жатқызу
мүмкін емес, ең көп дегенде тек төменгі орта ... ғана ... ... ... Банк ... ... бойынша, кедей
халықтың саны азаюда. Мысалы, 1990 жылы 360 млн., 1999 жылы 223 млн., ... 151,9 млн. ... ... ... ... ... 1995 ... халық саны 1,21 млрд. адамды құраған(әлем халқының 1/5 бөлігі). Елдің
бір отбасыға бір бала ... ... ... ... жыл ... 10 ... өсіп ... Жалпы Қытай халқының болжанған өсім динамикасы мына
кестеде көрсетілген:
Кесте 1
ҚХР-ң ... өсу ... мен ... |1995 жыл |2000 жыл |2010 жыл |2030 жыл |2050 жыл ... саны млн. адам |1211,0 |1280,0 |1380,0 |1480,0 |1560,0 ... ... % ... |1,00 |0,8 |0,5 |0 ... және ... ... |30:70 |35:65 |50:50 |70:30 ... ... | | | | | ... ... % |25,5 |22,5 |18,5 |8,5 |0 ... ... ... ... в XXI ... А.С., ... Н.А. ... 2004. – 224с.
Сурет 2-Қытайдағы халық санының өсу динамикасы, 1978-2002 жж. (млрд. адам)
Қайнар ... ... в ... Made in China - ... 3 - Ауыл мен ... халық санының өзгеру динамикасы(%)
Қайнар көзі: Дорога в Поднебесную: Made in China - http://k2kapital.com
90-жылдары ЖІӨ құрылымы да айтарлықтай өзгерді. ... ... ... емес ... ... 3-сфера үлесі өсті, 1-сфера ... ауыл ... ... ... Ал 2-ші болып есептелетін
өнеркәсіп саласы тұрақты күйінде қалды.
Кесте 2
Өнім құны % шұғылданатын адам ... ... ... |3-кәсіп |1-кәсіп |2-кәсіп |3-кәсіп |
|1975 |32,6 |46,1 |21,3 |77,1 |13,3 |9,6 ... |30,1 |48,5 |21,4 |68,7 |18,3 |13,0 ... |28,1 |43,1 |28,5 |62,4 |20,9 |16,7 ... |27,1 |41,6 |31,3 |60,0 |21,4 |18,6 ... |20,2 |48,0 |31,8 |50,5 |23,5 |26,0 ... көзі: Құйғанбай Қ. ҚХР нарықтық экономиксындағы ... ... - ... ... және дамушы елдердің ЖІӨ құрылымын Қытаймен
салыстырғанда бұл елдегі 1-ші және 2-ші ... ... ... үлкен
екендігін көруге болады. Қытайдағы реформадан кейінгі өзгерістерге ... ... ... негізгі ерекшелігі ауыл шаруашылығындағы
өзгерістер ... ... ... ... ... ауылдың өсу
динамикасына көп ... ... ... ... экономикасындағы ең маңызды
орындардың бірі өнеркәсіп саласынағы ... ... ... ... оның ... ... саласына.
Отбасылық мердігерлік жүйесі мен тікелей нарықтық сатып алуларға көшу
ауылдағы ... ... ... адам ... белсенділігі артты
және ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірісінің тез ... ... ... ... ... ... ... ие болды, ауыл шаруашылық жұмыс
пен ауыл шаруашылық өнім сипатын еркін ... ... ... ... ... мен ... және сатып алынатын өнімдерге «баға
қайшысын» жоюға шаралар ұйымдастырды. ... ... алу мен ... ... ... ауыл ... ... көптеген
түрлеріне баға түсірілді. Бұрынғы ... ... ... көп ... ... ... және ... құруға мүмкіндік берілді. Бұл ауылдағы ... ... ... ... ... ерік беріп, оларды
дамытты, ауыл шаруашылығының тез дамуын және оның құрылымының ... ... ... Ал ... мезгілден соң аграрлық салаға
капиталдың құйылуын өсірді. Мұны ең ... ... ... ... ... ... бұл шаралар тез, әрі оң әсерін берді. Өндірістің
елеулі өсімі байқалды. Қытай ... өте ... ... азық-түлікпен
қамтамасыз етіп, өнеркәсіпке шикізатты жеткізуді өсіре ... ... ... ауыл ... бір ... ... өндірістің
өсуіне ықпал етті және бұл ... ... ... тенденцияларына сай
даму үстінде. Мемлекеттік сектордың сақталуына қарамастан мемлекеттік емес
сектор өсуде. ... тез ... ... ... емес ... емес ... ... етіп отыр. Қытайдағы ауыл
шаруашылығының дамуының елеулі ... ... ... ... ... шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерінің өндірісі (млн. тонна)
|Өнім түрі |1978 |1990 |2000 |2002 |2003 ... |304,77 |446,24 |462,18 |457,06 |430,7 ... |2,167 |4,508 |4,417 |4,916 |4,86 ... |5,218 |16,132 |29,548 |28,972 |28,11 ... | | | | | ... ... |21,116 |57,62 |68,28 |90,107 |90,24 ... |2,702 |14,525 |8,073 |12,82 |6,18 ... | | | | | ... |1,052 |2,259 |2,238 |2,135 |2,015 ... | | | | | ... | | | | | ... |0,268 |0,54 |0,683 |0,745 |0,768 ... |6,57 |18,744 |62,251 |69,52 |145,174 ... |8,563 |25,135 |61,254 |65,865 |69,329 ... ... Справочник - Китай//издательство “Синь син” - 2004 жыл ... ... ... ... ауыл ... және ауыл ... ... кездесті, алайда дамудың оң үрдістерін сақтай білді.
1996-2000 жылдарда ауыл шаруашылығының ЖҰӨ бойынша қосылған құны 5 жыл ... трлн ... ... Салыстырмалы бағалар бойынша, орташа жылдық
өсім 3,5% құрады, тұрақты даму ... ... ... ... ... және басқа да ауыл шаруашылық өнімдері жақсы ... ... егіс ... ... және табиғи апаттардан астық өндірісі белгілі
бір дәрежеге қысқарды, дегенмен 430,70 млн. ... ... ... таңда
Қытай астық, мақта, рапс, арахис, ет, жеміс өндірісінен әлемде ... ... ... ауыл ... өнімін адам басына шаққандағы
көлемі ... 2003 жылы орта ... адам ... 334 кг ... 42,7 кг ... кг сүт және 36,5 кг акваөнімдерді құрап, орташа әлемдік деңгейден ... ... ... ... ауыл ... ... көп түріне ұзақ
уақыт бойы дефицит кезеңінен жаңа кезеңге өтеді - өнімнің ... ... бай өнім ... ... ... ... ауылды аудандардағы ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылығындағы
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ауыл ... күшінің көп бөлігі алқаптық жұмыстардан
босап, ауылдық-волостық кәсіпорындардың дамуына жол салды. Бүгінгі күні
олардың ... ... ... ... ... мемлекетте таралады.
Ауылдық-волостық кәсіпорындардың сферасы кең, олар өнеркәсіп, ауыл
шаруашылық өнімдерін өңдеу, ... және ... ... ... қоғамдық
тамақтану және қызметті қамтиды. 2003 жылы елде 21,85 млн-нан аса ауылдық
волостық кәсіпорын ... ... 135,73 млн. адам ... істеп, олардың
қосымша құны 3,67 трлн юаньді құрады, ал бұл алдыңғы жылдан 13,3%-ға көп.
Ауылдық-волостық кәсіпорындар ... ... ... ... ... дамуының басты қайнар көзі болды. 10 мың кәсіпорынның
тауар ... ... 50 млн. ... асып түседі, 5 мың кәсіпорын – ... ... осы ... 30 ... өнімдеріне.
Қытай ауыл шаруашылық саласында дамыған елдермен ғылыми техникалық
айырмашылықты ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс
жетістіктерінің ауыл шаруашылығындағы тиімділігі 42%-ға ... ... ... ... ... ... ... техникада, фундаменталды зерттеулерде үлкен
жетістіктерге жетті. Қытай мата мен ... ... ... гүл ... ... ... гаплойдтық селекция мен қолданбалы зерттеу
салаларында әлемде алдыңғы қатарларда келеді. ... пен ... ... будандастыру және топырақты жете тазалап, культураларды
жылына бірнеше рет өсіру техникасы ... ... ... деңгейге жетті.
1949 жылы Қытай ғалымдары агрономиялық культураның 40 түрін, шамамен 5 ... ... және ... ... жаңа сорттар мен комбинациялар
шығарды, 4-5 есе ... ... ... ... жаңартылды, әр
жаңарту өнімділікті 10-30 %-ға жоғарлатты. Қазіргі таңда Қытайдағы ... 4,82 ... ... ... ... ... жоспарлар орындауда
– «Ұшқын» бағдарламасы, нақты өндіріске ірі ... ... ... және ... жобалары тікелей ауылдағы экономиканы құруға
бағытталған. Бұлар ауылдарға алдыңғы қатарлы технологиялар мен техникаларды
енгізуге ... ... ... әр ... ... сол ... ауылдың
ғылыми-техникалық деңгейін жоғарлатуда маңызды роль атқарды.
2001 жылы Қытай ДСҰ-ға ... мүше ... соң, ауыл ... ... үшін ... ауыл шаруашылығын қайта құру
стратегиясын жүзеге асыруда, ғылыми-техникалық ... ... ... ... мен ауыл ... ... ... көшіру үшін қаржы мен материалдық ресурстар құйылуда. Ғылым мен
техника министрлігінің ұсынылған ... ауыл ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық бағдарламаларының қатарына
енгізілді. Ол бойынша астық, май шикізаты, жеміс, ... мал ... ... ... өнімдері және т.б. ауыл шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... процесс сапасы мен ауыл ... ... ... ... ... мен құрал-жабдықтарды қадағалау
жүйесін жасақтау қарастырылған[5].
1979 жылы ... ... мен ... ... ... соң, ... ... қарқынмен дамуда. 2003 жылы тауар айналымы 5 млн. юань және одан
да жоғары ... ... ... және ... емес ... ... құны 4,1045 ... юань құрады, пайда 815,2 млрд.
юаньнан асты, сәйкесінше алдыңғы жылдан 17% және 42,7%-ға жоғары, ... мен ... ... ... дамуына жақсы ... ... 1996 ... бері ... ... ... химиялық
тыңайтқыштар және телевизорлар өндіріснен Қытай әлемде бірінші орынға шықты
Өнеркәсіптік салалардың ... ... ... ... оның ішіне жылу, гидро- және атом энергетикасы кіреді.
1990 жылдан бастап барлық энергоблоктардың қуаты 100 млн. кВт-тан 300 ... ... ... 2003 ... аяғына таман 385 млн. кВт-қа ... ... ... 1,9108 ... кВт-ты құрады. Қазіргі ... ... ... қуаттылығы мен электр қуатын өндіруден екінші орында.
Кесте 4
Өнеркәсіптік тауарлардың негізгі түрлерінің өсімі
|Өнім ... |1978 |1990 |2000 |2002 |2003 ... ... |618 |1080 |998 |1380 |1670 ... ... |104,05 |138,31 |163 |167 |169,6 ... қуаты |Млрд. |256,6 |621,2 |1355,6 |1654 |1910,8 |
| ... | | | | | ... ... |31,78 |66,35 |128,5 |182,37 |222,34 ... |Млн.тонн |65,24 |209,71 |597 |725 |862,27 ... |Мың. дана |149,1 |514 |2070 |3251 |4444 ... және |Мың. дана |113,5 |39,4 |41 |45,4 |48,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |Мың. дана |3,8 |10330,4 |39360 |51550 |65414 ... | | | | | | ... |Мың. ... |1654,2 |6940 |9912 |11811 ... | | | | | | ... жіп |Мың. ... |4626 |6570 |8500 |9836 ... |Млрд.м |11,03 |18,88 |27,7 |32,24 |37,46 ... ... |2270 |5820 |7000 |9260 |10840 ... ... |мың ... |6610 |11970 |22270 |30500 |33710 ... |мың ... |8693 |18797 |31860 |37910 |42009 ... | | | | | | ... |мың ... |380 |1572 |4700 |5430 |6118 ... |Млн. дана |30 |110 |5880 |9630 |14830 ... |мың дана |- |- |71360 |58607 |73799 ... | | | | | | ... ... дана |- |- |52479 |121646 |182314 ... |Мың дана |- |82 |6720 |14635 |32167 ... ... ... - ... ... син”-2004 жыл-113 бет.
Электр желілерін салу Қытай тарихында ең тез даму ... ... ... ... ... ... қалалар мен ауылдың көпшілігіне
таралған. Қазіргі таңда Қытайдың солтүстік батыс ... ... ... ... және ... аралық электр желілері және 5 провинциялық
деңгейдегі 500 ... ... ... ... ... ... барлығы
электр энергетикасындағы жаңа кезеңді сипаттайды. Яғни ол дегеніміз ірі
агрегаттар, ірі станциялар, ірі ... аса ... қуат ... ... энергиясының жеткілікті ұсынысына ... ... ... ... ... ... тигізді. 80-ші
жылдардан бастап Қытай үкіметі ірі заманауи көмір шахталарының құрылысына
қомақты қаржы бөлуде. Бұл ... ... ... ... ... ... тигізуде. 1989 жылдан бері Қытай жылына 1млрд. тонна
деңгейінде ... ... ... келе ... сәйкесінше бұл халық
шаруашылығының даму қажеттіліктерін ... ... ... ... де үздіксіз жоғарлауда, нәтижесінде қазіргі таңда
Қытайдың ондаған миллион тонна өндірісі бар ірі ... ... ... және ... ... ... салу, жабдықтау және басқару
потенциалы бар. Көмірдің түрлі сорттарын байыту ... мен ... ... XXI ғасырдың басында көмір экспорты 80 млн. тоннадан
асты. Қытай әлемдегі көмір жеткізуден 2-ші ... ... және газ ... ... ... ресурстары болып табылады. 1995
жылы мұнай өндірісі 150 млн. тоннадан асып түсті, 1997-2003 ... қуат жеті жыл ... ... 160 млн. ... асып ... ... ... орын. Мұнай өнеркәсібінің дамуы жергілікті экономика мен
аралас салалардың дамуын ...... ... болат балқыту, көлік.
1996 жылы табиғи газ ... ... 20 ... куб. ... ... 2003 жылы ол 35,02 ... куб. м.-ге ... экономикасы дамуындағы айтқысыз жетістіктер - әлемдік тарихтың
соңғы онжылдықтардың маңызды құбылыстарының бірі. Реформалар кезінде (1979-
1999 жж.) ЖІӨ ... 5,7 ... ... яғни орта есеппен 9,6 пайызға жыл
сайын өсіп отырды. Жан ... ... ЖІӨ ... 4,4 есеге өсті, еңбек
өнімділігі (бір жұмысбастыға ЖІӨ) 3,6 есеге ... 1999ж. ЖІӨ ... 1 ... ... ... болды[9].
Сурет-4 ЖІӨ динамикасы, 1991-2003 жж. (%)
Қайнар көзі: Дорога в Поднебесную: Made in China - ... ... оң ... ... ... ... жатқызуға болады:
• Қытай бар күшін өткенді бұзу мен сынауға емес, жаңаны ... ... ... адам мен оның ... бас ... ... пен кең қолданыс тауарларына деген негізгі
қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... ... құрылымының қызметінде басымды болды. Бұл
халықтың реформалардың бас ... оны ... ... Реформалаудың басты әдісі экономиканы жаппай либералдау ... ... ... ... арқылы нарыққа
көшу болып танылды.
• Реформаның алғашқы жылдарының тәжірибесіне қарағанда, нарыққа
апаратын ... жол – ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық, жеке,
бірлескен (шетел қатысуымен). Бұл жолмен ... ... ... тез ... ... ету ғана ... сондай-ақ
ұлттық шаруашылық құрылымын меншік формалары ... ... ... мен өндірістің құрылымын ... ... ... ... ... ... реттеуге болады;
• Нарық субъектілері бар мемлекеттік құрылымдарды жою арқылы ... бос ... жаңа ... ... ... ... яғни ... қадамдардан бастап реформа
экономиканың дефицитін азайтуға ... ... Бұл ... ... ішкі резервтер ғана мобилизацияланған жоқ, сонымен қатар
шетел капиталы да белсенді түрде тартылды;
... ... ... ... ... ... ... макро реттеуді қолдан жібермеді және оның
тепе-теңсіздігінің қауіпті өсуі кезеңінде бірден қарсы ... ... және ... ... зерттеп, үкімет реформаны
өзгелердің әдістері арқылы жасамау керек деген тұжырымға келді.
Қытай өз ... ... ... ... ... ... ... түсті. Бұл шектелген ресурстар
жағдайында халық санының көптігі сияқты маңызды факторды ескерді.
Қытайдың ... ... ... ... ... ... біртіндеп шешім қабылдауды орталықсыздандыру, сондай-ақ
мемлекеттік емес экономиканы либерализациялау болды.
“Екі торапты” әдіс – ... ... ... ... ... құру –
бұл барлық салалардағы шешім қабылдауда қолданылады: экономика секторындағы
реформа, ... ... ... ... ... ... ... сауданың дамуы, валюта айырбасын басқару,
орталық және ... ... ... ... ... ұлттық валютаны шығару. “Екі торапты” бағытқа ауысудың әдеттегі
үрдісі келесілерден тұрады:
• Жоспарлы төмен бағамен ... ... ... ашық ... құру;
• Нарықтық баға деңгейіне жету үшін ... ... ... ... ... ... егер олардың уақыт өте келе көлемі ... ... ... Әдетте, екі түрлі ... ... ... ... ... жол 1978
жылдың соңында ауыл шаруашылық секторын тез, әрі ... ... ... Ал бұл ... ... дәстүрлі орталықтан жоспарлы басқару жағдайында қала
берді.
1978 ж.(алғашқы реформалар жүргізілген кезең) елеулі субсидиялар алған
Қытайдың мемлекеттік секторында ... ... аз ... жұмыс істеген –
18%, ал сол кезде мемлекеттен субсидия алмаған ауыл ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет пакетімен
қамтамасыз ете алды, оның ішінде: еңбекақы және әлеуметтік қорғау, ... ... ... ... отыратын тұрғын үй, медициналық
қызмет көрсету, мектепке дейінгі балаларға ... оқу ... ... ... Бұл ... ... қолданбаған және қазіргі таңға
дейін олар қалалық тұрғындардың алатын субсидияларының шамамен үштен ... ... ... ... ... ... ... келесідей
болып келеді. Экономикалық өзгерістер елеулі жылжулармен байланысты,
сондықтан өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... ... жөн. Нарық либерализациясымен байланысты жаңа мүмкіндіктер
пайда болмайынша, экономиканың бұрынғы секторларын ... жөн. ... ... аз болғандықтан бәсекелестік нәтижесінде жаңалары оны
ығыстырады. Бірақ бұл жұмысшылар өз ... ескі ... жаңа ... жоғарырақ мемлекеттік емес кәсіпорындарға көшуіне қарай бірте-
бірте жүзеге асады.
Қытай экономикасы құрылымының “артта қалу артықшылықтарына” толықтыру
ретінде ... ... ... Олар динамикалық өсім көрсеткіштеріне
ықпал еткен. Олар:
• Реформаның басы терең ... ... пен ... үнемдеу
тәртібін ұстануды талап ететін елеулі сыртқы қарыз кезеңіне сай
келмеді;
• Қытайдағы жинақтау нормасы тіпті шығысазиялық стандарттар бойынша
өте ... ... ... Отбасылық жинақтардың жоғары нормасы
Қытай экономикасын ... ... роль ... Екі ... науқан – “алға жылжудың үлкен серпілісі”(1958-1962
жж.) және “мәдени революция”(1966-1976 жж.) – марксистік догмаға
сенімді жойып, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... беделін түсірді. Бұл екі апаттың
салдары Дэн Сяопинге, ол билік басына ... рет 1978 ж. ... ... және ... ... ... ... және формальді емес билік тізгінін
беруге мүмкіндік ... ... ... пен ... ... ... ... тұру үшін өте әлсіз және беделі
төмендеп кеткен болатын.
• Отанда және шетелде тұратын қытайлықтардың арасындағы отбасылық
байланыстың болуы бизнестің ... ... ... ... ... аймақтардың тез дамуы (ЕЭА) Гонконг пен
Тайваньнан, бұл өнеркәсіп салаларында басымдықтарын ... ... ... ... жаппай көшірудің нәтижесі
болып табылады. Қытай жақын орналасқан, жалақы ол жерде ... және ... Азия ... ... ... ... проблемасы туындамаған. Менеджерлер ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
болды. Сенімді жергілікті инспекторлардың болуының, жергілікті
ережелер мен жергілікті ... ... ... ... ... ... инвестицияларымен
байланысты құнды елеулі қысқартты. Қытайдың тез қарқынмен дамуына
басты себеп – ... ... ... 1979-1999 жж.
Мемлекетте реформалар біртіндеп және кезекпен жүзеге ... ... мен ... дәрежесі әлем тарихында
баламасы жоқ. Тәжірибеде либералды экономикалық модельді қолдану
нәтижесі барлық бағыттардағы мемлекеттік ауыртпалықтың ... Бұл ... ... рекордты өсім қарқынын
қамтамасыз етті.
Бізге белгілі болғандай Қытайдағы реформа 1978 жылдан бастау алды. Бұл
уақыт ішінде (21 ғасыр ... ... ... жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ),
инфляцияны ескергенде нақты шамамен 8 ... ... ... ... ... Мақта, көмір, цемент, әйнек, азық-түлік тауарлары, болат және ... ... ... ... ... ... ... бірінші орынға шығып
үлгерді.
Халықтың нақты табысы жыл сайын 7,7 пайызға өсіп отырды (бұл 9 ... өмір сүру ... екі ... Ал ... «тоғызжылдықтардың»
үшеуі өтті, сондықтан қытайлықтардың қаншалықты өмір сүру ... ... қиын ... ... 6 ... жоқ ... саны 1980 жылғы 300 млн-нан 21 ғасырдың басына таман
40 млн-ға ... ... ... өте ... алға ... ... Аграрлық өнім реформа
уақытында 4 есеге дейін өсті. 1990 жж. бірінші ... ... жоқ ... Оған ... ... ... ауыл ... экспортын өсіре бастады.
Аграрлық сектордың құрылымы да жақсара ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығының көлемі шамамен 6
есеге, балық аулау шамамен 4 есеге, орман шаруашылығы ... 3,6 ... ... үлесі жалпы ауыл шаруашылық өнімінде ... ... ... мал шаруашылығы 15-тен 28,5 пайызға, ... ... 10,3 ... өсті.
Өнеркәсіптегі табыстар да елеулі болды. 1990 жж. ... ... ... ... 7 ... өсіп, 17 трлн. юаньді құрады. ... ... ... ... көлемі шамамен 19 есеге өсті. Қазіргі
таңда жеңіл өнеркәсіптің үлесі ауыр ... ... ... басынан
бастап жеңіл өнеркәсіптің өнім көлемі 25 есеге өсті, ал ауырдікі 15 ... ... ... ... 1100 млн т-ға ... ... ... 1960 жылға дейін тұрақты лидер КСРО болатын.
Элктр энергиясын өндіру 256,6 млрд ... (1978ж) 1166,2 ... ... ... ... яғни 5 ... өсті.
Өңдеуші өнеркәсіп елеулі түрде модернизацияланды. Қытай қазіргі ... ... ... өндіруден әлемдік лидер болды.
Электроника, компьютер, ... ... ... өндіруде биік шыңдарға
жетті. Авиақұрылыс, космос өнеркәсібі, атом өнеркәсібі маңызды рольдерге ие
бола бастады.
Көлік пен ... ... ... алға ... ... 21 ... ... темір жол ұзындығы 57,9 мың км., автомобиль жолы 1352, су жолы
– 116,5, әуе жолы – 1522 мың ... ... бірі ... әуе ... ... және газ құбырларының ұзындығы 25 мың км-ге жетті.
Бүкіл мемлекет ... ... ең ... ... дес бермейтін
жоғары жылдамдықты автомагистральдар жүйесі құрылды.
Телекоммуникация саласында нағыз революция орын ... 1980 ж. ... 0,43 ... аппараты келді. Қазір шамамен – 15[1].
Жалпы қорыта айтқанда ... ... ... ... ... жетуіне оның кемшілігі себепкер болып отыр десек қателеспейміз.
Елдегі жұмыссыздықтың салдарынан, жұмыс күшінің ұсынысының көп болуы,
шетел инвесторларының қызығушылықтарын ... ... ... бағалаулар
бойынша, Қытайдағы өндірістік салада орташа жалақы сағатына ... ... ... Бұл көрсеткіш басқа дамушы елдердегі ... аз. ... ... бұл ... 2 ... тең. ... күшінің арзандығы шетел инвестицияларының ағылып келуінің басты
факторы болып ... Бұл өз ... ... ... пен ... ... дамуына өзінің оң әсерін беруде. Қытай ... ... ... ... тағы бір ... ... ... валюта юаньнің
төмендетілген бағамы болып ... ... ... ... ... ... ... ол елдің тауарларының сыртқы нарыққа төмен
бағамен шығуын қамтамасыз ететін бірден-бір фактор. Қазіргі ... АҚШ ... ... ... ... ... ... төмен бағамын жоғарлату
төңірегінде келіссөздер жүргізуде. Алайда Қытай бұл қадамға ... ... ... жоқ. Сонымен Қытай экономикалық жетістіктері
басқа ешбір елде жоқ бағытта ... ... ... саясат
ұстанғандығын байқауға болады.
2.2 Қытай экономикасының қазіргі проблемалары
Қытай экономикасынның қазіргі ең басты мәселелерінің бірі энергетикамен
байланысты. ... ... ... деген сұраныс жылдан жылға ... бұл ... ... ... осы ... бөлінбек.
Энергоресурстарды тұтынудың әлемдік тенденциялары келесідей, жақын
онжылдықта әлемдік ... ... даму ... мұнай, табиғи газ
және тас көмір сияқты негізгі энергетикалық ресурстарды қарқынды өндіріп,
тұтынатын болады. ... ... ... ... ... адам ... ... дәстүрлі түрлерінен бас тартып, күннің, желдің, биомассаның және
т.б. көздердің энергияларын қолданатын альтернативті энергетиканың ... ... ... ... ... Энергетикалық ақпараттық
әкімшілігі зерттеулері бойынша бұл ... әлі ... 2020 ... мұнай, табиғи газ және мұнай әлемдегі басты энерготасушылар болып
қала береді. Ал экологиялық таза ... ... құны аса ... ... ... ... оның жалпы әлемдік энгергетикалық жүйеде үлес
салмағы өспей ... ... да ... ... ... ... дамуы және оның өнеркәсіп пен ... ... ... ... ... ... қажеттілікті өсіруде. Мұнай тұтынуынан біртіндеп табиғи газ
тұтынуына ауысу ... ... ... ... Қытай негізгі
көңілді мұнай өндірісімен қатар оның тұтынуына да бөлуде.
Қазіргі таңда Қытай экономикасы 75%-ға тас ... ... ... зерттелген көмір қоры 100 млрд. т құрады. Бұл шамамен 30 ... ... тең, ... бұл ... өзіндік құны 1 баррельге 15-17 ... ... ... ... ... энергиятасушылармен алмастыру
мәселесін шешуге тырысқанына қарамастан, көмір ел экономикасында әлі ұзақ
уақыт бойы динамикалық рольге ие ... ... ... мен ... үлесі
64 %-ға дейін төмендегенімен, оның өндірісі 2277 млн. т-ға өсуі керек, яғни
ҚХР экономикалық ... тас ... ... ... үшін ... ұзақ ... пен ... шетел капиталын тарту қажет.
Белгілісі, ҚХР мұнай мен ... бай ... ... ... ... ішкі ... (120 млн. т.) ... солтүстік-шығыс
кен орындарында өндіріледі. Сондай-ақ мұнай Тибетте бар, ... ол ... ... ... жоқ. ... таңда ҚХР-дағы маңызды мұнай
кәсіптері Дацин (Хэйлунцзян провинциясы), Ляохэ (Ляонин провинциясы), Шэнли
(Шаньдун провинциясы), Хуабэй (Хэбэй ... және ... ... ... ... (ШҰАР) болып табылады. Зерттелген және
потенциалды мұнай қорларының нақты бағалауын алу қиын болғандықтан ... ... 70 ... ... (9,52 ... т.) ... меңзейді, оның ішіне
40 млрд. барр. құрлықтағы қорлар, 30 млрд. барр. ... ... ... ... ... ... 40 % - ... Қытай теңізі
және 30% - Оңтүстік-Қытай және Сары теңізде. Бұл мәліметтерден ... ... ... ... ... бай ... ... Қытай ресми емес түрде өзінің құзырына кіргізеді[10].
1980-1984 жылдары Оңтүстік Қытай теңізінде ... ... (120 ... кен ... тек 39-ы өндіруге болатын 100 млн барр-ден
кем емес мұнай мен газ берді) көңілге қонарлық ... ... ... ... ... даулы аймақтардағы мұнай мен газ қорлары
Ирак қорларымен тең деп сеніп отыр.
Бастапқы көңіл барлау мен шельфтегі сынақтық ... ... ол ... ... ... 3 млн. т. ... ... мұнай барлау жұмыстарының ең перспективтісі Оңтүстік Шығыс
Азияда болып отыр, қазіргі таңда Бохай ... ... ... қоры 14 ... деп ... ... ... компанияларымен бірлесіп батыстың Chevron,
Texaco, BP, Kerr McGee және Ultra ... ... ... ... ... Қытай теңізінің шельфтің жекелеген аймақтарына Филиппин,
Вьетнам, Малайзия және Бруней мемлекеттері таласуда.
Мұнай іздеуде Қытай Оңтүстік ... ... ... көп ... ... ... ... бөліп отыр, әсіресе ШҰАА-ң Тарим және ... ... ... ... кен ... жасақтау 1955 жылы
басталған болатын, ал қазір Жоңғар ойысында мұнай өндірісі 20 ... ... ... ... ең ... ... ... 40 жыл ішінде бұл кен орнынан барланған мұнайдың 20 %-ы ... жылы ... ... өндірісінің жылдық көлемі 8,3 млн-ға жетті және
осы күнге дейін сол деңгейде сақталды. Егер бұл ... ... ... ол одан да ... ... еді. Бұл мұнайдың
көбісін Карамай мен Душаньцзының ... ... ал ... ... ... ... кетеді. Карамайдағы бір баррель мұнайдың өзіндік
құны 5 пен 9 АҚШ доллары ... ... ... бұл Карамай мұнайының
салыстырмалы арзан екендігін көрсетеді.
Үш жағынан ... ... ... кен ... аса қатал шарттары
(биіктігі 150 метрден асатын ... ... ... ауа райы ... ... ішінде жолдар мен техниканы басып қалады), аса ... ... ... өте ... ... (бұрғылаудың бір метрі
2700 АҚШ дол. ... ... ... ... ... ... үшін құны 10 ... АҚШ долларлық 3,5 мың км.-ге
созылатын және биік таулардан өтетін мұнай құбыры қажет. Сондықтан бұл ... ... ... ... 147 млрд ... млрд т.) ... ... оның күндік өндірісі 33 мың ... ... Осы ... ... үшін ... 15 млрд. АҚШ долларынан ... ... ... Жалпы Қытайда мұнайдың 80 %-ы солтүстік-шығыс
жағалау территорияларында өндіріледі, теңіз ... ... тек 3 ... ... ... ... көмірсутек қорлары шамамен 500 млн. т.
құрайды.
ҚХР қомақты табиғи ресурстарға ие болғанына қарамастан, жан ... ... ... жан ... ... ... елеулі аз. Белгілі
минерлады шикізат қорлары жеткіліксіз. Мәселенің мәні келесіде – бай ... ... ... барлаудың төмен деңгейі, өндіру және
пайдаланумен байланысты спецификалық қиындықтар, олардың тиімсіз орналасуы
(негізгі ... ... ... ал қорлар батыста), өндіру мен
тұтынудың рационалды емес ... ... көп ... ... ... ПӘК (30%), жан ... ... аз тұтыну. Осылайша
болашақта Қытайдың энергиятасушыларға ... ... бұл ... түрде қоршаған ортаға зиянсыз отын-
энергетика ... құру ... ... ... ... мұнай өндірісі мен тұтынылуы бойынша
мәліметтері мұнайдың орташа жылдық өндірісінің ... ... ... яғни
2,75 млн. т. Осындай тенденциялар тұсында мұнайға деген ... жыл ... 2010 ... ... 350 млн. т ... құрайды.
Қайнар көзі: Современная ситуация в нефтегазовой промышленности ... Р.К. ... жыл- №3-4 -125 ... ... бері мұнай өндірісі біртіндеп өсті, алайда соңғы жылдарда
160 млн т-да тұрақтап қалды. Мұндай ... ... XXI ... ... арналған ірі жоспарларын жүзеге асыру мүмкін емес ... ... ... ... оның ... ... басты
анықтаушы факторы болып ішкі сұраныс пен тұтынудың арақатынасы табылады.
Бұл екі ... ... ... арақатынасы 1:1,42. Мұнайдың
жетіспеушілігі бүгінгі күннің өткір мәселесі. Қытай МӨЗ-ң жиынтық ... млн. т-ға тең, ... 2000 жылы олар тек 190 млн. т. ... Бұған қоса
ВР компаниясының 1998 жылы жасаған ... ... ... ... ... 21 ... ... Қытай басшылығы қол ... ... қалу үшін бар ... ... Ішкі ... ... қанағаттандыру
мақсатында олар мұнайды шамамдан тыс өндіруге тырысты, бұл арқылы қорлардың
сарқылуына және кен ... зиян ... ... ... ... 2005 ... аяғына таман 2 апталық тұтынуға жететін мұнайдың
стратегиялық қорларын құру керек, бұл үшін 1 ... ... ... ... жылы ... 70 млн. ... мұнайды негізінен Таяу Шығыс пен Оңтүстік
Шығыс Азиядан ... ... ... ... ... 30%-ды ... жақын
онжылдықта жалпы тұтынудың 50-70%-ын ... ... ... ... ... өзгермеген жағдайында 2010 жылға таман Қытайдың
мұнайды импорттаудағы минималды қажеттілігі 90-100 млн. т-ға ... ... ... 2020 жылы бұл көрсеткіш 130-150 млн. т-ға өседі.
Осылайша Қытайдың ... ... ... ... ... өсу қарқынында елге жылына 420 млн. барр. қажет, ал ... ... 450 млн. ... ... ішкі ... ... жылдық өсімі 8%-ды
құраса, оны өндірудің өсімі тек 1%-ға тең. Қытай ішкі ... ... үшін ... бай ... барлық аймақтарынан, яғни Таяу
Шығыстан, Оңтүстік шығыс және Орталық Азиядан, Сібірден және т. ... ... ... ... ... ... ... тасушы ресурстарға сұраныстың қарқынды өсуі
және Қытай экономикасының ... ... ... мен тас ... ... ... ... қуат көзі ретінде табиғи газды пайдалануды
қарастыруда. Қазіргі ... ... ... ретті энерготасушыларды
пайдалану құрылымында табиғи газдың алатын үлесі ... (75%) ... (20%) ... ... аз: ... кішкене асады. Көмірдің
қазіргі бар қорлары қазіргі өндіру көлемін ... тұру үшін 100 ... оның ... ... ... өте ... үлесін ескерсек,
Қытай энергетикасының көмір бағыты бойынша дамуы ... ... ... ... Бұл ... ... өсу ... табиғи
газға сұраныстың өсуіне жақсы алғышарт жасайды.
Түрлі болжамдар бойынша 2020 жылы энергия тұтынудағы газдың үлесі 8-10%-
ға өсуі мүмкін. Осы ... газ ... ... ... ... ... инфрақұрылым құру қарастырылуда. 2000-2010 жылдар барысында
Қытайдағы газ ... ... ... ... 20%-ды ... ... Қытайда
энергия тұтынуда газдың үлесі 2010 ж – 7, ал 2020 ж – 10%-ды ... ... ... климатын ескере отырып, жуырдағы 10 жылдықта коммуналды-
тұрмыстық ... ... ... жылыту) Еуропа мен АҚШ деңгейіне
жетуі екі талай, алайда жалпы ... осы ... ... ... ... ... деп ... газ өнеркәсібі дамудың бастапқы сатысында тұр. ... 10 ... ... ... шамамен 50%-ды құрап, 2000 жылы 24,2 млрд. куб м-ге
тең болды. Бұл аса көп өсім ... ... бұл ... ... елдерде газды
пайдалану 80%-ға өсті. Қытайдың экономикалық ... ... ... ... газ ... 2000 ... 24,2 ... куб м-ден 2010 жылы 70-
80 млрд. куб м-ге дейін кеңейту және ... ... ... ... 7%-ға ... қарастырады.
Қайнар көзі: Современная ситуация в ... ... ... Р.К. /АльПари-2003 жыл- №3-4 -127 бет
Қытай мамандарының бағалауы ... ... ... ... ... ... 46,2 ... куб м-гек жетеді, оның ішінде
39,5 трлн. куб м-і ... кен ... ... ... Газ қорлары ел
территориясында орналасуы бірегей емес: барлық қордың шамамен 80%-ы ... және ... ... ... ... ... ... кен орындары Шыңжаң Ұйғыр Автономиялық аймағындағы Тарим бассейнінде,
Цинхай, Сычуань ... және ... ... ... ... және Нинься-Хуэй автономиялық ауданында, сондай-ақ ... және ... ... ... ... шоғырланған. 2001
жылдың басында Ішкі Монғолия автономиялық аймағында елдің солтүстігінде
Сулигэ ірі газ кен орны ... Оның ... қоры 700 ... куб м. ... ... ... ... Қытайдағы ашылмаған дәстүрлі табиғи
газдың геологиялық ресурстары 22-ден 37 ... куб м-ді ... жер ... ... дәрежеде зерттелмегендіктен, шамамен 150
кен орнында шоғырланған ... ... ... қорлары (дәлелденгендері,
мүмкіндері), 1,7-2,0 трлн. куб м. деп ... Бұл ... ... ... газ отынына деген елдегі қажеттілікті 74-120 жыл ... үшін ... ... ... ... газ
қорларымен аймақтардың қамтамасыз етілуі әртүрлі: мысалы, солтүстік шығыс
Қытай – 30 жыл, ... ... - 65 жыл, ... ... – 243 ... ... газ ... Қытай ұлттық мұнайгаз компаниясы дәлелденген
қорларды 2,8 трлн. куб м-ге ... ... ... ... ... ... елдің орталығының солтүстік аудандарында,
жиынтық газ сұранысының ... ... ... провинциясында, елдің
солтүстік батысындағы Цинхай ... ... ... ... ... ... ... өзінде дәлелденген
қорлар 1,4 трлн. куб м-ге дейін өсуі мүмкін. ... ... ... 320 ... куб м-ді ... 5 жылда 1996 жылдан бастап Қытайда газ өндірісі өсуде, 2000 жылы
27,7 млрд. куб м-ді құрады. Қытайдың негізгі газ ... ... ... провинциясы, елдің бірқатар солтүстік шығыс провинциялары (қосалқы
газ), Хайнань аралы ауданындағы ... ... ... ... ... ... Шэньси провинциясы табылады. Ірі өндіруші болып
(шамамен өндірілетін газдың жартысы) 10 ... куб ... аса ... ... Бұл ... ... газ ... шамамен үштен
бірі шоғырланған. Оңтүстік Қытай теңізінің континентальді шельфінің ... ... ... сайын үлкен маңызға ие болып отыр. Ол жерден газ
Гонконгқа және Хайнань провинциясына жеткізіледі. ... ... ... ... газ ... 10 ... куб м-ге жеткізіледі, ал
2005 жылы шельфте өндірілетін газ ұлттық өндірістің 23%-ын құрайтын ... 10-шы ... ... ... ... (2001-2005жж.)
газды өндіру 2000 жылғы 27,7 млрд. куб м-ден 2005 жылы 40 млрд. куб ... ... ... ИНЭИ РАН ... ... бойынша, Қытайдың
ресурстық қорлары оған 2010 жылы 70 ... куб м, ал 2020 жылы 100 ... ... газ ... ... береді. Сондай-ақ газды дәстүрлі емес көздерден
өндіру (ең бастысы көмір метаны) 2010 жылы 10 млрд. куб м-ге, ал 2015 ... ... куб м-ге ... ... ... ... ... тұрған басты міндет газға деген
сұранысты кеңейту болып табылады. Қазіргі кезге дейін Қытайдың газ ... ... тұр және ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету болды. ҚХР үкіметі газды тыңайтқыш
өндірісіне, сондай-ақ басқа да ... оның ... ... және ... ... шикізат ретінде пайдаланудағы
шектеулерді алып тастауда. Қытайдың көптеген қалаларында экологиялық ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін
жоғарлату мақсатында табиғи газды пайдалану аясы ... ... ... ... және Сиянь сияқты ірі қалалар осы экологиялық
таза энергия тасушыны пайдалануға көшті.
ҚХР экономикасындағы қазіргі ... ... ... пайдалану оның
өндірісінің аз көлемімен анықталады. ... газ ... ... ... барысында коммерциялық-тұрмыстық секторда табиғи газды
пайдаланудың үлесі ҚҰМК мамандарының болжамы бойынша ... ... ... ... 2010 жылы ... ... Электрқуаты саласында газ үлесі
сол периодта 15-тен 30%-ға өседі, химия ... ... ... ... отын ... ... ... 28-ден 25%-ға
азаяды[10].
Халықаралық қуат агенттігінің бағалауы бойынша Қытайда 2010 жылға таман
газға сұраныс 100 ... куб м-ге ... (ал ... ішкі дефициті 50 млрд.
куб м-ді құрайды), ал 2020 жылы 140 ... куб м-ге ... ... 2010 жылы газ ... 140 млрд. куб м-ге өсіру үшін 50 ... ... ... ... салымы қажет. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... келесі 10 жылдағы газға деген
өсіп келе ... ... ... ... ... ... беретіндігін көрсетеді.
Ұлттық экономиканың газ саласын ілгері дамыту мақсатында ҚХР үкіметі
ішкі нарықтағы ... ... ... ... 3 ... бағыттын
анықтады:
• Өзіндік газ өндірісін өсіру
• Газ тұтыну нарығын қалыптастыру үшін газ инфрақұрылымын құру, ... ... ... ... Газ ... ... толтыруға қажетті табиғи газдың көлемін
импорттау, яғни көрші мемлекеттерден газ ... ... ... СПГ ... жаңа газ кен ... игеру мен газ тұтынуын өсіруді ... ... ... қажетті инфрақұрылымның болмауы, ең біріншіден газ
транспорты. Қытайда жалпы ... газ ... ... жоқ, ал тұтыну өндіру
аймақтарында шоғырланған, сондай-ақ газ өндіруші ... ... ... индустриялды дамыған аудандарымен сәйкес келмейді. Мысалы,
Қытайдың оңтүстігі мен ... ... 70%-ы) ... ... ... ... ал ... пен оңтүстік батысқа – 47% (бұл аудандардың елдің
ЖҰӨ-дегі үлесі 12 %-ды ... Осы ... ... таңда газды
Қытайдың солтүстік және батыс аймақтарынан шығыс Қытайдың өнеркәсіптік
дамыған аудандарына тасымалдау ... ... ... 150 ... куб м. ... ... бар ұлттық газ
тасымалдаушы торапты, газ жинақтаушы орталықтар мен ... ... ... ... тасымалдау жүйесі елдің территориясын солтүстік-
оңтүстік және батыс-шығыс бағыттарында бөліп өтетін тораптардан тұрады ... ... ол ... мен ... Азия ... ... ... қосылу мүмкіндігіне ие болмақ. «Батыс-Шығыс»
газқұбырының құрылысы қазіргі таңда ... 15-18 ... АҚШ ... ... отыр, оның ішіне газ құбыры құрылысы, сондай-ақ барлау,
өндіру және газификациялауға кететін ... ... ... ... ... газ ... қызығушылық білдіретін Жапония, Оңтүстік
Корея сияқты ... ... ... газ ... ... ... Осылайша Қытай салыстырмалы төмен бағамен бүкіл елді
газбен қамтамасыз ете алатын ... ... ... жүйесінің
құрылысын жаңадан бастауда. Қытайдың ішкі табиғи газ ... ... ... ... ... аз мөлшерде қолданылуын, сондай-ақ ҚХР
нарығының дайын еместігін ... ... ... ... ... ұлттық
газ қолданысына деген елдің жоғары экономикалық ... ... ... 10-20 ... газ ... ... көздеріне жүгінбейді. Қазіргі
таңда Қытайдағы газ өндірісі деңгейі тез дамып жатқан ... ... ... бұл ... ... құбырлар арқылы
тасымалданатын газдың, сондай-ақ СПГ-ң үлкен көлемде импорталуына ... ... ... ... ... сұраныстың үлкендігі сонша,
болашақта газдың екі түрі де тез қолданыс табады.
Қытай экономикасы ... ... ... келе ... ... ... ... жетерлік. Оларға көз жүгіртсек.
Экономикалық өсім көбіне ресурстар мен қоршаған ортаға байланысты. 2003
жылы экономика 9,1 пайызға өсті, алайда бұл өсім ... ... ... ... 2003 жылы ... 260 млн. тонна болат пен прокат, 1,5
млрд көмір, 820 ... ... ... ... бұл ... ... осы
ресурстардың жалпы шығыстарының төрттен бір, 30 және 50 ... ... ... ... ... тек әлемдік ЖІӨ-ң 3,9 пайызын құрады. ... ... ... ... ... ... ... жетік
дамымай бұл мәселеден арылу қиын.
Халық табысындағы айырмашылық үлкеюде. Шаруалардың табысы баяу өсуде.
Ал бұл құбылыс ауыл шаруашылығының ... мен ... ... ... ... ... сатып алу қабілетінің төмен дәрежесі сақталуда,
бұл экономикалық өсімнің ... ... ... Яғни ашып айтсақ,
жоғарыда аталған екі ... ... ... ... Олардың бастысы капитал құйылымдары мен ... ... ... ... ... ... ... инвестициялау масштабын
өсіруге тәуелді болды. Алайда тұтыну тиісінше ... ... ... ... ... ... шамадан тыс өндіру орын алуы
мүмкін. Инвестициялаудың коэффициенті жылдан жылға өсуде. Мысалы, 2001 ... 38 ... 2002 жылы 39,4 ... 2003 жылы 45 ... ... Ал ... тұтыну коэффициенті төмендеуде, 2001 жылы 59,8 пайыз, 2002 жылы 58
пайыз, 2003 53 пайыз. Қытайдағы ... ... ... ... екі есе ... ал ... тұтыну коэфициенті әлемдік орташа
деңгейден 24 ... ... ... қарам-қайшылықтарға себеп болып отырған
жоғарыда атап өткен, шаруалардың төлем қабілеттілігінің болмауы және
қоғамдық ... ... ... айырмашылығы. «Цинхуа» университетіндег
Социология институтының жүргізген зерттеулеріне қарағанда, халықтың 20
пайызын құрайтын Қытайдың ең бай ... ... ... ... 53
пайызы келеді екен, ал халықтың 20 пайызын құрайтын ең кедей халықтың
үлесіне ... ... тек 3 ... ғана келеді. Бұл жағдай зиянды
десек те болады. Себебі бай халық ... ... ... көп тұтынуға
ынталы емес, ал басқаларында керісінше[1].
Сондай –ақ келесідей проблемаларды да атап ... ... ... ... баяу ... ... экономиканың салаларының
болуы. Бұл әсіресе мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты. Сондай-ақ
қазіргі өндірістің алдында көптеген қиындықтар тұр. ... ... ... ... ... жоқ және саны ... Өсімнің жоғары қарқынымен қатар экономикалық тиімділктің төмен
дәрежесі мен өндірілетін өнімдердің төмен ... ... ... жан ... шаққанда салыстырмалы түрде аса жоғары емес.
Өндірістің құрылымына артта қалуышылық тән. Үлестірудің құрылымы
рационалды емес, ... ... ... ... ... ... ... емес.
• Ішкі нарық динамикалық түрде кеңеюде. Дегенмен ... ... да ... бәсеке туындап жатыр. Қытай
тауарлары көбіне сапасы жағынан ... ... ... ... ... ұлттық салалардың шетел капиталының арқасында
жойылу қаупі бар. Мұндай жағдайда әлемдік экономикаға кіру оңайға
соқпайды.
... ... ... мен ... ... ... ... Қытай өнімдерінің бәсекеге
қабілеттілігі төмен болып келеді.
• Батыс және шығыс аймақтардың ... ... ... ... үлкеюіне қарамастан, жұмыссыздық өсуде,
мемлекеттік кәсіпорындардағы жұмыс орындары ... ... ... ... ... байқалады, мұның салдарынан көптеген
әлеуметтік проблемалар туындауда. Бұл ... ... ... ... ... шешілмеген. Олардың үстіне
жаңалары қосылуда.
• Қытайдың еңбек нарығы үлкен, алайда оның ... жағы ... ... ... дамымаған: қаржы-валюталық, жылжымайтын мүлік
және ... ... ... беру ... ... ... ... мәселерді Қытай үкіметі барынша шешуге тырысуда ... ... ... ... ... елге ... толық
мүмкіндік бар.
3. Қытайдың әлемдік экономикаға әсері.
3.1 ҚХР-сының әлемдік экономикадағы экономикалық көшбасшылығының
қалыптасуы.
XXI ... ... орын ... ... ... ой ... жиырма бес
жыл бұрын ешкімнің ойына да ... ... жоқ ... 2004 ... ... ... ... Қытай 1,1 триллион АҚШ долларынан тұратын
ішкі жалпы түсімі ... ... ... ... ... ие. ... бойынша Қытай Испанияны озып өтті, Италия, Франция және
Ұлыбритания сияқты ... ... ... ... ... – ның қаржылық жүйесі Батыс Еуропа елдерінің қаржылық жүйесінің
құрылымын сол қалпында өзгертпей ... ... Ол ... ... ... ел ... ұлттық экономиканы сыртқы
бақталастарынан қорғанысын қамтамасыз ететін және отандық ... ... ұзақ ... ... ... ... ... экономикалық саясатының түп негізін алып қарайтын
болсақ, онда олардың өздерінің қаржылық жүйесінің әлемдік ... ... ... қорғауға, отандық өндірісті барынша ... ... ... сыртқа мол шығаруға, елде валюта қорын жинақтауға және
елден ... ... ... ... ... ... ... болады.
Тек қана өздерінің пайдасына көзделген Қытайдың ашық саясатының
нәтижелері мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ішкі нарықтағы бағаларды ... ... ... ... ... Бүгінде Қытай валюталық
қорларының көрсеткіштері бойынша дүниежүзі елдерінің арасында ... ... ... ... ... ҚХР – ның ... даму ... 8-9% төмен түспейді.
Жуық арада телекоммуникациялар мен компьютерлік техникадан ... ... ... дейінгі көптеген жоғары технологиялар саласында Қытай
экономикасы дүниежүзіндегі ең алдыңғы ... ... ... Ішкі ... ... көрсеткіштері бойынша Қытай 2010 жылы Ұлыбританияны, ал 2050
жылы – Жапонияны озып өтеді деген болжам ... ... ... ... Банк пен ХВҚ ... ... ... 2015-2020
жылдары экономикалық дамудың абсолютті көрсеткіштері ... ... ... ... озады. Мұндай болжамадарға себеп Қытай елінің соңғы 20 жылда
экономикалық, саяси, мемлекеттік ахуалдан шығып, өз ... ... ... ... отыр.
ҚХР – ның экономикалық саясаты отандық өнеркәсіпті дамытуға, экспортқа
шығарылатын өнімді барынша кеңейтуге, ... ... және ... ... шығу ... ... ... Еркін айналысқа түсетін
валютаның және өнімнің ҚХР – на енуге есік ашық, бірақ бұл есік тек ... ... Ал сырт ... тек ... ғана ... және төлемдердің барлық түрлері тек қана ... ғана ... ... ҚХР – ның ... және жеке тұлғаларына
тек қана қытай банктерінде ғана қызмет ... ... ... 70% ... ... арқылы бақыланып, ал қаржылық саланың 90%
мемлекеттің қолында ... ... 2006 ... ... ... қаржылар
нарығында Қытайдың барлық банкілерінің төлемақылық ... ... ... ... тиіс.
Әрине, осындай жетістіктермен қатар Қытай экономикасы біршама
қиыншылықтарды басынан өткізуде. ... 2003 ... ... ... өзгеше пневмония ауруы оның экономикасына үлкен әсер ... ... ... тоқсанында ҚХР экономикасының даму деңгейі алдыңғы жылмен
салыстырғанда 9,9% - дан 6,7% - ға ... ... ... ... ... дер ... нәтижелі шараларды қолданып, аталған аурудың ... ала ... ... ... ... ... ... ІЖТ – нің даму деңгейі 9,1% сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... ... оған керісінше
юаньның долларға айналуы өзіндік кедергілерге ... ... ... ... жоқ. ... ... ... көптеп әкелінуі мемлекет
тарапынан қолдау тапса, сыртқа шығару, банктер мен кеден мекемелерінің көп
сатылы ... беру ... ... барынша қиындатылған.
1998-2002 жылдар аралығында Қытайдың Ішкі жалпы өнімі(ІЖӨ) 7,9 пайызды
құрап, әлемдік жоғарғы ... асып ... Ол 2,4 ... тең. ... ... 2003 жылы ... айдаһары»саналатын Қытайдың ІЖӨ-і 9,1
пайызға жетті. Ал өнеркәсіп өндірісі ... 12,5 ... ... ... 6,7 ... бірақ өсті.Сондай-ақ, Қытайдың 2004 ... ... ... өсімнің өзі көз сүйсінтеді, яғни ... ... ... мына ... ... аудара кеткен жөн. Бүгінде Шығыс
Азияның азулы мемлекеттері саналатын ... ... ... мен ... ... ... ... сәл ғана асады. Ал 90-жылдары ... ... ... ... ... 1,5 есеге артық болып
табылады.
«Morgan Stanly» сараптау орталығының болжамдарына жүгінсек, жоғарыда
аталған елдердің ... ... 2010 жылы ... ІЖӨ-нің жартысына тең
келер болса, 2020 жылы бар болғаны оннан бірін ғана ... 2020 ... ... даму ... жағынан АҚШ-тан кейінгі екінші орынға ... ... ... ... ... ... алуы негізінен экспортқа
шығатын тауар көлемінің ... ... ... ... ... Кеден
басқармасының есебіне жүгінер болсақ, былтырғы ... ... бұл ... ... 34,6 пайызға жетіп, 438,5 миллиард долларды құрады[12].
Экспорттың бұлайша жоғарғы мөлшерде болуына бұл елге АҚШ-тан әкелінетін
қуатты өндірістік құрал-жабдықтар себеп болып ... Ал ... ... ... ... Жапония, Тайвань, Оңтүстік Корея және Сингапур
елдерінің сауда баланстары жыл ... ... ... ірі ... серіктестері саналатын АҚШ пен Еуро Одақтың
сауда-саттық капиталының көлемі жекелей алғанда 100 миллиард доллардан ... ... ... ... ... құрал-саймандар, электронды
жабдықтар мен тұтыну бұйымдары ... Ал ... ... ... ... мен автомобильдер жатады. Халықаралық саудадағы ... өзге ... мен ... экономикалық дамуына ықпал етуде.
Соңғы үш жылда Қытай өндірісінің көлемі 50 пайызға өссе, ал бұл жылдар
аралығында АҚШ кәсіпорындары ... ... бой ... ... ... ... шикізатқа деген үлкен сұраныс
тудыруда, соның ... ... ... ... ... 3 ... артса,
болатқа сұраныс 90 пайызға, мысқа сұраныс 100 пайызға өсті.
2003-2004 жылдар барысында ... ... ... ... ... ... ... нарығының бағасын көтеріп, шикізат экспорттауға
бағытталған Ресей, ... және ... ... елдердің экономикалық
өсіміне күш берді.
Сол уақытта Қытайдың әлемдік нарықтағы тауарларының ... және ... ... ... ... ... ... көлеммен Қытай
кәсіпорындарынан шыққан тоқыма және өзге де өнеркәсіптік ... ... ... бағалануы мен мемлекет валютасының жеткілікті бағаланбауы
салдарынан бәсекеге толы ... ... ... ... ... осы ... ... Қытай экономикасында шикізаттық тауарлар мен
азық-түлік өнімдері бағасының өсіп ... әсер ... Ал, АҚШ ... сондай-ақ Еуропаның бірқатар елдерінде аталмыш тауарлар бағасы
әлдеқайда төмен. Егерде ... ... құны ... өнім ... 10
пайыз, ал еңбек жалақысына жұмсалатын шығын 65 ... ... ... ... ... ... ... дисбаланс Қытай бизнесінің ... әсер ... ... ... ... алып келуде.
Мұнай тұтыну көлемі жөнінен Қытай бүгінгі таңда ... ... ... ... Ешқашанда мұнай экспорттамаған Қытай 1993 жылдан бері қара
алтын өндіруші елдердің таза импортеры саналды. Автомобиль ... ... мен ... ... ... өзге елдердің Қытай автомобильдеріне
деген сұранысын арттырып отыр.
Әлемдік нарыққа зерттеу жүргізетін ... ... ... ... ... дүние жүзі бойынша шетел инветициясын молынан иелене алатын бірден
бір ел болып қалатындығына күмәнданбайды. Бұл ... ... ... әсер ... нақ осы ... инвестициялары болып табылады.
Қытайдың ДСҰ-ға шетел инвестициясының бұл елдегі ... ... ... ... ... ... арзандатып, табиғи ресурстарды игеріп
қана қоймай, инфрақұрылымды дамытып, саяси тұрақтылықты ... ... ... Осы тұрғыда айтар болсақ, ... ... ... 70 ... ... Гонконг, Тайвань, Сингапур және Макао
елдерінен болса, ал АҚШ-қа тартылатын ... ... ... 15
пайызды құрайды.
Сурет 7 - Қытайға инвестиция ең көп құйыған 15 ел, 2002 ж. ... ... ... ... ... көзі: Дорога в Поднебесную: Made in China - http://k2kapital.com
Шетелден келген инвестициялық ... Ұлы ... ... электротехника, тұрмыстық техника және химия салаларына
жұмсалады. Өйткені, бұл салалардан шығатын өнімдер экспортқа жіберіледі.
Қытай экономикасының дамуындағы ... тек ... ... ... елінде мемлекеттік кәсіпорындарда жүргізілген
реформалардан соң ... анау ... азая ... жоқ. Десе де, ... ... ірі ... өнеркәсіп өндірісінің дамуы 8,6 миллион
жаңа жұмыс ... ... ... ... Соған қарамастан, елдегі
мемлекеттік мекемелерде жаппай қысқартулар орын ... ауыл ... ... жұмыссыздық етек алды.
Елдегі жұмысбастылық сол жылы бар болғаны 6,9 миллион адамды қамти
алды. ... ... нені ... ... Қытай халқының 70 пайызға жуығы
ауыл шаруашылығына бейімделген ... ... Ал бұл ... ... ... ... ... қанша көбейгеніне қарамастан төмен.
« Paribas Peregrine BNP» инвестициялық ... ... ... ... тұратын орта таптың үлесі (жылдық кірісі 10000доллардан кем
емес) 10-15 ... 25 ... ... деп болжауда.
Сол уақытта халықтың таптық жағдайы айқындала түспек. Бұл ... елді ... соң орын ... ... шет ... үшін ... ... толы, менталитеті көнеден
қалыптасқан ел саналады. Қытайдың құпияға толы қырлары кейбір ... ... ... итермелейді.
Он жылға жуық уақыт оқшауланған экономикалық кеңістікте өмір сүрген
Қытай үшін ДСҰ-ға кіру әлемдік экономикалық ... ... ... ... мүмкіндік берді. Алайда, бірнеше әлемдік стандарттарға жету
үшін адам құқықтарын қорғау мен экологиялық нормаларды ... үшін ... де ... даму ... ... керек. Мұның барлығы Қытайға
қалған әлеммен ортақ тіл табысу үшін әлі де ... ... ... ... негізгі бәсекеге түсетін екі держава бар. Оның бірі
–АҚШ болса, екінші орынға - ... ... ... Екі ... экономикалық қатынастарына көз жүгіртіп көрелік. Қытай мен АҚШ
арасындағы экономикалық қатынастар ресми түрде 1979 жылы ... ... екі ел ... ... қатынастар орнатып, «ҚХР мен АҚШ
арасындағы сауда қатынастары туралы» келісім шартқа қол ... ... екі ... сауда –экономикалық қатынастар тез қарқынмен дами
бастады. Статистикалық ... ... 1979 жылы ... ... 2,45 ... ... құраса, бұл көрсеткіш 1996 жылы 63,5 млрд.
долларға ... Бұл ... ... екі ел ... ... қатынастардың тез дамығандығын көруімізге болады.
Қытайда жұмыс күші құны төмен, дегенмен ол ... ақша ... ... ... АҚШ пен ... ... ... дамымаған. Ал АҚШ ақша ресурстарына бай, жоғарғы техника мен
технологияларды игерген мемлекет. Дегенмен ол ... ... ... ... ... ... Қытай экспортында көбіне еңбек сыйымдылығы ... ... ие – ... киім, аяқ-киім, ойыншықтар т.б. Ал АҚШ
өз ... ... ... ... бөлшектер, байланыс құралдары мен
химия өнімдері сияқты ... ... мен ... сыйымдылығы жоғары
тауарларды экспорттайды. Дегенмен соңғы жылдары ... ... ... тауарларды өндіретін салалар да дамып келе жатыр.
Соңғы жылдары шетел компаниялары Қытайдың ... ... ... құя ... –400 ... ... құру үшін
шамамен 18 млрд. доллар ... Атап ... ... ... Siemens және Nokia ... ... ... құны 50 млн-нан
100 млн. долларға жететін ... ... ... үш ... ... ... 50 ... өсті[13].
IDC зерттеу фирмасының мәліметтері бойынша, 2003 ... ... ... ... компьютерлер нарығында Жапонияны басып озып,
әлемде екінші орынға ... ... ... да ... келе жатыр. Қытайдың ұлттық даму
мен реформа комиссиясының мәліметтері ... 2007 жылы ... ... ... 15 млн. ... жетуі мүмкін. Бұл
көрсеткіш 2003 жылдан 4,4 мллионға көп. ... ... ... ... 10 жыл ... негізгі көлік велосипедтер болған. ... ... орта ... қалыптасуы және тұтынушылық
несиенің қол ... ... ... ... ... ... бойынша Қытай әлемде АҚШ, Жапония және Германиядан соң 4-
ші орынға шықты[13].
Көріп отырғанымыздай Қытай келешекте тек қана еңбек ... ... ... қана қоймай, техникалық және капитал сыйымдылығы жоғары
салаларды да игеріп келе жатыр. Бұл Қытай елінің ... ... ... ... ... бар екендігін көрсетеді. Кейіннен Қытай АҚШ-тан
қалыс қалған салаларда да, АҚШ елін басып озуы да ғажап ... бір ... ... ... ... АҚШ-ты басып озып, ноутбуктар,
ұялы телефондар және басқа да ... және ... ... ірі ... ... Бұл ... 2005 жылы ... және даму ұйымының көктемде шыққан баяндамасында хабарланды.
Бұл ұйымның баяндамасында жалпы атауы "ICT" ... ... бұл ... ... 2004 жылы 180 ... долларды құраған, ал сол жылы бұл
көрсеткіш АҚШ-та 149 млрд. долларды құраған. 2003 жылы ... ... ... ... ... ... болған еді (137
млрд. доллар), ал Қытай екінші орында (123 млрд. доллар) ... ... ... бір экономикалық мықты держава нарығын жаулауда.
Ол держава - Еуроодақ.
Статистикалық мәліметтерге жүгінетін болсақ, 2005 ... ... ... ... ... ... 164 пайызға өскен.
Нәтижесінде ішкі нарықтағы өнімнің осы ... баға 26 ... ... Бұл ... ... ... ... Еуропаның текстиль
өнеркәсібіне үлкен қауіп болуы мүмкін. ... ... ... ... ... 2005 ... ... 51 пайыздан 534 пайызға дейін өскен екен.
Еуроодақтың сауда жөніндегі комиссары Питер Мандельсонның айтуынша, Еуропа
өзінің өндірісінің жойылуына қол ... ... ... ... ... Ол ... Қытай Еуропаға экспортталатын тауарларына шектеулер
енгізуі қажет немесе ДСҰ-да бұл мәселе бойынша 3 айлық ... беру ... деп ... ... ... ... бір шектеулер енгізуді АҚШ-
та қарастырмақ.
Жоғарыда көрсетілген мәліметтерге назар аударсақ қазіргі экономикалық
шайқаста ... ... ... келе ... ... ... әлі ... дейін шешілмей келе жатқан мәселелер болғанымен,
мамандардың пікірінше, Қытай әлемдік экономикадағы көшбасшы ел болуға ... бар және ол бұл ... ... ... ... ... ... мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық қатынастардың дамуы
нольдік деңгейден бастау алған жоқ. Қазақстан 1980 жылдары Кеңес ... ... ... кең ... ... ... болып қалды.
Кеңес-Қытай қатынастарының ... ... суық ... 1980 ... қарай қайта жаңғыртыла бастады. 1989 жылы Қазақстан мен ШҰАО(СУАР)
арасында 1989-1995 ж.ж. ... ... ... және ... туралы келісім шартқа қол қойылды.
Кейіннен орын алған Кеңес Одағының ыдырауы бұл экономикалық ... ... ... ... ... ... алайда Қытай мен Қазақстан
арасындағы технико-экономикалық ынтымақтастық толығымен жойылған жоқ. ... ... ... ұшырады. Қазақстан көрші Шыңжаң ауданымен ғана
емес, Қытайдың басқа да аймақтарымен байланыс орнату мүмкіндігіне ие ... ... да ... ... ... ... бұрынғы КСРО-
ның басқа аймақтарымен сауда ... ... ... Қытай Қазақстанға
тұтынушылық тауарларды жеткізуде басты рольдердің біріне ие бола ... жж. ... ... ... ... өткір тауар дефицитін
бәсеңдету функциясын өз мойынына алған Шыңжаң, кейіннен ... ... ... ... ... Қазақстанға көптеп келді. Бұл уақытта
қазақстандық ... пен ... ... ... ... ... ... лезде ұлғайған болатын. Айтарлықтай
дәрежеде, екі мемлекеттің арасындағы сауда сипаты да ... ... жж. ... ... ... ... ... өсуімен сипатталады. Бұл тауарлардың ағымы көбінесе кең етек
жайған ... ... ... болған. Тауар жетіспеушілігі кезеңінде
төменгі сапалы, бірақ ... ... қол ... ... тауарлары
қазақстандық тұтынушылардылардың минималды сұраныстарын қамтамасыз етті.
Қазақстанмен байланыстарды дамыта отырып, Пекин тек қана экономикалық
мақсатты көздемейді. Ол ... ... ... – Орталық Азияда – тұрақтанып,
көрші аймақта, яғни бұрынғы бәсекелесі Мәскеудің ... ... ... ... ... ... тырысуда. Пекинде Қазақстан энергетика
саласында қандай потенциалды мүмкіндіктерге ие екендігін ... Нақ ... ... ... ... тұсы ... ... сайын сезілуде. Сонымен
қатар, Қытай Қазақстанның үлкен табиғи ресурстарын ... ... ... ... ... ... көп ... табуы мүмкін. Қытайдың қарқынды
даму үстіндегі экономикасының мұнайға мұқтаждығы өсе беретіндігі ... үшін ... ... ... ... ... ең ... ретінде қарастыратын болады. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық қатынастары жалпы
алғанда сәтті даму ... Екі ел ... ... ... жылдан жылға
өсуде, 1997 жылмен салыстырғанда 18,3 ... ... Бұл ... ... ... ... 90 ... шикізат тауарлары болған еді. Оның
ішінде: қара және ... ... ... 42 ... ... қой терісі 14,3 пайыз, мақта 13,7 пайыз, тері 8,6 пайыз, қалған
10 пайызы минералды тыңайтқыштар.
Қазақстанның Қытайдан ... ... ... ... және ... ... ... өнімдері – 35,5 пайыз, аяқ киім – 9
пайыз, тұрмыстык электр ... – 7,2 ... ... мен ... да
химикаттар – 6,6 пайыз, азық-түлік – 22,8 ... ... қант ... ... – 9,8 ... шырындар мен сусындар – 10 пайыз). 2000
жылы екі ел ... ... ... 1,5 млрд доллар құраса, 2002 жылы 1,7
млрд доллар болды[15]. Ал 2004 жылы бұл көрсеткіш 4,5 млрд ... ... ... ... - ... айларының өзінде сауда айналымы 826 910,1 мың
долларды құрады[16].
Қазақстанның түсті металлургия ... ... ... ... ... келісім шарттары бойынша тауарларды
жеткізу бағытында жұмыс ... ... ... көлік шығындары тұрғысынан
қарастырғанда қазақстандық машина жасау ... ... үшін ... ... ... ... қатынастары үшін маңызды және болашағы мол салалардың
бірі-химия өнеркәсібі. Бұл ... ... ... тиімді байланыстар
орнатылған. Сондай-ақ Қытай капиталын Қазақстанның химия кәсіпорындарына
инвестициялауға тарту үшін жұмыстар ... ... 300 мың ... ... ... ... құру мен ... елдегі минералды тыңайтқыштардың
өндірісі техникалық қамтамасыз ету мен ... ... ... және
жеткізуге бағытталған ұзақ мерзімді бағдарлама жүзеге асырыла ... ... ... ... ірі фирмалармен
байланыстарды қайта орнату мен еркін сауда аймақтарын құруға қызығушылық
танытып ... Бұл ... ... ... ... ... оң әсерін
бермек.
Қазақстынның Каспий теңізі аймағында үлкен мұнай мен газ қорларының
табылуы, екі ел ... ... ... ... жол ... ... бойынша, Азия-Тынық мұхиты аймағында мұнай импортының
өзі 2010 жылы 1,5 млрд тоннаға дейін өсуі мүмкін, ... ... 200 ... өзінде Қытай Орталық Азия мен Каспий теңізінің мұнай мен газ
кен орындарына ... ... ... ... ... келе ... сеніммен айтуға болады. Жоғары қарқынды ... ... қуат ... деген мұқтаждық өсуі Қытайды барлық тиімді
бағыттардағы қызметінің белсенділігін арттыруға ... ол ... ... та ... ... ... ... жобалық институтының жүргізген
зерттеулерінен кейін, сонымен бірге мұнайға деген сұраныс пен ... ... ... ... алмағанда) болжау нәтижелері негізінде
жасалып отыр. Бұл мәліметтерде Қытайдың мұнайдың таза ... ... жылы ... 127 млн. тоннаға (сұраныстың жалпы көлемінің 41,37
пайызы) жетеді. Пекин Орталық Азия мен басқа да ... ... ... мен
газ кен орындарына жол ашатын кең көлемді бағдарламасын жасақтап, оны
жүзеге асыруға ... ... ... ... ... мәліметтері
бойынша 1993 жылдың өзінде Қытай Венесуэла, Ирак, Иран, ... ... ... ... және ... ... 15 ірі ... келісім шарттарына тұрған. Жалпы жасасқан
келісім шарттардың ... ... 20,7 млрд ... ... ... ... ... үшін тиімді энергетикалық жобаларға белсенді қатысуда. Оның ... 2004 жылы ... ... ... ... ... ... Азия елдерінің арасындағы пайдалы қазбаларға ең бай, әрі көне
Жібек жолы бағытындағы ... ... мол ... сауда – экономикалық қатынастарды дамыту ... үшін ... ... ... мен ... қуаттылығы жағынан бір – ... ... ... ... ол ... ... қатынасты қолдай
алмайды»деген мағынаны білдірмейді. Керісінше, екі ... ... өз ... ... ... ... бар. Расында да,
екі елдің сауда-экономикалық қатынастарының мүмкіншілігі мол, сол себепті
Қытай өз тарапынан ... ... ... даярлығын білдіреді.
1993 жылы қазанда ҚР мен ҚХР арасында қол қойылған ... ... ... ... ... ... мен Қытай экономикалары өздерінің құрылымы ... ... ... және ... тиімді ынтымақтастық үшін зор мүмкіншіліктер
бар деп есептейді. Тараптар өздерінің тиісті заңдарының ... ... мен ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар
жасайтын ... ... ... ... айтқанда, шекараға
жақын) және кәсіпорындарының арасындағы өзара қарым-қатынастар ... ... ... және ... экономикалық
ынтымақтастықтың барлық нысандарын көтермелейді».
Екі мемлекет басшылары Қазақстан мен Қытай арасындағы орнатылған
қарым-қатынастың ... өте ... ... Ал ... қол жеткізіліп отырған ынтымақтастық оған негізгі дәлел болып
табылады. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... өнімдерін, оның ішінде қара және ... ... ... ... және тері шикізаттарын экспортқа шығарады. Ал ... ... мен ... ... ... ... бұйымдарды, электротехника тауарларын, дәрі-дәрмектерді,
тоқыма бұйымдарды және халық тұтынатын ... ... ... Қазақстан Республикасы - ТМД және Шығыс Еуропа
елдерінің ... ... ... ... ... серіктестерінің бірі. ҚР
мен ҚХР-дың бірлескен Декларациясына сай екі мемлекет мәдени бағдарламалар
шеңберінде ғана ... ... ... сауда-экономикалық саласындағы
ынтымақтастықты дамытуға барынша ат салысуда. Аймақтарымыздың көрші болуы,
бай пайдалы ... және екі ... ... ... ... ... ... дамуына қолайлы жағдай жасап
отыр.
90-шы жылдардан бастап Қазақстан аймағына ене бастаған Қытайдың кіші
және орта ... ... ... ... ... ... ... астам
қытай компаниялары аккредитацияланып, мұнай және газ саласында, тоқыма,
пластмасса және металл ... ... 670 ... ... ... ... ... Қазақстан облысында оншақты,
Алматы облысында ... ... ... ... қызметін ойдағыдай
жалғастырып жатыр. Негізінен бұл ... ... ... ірі ... өсіру және ағаш бұйымдарын жасау жұмыстарымен ... ... ... ... ... не бары 800 млн. АҚШ долларын, ал оның
ішінде 500 миллионды ... ... ... ... инвестициялады[11].
Соңғы жылдары Қытай үкіметі барынша елдің ... ... ... ... ... ... ... жатқан
Шыңжан Ұйғыр Автономиялық Ауданымен (ШҰАА) сауда қатынасын ... ... ... ... ... Өкілдерінің Бүкілқытайлық Жиналысының кезекті
сессиясында Қытайдың Батыс аймағының экономикасын ... ... ... басшыларының айтуынша, осы аудандарда ... ... ... ... халықтың тұрмыс жағдайының
жақсаруына, ұлттық азшылықтардың көкейтесті мәселелерінің шешілуіне,
аймақтың ... әсер ... ... әрекеттердің азаюына
мүмкіндік туады.
Қазақстан мен Қытай шекараларының ұзындығы 1700 ... ... ... ШҰАР ... ... ... ... Қазақстан Республикасымен Қытай
Халық Республикасының жалпы шекараларының ұзындығы 1700 ... ... ... барлығы ШҰАА аймағы арқылы өтеді, сондықтан Қазақстанмен жасалынатын
сауда айналымының басым бөлігі ... ... ... тиеді. Қытайдың
Батыс аймақты игеру саясатының жүзеге асырылуы Қазақстан үшін өте тиімді
болып отыр. Қазақстан мен ШҰАА ... ... ... жыл ... сайын
қарқынды өсіп келеді. Екі ел арасындағы тауар айналымы 3,3 ... ... ... ... 1,7 миллиард доллары, яғни 60% жуығы ... ... ... ... ... ретінде үстіміздегі жылдың алғашқы
үш айында ... ... ... жүк ... ... 2,5 есе ... алуға болады.
Қазіргі кездегі ШҰАА-ның халық саны 18,76 млн. адам. Ауыл және қала
тұрғындарының орташа жылдық табысы-1099 доллар. Осы жерде 47 ұлт ... ал ... ... 1,2млн. қазақтар. Қытай үкіметінің Батыс аймақтарды
игеру стратегиясы бойынша осы аудандағы халықтың санын 30 ... ... ... ... мен ... байланыстыратын темір жол артериясы тура осы
Шыңжаң өлкесі арқылы өтеді.Қытайдың Батыс аймағымен және ... ... ... қарым-қатынастарды дамыту Қазақстан үшін өте
тиімді. Трансқазақстандық темір жол магистралі, мұнай және газ ... ... ірі ... ... ... ШҰАА-ғы Қазақстан
инвестицияларының ... ... ... үшін ... ... ... түседі. Бүгінде Қытай басшылығы Батыс
Қытайдың экокономикасын ... баса ... ... ... ... арқылы жүк тасымалдаудың жылдық көлемін 15миллион
тоннаға дейін ... ... Ал бұл ... тікелей Қазақстан мен
Шыңжаң өлкесіне ... ... ... ... Ляньюньган теңіз портын Оңтүстік-Шығыс
Азия, Солтүстік және ... ... ... және кері ... Қазақстан жүктерін өңдеу және тасымалдауға пайдалану туралы
келісімге қол ... ... ... Президенті Н. Назарбаев
бұл келісімнің маңыздылығы жөнінде былай деп атап ... ... ... не ... ... жол 30 миллион тонна біздің жүгімізді, оның
ішінде ... ... ... да тасымалдай алады. Ляньюньган портына
дейінгі жолдың 3,5 мың шақырым. Аз ұтыс ... Оның ... ... ... да ... зор ... ... жақты саудамен қамтамасыз етумен Қазақстанның транзиттік-көліктік
әлеуметін неғурлым толық пайдалану тұрғысынан ... ... ... жол саласындағы өзара әрекеттестігі қарқынды дамытудың да болашағы
мол. Құлжат-Қорғас, Достық-Алашанькоу шекара ... ... ... ... ... портынан Қазақстанның аймағы арқылы Батысқа,
Еуропаға жөнелетін жүк ... ... ... ... ... бұл ... ... магистралінен әлдеқайда ұтымды болып отыр.
Қазақстанның статистикалық көрсеткіштері бойынша, Достық/Қазақстан/-
Алашанькоу/Қытай/ ... ... ... ауыр жүк ... ... жылы 9,2 ... тонна болса, ал 2005 жылдың аяғына қарай бұл
көрсеткіш 11 миллион тоннаға жетеді. Ал ... ... ... ... жүк ... ... 2006 жылы-13млн.тонна деңгейге дейін,
ал 2010 ... ... ... ... дейін жетеді деген болжам
жасалынуда[11].
Көлік жолдарын диверсификациялауға үлкен ... ... ... ... жол ... жобасының құрылысын толық
қолдайтындығы жөнінде Қытай басшылығы ашық жариялады. Қазақстандық ... ... мен ... осы ... ... Ақтау
портына дейін өтетін, ал болашақта Түркіменстан, Иран және ... ... ... ... ... ... ... білдіруде. Осы Ұлы
теміржол жобасы Қазақстан мен Қытай, сонымен бірге ШЫАА үшін ... өте зор ... ... ... темір жол магистралінің құрылысын бастауды
жоспарға алып отырмыз. Бұл Достықтан Каспийге ... ... 3 мың ... ірі ... ... Сонымен қатар біз темір ... ... ... және ... ... ... создыруды ойластырудамыз. Біздің
сарапшылардың айтуы бойынша, сонда біздің темір жолымыз көлік тасымалына
кететін бір аптаны үнемдеуге ... ... ... деп ... ... ... Чжоу ... орталық үкіметтің бюджетіне тыс, жергілікті үкіметтер мен ... және жеке ... ... ... Ал Қазақстанда
өндірілген азық-түлікпен сусындықтар Шыңжаң нарығында үлкен ... ... ... ... тағамдарын Шыңжаңға экспортқа ... ... ... ... 2004 жылғы 19 мамырда Қазақстан Республикасы Индустрия және
сауда министрлігінің және «Қазинвест» қазақстандық ... ... ... ... ... ... мен Қытай –сауда
және инвестициялық әріптестер»атты бизнес-форумы өтті. ҚР ... ... ... ... сөзінде қазақстандық және қытайлық
кәсіпкерлердің ... ... екі ... да ... әрі ... ... ... Сондай-ақ, Елбасы, осы мақсатқа қазақстандық кәсіпкерлердің
инвестиция салуға қазірдің ... ... ... ... ... ... қазақстандық шырын өндіретін «Райымбек Фуд
Шыңжаң» кәсіпорнының ... ... ... ... ... қазақстандық
кәсіпкерлердің үлкен жемісі болып табылады. Кәсіпорнының ашылу салтанатына
Қазақстан Республикасының ... ... өзі ... ... ... орталығының аумағы 40 мың шаршы метрді құрайды. Онда жеті
галерея залы, ... да ... ... бар. ... ... 20 ... қаржы жұмсалған. Алғашқы кезеңде кәсіпорын жылына 52 миллион литр
шырын ... ал енді ... ... ... ... ... қуаты
104 миллион литрге дейін арттырылды.
1992 жылдан бастап Қытай мен Қазақстан арасындағы шекара маңындағы
сауда қатынасы да тез ... ... ... ШҰАА-ның алғашқы ірі сауда
серіктесі болып табылады. 2004 жылғы қыркүйектегі Н.Назарбаетың ... ... ... ... маңындағы ынтымақтастықты арттыру
мақсатымен «Қорғас» халықаралық ... ... ... ... ... ... мақсаты негізінен шекара саудасын ретке келтіруге,
жеткізілетін тауарлардың сапасын арттыруға, сонымен қатар контрабандалық
және контрафакіттік ... ... ... кесуге бағытталған.
Қазіргі кезде екі елдің мамандары «Қорғас» ... маңы ... ... ... ... туралы үкіметаралық келісімді
үйлестіру бойынша белсенді жұмыс ... ... ... ... ашу ... келісімге қол жеткізілді.
2004 жылғы мамырда Қытайдың темір жол министрлігі және Қазақстан
Республикасының көлік және ... ... ... ... ... ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімге қол қойылды. ... ... жол ... ... ... қазақстан-қытай
ынтымақтастығының жаңа нәтижесі ретінде болып табылады. ... ... жол ... ... ... екі ... ... өз
елінің заңдарына және халықаралық конвенцияларға сәйкестендіріле отырып,
теңдік және өзара тиімділік ... ... ... ... екі жақ екі ел ... ... жолаушы және жүк
тасымалдау, сондай-ақ ... жол ... одан әрі ... ... сыртында Қазақстан астығын Қытай нарығына ... ... ... да ... ... жағы ... астығын алуға аса
зор ынта байқатып отыр. Олардың ойынан Қазақстан астығын екі түлі ... ... ... ... ... ... ... тікелей
астып алу; екіншіден, өздеріне жақын облыстардан жерді жалға алып, астық
егіп оның ... ... ... ... Егер ... ойлары іске асатын
болса, онда еліміздің ... жақ ... ... ... сиреп
қалған жерлерге Қытай дихандары «уақытша» орын ауыстырып, астық ... ... ... ... мен ... арасындағы сауда-экономикалық
ынтымақтастық жылдан жылғы жоғары деңгейге ... ... ... мен ... арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту
бағытында 30-дан ... ... қол ... ... олар ... ... жатыр. Қазақстан-Қытай арасында сауда-экономикалық ынтымақтастық
жөніндегі үкіметаралық бірлескен комиссия ... ... ... ... де даму ... ... ... жағымсыз факторлардың
екі ел қатынастарына болашақта кері әсер ... осы ... ... ... ... ... ... сақталуы Қазақстан үшін бірден-бір
маңызды жай, өйткені ... ... ішкі ... ... біздің
республикамызға да әсерін тигізуі мүмкін.
Қорытынды
Қытай Халық Республикасынының ... ... соң, ... ... жасауға болады:
• Қытай Халық Республикасының соңғы жылдардағы ... ... ел ... сай ... ... екендігі белгілі болды. Реформа кезінде оның ең алдымен
ауыл ... ... өзі ... ... таңдалғандығын
көрсетеді. Оған себеп ауыл шаруашылығының дамуы басқа ... ... ... ... Себебі ауыл шаруашылық саласы
басқа салаларға шикізат ... ... ... сала ... ... салыстырсақ, негізінде біздің
үкіметіміз ... ... ауыл ... ... ... Қытайдағыдай ауыл шаруашылығынан басталған реформалар өз
нәтижесін бергендей, біздің ... ... та ... оң нәтиже
береді. Қытайдағы реформаның басты ... ... сай ... ... Реформаның қазіргі нәтижелерін қарастыра отырып, оның басты
ерекшелігі ауыл шаруашылығының реформасы. ... ... ... ... ... да ... арзан жұмыс күші мен ұлттық
валюта юаньнің төмендетілген бағамы ... отыр ... ... ... Қытай алдында тұрған өткір мәселе энергетика
саласы екендігін байқап, осы ... ... үшін ... ... ... екі ... болашақтағы стартегиялық бағыты
екендігіне көз жеткізуге болады. Шикізат ... ... ... ... отырған қызығушылығы мол екендігін
байқау қиын емес.
• Қытай елі ... ... ... ... ... қатарлы
елдерін озып келе жатқандығы да айқын. Сондықтан Қытай елінің әлі
әлеуметтік мәселелерді ... ... ... ... ел ... ... ... бар. Атап өтілгендей көптеген
сарапшылар бұл елдің ... мен АҚШ ... ... ... мойындауда. Қытай елінің АҚШ сияқты қуатты ... ... ... тауарларымен жаулап алуы, осы
көшбасшылықтың алғышарты десек ... ... ... экономикасы оған тек қана аймақтық емес, әлемдік көшбасшы
болуға да мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... Қытайдың экономикасы қарқынды
дамығанымен, ол елде де көптеген шешілмеген мәселелер ... ... ... ... ... ... ... деңгейнің төмендігі Қытай елінің басты шешілуі ... бірі ... қала ... ... ... ... елдердің арасындағы шайқасы кезінде,
Қытай елі өз мүдделерін ... ... ... ... ... ... ресурстарына көз салуда. Әрине, Қазақстан үшін де,
Қытай үшін де ... ... ... маңызы зор. Жұмыста көрсетілгендей
екі ел арасындағы байланыстың нығаюы барысында, Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... уақытында
Қытай елі үлкен бәсекелеске айналатындығы да сөзсіз. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бірақ арзан
тауарларымен жауалап алу саясатына қарсы тұрудың амалын ойластырған жөн.
Алайда, Қытай сапалық ... ... ... ... ... жағдайда, Қытайдың алдыңғы орынға шығатындығы айқын. Қорыта айтқанда,
Қытайдың жетістіктеріне тек қана, дұрыс жасақталған саясат емес, сондай-ақ
еңбек ... ... ел үшін ... ... ... ... ... да өз септігін тигізуде.
Сонымен жұмыстың басты мақсаты Қытай әлемдік ... ... әкеп ... мен оның ... ... оны әлемдік
көшбасшы болуға негіз болатындығы және бұл ... ... ... ... ... ... еліміздің алдында тұрған басты мақсат, экономикалық майдан
алаңынада дұрыс саясат таңдау.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Селищев А.С., Селищев Н.А. ... ... в XXI ...... 2004. – 240с.: ... ... ... “Синь син” 1999 год
3. Мейірманова Г.А. Қытайдағы аграрлық реформаның жүргізілуі(1978-2000
жж.)//ҚазНУ ... ... ... - 2002 жыл ... Ли Ли и ... Л. ... прав ... китайский
вариант//Проблемы теории и практики управления – 2003 год-№ 2-24-30-
стр.
5. Справочник - Китай//издательство “Синь син” 2004 год
6. Яо ... ... ... ... ... экономикой Китая -
china.org.cn
7. Чжоу Синьчэн Экономическая реформа в Китае: достижения и ... ... ... в ... Made in China - ... Хуан ... Китай: подходы и ... ... - ... ... Р.К. ... ... в нефтегазовой промышленности
Китая//АльПари-2003 год- №3-4 -124-128 стр.
11. Қаражанова Ж. Қ. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық
Республикасының сауда-экономикалық қатынастары//ҚазНУ хабаршысы,
Тарих сериясы. - ... - №3(38) – ... ... А. ... ... құпиясы неде?//Дала мен қала -
2005 жыл-№20 -4-бет
13. Макаренко И.П.Прогноз ИЭЭ. Китай. – ... ... ... у США ... на ... ... ПК и ... - www.liga.net
15. Касымжомарт Токаев ... ... ... в ... - Алматы: АО «САК» - 2000 год – 584 стр.
16. Сидоров О. Казахстано-китайские отношения: проблемы и ... - ... ... А. Казахстан и Китай: добрососедство и
взаимодействие//Саясат-2004-№3 - 6-11-стр.
18. Электронная энциклопедия Кругосвет// ... ... - ... ... А. Қытай-Қазақстан инвестициялық ынтымақтастық
мәселелері// ҚазНУ хабаршысы. Шығыстану сериясы. - 2005 ...... ... А. ... ... ... в Казахстане//АльПари
2002 год - №1 – 35-37-стр.
21. Бельчук В. ... об ... ... в ... экономика и
международные отношекния-2005 год- № 4 – 87-93-стр
22. Құйғанбай Қ. ҚХР нарықтық ... ... ... - ... ... С. Казахстано-китайские отношения: сотрудничество ... ... - ... Титаренко М. Постепенное создание многоукладной экономики – фактор
успеха реформ в Китае - http://chinapro.ru
25. Андрей Островский Догнать и ... ... ... ... ... в XXI веке - http://chinapro.ru
26. Әмірбекұлы Ж. Қытай: экономикалық реформа тәжірибелері//ҚазНУ
хабаршысы. Экономика сериясы-1998 жыл-№1(13)-46-48-беттер
27. Рахимов Р.К. Энергетичесоке сотрудничество Китая с ... ... ... – 68-71-стр.
28. Сыроежкин К. Китайские сюрпризы// Континент.- 2004-29 сентябрь-12
октябрь- 33-35-стр.
29. Ермекбаев Н. О ... ... ... ... ... ... – 2003 год - №1 – ... Тим Луард Китай - новая сверхдержава? - news.bbc.co.uk
-----------------------
Ауылдағылар үлесі
Қаладағылар үлесі

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қытайдың салық жүйесі73 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Аймақтық экономика дамуының теориялық негіздері14 бет
Жаңа жібек жолы экономикалық белдеуі61 бет
Италия экономикасының «Ғажайып даму» кезеңі58 бет
Италия экономикасының құрылымы51 бет
Нарық және иерархия туралы22 бет
Нарық шаруашылығының артықшылықтары және кемшіліктері15 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері туралы мәлімет7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь