Лизинг шарты

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

§1. Лизинг туралы негізгі түсініктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 Лизингті анықтау және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Лизингке шолу жасау және оның дамуын талдау ... ... ... ... ... ... 11
1.3. Лизинг шартының обьектілері мен субьектілері ... ... ... ... ... ... .20

§2. Лизинг шартын құқықтық реттеу; лизинг түрлері және
олардың рекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.1. Қазақстан Республикасында лизинг шартының құқықтық
реттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2. Лизинг түрлерін дәрежелеу, лизингтің арендадан
айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.3. Дамыған елдерде қаржылық лизингке сипаттама беретін
негізгі ерекшеліктер (халықаралық лизинг) ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42

§3. Лизинг қатынастарының даму мәселелері және лизинг
мәмелесін жасауды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.1. Қазақстан Республикасындағы лизинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.2. Лизинг мәмілесін жасаудағы негізгі кезеңдер ... ... ... ... ... ... ...55
3.3. Лизинг мәмілесін жасауға дайындық және оның
тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
Кіріспе

Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі өндірістік кәсіпорындар алдына бірқатар мәселелер қойып отыр. Соның ішінде өсіп бара жатқан бәсекелестіктің қазіргі ерекше жағдайларына бейімделу, өндірілген өнім бағасының жоғарылауына байланысты өтім нарқын қысқарту және төлемеушілік мәселелері, шикізатпен, материалдармен қамтамасыз етушілерді іздеудің қиындығы және қаржы ресурстарының шек телуі. Сол себепті қазіргі кәсіпорындар өз орнын сақтап қалу үшін икемділік және ассортиментін тез өзгерту қабілетін игере білулері қажет.
80-жылдардың аяғынан бастап өндірістік және ауылшаруашылық өнімін өндірушілердің ірі қарқында баланстық байланыс айтарлықтай өзгерді.
Бұрынғы КСРО аймағындағы дезинтеграция мен Еуропадағы валюттік-кедендік бірлестік осы факторларды туғызып отыр. 90-жылдардың басында ТМД және нарқының жалпы жүйесінде Орта Азия елдері мен Қазақстанға қиын құрылымды мемлекеттер деген баға берілді. Сондыктан бұрын-соңды ұлттық табысқа едәуір үлес қосып жүрген онеркәсіп және агросектор саласындағы көптеген мамандандырылған кәсіпорындар өзі өндірген және импорттық өнімдерімен ТМД елдерінде орын алған болатын. /1; 17/
Несиелер мен инвестициялар, ұлттық несие мен инвестицияны қоспағанда дүние жүзі мен Еуропа банктерінің белгілі бір шарттарын орындамайынша жұмсалмаған.
Сыртқы нарық жергілікті өндірушілердің алдын-ала мақтап шығарған өнімін, сонымен қатар көлемі мен сапасын да қабылдауға дайын емес еді. Экономикалық динамикада белгілі бір әсер ету Түркия мен Корея республикаларының экономикасына тікелей еліктеу концепцияларымен тікелей байланысты. Басқа сөзбен айтқанда, индустриялық елдердің қаржы деректері мен технолОгиялары жөнінде хабардар болу ин-директивтік жолдар жүйесі бойынша жүзеге асырылған.
Соның нәтижесінде, бірінші жағынан, тендерлік жобалардың бәсекестілігі аса қымбат жобалардың (мұнай, газ өндіру, автокөлік құрылысы саласында), екінші жағынан, ерекше шағын шетелдік қор инвестициясы саласында орын алды.
Үкімет қабылдаған кешенді бағдарлама бойынша офшорлық аймақ құру арқылы индустриялық елдердің қаржы көздері мен технологгияларына жол ашу, кіші және орта кәсіпкерлікті қолдау, мүлікті толығымен жеке меншікке бере отырып, қоғамды демократияландыру – еліміздің жастарына дүние жүзілік өркениетке жету жолын ашып беріп отыр.
Тақырыптың өзектілігі:
Республика экономикасының басты бағыттарын дамытуда орта және кіші кәсіпкерлікке аса көңіл аударылады. Батыс елдерде кеңінен қолданылатын кәсіпкерлікті жүзеге асыру, біздің ойымызша, индустриялық елдердің қаржы көздері мен технологияларына жол ашуды ұйымдастыру тәсілдерінің бірі бола алады және ол жаңа инвестициялардың маңызды көзі ретінде қызмет атқара алады.
Тұтынушылары аз, сол сияқты нақты қойылған шарттарды орындауға бейімделмеген өндіріс орындары банкротқа душар болулары әбден мүмкін. Технологияның күрделенгені соншалықты, еңбекті ұйымдастыру мен бөлуге, бақылаудың жаңа түрлерін ұйымдастыруға тура келеді. Қаржы айналымын тездетуге, артылған тауарлар санын қысқартуға, өнімнің өтуін тездетуге көңіл аудару қажет болады.
Реформаларды дамыту және Қазақстан экономикасын тұрақтандыру бағдарламасы нарықты (рынокты) жоғары технологиялы және бәсекелестікке жарамды өніммен қамтамасыз ететін, әлеуметтік дұрыс бағыттағы тиімді экономика құруды алдын-ала қарастырады.
Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдарға арналған Индустриалдық иновациялық даму стратегиясына сәйкес 17 мамыр 2003 жылғы № 1096 Президент жарлығы қабылданды. Бұл жарлық 2001 жылғы есеп бойынша біздің өндіріс құралдарының 29 пайызы ескірген бұлай болса 2008 жылы 50 пайызға баратындығы қорқысымен өндіріс құралдарын жаңарту мәселесі қолға алынды. Осы жаңартудың жолдарының бірі лизинг әдісі.
Қазақстан экономикасы өзінің ішкі ресурстары негізінде өсіп- дамуы, ғылыми жетістіктерді зерттеуі, экономикалық зақымсыздық-пен және экологиялық қауіпсіздікпен қамтамасыз ете отырып, дүниежүзілік шаруашылық байланыстарға қосылуы тиіс.
Қазақстан өнеркәсібін осылай қайта құру үшін қазіргі таңда жетіспей отырған инвестициялар қажет-ақ.
Сондықтан инвестициялардың қалыптасқан түрімен қатар, оның басқа ерекше түрі де өзіне көңіл аудартып отыр. Инвестицияның бұл түрі лизинг деп аталады. Лизинг өзінің мүмкіншіліктерінің арқасында техниканы қайта жабдықтауда итермелеуші күшке айналады, өндірістік кәсіпорындардың қажетті күшін құрай алады, сонымен қатар экономиканы толығымен қайта құруға себін тигізеді.
Кәсіпкерлік қызметті инвестициялаудың ерекше түрі ретінде саналатын осы механизмнің маңызына сүйене отырып, Қазақстан Үкіметі лизинг қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік туғызатын бірқатар қаулылар қабылдады.
Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Парламентінің және жергілікті атқарушы органдардың лизингті дамыту жөніндегі қолданған шаралары оны қолдану мүмкіншіліктерін анағұрлым кеңейтуге себін тигізеді. Лизинг қызметі нарқында көптеген лизингтік компаниялар жұмыс істейді. Олар көптеген кәсіпорындардың өндіріс техникасын жаңалай отырып, қаржы ресурстарының тапшылығы кезінде көмек береді. Яғни дағдарыстан шығудың және болашақта экономиканың көтерілу негізін қалайды.
Қазіргі таңда лизинг өндірістік кәсіпорындарға инвестицияларды жұмылдырудың жалғыз ғана перспективалық түрі болып саналуда. Шаруашылықта қолданудың нәтижесінде жетістіктерге жеткен лизинг шартының тиімділігі инвестициялық процестерді активтендіруден, лизинг алушы кәсіпорындардың қаржылық жағдайын жақсартудан, кіші және орта бизнестің бәсекелестік қабілетін арттырудан байқалады.
Лизинг қатынастарының экономикалық-құқықтық қамсыздан-дырудың жоғарғы деңгейі жағдайында ғана табысты болатындығын лизингті ендірудің алғашқы кезеңі көрсетіп отыр. Осы жоғарыда айтылғандардың жарығында лизинг қатынасының практикалық тұрғыдан реттелуі және құқықтық тұрғыдан дамуының маңызы өте зор. Осының өзі лизинг шартының күніміздегі өзекті мәселелердің бірі екендігінің дәлелі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі:
Кеңестік кезеңнің құлауымен ТМД елдері жаңа азаматтық заңнамалармен лизинг шартын енгізді, осыған орай осы аталған елдерде лизмнг шартын және қатынасын құқықтық тұрғыдан зерттеуге кірісілді. Оларға, Груздева А.А., Кравчук Н.Р., Лисименко И.Г., Мегряна С.Г., Садикова О.Н., Сергеева А.П., Суханов Е.А., Толстой Ю.К. және тб еңбектерін көрсетуге болады.
Ал Қазақстандық ғалымдардан, Аубекеров С, Ахмадиева Г.Д., Басин Ю.Г. Дүйсенова А.Е., Джаналеева А.А., Жайлин Г.А., Жанайдаров И.У., Климкин С.И., Ильясова К.М., Мороз С.П., Осипов Е.Б., Сүлейменов М.К., және тб еңбектерін көрсетуге болады.
Қорғауға шығарылатын ұсыныстар:
- лизинг пен оның жеке түрлерінің экономикалық мәнін және лизинг шарттарының құқықтық регламен-тациясын,
- лизинг шартының құқықтық мәнін анықтап белгілеп негіздеу,
- қаржылық лизинг туралы заң мен азаматтық кодекстің арақатынасын реттеу,
- лизингті ұйымдастырудың негіздерін,
- лизинг операцияларын жүзеге асырудың кезеңдері мен тәртібін суреттеу,
- лизинг істерімен айналысатын әртүрлі коммерциялық құрылымдардың жұмыс істеу принциптерін ашу,
- шетел тәжірибесін зерттеу негізінде біз кәсіпкерлерге еліміздегі лизинг бизнесін дамытудың мүмкіншіліктері мен перспективаларын түсіндіру

Қазақстанда осы тақырып пен жалпы лизинг дамуының маңыз-дылығы, біріншіден, техникалық құралдар жағдайының қолайсызды-ғына (моральдық ескірген жабдықтардың едәуір үлес салмағына, оны қолдану тиімділігінің төмендігіне) байланысты.
Осы мәселелерді шешудегі варианттардың бірі - лизинг. Лизинг аренданың басқа түрлерінен кешендік өзгешіліктерімен, сыртқы сауда, несие және инвестиция операциялары элементтерін біріктірумен ерекшеленеді. Лизингтің басты артықшылығы несиелік қызмет түрінің кең көлемділігінен тұрады. Көбіне лизинг кеңес беру қызметтерін, көлікпен тасымалдауды ұйымдастыру мен несиелеуді, лизинг обьектілеріне техникалық қызмет көрсету мен сақтандыруды, монтаж, қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Осының барлығы лизинг несиесінің икемділігін арттырады, қажетті құрал- жабдықтарды сатып алу кезіндегі нарықтық коньюктураның өзгерістеріне жедел түрде үйренуге ықпал жасайды.
Сонымен лизинг шаруашылық ұйымдардың өз бетінше жұмыс атқаруға ұмтылуына жауап беретін инвестициялармен несиелеудің демократиялық түрі болып табылады.
Қазақстанның шаруашылық субьектілері соңғы кездерге дейін осы несиелік тур жайында қажетті ақпараттың жоқтығына, құқықтық базаның дамымағанына байланысты лизингке аса көңіл аудармаған болатын.
Республика аймағында лизинг әзірге кеңінен таралған жоқ. Мұның себебі Қазақстан Республикасы азаматтық кодексінің (ерекше бөлім) жаңа редакциясы осы уақытқа дейін қабылданбаған, ал Үкіметтің нормативті акт-қаулылары, уәзірліктер (министрліктер) мен ведомостволардың ережелері қоғамдық қатынастардың осы түрінің құқықтық реттелуін нақты түсіндіре алмай отыр. Нарықтық экономиканы қалыптастыру мақсатымен әртүрлі салалар ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін ендіруге, өнеркәсіптік өндірісті және импорттық-экспорттық операцияларды жаңартып, нығайтуға тиіс. Сонда ғана лизинг операциялары біртіндеп кеңейе түседі және олар Қазақстан Республикасы нарықтық қатынастар жүйесінде нақты орын алады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ЖӘНЕ
НОРМАТИВТІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР:


1. Сагадиев К.А. Лизинг в Казахстане / К.А.Сагадиев, А.С. Смагулов, А.И. Мырзахметов. – Алматы: Агроуниверситет, 2000.
2. Лещенко М.И. Основы лизинга: Учебное пособие / М.И. Лещенко. – М.: Финансы и статистика, 2002.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер) – Алматы: ЮРИСТ, 2002.–309б. (2002 жылғы 21 мамырдағы ҚР-ның № 323 – ІІ Заңымен енгізілген өзгертулер мен толықтырулар).
4. Коган Э.Э. Правовые и основы лизинга / Э.Э.Коган // Институт рынка.-1996 - № 3. – с. 61-73.
5. Закон Республики Казахстан “О финансовом лизинге” от 05 июля 2000 года № 78-ІІ ЗРК.
6. Прилуцкий Л.Н. Финансовый лизинг /Л.Н. Прилуцкий – М.: “ОСЬ-89”, 1997.
7. Григарук В.В. Законодательное регулирование агролизинга/ В.В. Григарук // Научно-практический журнал “Транзитная экономика”. –2002. -№ 4-5. –с. 83-90.
8. Постановление Правительства Республики Казахстан от 24 января 2000 года № 118 “О внесении изменений и дополнений в Постановление Правительства Республики Казахстан от 14 апреля 1997 года № 558”.
9. Закон Республики Казахстан “О налогах и других обязательных платежах в бюджет (Налоговый кодекс)” от 12 июня 2001 года № 210-ІІ.
10. Закон Республики Казахстан “Об инвестициях” от 8 января 2003 года.
11. Конвенция по международному финансовому лизингу. Оттава, 28.05.1988.
12. Аубекеров С. Лизинг как объект гражданского права Республики Казахстана / С. Аубекеров, С. Суханкина // Фемида. –2001. - № 5. –с. 40-42. ГРНТИ 06.75
13. Волков Н. Международный финансовый лизинг / Н. Волков Н. Экономика и жизнь. –1996. -№ 20.
14. Абдраим Р. Развитие финансового лизинга в Казахстане: реальность и перспективы / Р. Абдраим // Аль Пари. - 2000. - №5.
15. Валиженич Л.В. и В.В. Правовое регулирование финансового лизинга / Л.В. и В.В. Валиженич // Банки Казахстана.-2001. -№3. –с. 9-14. ГРНТИ 06.71.25
16. Газман В. Лизинг в малом предпринимательстве: организационно-правовое обеспечение / В. Газман// Хозяйство и право. – 1998. –с. 7-8. ГРНТИ 72.25.
17. Атыгаева З.Ж. Лизинг как форма инвестиционного финансирования: оценка, учет и налогообложение / З.Ж. Атыгаева, М.А.Розинов // Бюллечень бухгалтера. 2001.- № 42. –с. 7-10. ГРНТИ 06.
18. Тагашев Н.Е. Совершенствование регулирования финансового лизинга в сельскохозяйственном производстве /И.Е. Тагашев// Научно-практический журнал “Транзитная экономика”. –2002. № 6.
19. Гусаков Б. Лизинг- катализатор Экономического роста / Б. Гусаков, Ю. Сидорович// Финансы. –2001. - № 1. – с. 12-15 ГРНТИ 82.15.
20. Н. Н.Кулешова Правовое регулирование договора лизинга в Казахстане / Н. Кулешова // Предприниматель и право. –1999. № 13-14.
21. Р. Маметова Правовое регулирование договора лизинга в Казахстане / Р. Маметова //Предприниматель и право. –2000.
22. Танайлова Ю.А. Договор финансовой аренды (лизинг) / Ю.А. Танайлова // Предприниматель и право. –1997. - № 21.
23. Чекмарева Е.Н. Лизинговый бизнес: Практическое пособие по организации и проведению лизинговых операций / Е.Н.Чекмарева. – М.: Экономика, 1994.
24. Гражданское и торговое право капиталистических стран. Учебник. М.: МО, 1993.
25. Муржунов Т. Лизинг: Инвестиции, выгодные нам. Это лучше кредитов: /Т. Муржуков// Внешнеэкономическая деятельность. –1994. - № 8.
26. Кабатова Е.В. Лизинг: правовое регулирование, практика / Е.В.Кабатова. – М.: ИНФРА-М, 1998. – 204 С. – (Библиотека журнала “Консультант директора”).
27. Н.Кулешова Правовое регулирование договора лизинга в Казахстане / Н. Кулешова // Предприниматель и право. –1999. № 10-11.
28. Указ Президента Республики Казахстан имеющую силу Закона “О банках и банковской деятельности” от 31 августа 1995 года № 2444.
        
        Тақырып: ЛИЗИНГ ШАРТЫ
Мазмұны
Кіріспе…………………………………………………………...………….. 3
§1. Лизинг туралы негізгі түсініктер……………………………...……. 7
1.1 Лизингті анықтау және оның мәні………………………………...….. ... ... шолу ... және оның ... ... Лизинг шартының обьектілері мен субьектілері………………….…20
§2. Лизинг шартын құқықтық реттеу; лизинг түрлері ... ... ... ... ... шартының құқықтық
реттелуі……………………… …………………………………….......27
2.2. Лизинг түрлерін дәрежелеу, лизингтің арендадан
айырмашылығы………………………………………………………..34
2.3. Дамыған елдерде қаржылық лизингке сипаттама беретін
негізгі ерекшеліктер (халықаралық лизинг)…………………………......42
§3. Лизинг қатынастарының даму ... және ... ... ... ... ... ... Лизинг мәмілесін жасаудағы негізгі кезеңдер…………………...…55
3.3. Лизинг мәмілесін жасауға дайындық және оның
тиімділігін талдау……………………………………………………..….56
Қорытынды………………………………………………………….……60
Қолданылған әдебиеттер…………………………………………..……64
Кіріспе
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі ... ... ... ... ... ... Соның ішінде өсіп бара жатқан
бәсекелестіктің қазіргі ерекше ... ... ... ... жоғарылауына байланысты өтім нарқын қысқарту және ... ... ... ... ... ... және қаржы ресурстарының шек ... Сол ... ... өз орнын сақтап қалу үшін икемділік және ассортиментін тез
өзгерту қабілетін игере білулері қажет.
80-жылдардың аяғынан ... ... және ... өнімін
өндірушілердің ірі қарқында баланстық байланыс айтарлықтай өзгерді.
Бұрынғы КСРО аймағындағы дезинтеграция мен Еуропадағы валюттік-кедендік
бірлестік осы факторларды туғызып ... ... ... ТМД ... ... ... Орта Азия ... мен Қазақстанға қиын құрылымды
мемлекеттер деген баға берілді. Сондыктан бұрын-соңды ... ... ... ... жүрген онеркәсіп және ... ... ... ... өзі ... және импорттық өнімдерімен ТМД
елдерінде орын алған болатын. /1; 17/
Несиелер мен инвестициялар, ұлттық несие мен ... ... жүзі мен ... ... белгілі бір шарттарын орындамайынша
жұмсалмаған.
Сыртқы нарық жергілікті өндірушілердің ... ... ... ... ... ... мен ... да қабылдауға дайын емес еді.
Экономикалық ... ... бір әсер ету ... мен ... экономикасына тікелей еліктеу концепцияларымен ... ... ... айтқанда, индустриялық елдердің қаржы деректері
мен технолОгиялары жөнінде хабардар болу ... ... ... жүзеге асырылған.
Соның нәтижесінде, бірінші жағынан, тендерлік жобалардың ... ... ... ... газ ... ... құрылысы саласында),
екінші жағынан, ерекше шағын шетелдік қор инвестициясы саласында орын алды.
Үкімет қабылдаған кешенді бағдарлама бойынша офшорлық аймақ құру ... ... ... көздері мен технологгияларына жол ашу, ... орта ... ... ... ... жеке меншікке бере
отырып, ... ...... ... ... жүзілік
өркениетке жету жолын ашып беріп отыр.
Тақырыптың ... ... ... ... ... орта және кіші
кәсіпкерлікке аса көңіл аударылады. ... ... ... ... ... асыру, біздің ойымызша, индустриялық елдердің қаржы
көздері мен технологияларына жол ашуды ұйымдастыру ... бірі ... және ол жаңа ... маңызды көзі ретінде қызмет атқара
алады.
Тұтынушылары аз, сол ... ... ... ... ... өндіріс орындары банкротқа душар болулары әбден мүмкін.
Технологияның ... ... ... ... мен ... жаңа ... ... тура келеді. Қаржы айналымын
тездетуге, артылған тауарлар санын қысқартуға, өнімнің ... ... ... қажет болады.
Реформаларды дамыту және ... ... ... нарықты (рынокты) жоғары технологиялы және бәсекелестікке
жарамды өніммен қамтамасыз ететін, әлеуметтік ... ... ... ... ... қарастырады.
Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдарға арналған Индустриалдық
иновациялық даму стратегиясына сәйкес 17 мамыр 2003 ... № 1096 ... ... Бұл ... 2001 жылғы есеп бойынша біздің өндіріс
құралдарының 29 пайызы ескірген бұлай ... 2008 жылы 50 ... ... ... құралдарын жаңарту мәселесі қолға алынды.
Осы ... ... бірі ... әдісі.
Қазақстан экономикасы өзінің ішкі ресурстары негізінде өсіп- дамуы,
ғылыми жетістіктерді зерттеуі, ... ... ... ... ... ете ... дүниежүзілік шаруашылық
байланыстарға қосылуы тиіс.
Қазақстан өнеркәсібін осылай ... құру үшін ... ... ... ... ... ... қалыптасқан түрімен қатар, оның басқа ерекше
түрі де өзіне көңіл аудартып отыр. ... бұл түрі ... ... Лизинг өзінің мүмкіншіліктерінің арқасында ... ... ... ... айналады, өндірістік кәсіпорындардың қажетті
күшін құрай алады, сонымен қатар экономиканы толығымен қайта құруға себін
тигізеді.
Кәсіпкерлік қызметті ... ... түрі ... ... осы
механизмнің маңызына сүйене отырып, Қазақстан Үкіметі лизинг қызметін
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі мен Парламентінің және жергілікті
атқарушы органдардың лизингті дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... ... себін тигізеді. Лизинг қызметі
нарқында көптеген лизингтік компаниялар жұмыс істейді. Олар көптеген
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ресурстарының
тапшылығы кезінде көмек береді. Яғни дағдарыстан шығудың және болашақта
экономиканың көтерілу ... ... ... ... ... ... инвестицияларды
жұмылдырудың жалғыз ғана перспективалық түрі болып саналуда. Шаруашылықта
қолданудың нәтижесінде ... ... ... ... тиімділігі
инвестициялық процестерді активтендіруден, лизинг алушы кәсіпорындардың
қаржылық ... ... кіші және орта ... бәсекелестік
қабілетін арттырудан байқалады.
Лизинг қатынастарының экономикалық-құқықтық қамсыздан-дырудың ... ... ғана ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Осы жоғарыда айтылғандардың жарығында лизинг
қатынасының практикалық тұрғыдан ... және ... ... ... өте зор. ... өзі ... ... күніміздегі өзекті мәселелердің
бірі екендігінің дәлелі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі:
Кеңестік ... ... ТМД ... жаңа ... ... шартын енгізді, осыған орай осы аталған елдерде лизмнг шартын және
қатынасын құқықтық тұрғыдан ... ... ... ... ... Н.Р., Лисименко И.Г., Мегряна С.Г., Садикова О.Н., Сергеева А.П.,
Суханов Е.А., Толстой Ю.К. және тб еңбектерін көрсетуге ... ... ... ... С, Ахмадиева Г.Д., Басин Ю.Г.
Дүйсенова А.Е., Джаналеева А.А., ... Г.А., ... И.У., ... Ильясова К.М., Мороз С.П., Осипов Е.Б., Сүлейменов М.К., және ... ... ... ... ... лизинг пен оның жеке түрлерінің экономикалық мәнін және ... ... ... ... ... ... ... анықтап белгілеп негіздеу,
- қаржылық лизинг туралы заң мен азаматтық кодекстің арақатынасын
реттеу,
- ... ... ... лизинг операцияларын жүзеге асырудың кезеңдері мен тәртібін
суреттеу,
- лизинг ... ... ... коммерциялық құрылымдардың
жұмыс істеу принциптерін ашу,
- шетел тәжірибесін зерттеу негізінде біз кәсіпкерлерге еліміздегі
лизинг ... ... ... мен ... осы ... пен жалпы лизинг дамуының маңыз-дылығы,
біріншіден, техникалық құралдар жағдайының қолайсызды-ғына ... ... ... үлес ... оны қолдану тиімділігінің
төмендігіне) байланысты.
Осы мәселелерді шешудегі варианттардың бірі - лизинг. Лизинг аренданың
басқа түрлерінен ... ... ... ... ... және
инвестиция операциялары элементтерін біріктірумен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... кең ... ... Көбіне
лизинг кеңес беру ... ... ... ... мен
несиелеуді, лизинг обьектілеріне техникалық қызмет ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді жүзеге асырады.
Осының барлығы лизинг несиесінің икемділігін арттырады, қажетті құрал-
жабдықтарды сатып алу ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Сонымен лизинг шаруашылық ұйымдардың өз бетінше жұмыс атқаруға
ұмтылуына ... ... ... несиелеудің демократиялық түрі
болып табылады.
Қазақстанның шаруашылық субьектілері соңғы кездерге дейін осы несиелік
тур ... ... ... жоқтығына, құқықтық базаның дамымағанына
байланысты ... аса ... ... ... ... лизинг әзірге кеңінен таралған жоқ. Мұның себебі
Қазақстан Республикасы азаматтық кодексінің (ерекше бөлім) жаңа редакциясы
осы уақытқа дейін ... ал ... ... ... ... мен ведомостволардың ... ... осы ... құқықтық реттелуін нақты түсіндіре ... ... ... ... ... ... ... ғылым мен
техниканың жаңа жетістіктерін ендіруге, ... ... ... ... ... нығайтуға тиіс. Сонда ғана
лизинг операциялары ... ... ... және олар ... ... ... ... нақты орын алады.
§1. Лизингтің негізгі түсініктері
1.1. Лизингті анықтау және оның мәні
Лизинг идеясы біз үшін ... ... ... ... ... ... бізде
қолданылмаған. Лизинг шартының мәнін ашу Аристотель заманына (б. д. ... ... ... Байлық меншікті иелену құқынан емес, сол ... білу ... ... Бұл – Аристотельдің сөзі. Сонымен мүліктің
иесі оны иемденіп қана қоймай, сол ... ... ... ... ... (to lease, lease) ... ... аударғанда “аренда,
арендовать” – “жал, жалға беру” деген мағына ... ... ... және ... кәсіпкерлік қызметінде кеңінен ... ... ... ... ... мәні ... ... пайда болуына себеп болып отыр. /2;26/
Лизингтің қаржылық-коммерциялық, ... және ... ... ... ... дәл қай уақытта пайда ... ... ... В. ... ... ... қалай жасау керек”
кітабында “лизинг” терминінің қолданылуын XІX ... ... ... Мұны 1887 жылы ... ... ... өз ... аппараттарын
сатпай, оларды арендаға беру туралы ... ... ... Оның ... ... 1952 жылы ... ... лизинг корпорейшн” атты бірінші лизинг қоғамының құрылуы ... ... ... ... тілінде “лизинг” терминінің тура аналогы жоқ. Көбіне лизингті
өндірісте қолданылатын машиналардың, жабдықтардың, ... ... ... ұзақ уақыттық арендасы деп түсінеді. Францияның, Бельгия мен
Италияның лизинг ... заң ... ... (несие – аренда)
locatіon ... ... ... ...... - қаржылық арендасы жөніндегі операциялар ... ... ... біздің ойымызша, бұлардың барлығы лизингтің мәнін толық
айтпайды./2;136/
Лизингтің экономикалық тура мағынасы мүлікті ... ... ... ... болған мүліктік қатынастардың кешені ретінде
түсіндірілуді. Бұл ... ... ... бөлек басқа да шарттарды енгізеді,
соның ішінде сатып алу – сату ... мен ... ... (займ) кіреді.
Лизингке осы шарттардың күрделі үйлесімділігі тән.
Мүлікті уақытша пайдалануға өткізу ... ... ... өзекті
және негізгі қатынастар болып саналады. Мүлікті сатып алу – сату жөніндегі
қатынастар көмекші роль атқарады. Бұл ... ... ... ғана ... ... ... ... біткен соң пайдаланушы мүлікті өз ... ... ... ... ... кешенін аяқтай алады.
Сонымен лизингті мүлікті меншікке сатушыдан сатып алумен және ... ... ... ... пайда болған қоғамдық қатынастардың
кешені деп қарау керек.
Осындай түсіндірме ретінде лизинг шетелдер мен отанымыздың теориясы мен
машығында қолданылып келеді.
Сонымен ... ... ... ... 1999 ... 1 ... жобасының (ерекше бөлім 565 бабында “лизинг шарты бойынша лизинг
беруші ... ... ... мүлікті сатушыдан меншігіне сатып алуға және
лизинг алушыға осы мүлікті ақы ... ... ... және ... ... ... деп лизингке түсініктеме берілген).
/3;309/
Лизингтің қарама-қайшы екі жақты мәні бар. ... ... ... ... лизингті қаржыларды негізгі капиталға қайтару
мақсатымен жұмсау деп түсінуге болады. Яғни ... иесі ... ... уақытта қайтарып алатын қаржыны белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... үшін қаржылай марапатталады. Осыған
қарай өзінің мазмұны бойынша лизинг несиелік қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... жағынан, несие беруші мен
несие алушы капиталмен ақша ... ... ... ... іс ... ... ... келеді. Лизингті тауарлық несие деп те ... ... ... нақтылап айтқанда несие операциясы, лизинг
шарттарының өзегі болып табылады. Мүліктің иесі ... яғни ... ... ... ... ... ... лизинг беруші мүлікті өз
меншігіне толық бағасына сатушыдан ... ... ... ... төлемдері есебінен мүліктің бағасын өтеп алады.
Сонымен, егер лизингті мүлікті уақытша ақы төлетіп ... ... ... онда оған ... ... тауарлық несие ретінде
баға беруге болады.
Несие қатынастарының субьектілеріне қарыз беруші ретінде лизинг беруші,
қарыз ... ... ... ... жатады. Лизинг беруші (лизинг
компаниялары, банктер, кәсіпорындар және т. б.) ... ... ... лизинг алушыға (заңды тұлға бола алатын кез-келген мемлекеттік
акционерлік қоғамдар, жауапкершілігі шектеулі қоғамдар және т. б.) ... Ал ... ... ... ... ... ... және
т. б. жатады. Қарыз (несие) құнын ұйымдастыру түрі бойынша ... ... ... ... ... ... айырмашылық та бар.
Ең алдымен бұл коммерциялық ... мен ... ... ... ... ... ... беру кезінде уақытша пайдалануға
алынған шарт обьектісі несие алушының меншігінде қалады.
Лизинг беру кезінде лизинг ... ... ... ... оны меншіктенуге құқы жоқ. Яғни мүлікті ... құқы ... ... да, оны ... құқы лизинг алушыға өтеді. Лизинг алушы
осы ... ... үшін ... ... ... төлемдерін жүзеге асырады.
Лизинг мерзімі аяқталған соң, ... ... ... ... ... ... ... Бірқатар лизинг шарттарында, шарт мерзімі
біткен соң, лизинг ... ... ... ... алу құқы ... ... лизинг берушіге обьект құны толық төленген соң, обьект
лизинг алушының ... ... ... де, ... те ... және ... ... өзара
байланысын болжайды. Коммерциялық несие кезінде несие шарты сатып алу –
сату актісімен келісіледі, сауда шарты ... ... ... ... да ... ... алу – ... тығыз байланысы жоқ. Мүлік лизинг
компаниясының ... ... және ... ... ... алушыға
мүлікті сатумен айналыспайды. Сатып алу – сату лизингте сирек кездеседі.
Коммерциялық несие тауар ... ... ақша ... ... ... ... ... беріледі. Лизингтік төлемдер, өзінің
экономикалық ... ... ... ... ... мүлік түрінде
төленеді. Келісім-шарт аяқталған соң, шарт обьектісі лизинг берушіге сол
зат ... ... ... ... ... бар, онда ... ... алынған
жабдықтардың шығарған өнімі арқылы немесе үстеме қызмет арқылы ... ... ... ... қысқа мерзімге беріледі. Классикалық лизинг мүлікті
жалға ұзақ мерзімге береді, сонымен қатар орта және ... ... де ... ... ... ... лизинг дамуының осы кезеңі бірнеше айға
жасалған лизинг шарттарының көптігімен ерекшеленеді.
Сондықтан жоғарыда айтылған ... ... ... ... ролі мен ... ... және ... әртүрлі болып
талқыланатынын айта кету керек. ... ... ... істі
несиелендіру тәсілі деп түсінсе, енді ... оны ... ... (Қазақстан Республикасы Мемлекеттік комитетінің 540-бабы),
үшінші біреулер лизинг өндіріс құралдарын сатып алу – ... ... ... ... төртіншілер лизингті сенім берушінің мүлкін
пайдалану деп түсінеді.
Бірақ қазіргі таңда классикалық ... ... ... ... ... және ... ... түсініктер беруге болады. Лизингті
кәсіпкерліктің ерекше бір түріне жатқыза ... ... екі ... ... ... болады:
1. мүлікті пайдалану құқы (пайда, табыс табу мақсатымен пайдалану);
2. мүлікті меншіктену құқы (меншік обьектісін иелену).
Басқа сөзбен айтқанда лизинг – байлықтың ... келе ... ... ... мен өндірістік қатынастардың
байланысындағы ахуалын ... ... ... ... ... ... ... беруге болады. Осы анықтаманың негізіне Оттава
қаласындағы 1988 жылғы 28-мамырда жазылған ...... ... ... ... ... ... кіреді. Бұл
халықаралық құжатқа “лизинг – мүліктік қатынастардың ұш жақты кешені” ... орын ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасының 2002
жылғы 5-шілдедегі заңында және “Лизинг ... ... ... ... ... Заңында үш субьектінің (лизинг берушінің, лизинг
алушының, сатушының) ... ... ... ... мүліктік қатынастардың үш жақты кешені ретінде қарастырылады./5;1,
6;27/
Осыған орай классикалық лизинг үш жақтың - лизинг ... ... ... қарым-қатынастарын алдын-ала қарастырады. ... мәні ... ... ... жоқ потенциялды лизинг алушы
лизинг беруші компанияға лизинг шартын ... ... ... ... ... ... ... беруші лизинг алушы таңдаған мүлікті сатушыдан
меншігіне сатып алып, лизинг алушыға осы мүлікті ақы төлеп уақытша ... ... ... Шарт ... соң ... ... ... қалады. Кешеннің құрамына екі шарт кіреді:
1) сатып алу – сату шарты ... ... мен ... ... бұл ... ... ... шығарушы ретінде сатушы, сатып алушы ретінде
лизинг компаниясы болып табылады);
2) лизинг шарты (лизинг компаниясы мен ... ... ... ... ... сатушыдан сатып алынған ... ... ... ... ... ... ... мен лизинг беруші немесе сатушы мен лизинг алушы бір ... ... ... онда шарт жасаушылардың құрамы екі адамнан ғана
тұрады.
Қымбат ... ... ... ... ... саны ... ... Бұл
лизинг берушінің шартқа басқа қаржы көздерін ... ... ... ... және т. б.) ... ... біз мына ... (1.1-сүреті) лизинг шарты мен қаржы ағымдарының
жалпы желісін (үлгісін) көрсеткіміз келіп отыр.
1.1. Сүреті.
Мүлікпен қамтамасыз ... ... ... ... ақысын төлеу Лизинг ... ... ... ... өтеу шарты ... ... ЛБ – ... ...... алушы,
МС – мүлікті сатушы,
ҚҰ – қаржы ұйымдары,
СК – сақтандыру компаниялары.
Лизинг – ... ... және ... ... бола ... қожалықтың
белгілі бір жүйесін қамтамасыз етеді. Әрбір экономикалық дәреже сияқты
лизингтің ... және оны ... ... ... бар. ... мен өндірістік қатынастар элементтерімен өзара ... ... ... ...... ... материалдың негізіне
(кәсіпкерлік істің заттық ... ... ... ... шарттарына сүйенеді және оның әлеуметтік-экономикалық негізі
бола алады).
1.2. Лизингке шолу жасау және оның дамуын талдау
Лизинг бизнесінің тарихы мен ... ... ... ол ... ... ... қолданыла бастады, сонымен қатар ... ... ... ең орынды тәсіл болып саналады.
Осылайша лизинг қатынастарындағы нағыз шу 20-ғасырдың 50-жылдарының
басында ... ... еді. ... ... ... ... ... жабдықтар, машиналар, механизмдер, кемелер, ұшақтар және т.б.
өткізіле бастады. Бұл ... АҚШ ... ... баға бере отырып, осы
қызмет ... ... ... ... ... Бұл лизинг
қызметін едәуір жандандырды. Бірқатар жағдайларға байланысты лизинг тез
дами бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қызметін көрсететін компаниялар мен фирмалар
пайда ... ... ... ... ... ... қызметінің негізін
қалады.
Лизинг АҚШ-та, Канадада, Еуропада 60-80 жылдары қарқынды дамыды, ол
жуық арада оның ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Лизингтің өсуі мен даму ... ... ... ... ... егер АҚШ-та мүлік лизингі өндірісітік
инвестициялары жалпы көлемінің 98%-ін құраса, Австралияда – 30%-тен астам,
Ұлыбрита-нияда – 20%, ... – 17%-ке ... ... – 14%, Герма-нияда
– 15%, Австрияда – 9%-ке жуық, ... 8% ... ... таңда мүлік
лизингі осы аталған елдерде 1,5-2,0 есе өсті. Ресейде ол 1996 жылы 12%-тін
құраса, 2000 жылы 20%-ке ... ... ... АҚШ-та 1987 жылы лизингке өткізілген мүліктің жалпы санының
33,2%-тін есептеу техникасының ... ... ... ... ... ... ... құралдары, 1,2%-ін құрылыс машиналары,
10,1%-ін сауда-саттық жабдықтары құрады.
1987 жылы АҚШ-тағы лизинг жеке түрлерінің ара-қатынастық ... ... ... жасалған шарттардың жалпы құнының 65%-ін ... ... 10%-ін ... ... ... 25%-ін ... ... /7;93/
Осының барлығы бізге кәсіпкерліктің жаңа түрінің даму ... ... ... құрайтын аренданың бір түрі – лизинг туралы мағлұмат
беріп ... ... ... ... оның ... ... мен
потенциалын, принциптері мен ұйымдастыру түрлерін анықтап алу керек. Лизинг
жүйесінің экономикалық механизмі мен ... білу ... ғана ... істе кеңінен қолдануға болады.
Лизинг барысында қалыптасатын ... ... оның ... мен ... анықтайды.
Сонымен, лизинг – қатынастардың ұйымдық-экономикалық түрлерінен тұратын
кәсіпкерлік ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық құбылыс
ретінде, ол көпқұрылысты экономиканы қалыптастыру жөніндегі ... ... ... ... және ... ... ... қамтиды.
Лизингтің тартымдылығы
Бірде бір қызмет түрі, егер де ол шарт жасасушы екі ... ... ... болса, ол кеңінен қолданылмайды. Лизингтің ... шарт ... ... ... ... ... инвестициялау қаржы несиесіне қарағанда қаражатты
қайтармау қаупін кемітеді, өйткені ... ... ... ... ... ... ... Лизинг 100%-тік несиелендіруді шамалайды және тез ... ... ... ... ... бұл ақша ... ... жаңалауға,
қымбат мүлікті алуға мүмкіндік береді. Ал ... ... алу ... ... бір бөлігін алдын-ала өз қаржысы есебінен төлеуі ... ... ... ... алу үшін ... ... ... лизинг арқылы
мүлік алуға тырысады, өйткені ... ... ... ... ... кейбір лизинг компаниялары лизинг алушыдан ешқандай қосымша
кепілдік талап етпейді.
4. ... ... ... қарағанда қолайлы, өйткені екі жаққа да
төлеудің қолайлы жоспарын ойлап табуға мүмкіндігін туады. ... ... ... ... ... ... ... тауарларды сатып
болғаннан кейін жүзеге асырылады. Төлемдердің мөлшері белгіленіп немесе
кейде ... ... ... ... үшін ... ... ... қаупі жеңілдетіледі,
өйткені мүлік лизинг алушының ... ... ол ... ... ... ... лизинг алушының балансына есепке алынбайды, бұл лизинг
алушыны мүлікке салық ... ... ... ... ... шығындары мен лизинг алушы шығарған өнімнің
айналымына қатысты.
8. Лизинг төлемінің көлемін азайту ... ... ... және ... ... ... ... салықты кемітіп, материалдық-техникалық базаны жаңартуды
тездетеді.
9. Мүлікті өндіруші ұзақ мерзімді шарт ... шарт ... ... өз ... өткізудің қосымша мүмкіндіктерін қарастырады.
10. Халық ... ... ... лизинг өнімді өткізу,
өндірісті дамыту, ... ... ... ... ... орындарын ашу, импорт өнімін алмастыратын өнім шығару құралы ... ... ... ... ... ... кеңейтуді қолдап
отыр./8;5/
Енді біз несие мен лизинг механизмін қолданудың ... ... ... көрсеткіміз келіп отыр.
1.1. Кестесі.
Несие және лизинг механизмін ... ... ... ... ... кез-келген |Инвестициялар өндірістік қызметті |
|кәсіпкерлік қызметке ... ... ... ... мен |
| ... ... ... ... ... ... жұмсауды бақылау қамтамасыз ... ... ... ... өйткені лизингке нақты бір |
|қадағалау, ... ... ... ... және |
| |т.б.) ... ... алу ... оны ... |Кепілдіктің көлемі өзі кепілдік болып ... ... ... |табылатын ... ... ... |
| ... мен ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... лизинг |
|балансына әсер етеді, оған ... ... әсер ... ... ... ... |
| ... ... ... өтеу ... ... төлемдері (өнімнің құнына кіреді)|
|қарастырылған салықтар салынатын |салық базасын төмендетіп, ... ... ... ... ... жағдай жасайды ... ... ... | ... алушы мүлікті пайдаланудың ақысын ... ... ... ... ... асырады. Төлемнің көлемі, тәсілі, түрлері мен
мерзімі екі ... ... ... бекітіледі. Лизинг төлемдерінің жалпы
сомасына:
-лизинг мүлкінің құнын өтейтін сомма;
-лизинг келісімі бойынша мүлікті алу үшін ... ... ... берушіге төлеу;
-лизинг берушіні делдалдық қызметі үшін комиссиялық марапаттау;
-егер лизинг мүлкін ... ... ... болса, сақтандыру
қаржысын өтеу;
-шартта алдын ала қарастырылған лизинг беоушінің қосымша қызметін өтеу;
-егер лизинг беруші мүлікке салған салықты төлеген ... ... ... алдын-ала қарстырылған лизинг берушінің басқа да ... ... ... төлемдерінің барлық сомасы оның өндіретін өнімінің өзіндік
құнына қарасты, бұл салық базасын төмендетеді.
Егер лизинг мүлкінің аммортизациясын лизинг алушы белгілесе, онда ... ... ... арналған төлемдерді қоспағанда, лизинг төлемдерінің
сомасы өзі өндіретін өнімнің өзіндік ... ... ... жоғарыда атап өтілген лизинг төлемдерінің құрамы Ресей
Федерациясының экономика министрлігі 1996 ж. ... ... ... есебі жөніндегі методикалық ұсыныс-тарға сәйкес ... ... ... келісілді.
Лизинг шартында екі жақ лизинг төлемдерінің жалпы сомасын, олардың
түрлерін, есептелуін, төлеу ... мен ... ... шешеді (1.2.
кестесі).
1.2. Кестесі.
Лизинг төлемдері операциясының кешені
|Төлеу түрі |Есептеу ... ... ... ... ... ... |бойынша ... ... ... ... |Біруақытта |Тең ... |
| ... ... | ... ... ... |Аванс түрінде | ... ... ... | |_______ ... ... |
| | | ... |
|Аралас |Ең кем ... | ... ... |
| | |_______ ... ... ту |
| | | ... |
| ... түрінде | | ... ... |_______ |_______ ... ... - ... көлемі жағынан инвесторлар үшін қажетті
артықшылығы бар. Егер ... ... ... ... ... ... ... мен оның процентін қайтаруда 100%-тік кепілдік ... ... ... ... ... ... ... жобасы мен келісімнің
шартына қарай инвестордың кепілдік жөніндегі талабы 40%-ке ... ... ... ... ... ... лизинг механизмі арқылы инвести-циялау
көбіне ... ... ... ... кепілдігіне, сол сияқты,
лизинг алушының ... ... ... ... ... ... ... инвестициялау кезінде туатын қауіп-қатерді ... ... ... ... ... осындай қауіп-
қатерді азайтуға мүмкіндік жасап отыр. Қазақстан Республика-сының бірқатар
қаулылары, “Инвестицияларды ... ... ... 1997 ... ... және ... инвестициялары туралы” 1994 жылғы ... ... ... алу және ... ... ... ... 1997 жылғы
10-сәуірдегі негізгі ... ... ... ... ... және осы ... сәйкес шетелден қаржыландыру мен
мемлекеттік ... ... ... ... ... инвестициялық
құқықтық қатынастар қажетті деңгейде реттелмеген-діктен, бұл инвестициялық
қызметтегі барлық субьектілер қызметін ... ... ... ... ... біздің экономикамыздың жақсы дамыған салаларына
қолайлы жағдай туғызып отырғандықтан, шетел инвес-торларының контингентін
көбірек жұмылдыру ... ... ... ... ... ... салатын және отанымызда шетел инвесторларына жаңа жоғары
статус беретін жаңа құқықтық құжат шығару Үкіметке ... ... ... ... мемлекеттік қолдау”, “Шетел
инвестициялары туралы” Заңдар өз күшін ... және ... ... жаңа ... акт, яғни ... туралы” Қазақстан
Республикасының заңы реттейді. Мемлекеттік қаржылай қолдау ... ... ... ... лизингтік) категориялар бойынша өнім
өндірісінің мына төмендегідей көлемімен қамтамасыз ... ... жоқ өнім ...... үлгі ... ... ... сұранымда бар
экспорттық өнім өндірісі;
-импорттың орнына жүретін, бірақ импорттық тауарлардан 30% арзан өнім
өндірісі;
-ішкі ... ... ... ие өнім ... орай ... қолдау көлемі кепілдік түрінде категория
жобасына байланысты бекітіледі, және жұмсауға ... ... ... ... ... асып ... керек.
Жобалауды инвестициялауды жақсарту екі жақтың мүдделерін едәуір кеңейту
арқылы қамтамасыз етіледі.
Сонымен, ... ... ... ... ... мүмкін:
мүлікті өндіруші (сатушы), лизинг беруші, лизинг алушы, ... банк ... ... ... компаниясы, республика-лық және жергілікті басқару
органдары.
Мүлік қаупін бөлуді ұйымдастыру құқықтық және экономикалық қамтамасыз
етумен анықталады.
Ұйымдастыру және ... ... ... ... ... гөрі көп ... бар ... қатысушыларды кепілдік
ретінде тартып, әрекеттегі шаруашылық ұйымдарды қарастырады.
Инвестициялық жобаның ... ... ... ... ... кепілдікке қойылған мүліктің көмегімен де жүзеге асыруға
болады. Кепілдікпен қамсыздандырудың ... ... ... ... (контркепілдіктер), веселдері, жетекші
банктер кепілдендірген кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... берілген мүліктің ақысы (құны)
және т. б.
Бірақ барлық кепілдіктер, әсіресе шетел инвесторлары үшін, өтімді болып
саналмайды. Сондықтан шетел ... ... ... ... ... қою ... ... Мысалы, лизинг келісімі ... ... ... ... ... жөнінде шетел сатып
алушыларымен бұзылмайтын шарт ... ... ... ... ... ... ... берсе, онда мынадай шаралар жузеге асырылуы мүмкін:
-осы шарт бойынша лизинг берушімен төлемдер ... ... ... ... ... ... ... сатудан түскен қаржы шетел ... ... және сол ... ... ең кем ... әрдайым қалып отырады;
-лизинг берушіге төлем төлеуді өз ... ... ... банкке
жүктеледі;
-белгілі бір кепілдікпен қамтамасыз ететін, кем дегенде екі ... тең сома ... ... күшіне енгенге дейін лизинг берушіге алдын-
ала аударылады;
Осыған орай, берілген сома ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды кепілдеме
беруші болып табылады. Ол лизинг шарттарын жасау ... ... ... лизинг мүлкін тасымалдауды сақтандырады, монтаж жүргізеді, сонымен
қатар лизинг шарттары бойынша міндеттемелер орындалмай ... ... ... ... ... ... ... серіктестердің (партнеры) өзара қарым-
қатынасын лизинг мүлкін сақтандыруды ... 1988 жылы ... ... ... ... ... ... саны көп болған жағдайда сақтандыру ұйымдары
сақтандырудың ұжымдық ... ... ... ... жағдайда егер
сақтандырушының біреуі сақтандыру сомасының тек ... ... ... ... ... ... ... (қосымша)
сақтандыру шарттары бойынша тапсырады.
Лизингтің халықшаруашылық қызметі
Ғылыми-техникалық прогрестің әсерімен өндіріс пен айналым саласының
жетілуі, ... ... ... ... ... ... экономикасы үшін материалдық база мен ... ... ... үшін ... тыс ... ... ... туғызып отыр.
Осындай әдістердің бірі – лизинг, ол бірнеше халықшаруашылық қызмет
атқарады.
Лизингтің қаржылық ... анық ... ... ... - ... ... бөлудің түрі. Техникалық прогрестің өсуіне байланысты
халық шаруашылығының инвестициялық ... ... ... мен ... өз ... ұзақ ... банк несиесі
есебінен, яғни тек қана ... ... ... ... ... ... қаржыланды-рудың басқа жолдарын іздеуге
талап ... ... ... ... ... үшін, лизинг әдеттегі қаржы көздеріне қосымша қызмет
атқарады. Өзінің ... мәні ... ... атап өтілген қаржы
көздерінің ішінен ұзақ ... банк ... ең ... ... ... ... ... масштабын кеңейту болашақта ұзақ мерзімді несие
пайдалану сферасын түсіруі мүмкін, бірақ жалпы алғанда ... ... мен ... ... ... ... қаржы
үлесінің жалпы өсуіне әсер етеді. Қазіргі жағдайда ... ... ... ... роль ... Лизинг алушы кәсіпорын өз қапжыларын ... ... ... ... ... ... ... өзіне керекті
мүлікті пайдалануға мүмкіндік алады. Бұл – лизингтің ... ... ... ... несие алуға шек қойылған кезде де, ... ... жоқ ... де ... ... пайдалануға мүмкіндік
береді./12;40/
Бұрын айтылып ... ... ...... ... ... тәртібінде. Төлемақының мөлшері мен мерзімін лизинг беруші
мен лизинг алушы ... ... ... ... ... ... алынады. Мысалы, өз қаржыларының жағдайына қарай лизинг
беруші мен лизинг алушы бірінші төлемді кейінге қалдыру ... ... ... ... ... ... ... арқылы төлемді бірте-бірте
кемітуді келісіп, бір шешімге келеді. Бұдан бөлек, лизинг ... ... ... ... өнімді сатудан түскен табыс арқылы, тек
ақшалай емес, тауар түрінде жүзеге асыруға болады.
Лизингтің артықшылықтарымен қатар, кемшіліктері де бар. Мысалы, ... үшін өз ... ... ... несиеге алынған қаржы есебінен сатып
алынған мүліктен гөрі, лизинг арқылы алынған мүлік ... ... ... шарт ... ... ... ... және жағымсыз жақтарын, сол
сияқты лизинг алушы кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... керек.
Лизингтің өндірістік қызметі лизинг алушының лизинг мүлкін өз ... ... ... сол ... ... ... ... табылады. Бұл
әсіресе техниканың ескіру қаупі бар аса қымбат құралдарын пайдалануда
тиімді.
Дүниежүзілік ... ... тез ... ... ... дамуымен байланыстырады. 60-жылдардың аяғы мен ... ... ... ... ... шығуы лизингтің бірінші обьектілері болып
табылатын көлік құралдарымен ... ... ... ... ... Сондықтан өндірісті материалдық-
техникалық қамсыздандырудың ең прогрессивті (жетік) тәсілі болып табылады.
Ол ең озық ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушыға өзінің өндірістік қызметінде жеке
құралдарды ғана ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Осыған орай, анағұрлым озық техниканы қолдануға, оны ... ... ... ... ... ... ... жасалады. “Мокрый лизинг” кезінде
лизинг алушыға техникалық қызмет көрсетіліп қана ... оған ... ... ... және ... ... ... ету қызметі
көрсетіледі.
Лизингке шапшаңдық пен икемділік тән. ... ... ... ... және ... ... қозғалмалы жұмысы бар (құрылыс) халық
шаруашылығы салаларында пайдалану өте тиімді. Егер ... ... ... ... ... ... күмән келтірмесе, онда оның
өткізу функциясы әзірге жүзеге асырылмайды. Өндірілген өнімнің қосымша ... ... ... ... өнім ... ... ... және
техникалық өнім нарқының теңгерілуімен анықталады. Лизингті тек ... жаңа ... ... алу және ... ... көбейту мақсатымен
қолданса ғана оның өткізу қызметі маңызды роль атқарады.
Лизинг арқылы тұтынушылар санына мүлікті өз меншігіне ... ... ... сол ... ... ... ете бермейтін кәсіпорындар кіреді.
Кейбір ... ... ... керекті құралдарды сатып алмай тұра,
олардың үлгілерін өндірісте сынап көру үшін ... ... ... ... шет ... ... Англия мен АҚШ-та лизинг
қызметі соңғы кездерге дейін аса маңызды роль атқаруда. ... ... ... ... ... 2000 жылғы 5-шілдедегі ... ... ... ... қолдану мерзімі аммортизациялық мерзіммен
өлшенеді. Яғни лизинг алушы алынған ... ... ... ... ... ... ... шартқа сәйкес белгіленген мерзім бойынша төлеп
отыруға тиіс. Қазіргі салық ... ... ... үшін де, ... ... ... жеңілдіктер алудың бірнеше жолдарын ашып отырған. Лизинг ... ... ... шарт мерзімінің негізінде ... ... ... лизинг берушіге салықты азайту ... ... ... ... ... ... оның ... құралдар құнының 10%-і мөлшерінде салық жеңілдіктеріне құқы бар.
Мүлікті қолданушыға да лизинг қолайлы, өйткені салық заңы ... ... ... ... ... ... олардың сомасы
пайдаланушының салық салынатын жалпы табысынан алып тасталынады./14;42/
Сонымен қорытындай келе ... ... ... кәсіпкерлігінің
табысты болуы оның мазмұны мен ... тән ... ... ... ... осы механизмді сауатты меңгеруге байланысты. Лизингтің
басқа, ... ... ... ... мен мүмкіндіктері
көп, сондықтан лизинг кәсіпкерлігін дамытуды шарт жасаушы екі жақ ... ... ... ... ... өз өнімін өткізудің қосымша
жолын ... ... ... ұлғайтады, ал лизинг беруші өз қаржысын
тиімді пайдаланады, лизинг алушыға кәсіпкерлік қызметі үшін қажетті мүлікті
пайдалануға ... ... ... механизмінің кейбір кемшіліктері де бар: ... ... ... ... ... ... салдарынан, лизинг
алушы артық қаржы жұмсауға ... ... ... ... ... қолданылатын мүлік моральдық ескіруі мүмкін, осыған
қарамай, лизинг төлемдері шарт аяқталғанша жүзеге асырылуы тиіс.
1.3. Лизинг шартының обьектілері мен субьектілері
Лизинг ... ... ... ... ... ... өте маңызды.
Қазақстан Республикасының 565-бабында былай делінген: “Лизинг ... мен ... ... ... мен табиғи ресурстарынан басқа
кәсіпкерлік ... ... ... ... зат ... ... заңы мен ... елдердің заңдарында жер учаскесінің
(танабының) лизинг ... ... ... ... ал
біздің республикамыздың азматтық заңына сәйкес, жер ... ... ... бола алады, ал бағалы қағаздар шарттың нысанасы бола
алмайды.
Сонымен, ... ... тиым ... және ... ... кез-келген мүлікті лизингке өткізуге ... ... ... ... ... ... лизингі және
жылжымайтын мүлік лизингі болып екіге бөлінеді. /15;9-11/
Жылжымалы ... ... ... мен жабдықтар (жылу-техникалық, турбиндік құралдар,
электроқозғағыштар және т. ... ... мен ... ... саласына қажетті құралдар
(полиграфиялық жабдықтар, құрылыс ... ... және т. ... және ... ... ... (темір жол жылжымалы құралы, теңіз бен өзен кемелері,
автокөліктер, ұшақтар және т. б.);
-теле- және арақашықтық байланыс ... т. ... ... обьектілеріне:
-өндірістік ғимараттар;
-құрылыстар (мұнай және газ скважиналары, гидротехникалық және ... ... ... обьектісіне жаңа мүліктер ғана ... ... да ... ... ... ... (үйлер, құрылыстар,
кәсіпорындар мен цехтар) жатса, сол ... ... жер ... пайдалану
үшін лизинг алушыға беру қарастырылады. Қазіргі таңда тұрмыста және ... ... ... ... ... ... қажет-ақ. Батыс
елдерде осы аталған мүлік ... ... жиі ... Бұл ... пен ... ... нарығының ерекшеліктерімен байланысты. Бірақ
бұл мүліктер кәсіпкерлік қызметте қолданылмағандықтан, олар, такси ретінде
пайдаланылатын жеңіл автокөліктерді ... ... ... бола
алмайды. Әрине, заң бойынша айналымға тиым салынған мүліктер де ... бола ... ... Қазақстан Республикасының “Қаржы лизингі
туралы” заңының 4-бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... құралдары, жер
учаскелері және кез-келген тұтынылмайтын ... ... ... мен ... ... ... нысанасы бола алмайды.
Заң актілері жер учаскелерінің жеке категорияларын ... ... ... қоюы ... ... субьектілеріне лизинг берушілер, лизинг алушылар,
мүлікті өндірушілер (сатушылар), сонымен қатар ... ... ... да, ... ... және консалтингтік қызмет
көрсететін брокерлік және консалтингтік фирмалар жатады.
Лизинг алушы мен лизинг беруші, яғни шарт жасасатын екі жақ, ... ... ... ... ...... ... көрсеткен мүлікті өндірушіден (сатушыдан)
өз меншігіне сатып ... ... ... осы мүлікті ақы төлеп уақытша
пайдалануға ... ... ... ... ... Заң ... ... тіркелген жеке тұлға да лизинг беруші бола алады. Лизингтік қызмет
нарығында лизинг ... ... ... ... ... қоғам түріндегі лизинг компаниялары, яғни мамандандырылған
коммерциялық ұйымдар орындайды.
Банктер, басқа да несиелік-қаржылық мекемелер де ... ... ... көбіне олар лизинг мүлкін өндірушілер, яғни машина ... ... ... және т. б. ... ... /16;7/
Лизингтік қызметті жүзеге асыру құқығын лицензия береді.
Лизинг шарты бойынша лизинг ... ақы ... ... ... ... ... ... заңгерлік білімі жоқ кәсіпкер ретінде
тіркелген азамат лизинг алушы болып табылады.
Лизинг шарты ... ... ... ... ... кәсіпорын лизинг
алушы бола алады.
Өндіруші (сатушы) мүлікті лизинг шарты бойынша лизинг берушіге сататын
заңды тұлға.
Сатушы – лизинг алушы таңдаған ... иесі және ... ... ... ... ... заңды немесе жеке тұлға.
Өндірушінің (сатушының) қызметін лизинг қызметі нарқында кәсіпорындар,
яғни лизинг ... ... ... ... ... ... және ... көтерме сауда жасайтын фирмалар да бола
алады.
Банктер мен басқа да несиелік-қаржылық мекемелер, ... ... ... ... да, ... ... нарқына қатыса алады, өйткені олар лизинг
берушіні мүлік сатып алуға қажет қаржымен қамтамасыз етеді.
Лизинг қызметі ... ... ... ... ... өте ... атқарады. Олардың міндеті серіктес (партнер) іздеуден, делдалдық
қызмет атқарудан, нарыққа ... ... ... етуден
тұрады./6;9/
Консалтингтік фирмалар нарыққа қатысушылардың барлығына, ең бірінші
лизинг алушыға, консалтингтік ... ... Егер ... мен ... бір ғана ... болса, онда шарт жасасушылардың құрамы қысқартылады.
Мұндай жағдайда лизинг мәселелерімен лизинг ... ... ... үшін ... ... құрған лизинг компанияларының фирмалары,
сонымен қатар өндіруші кәсіпорынның құрамындағы ... ... ... ... ... ... лизингте лизинг берушінің, лизинг алушының, ... ... ... ... ... ... лизинг нарқының
субьектісі болып табылады.
Осыған орай біздің алдымызда ... ... ... ... және ... шарттарын жасаудың дұрыс ыңғайын таба келе, лизинг шарты
элементтері арасындағы заңды шектеулерді қалай жүргізу керек ... ... Бұл ... ... ... қатынастарды басқару ретіндегі
лизинг келісімінің елеулі шарттарын қарастыру арқылы осы сұрақтарға жауап
таба аламыз.
Іс жүзінде ... ... ... шарт ... ... құқықтық,
коммерциялық, қаржылық мәселелерін қарастырады. “Қаржы лизингі ... ... ... әр ... ... статусын белгілейді.
Сонымен, осы аталған заңның 5-бабында былай делінген: лизинг ... ... ... пайдалануға берген мүлкіне меншік құқы ... ... ... ... ... сақталады. Лизинг мүлкін уақытша
иелену мен ... құқы ... ... ... тіркеуден өткен заматта
лизинг алушыға өтеді.
Лизинг алушы банкрот болған жағдайда лизинг ... ... ... ... лизинг мүлкін пайдалану нәтижесінде алған өнімдері мен
тапқан табыстары және басқа да жетістіктері ... ... ... Егер ... ... ... зиян келтірмей, өз қаржысы есебінен
жетістіктерге жетсе, лизинг берушінің ... ... ... егер ... көзделмесе, шарт аяқталған соң, сол жетістіктерге жұмсалған қаржыны
өтеп алуға құқы бар. Егер заң ... және ... ... өзгеше
көзделмесе, лизинг берушінің рұқсатынсыз лизинг алушы өндірген бөлінбейтін
жетістіктерінің құнын өтей алмайды.
Лизингке берілген мүлікке иелену, ... құқы ... ... өтсе,
бұл жағдай лизинг шартын өзгертуге немесе бұзуға себеп бола алмайды.
6-бапта былай делінген:
Егер шартта өзгеше көзделмесе, лизинг ... ... ... ... ... мүлкін сублизингке өткізуге құқы бар. Бірақ лизинг
алушы лизинг ... ... ... сублизингке қабылдаған үшінші
тұлғаға жүктей алмайды.
Сублизинг шартының ... ... ... ... асып ... Егер заң ... және лизинг шартымен өзгеше көзделмеген
болса, сублизинг шартын жасауда лизинг ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын тоқтатылса, ... ... ... Азаматтық Кодекс және басқа да заң актілері негіздерімен лизинг
шарты ... ... оған ... ... ... да ... жояды.
7-бапта көрсетілгендей, лизинг алушының лизинг мүлкіне деген ... жеке ... ... ... тең ... етіледі. Лизинг алушы
талаптар қоюға, басқа да жолдармен лизинг шарты кезінде өз ... ... хақы ... ... лизинг шарты алдын-ала бекітілген ... ... ... ... ... алу құқы мен міндеттерін қарастырады.
Осы заңның 9-бабы “Жылжымайтын мүлікті ... ... және ... ... ... ... ... тіркеуден өткізу туралы” Заңын
Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... мүлік кепілін
жүзеге асыратын органдармен міндетті түрде мемлекеттік тіркеуге ... Бұл ... ... ... ... анықтайды.
Лизинг беруші ретінде банк операцияларының жеке түрлерін ... ... мен ... лизинг қызметін лицензиялауды ... ... ... 10-бапқа сәйкес іске асырады.
Жеке кәсіпкер болып табылатын басқа да ... және жеке ... ... ... жоқ лизинг беруші ретінде жүзеге асырады.
Ең маңыздысы “Қаржы лизингі туралы” Заң лизинг ... ... ... мен ... анық көрсетеді.
11-бапта көрсетілген лизинг берушінің
1. құқықтары:
1) оған тиісті төленбеген лизинг төлемдерін және ... ... ... құқы бар;
2) лизинг шартына сәйкес лизинг алушының лизинг ... ... құқы ... ... ... ... ... қайтару жөніндегі міндеттерін бұзған
кезде өтіп кеткен мерзімге және шығындарды өтетуге талап қоюға құқы
бар;
4) заңда қарастырылған ... ... ... ... лизинг
мүлкін қайтарып алуға құқы бар.
2. Лизинг берушінің міндеттері:
1) ... ... ... ... алушы көрсеткен мүлікті сатушыдан өз
меншігіне сатып алуға міндетті;
2) сатып алу-сату шартын жасау ... ... ... белгілі бір
лизинг алушыға тапсыратыны жайында сатушыға ... ... ... ... ... ... шарттарын түсіндіре отырып, лизинг мүлкін
пайдалануға беруге міндетті;
4) лизинг беруші лизинг ... мен ... ... ... қарастырылған және заңға қайшы келмейтін басқа да
құқықтары мен міндеттерін жүзеге ... ... ... алушының құқықтары мен міндеттерін орнатқан.
1. Лизинг алушының құқықтары:
1) лизинг алушының лизинг шарты ... ... ... ... және
пайдалануға құқы бар;
2) лизинг мүлкінің сапасы мен жинағы ... оны ... ... және де сатушы мен лизинг берушінің арасындағы шарт ұқыпты
орындалмаған жағдайларда талап ... құқы ... ... беруші шартты бұзған жағдайда, лизинг шарты ... ... ... ... ... ... лизинг төлемдерін
тоқтатып қоюға құқы бар;
4) лизинг шартын бір жақ, яғни лизинг беруші тоқтатқан жағдайда ... ... ... ... ... ... құқы ... егер лизинг беруші лизинг алушыны мүлікпен өз уақытында қамтамасыз
етпесе немесе ... ... ... ... мүлкін
пайдалануға кедергі болып табылатын мүліктің жөндеуге келмейтін
кемшіліктері болса, лизингтен бастартуға, басқа мүлікке ... ... ... құқы ... егер лизинг беруші лизинг шартын орындамаса немесе ... ... ... ... етуге құқы бар;
7) егер лизинг алушының өзі ... ... ... себептерге
байланысты лизинг шартында қарастырылған мүлікті пайдалану
жағдайлары тым нашарлап кетсе, онда ... ... мен ... ... құқы ... ... ... міндеттері:
1) лизинг мүлкін лизинг шартының тәртібі бойынша ... ... ... ... өз уақытында төлеуге міндетті;
3) мүлікті лизинг шартына сәйкес пайдалануға міндетті;
4) шартта қарастырылғандай, мүліктің ... мен ... ... ... ... мүлікті сол күйде сақтауға міндетті;
5) өз қаржысы ... ... ... ... ... соның ішінде
лизинг мүлкіне байланысты коммуналдық төлемдерді уақытында ... ... ... жүргізуге міндетті;
6) лизинг берушіге лизинг мүлкінің жайын біліп тұруға ... ... ... мен ... ... ... және олар ... келісімінің шарты бойынша бекітіледі. Егер лизинг ... ... де, ... алушы да, сатушы да қатысса, онда сатушының құқықтары мен
міндеттері лизинг шартына сәйкес бекітіледі.
Заңның 14-бабы лизингке қатысушылардың жауаптылығын ... ... ... ... ... ... ... сатушының жауаптылықтары
лизинг шартымен, сатып алу-сату шартымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... сатушы лизинг алушының алдында сатып алу-сату шарты жөнінде,
соның ... ... ... сапасы мен жинақталғаны жөнінде, ... ету ... ... Ал лизинг алушы Азаматтық кодекстегі сатып
алушы үшін ... ... ... және ... ... Лизинг алушы сатып алу-сату шартына қатыспағандықтан, пайдалануға
алған лизинг мүлкін сатып алуға мідетті емес. Егер ... ... ... ... ... онда ... ... лизинг берушіге өткізу
кезіндегі өзгерістерді (мүлік жинақтығы, қамтамасыз ету мерзімі ж. т. ... ... ... шешуге міндетті.
2. Егер лизинг шартында өзгеше көзделмесе, сатушыны лизинг ... ... ... ... алдында сатушы міндеттерінің орындалуына
жауап бермейді. Мұндай жағдайда лизинг шарты бойынша лизинг алушы ... де, ... да, егер ... ... ... ... ... талаптар қоюға құқы бар.
3. Егер лизинг беруші мүлікті лизингке өткізу жөнінде ... онда ол ... ... ... ... ... орындауға
жауапты.
Тұжырымдама
1. Байлық көзі мүлікті меншіктенуде емес, мүлікті ... ... табу үшін ... ... ... ... ... құқын иеленудің
өзі жеткілікті.
2. Дүниеүзілік ... ... ... ... бар ... ... өйткені лизинг сатушыдан алынған мүлікті пайдалануға берумен
байланысты пайда болатын мүліктік ... ... ... ... Лизинг мазмұны бойынша несиелік қатынастарға сәйкес ... ... мен ... ... капиталды ақша түрінде емес, тауар түрінде
қолданғандықтан, лизинг капитал инвестиция-ларына ұқсас келеді.
4. Лизинг механизмінің ... ... ... ... ... бар.
5. Лизинг механизмі арендамен өзара байланысты, бірақ ол кәсіпкерліктің
жаңа ұйымдастыру-құқықтық формаларын құра отырып, күрделі үш ... ... және оның ... инвестициялық шарт қасиеттері, арендалық қызмет
көрсету қасиеті бар.
6. Көпшіліктің түсінігі ... ... - ... арендасы емес,
өндірістік құралдарды ... ... ... ... сенімхат берушінің
келісімі бойынша мүлікпен пайдалану емес, лизинг - өзара байланысы бойынша
өндірістік ... мен ... ... ... ... ... жүзеге асыратын тәсіл болып табылады.
7. Лизинг шаруашылықтың ерекше формасы ретінде кәсіпорын-ның өндірістік
процестеріне (еңбек ... мен ... ... пайдалануға) жалпы әсерін
тигізеді.
8. Лизинг экономиканың ең маңызды қаржылық, өндірістік, қамтамасыз ету,
салықтық және ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар мен табиғи ресурстардан басқа, кәсіпкерлік қызметте
қолданылатын кез-келген тұтынылмайтын зат ... ... ... немесе
обьектісі бола алады (Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Комитетінің 566-
бабы).
10. Лизинг берушілер, лизинг ... ... мен ... ... ... ... және т. Б. ... нарқының
субьектілері бола алады.
§2 Лизинг шартын құқықтық реттеу, лизинг түрлері
және ... ... ... Республикасында лизинг шартын құқықтық реттеу
Өзара байланысты субьектілердің мүдделерін ескере отырып, оларды
құқықпен қамтамасыз ету – ... ... ... ең ... ... лизинг құқықтық орта құруда және шаруашылық
операциялардың ... бір ... ... ... үш ... ... ... лизинг туралы заңның болмауы кәсіпкерліктің осы түрінің
дамымағандығымен байланыстырылады.
Екінші кезеңде ... ... ... ... және заң ... ... жүзеге асырылды. Мұндай белгісіздік лизинг процесіне
қатысушылардың ... ... ... ... және ... бөгет жасап, ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін машықта
қолдануға шек қойды.
Үшінші кезеңде лизинг шарттарының ... ... ... қалыптаса
бастады.
Қазақстанда “лизинг” термині бірінші рет азаматтық заңдарда емес, банк
операцияларын басқаратын заңдарда қолданыла ... ... ССР ... 1990 ... ... ... ... “Қазақ ССР
экономикасын тұрақтандыру және нарыққа өту” бағдарламасындағы “Қаржылық-
несиелік саясат” бөлімінде ... ... ... кірді. /1;12/
Қазіргі таңда лизинг 1999 жылғы 1-шілдеден бастап күшіне ... ... ... кодексінде (ерекше бөлім) заңды ... ... ... ... кодексінде тек қана мүлікті
жалдау тұжырымы бар, ал ... ... ... жоқ, соған сәйкес ол
лизингтің құқықтық шеңберін анықтай алмайды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ол 1963 жылғы 28-желтоқсанда қабылданған түрінде әрекет
істеуде. Бірақ Жаңа ... ... ... ... лизинг тұжырымы
баяндалған және оған “лизинг шарты бойынша ... ... ... ... мүлікті сатушыдан меншігіне алып, оны лизинг алушыға ақы төлеп
уақытша иеленуге және кәсіпкерлік мақсатта ... ... ... ... ... қатар, лизинг қызметі салықты есепке алу мақсатында салық
туралы заңда да ... және ... ... ... туралы” 1995 жылғы 24-
сәуірдегі ... ... ... ... ... және ... арқылы “лизинг, лизинг бойынша операциялар” ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... лизинг қаржы арендасы ретінде кәсіпкерлік қызмет
субьектілерінің машығында қолданылып жүргенін ... ... ... мен банк ... ... 1995 ... 31-тамызда қабылданған заңның
күші бар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... дәрежедегі банктердің лизинг операцияларымен
айналысу мүмкіндігін қарастырады. /17;8/
Тек Ұлттық Банктің лицензиясы бар ... ғана ... ... ... алады.
Бұл кепілдік 30-баптың 3-тармағының астында бекітілген.
Осы уақытқа дейін лизинг ... ... ... ... ... ... ... Үкімет пен мемлекеттік басқа ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... займын ауылшаруашылық секторлар үшін жүзеге
асыру туралы” 1996 ... ... ... ... ... ең ... рет ... болатын.
Сонымен қатар лизинг қызметіне “Инвестициялар туралы” ... ... ... ... “Инвестициялар туралы” 2003 жылғы 8-
қаңтардағы Қазақстан Республикасының заңы және де ... ... ... ... ... да ... ... инвестициялық
құқықты жүзеге асырудың құқықтық және экономикалық режимі кіреді.
Қазақстан Республикасының кедендік заңы бекіткен ... ... ... ... ... ... лизинг нысаналарының тізімін Қазақстан
Республикасының Үкіметі анықтайды.
Сонымен қатар лизинг қызметі көп ... және екі ... ... басқарылады. Осы халықаралық құжаттардың ... ... ... ... ... келеді.
2000 жылғы 5-шілдеде “Қаржы лизингі туралы” №78-ІІ негізгі заң
қабылданды. Осы заң ... ... ... ... ... ... және бұл заң инвестицияларды лизинг қызметі ... ... ... ... ... жалпы ережелерді, лизинг қатынастарының
құқықтық негіздерін, “Қаржы лизингі” туралы ... ... ... ... ... ... ... негізі болғандықтан, біз
шарт жасаудың талаптары мен шарттарын анықтағымыз келді.
“Қаржы ... ... ... 15-бабында былай делінген:
1. Лизинг шарты бойынша лизинг беруші лизинг алушы ... ... ... ... ... және лизинг алушыға осы мүлікті ақы төлеп
уақытша иеленуге және кәсіпкерлік мақсатта пайдалануға беруге міндеттенеді.
2. Лизинг ... ... ... ... ... тиіс:
1) лизинг мүлкі;
2) мүлікті сатушының және мүлікті таңдаушының атауы;
3) ... ... ... ... ... мен ... ... мөлшері мен мерзімділігі;
5) лизинг мүлкінің құны;
6) шарттың мерзімі;
7) егер шартта лизинг алушының меншігіне ... ... ... ... талаптары;
8) лизинг мүлкін сипаттау;
9) лизинг мүлкін күтіп ұстау және жөндеу ... ... ... ... лизинг берушінің атына мемлекеттік тіркеуден өткізу
міндеттерін шарт жасасушы жақтардың біріне ... ... ... ... ... ... ... орындауын лизинг
берушімен бақылау тәртібі;
13) шарт жасасушылардың жауаптылығы;
Осы ... мен ... ... ... ... шарты жасалмаған
болып табылады.
3. Шарт жасасушы жақтардың келісімі бойынша лизинг ... ... ... ... ... Лизинг шарты жазбаша түрде жасалмаса, ол өз күшіне енбейді.
Осы Заңның 16-бабында лизинг шартының күші көрсетілген:
1. ... ... ... ... заңдарымен белгіленген басқа
жағдайларды қоспағанда, шарт жасасушылар белгілеген ... ... ... лизинг шартының мерзімі мүлік құнының едәуір бөлігін төлеп
біту ... кем ... ... .Лизинг шарты барлық жақтар өз міндеттерін орындап болған кезде ғана
және заң актілері ... ... ... ғана өз ... ... ... шартын өзгерту және жою негіздерін қарастырады.
Бірінші тармақ:
1. Шартқа отырған жақтардың біреуінің талабы ... заң ... ... ... қарастырылған жағдайда, соттың тәртібімен шарт
өзгертілуі немесе өз ... ... ... жоюы мүмкін.
2. а) егер лизинг алушы лизинг мүлкін күтіп ұстамаса,
ә) егер лизинг алушы лизинг ... ... ... ... ... ... шарт талаптарын бұза отырып пайдаланса,
б) егер лизинг ... ... ... бойынша белгіленген мерзімде екі-үш
рет төлемақыны жүзеге асырмаса, лизинг берушінің талабы бойынша, ... ... ... алушының есебінен лизинг берушіге қайтарылады;
3. а) егер лизинг шартына сәйкес лизинг ... ... ... ... жасаса;
ә) егер мүліктің оны пайдалануға кедергі жасаайтын кем-кетіктері болса
және бұл жайында лизинг беруші ... ... ... ескертпеген болса;
б) егер лизинг беруші мүлікті өз мерзімінде ... ... ... ... ... ... лизинг шарты бұзылып лизинг мүлкі лизинг
берушінің есебінен өзіне ... ... ... ... ... ... ... сәйкес былай
шешілген:
Егер Заң және лизинг шарты, Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... мен ... алушы лизинг шарты бойынша өз
құқықтарын еекі жақты ... ... ... бір ... ... өткізе
алады.
Лизинг мүлкі мына төмендегі ережелер бойынша беріледі (19-бап):
1. Лизинг мүлкін ... ... ... егер ... ... көзделмесе
немесе міндеттеме мәнінен өзгеше туындамаса, лизинг алушы орналасқан жерде
тікелей береді.
2. Лизинг мүлкі лизинг алушыға барлық өзінің ... ... ... ... (мүліктің жиынтықтылығын, қауіпсіздігін,
сапасын, ... ... ... ... ... ... ... Егер лизинг алушыға осы керек-жарақтар мен құжаттар өткізілмесе және
соның салдарынан лизинг алушы мүлікті ... ... ... ... берушіден талап етуге немесе лизинг беруші есебінен ... ... ... құқы бар.
4. Егер лизинг беруші лизинг алушыны мүлікпен өз уақытында қамтамасыз
етпесе, лизинг алушы мүлікті талап етуге ... ... ... құқы бар.
Мұндай жағдайларда шығындарды лизинг беруші өтейді.
20-баптың 1-тармағында лизинг мүлкінің бұзылу немесе кездейсоқ жойылу
қаупі лизинг алушыға ... ... ... өтеді.
Лизинг шарты лизинг алушының немесе лизинг ... ... ... міндеттерін қарастыруы мүмкін. Егер ... ... жақ ... ... онда екінші жақ мүлікті сақтандырып,
кеткен шығынды сақтандыруға міндетті ... ... ... ... ... құқы ... ... – лизинг шартының мерзімі кезінде төленетін шарт шарт
жасасқан кездегі баға бойынша ... ... ... ... бөлігінің
аммортизациясы жүзеге асырылатын төлемдердің ішіне:
1) лизинг мүлкімен қамтамасыз етуге, оны пайдалану үшін ... ... ... ... берушінің шығындарын өтеу;
2) лизинг бойынша марапаттау кіреді.
Салықтың, ... есеп ... ... ... ... ... ... белгілі бір тәртіпке бағындыратын
көптеген заңды және нормативті ... ... ... компанияларының
қызметіне жанама түрде қарайды. Сондықтан лизингтік есеп беру ... ... ... ... ... жүзеге асырылады (22-бап).
23-бап: Лизинг нысанасы мына төмендегі тармақтардың ережелері ... ... ... Егер ... шарты мерзімінен бұрын сот тәртібімен күшін жоймаған
болса және лизинг шарты ... ... ... ... ... ... немесе сатып алу құқықтары алдын-ала қарастырылмаса, онда лизинг
алушы лизинг мүлкін лизинг шарты бойынша қайтаруға ... ... ... ... ... тозуын ескере отырып, оны алған кездегі
күйінде қайтаруға міндетті.
3. Егер ... ... ... ... ... ... ... лизинг берушіге келтірген шығындарды өтеуге міндетті.
4. Егер ... ... ... ... ... өз ... бұрын
бұзылса, онда лизинг алушы мүлікті қайтарып, келтірген шығындарды ... Егер ... ... ... ... ... ... болып, оны
қайтармаса, онда өтіп кеткен мерзім үшін лизинг берушінің төлемдерді талап
етуге құқы бар. Егер ... ... ... ... ... ... өтей алмаса, онда осы шығындарды өтеуді талап ... құқы ... ... Егер лизинг алушы лизинг мүлкін шартқа сәйкес пайдалан-баса;
а) егер лизинг алушы лизинг ... ... ... тұруға шек қойса;
ә) егер лизинг алушы лизинг шартының мерзімі өткен соң 2-3 ... ... ... Қазақстан Республикасы заңы бекіткен тәртіп
бойынша лизинг беруші мүлікті қайтарып алуға құқы ... ... ... ... ... алу Қазақстан Республикасы-ның
Азаматтық кодексіне ... ... ... ... ... Сот ... шығару үшін лизинг беруші мына құжаттарды көрсетуге
тиіс: 1) өтініш-қағаз, 2) ... ... 3) ... мүлкін лизинг алушыдан
қайтарып алу себептері жөніндегі жазбаша ескерту, 4) лизинг алушының жүзеге
асырған төлемдерін дәлелдейтін құжат.
4. Лизинг ... сот ... ... ... ... он күндік
мерзім ішінде бұйрық шығарған сотқа лизинг мүлкін қайтарып алу ... ... ... ... төңірегіндегі мәселелерді егжей-тегжейлі ... ... ... осы ... шешу үшін, қазіргі заңға
қосымшалар мен өзгерістер енгізу ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыс және
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... мүше-корреспонденті В.В. Григаруктің пікірін
/7;61/, яғни ... ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасының қазіргі заңында
барлық ... атап ... ... лизингісіне анықтама берілген. Бірақ
“Салықтар мен бюджетке ... ... ... ... ... ... лизингі белгілері басқаша сипатталған.
Сонымен заңның 2-бабына ... шарт ... соң ... ... ... ... өтуі, егер алдын-ала шартта қарастырылса ғана
және бұл қаржы лизингісінің міндетті белгісі ... ... ... Бірақ,Салық кодексінің 74-бабында лизинг ... ... ... өтуін міндетті белгісі деп санайды. Қорыта, егер лизинг
шарты мүлікті ... ... ... ... қарастырмаса Заң
талаптарына жауап бере алады. Ал ... салу ... бұл шарт ... ... ... Заң мен ... салу кодексі (2001 ж. 21-шілдеден) қаржы
лизингі ... ... әр ... ... ... ... егер Заң
қаржы мерзімін лизинг мүлкінің құнын толық немесе кем ... ... ... ... ... ... салу кодексі (74-бап)
лизингтің осы мерзімін негізгі ... ... ... ... ... ... ... қаржыларды есепке алу” бухгалтерлік есебі
стандартында “пайдалы қызмет мерзімі” ... ... ... және ... ... аммортизациялық мерзімін анықтауда қолданылады ... Осы ... ... ... ... мерзімін негізгі
қаржыларды пайдалану арқылы, экономикалық пайда түсіруді ... ... ... Пайдалы қызмет мерзімі әркімнің өз ... осы ... ... салу ... ... мен лизинг
шартына қатысушылар әрқилы түсіндіреді. ... ... ... ... ... салу мен айыппұл санкцияларының жұмыс
тәртібін қайта қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... мойындауға әкеп соқтырады. ... анық ... және ... салу ... ... ... ... мәмілелерінің құқықтық қаупін ұлғайтып,
лизингтің дамуына кері әсер етеді.
Бұдан бөлек, біздің ойымызша ... ең кем ... ... ... ... ... роль атқара алмайды, өйткені лизинг
мүлкінің пайдалы қызмет мерзімі ... ... ... мақсатқа
сәйкес мерзімінен әлдеқайда асып түсуі мүмкін. Бұл талап ... ... ... ... әкеп соқтырады.
Бізбен, осы мәселе бойнша “Астық өндіру лизингтік компания” ЖШС-нің бас
директоры И.Е. ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктермен жұмысы бойынша
осы ЖШС-нің тәжірибесі несие мерзімі үш ... төрт ... ... көрсетті. Бұл лизинг мүлкінің пайдалы қызмет мерзімінен
әлдеқайда төмен./18;107/
Сонымен қатар, ... ... ... алу ... ... ... ... кем. Лизинг алушылар үшін несиелендірудің
ұзақ мерзіміне ... ... ... ... ... шек қою ... ... қызмет мерзімін
іс жүзіндегі мерзімнен қысқартуға мәжбүр етеді, бұл жасалған мәмілені қаржы
лизингі ретінде санамай, ... ... салу ... ... ... әкеп
соқтырады. Бұл – біріншіден. Екіншіден қаржы лизингі келісім-шартындағы
мерзім іс ... ... ... мерзіміне қағаз жүзінде сәйкес келеді,
бірақ төлемдер графигі лизинг алушы ... ... ... ... ... ... төлейтіндей етіп жасалады, Лизинг мүлкінің қалған аз бөлігін төлеу
келісім-шарт мерзімі ... ... ... лизинг алушы лизинг шарты аяқталғанша төлемдерді толық жүзеге
асыра алмаса, төлемдерді толық ... ... ... ғана лизинг мүлкімен
пайдалану құқы ... Егер ... ... ... ... пайдалануға
құқы болмаса, онда ол бірқатар қиыншылықтар көруі мүмкін, ... ... ... толық жүзеге асырып қойған мүлікті кепілдікке қоя
алмайды.
Сонымен қатар, Салық салу ... ... ... ... ... ... ... ережеге (нормаға) сәйкес
келмейді. Бұрынғы заңның 43-бабына сәйкес (қазір ол “Салықтар және ... ... ... ... ... Заңына 2001 ж. 23-
қаңтарда “Өзгерістер мен қосымшалар енгізу” туралы №147-ІІ ... ... салу ... ... ... ... ауыстырылған)
арендалық мәміле, егер мына төлемдегі көрсетілген шарттарға жауап бере
алса, лизингтік мәміле деп ... Ол ... ... ... ... негізгі құралдар мерзімінен 80% асу керек;
( жалға алушы, яғни ... ... ... немесе аренда
аяқталған кезде белгіленген бағамен негізгі құралдарды сатып ... ... ... ... ... ... ... қалдығы 20% кем болуы керек;
( толық арендалық мерзімдегі төлемдердің құны жалға алынған ... ... ... болу ... ... ... ... редакциясы қаржы лизингі
институтының халықаралық экономикалық түсінігіне сәйкес ... салу ... ... ... ... сол ... бір ғана ... емес, барлық белгілерге жауап беретін мәміле
ғана лизинг ... бола ... ... ... ... ... сай келмейтін қазіргі редакция Қазақстанда лизингтің даму
процесін әлсіретіп ... ... ... ... ... алушылар мен
лизинг берушілер мәміледе Салық салу ... ... ... ... ... ... ... отыр. Ал жалпы дүниежүзілік
машықта осы ... ... ғана ... ... ... ойымызша, осындай қиын жағдайдан шығу үшін заң ережелері мен
Салық салу ... ... ... ... ... және ... заңдарында қаржылық лизингке бірдей
түсініктеме беру керек;
( немесе Салық ... ... ... ... салу мақсаттарын жүзеге
асыру үшін лизингке түсініктемені Қазақстан Республикасының ... ... беру ... ... ... ... лизингтің арендадан айырмашылығы
Лизингті іс жүзінде мақсатты пайдалануды ұйымдастыру үшін ... ... және ... ... ... ... анықтаудың маңызы
зор.
Лизинг қатынастарының түрлері мәмілені ұйымдастыру ... ... екі жақ ... көлеміне, лизинг обьектісі ерекшкліктері
мен оларды ... ... ... ... ... ... ... нарық секторларына ... ... ... негізгі түрлерін дәрежелеу
|Белгілері ... ... мен ... ... |
| ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... пайдаланудың нормативті мерзімдегі |
| ... ... |
| ... ... нормативті мерзімінен |
| |кем ... ... ... |
| ... ... ... ... шарттары|Толық емес аммортизациялау ... ... ... ... ... |
|Мәмілені ұйымдастыру ... ... ... ... лизинг” |
|түрлері ... ... және ... емес ... кешенді, |
|Қызмет көрсету көлемі ... ... ... |
| ... ... ... |
|Лизинг ... ... ... ... ... (фиктивн.) |
|Салық салу жеңілдікте- ріне| ... | ... екі ... - ... және ... (оперативтік) түрі бар.
Қаржылық лизингте (fіnance lease, оны кейде толық аммортизациялық деп те
атайды) мүлік шарт ... ... ... мерзіміне тең немесе одан біршама
кем мерзімге, яғни аммортизациялық ... ... ... ... ... /2;331/. Егер шарт ... жақтар қызметтің нормативті
мерзімінен кем мерзім ... ... ... құны шарт ... ... белгіленеді. Қаржы лизингі кезінде мүлікті және сатушыны таңдау
құқы лизинг алушыға беріледі. Шартта ... ... ... ... ... ... мүлкін таңдауды лизинг беруші жүзеге асырады.
Барлық жағдайларда, ... ... ... алу ... ... ... өткізілетіні жөнінде ескертуі тиіс.
Қаржы лизингі кейбір ерекшеліктерімен сипатталады.
2.2. Кестесі.
Қаржы лизингіне қатысушылардың қарым-қатынасы
|Өзара қарым-қатынастардың |Орындау әдісі ... | ... ... мен ... шыны ... алушы жүзеге асырады ... | |
| | ... ... ... мүлікті лизинг алушыға |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... жарым-жартылай қаржыландыруды |
| ... ... |
| | |
| | ... ... ... |Ынтымақты қарым-қатынастар ретінде ... ... ... | ... ... алу- шы) | ... | |
| | ... ... ... |Егер сатушыны лизинг беруші таңдама- ған |
|жауаптылық ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... алу құқы ... ... ... шарт ... ... |
| ... бар |
| | ... ... ... және|Лизинг алушы жүзеге асырады ... ... | |
| | ... ... ... лу, |Мүлікке оны қабылдаған күннен бастап лизинг |
|жоғалу, жойылу қаупі ... ... ... |
| | ... ... ұзақ- тығы |Мүлікті өтеу және қызметтің нормативті |
| ... ... ... ... ... | ... ... |Шарт жасасқан кезде ... ... |
| ... ... ... құны ... ... есепке алу | |
| ... ... ... және ли- зинг |
| ... 001 балансынан кейінгі есебінде |
| ... ... ... бой- ынша ... |
| ... ... ... ... қаржыны қосымша жұмылдыру арқылы лизинг мүлкін
табу процедурасы сияқты, кепіл берудің, кепілдікке ... ... де ... зор.
Лизинг мүлкін алу процедурасы үш варианттан тұрады: бірінші вариант
бойынша лизинг алушы шартқа ақы төлеу арқылы ... пен оның ... ... таңдайды және шарт бойынша мүлікпен пайдалану құқы лизинг алушыға
өтеді; екінші вариант бойынша лизинг беруші сатушыны таңдайды және ... ету ... ... алушының алдында жауапты; үшінші вариант
бойынша лизинг беруші лизинг ... ... ... ... ... ... ... етеді. /22;12/
Қаржы лизингі мүліктің ең кең тараған түрі. Ол мүлікті ... ... ... және оны ... ... үшін ... толық өтеуді
қарастырады.
Оперативті лизинг шарты бойынша (operatіng lease, оны толық емес
аммортизациялық лизинг деп те ... ... ... ... оның ... мерзімінен кем мерзімге беріледі, бұл мүлікті лизинг алушыға бірнеше
рет өткізуге мүмкіндік туғызады. Осыған ... ... ... ... ... ... толық құнын өтемейді. Лизинг беруші мүлікті
уақытша пайдалануға бірнеше рет ... ... ... және егер ... ... болмаса, оның қалған құнын өтеу жөніндегі қауіп лизинг
беруші үшін есейе түсуі мүмкін. Оперативті лизинг ... ... ... ... 1 ... мен үш жыл шегінде бекітіледі. Сондықтан көбіне
лизинг ... ... ... ... бір ... ... ... мүліктер (автокөліктер, ұшақтар және техниканың басқа ... және ... ... тез ... ... лизинг шартының
обьектісі бола алады. ... ... ... ... ... ... бірақ таңдау мүмкіндігі лизинг беруші қоймасында бар ... ... ... ... ... ... ... мүлік қызметінің нормативті мерзімінен
әлдеқайда қысқа, соған орай лизинг беруші ... ... бір ... өтелуінен үміттенбейді;
-мүлік лизингке бірнеше рет өткізіледі;
-лизингке лизинг алушының тапсырысы бойынша арнайы алынатын мүлік емес,
лизинг компаниясында бар ... ... ... ... ... ... мүлікті иелігіне ала отырып, оның нақты пайдаланушысын ... ... ... ... ... бойынша мамандандырылған лизинг
компаниялары жаңа және бұрын ... ... ... ... ... ... тиіс;
-мүлік мәмілесі екі жақты сипатталады (лизинг беруші-лизинг алушы);
-техникалық қызмет көрсету, сақтандыру ... ... ... ... ... ... мүлік белгісіз жағдайлармен пайдалануға жарамсыз
болып табылса, онда ... ... ... ... құқы ... ... кездейсоқ бұзылу, жойылу қаупі лизинг берушінің
мойнында болады;
-оперативті лизинг ... ... ... ... ... ... жоғары болады, өйткені лизинг беруші мүлікті қайта беру үшін
клиенттердің болмай қалу қаупін және ... ... ... ... ... ... алушыда қаржы болмай қалған жағдайда, оның мүліктің ақысын
бөліп ... ... ... құқы бар. Бұл ... ... ... айырмашылығы;
-лизинг мүлкін қайтару кезінде лизинг алушы мүлік құнының айырмашылығын
(мүліктің құнының қалдығы мен мүлік ... ... ... ... ... өтейді;
-шарт мерзімі аяқталған кезде мүлік лизинг алушыға қайтарылады. Лизинг
алушының ... ... ... ... ... жаңа ... бойынша ұзартылуы
мүмкін, және оның мүлікті өз меншігіне алуға да құқы бар.
Сонымен, біздің ойымызша, оперативті лизинг баршаға таныс аренда ... ... ... және ... ... бөлу ... өтелу деңгейі бойынша жүзеге асырылады. Заң ... ... ... бұлар жүйелі анықталған.
Бухгалтерлік есепте “қаржы лизингі” мен “оперативті лизинг” терминдері
тек қана ... ... ... ... байланысты, мұнда қаржы лизингі
лизинг берушімен мүлікті және оны иемденуге байланысты түсетін пайдалар мен
қауіптерді қоса лизинг алушыға өткізілетін және ... ... ... те ... ... өтетін мәміле ретінде анықталады. Осыған сәйкес,
лизинг алушы қаржы есептерінде лизинг мүлкінің құнын және ... ... ... ... ... ... байланысты бар сомасын
көрсетуі тиіс.
Толық аммортизацияланған лизинг қаржылық лизингтің ... ... ... ... ... ... нормативті
мерзіміне тең келеді, лизингке мүлік бір рет ... ... ... ... ... ... Федерациясының заңына сәйкес қаржылық лизингте шарт жасаушы
жақтардың келісімі ... ... салу ... ескерту арқылы
қарастырылатын лизинг мүлкінің ... ... ... ... ... ... аммортизация механизмін
қолданатын жоғары технологиялық салалар мен мүліктің белгілі бір ... ... ... ... ... ... құнын жарым-жартылай өтеуге жол ... ... ... лизинг мазмұны бойынша оперативті лизинг ... ... ... ... ... ... елде орналасуына
байланысты лизинг ішкі және халықаралық болып екіге бөлінеді. Ішкі лизинг
кезінде лизинг шартына қатысушылардың ... бір ... ... ... ... керек. Егер лизинг беруші мен лизинг ... ... ... ... онда ... ... болып саналады. Егер
мүлік шетелден алынатын болса, лизинг алушы орналасқан ел үшін ... ... деп ... ... лизинг беруші орналасқан елден алынатын болса, онда лизинг
экспорттық боп саналады. Импорттық ... ... ... ... ал ... лизингте-лизинг алушы шетелдік серіктес (партнер)
болып табылады.
Бұдан басқа тағы да тура ... ... бар. ... ... ... екі ... каммерциялық ұйымдары арасында жасалады. Бұл
жағдай лизинг алушыға экспорттық несиені өзі тұрып ... ... ... ... ... өз ... өтім қарқын кеңейтуге мүмкіндік, берілді; лизинг
беруші осы мүлікті пайдалануда толық қарастыруды және ... ... ... жабдықтандыруды қамтамасыз етеді. Шетел машығында халықаралық
лизингтің тағы бір түрін қолданады. Бұл-транзиттің (өткінші) ... ... ... ... ... ... елде орналасады: бір елде
орналасқан лизинг беруші басқа елден несие немесе қажетті мүлікті ... елде ... ... алушыға өткізеді.
Операциялар жүргізудің формаларына, ұйымдастырушысына, техникасына
қарай лизинг-тура лизинг, жанама лизинг, қайтарымды және ... ... ... - лизинг беруші мен өндірушінің функцияларын бір тұлға
орындайды.
Жанама лизинг - лизингке мүлікті делдал арқылы өткізуді қарастырады.
Көптеген ... ... ... ... ... ... келетін
жанама лизинг процедурасы негізінде жасалады. Өзі лизинг ... ... ... ... ... қаржыландырып, лизинг алушыға береді,
сонан соң одан ... ... ... ... ... ... мен қамтамасыз етуші (сатушы) өз
жабдықтарын немесе ... ... ... ... ... және ... ... және пайдалану құқын сақтай отырып, оны лизингке алады.
Сатылған ... ... ... ... ... ... ... мақсатта қолдана алады, ал лизинг шарты бойынша лизинг
төлемдерін ... ... ... асырады.Қайтарымды лизинг айналымды
жеткілікті қаржысы жоқ кәсіпорындарды қызықтырады, ... ... ... ... ... ... ... бір немесе екі лизинг беруші мен (лизинг
компаниялармен) өз ... ... ... және ... немесе одан көп лизинг берушілерді (лизинг компанияларын) жұмылдыратын
лизинг ... ... ... ... ... бір ... ғана ... ал
мүлікті алуға қажетті қалған сомманы басқа лизинг берушілер төлейді. Мұндай
жағдайда лизинг ... ... ... ол ... ... алу
құқын өзінің қарыз берушілеріне ( басқа лизинг берушіге) беру мүмкін.
Лизингті дәрежелеужің үшінші белгісіне ... ... ... ... ... ... ... лизинг таза, толық, толық емес
қызмет көрсетуші және басты болып бөлінеді.
Таза лизингте - ... ... ... ... ... ... ... емес. Таза лизинг кезінде ... ... ... және ... кезіндегі шығындарды лизинг алушы өтейді
және олар ... ... ... ... - ... ... ... кешендік жүйесін, мүлікті
жөндеуді, сақтандыруды, және де қызметкерлерді, маркетинг пен жарнама
дайындауды қарастыруды. Мүлікті өз ... ... ... ... ... шарт ... аяқталмағанша салық төлеп отырады. Лизинг алушыны қосалқы
бөлшектермен және пайдаланатын материалдармен ... ету ... ... ... және күрделі элементі болып табылады.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... қажетті маңызды
түйіндер мен детальдарды ауыстыру қорын құрудың тиімділігін ... ... емес ... жинағы лизингі шарт жасаушы жақтардың мүліктің
техникалық қызметі жөніндегі функцияларын алдын-ала өзара келісіп бөлісуді
қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... оның күнделікті қызметін қадағалауға жауапты, ал мұны алушы лизинг
мүлкін жарамды күйінде ұстау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ақысын төлеуден
бөлек, лизинг беруші өнім өндірісін ұйымдастыруды бастау үшін ... ... ... ... ... бастапқы көлемін сатып алу ж.т.б.)
қосымша қаржы бөлуді инвестициялайды. Машықта ... ... ... ... алушының, жаңа шарт жасаспай-ақ, лизингке мүлікті алу үшін
қосымша тапсырыстар жасау құқын қарастырады. Басты ... ... ... ... ... қызметтестігі кезінде лизинг алушыға қосымша мүлік
қажет болған жағдайда, жаңа шарт жасаспай-ақ, екеуінің ... ... ... ... ... ... бойынша лизинг ақшалай лизинг, өтемақы ... ... ... ... барлық төлемдер ақша түрінде жүзеге ... ... ... Өтем ақы ... ... ... ... өндірілген өнім
арқылы өтеу түрінде немесе жауапты қызмет көрсету түрінде қарастырылады,
аралас ... ... ... элементтерінен тұратын ақшалай және өтемақы
төлемдерінің байланысу негізінде жүзеге асырылады.
Салық және амортизациялық жеңілдік ... ... ... ... ... ... болып екіге бөлінеді.
Нағыз лизинг қазіргі заңға және кәсіпкерлік қызметтің лизингтік
түрінің экономикалық мазмұнына ... ... ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасының заңына
және басқа да нормативті ... ... ... ... ... ... ... атап өтуге болады:
Лизинг беруші шартың аяғына дейін мүліктің иесі болып табылады, ... иесі ... ... ... ... ... берілген мүлік тек
ғана кәсіпкерлік мақсатты пайдаланылады; жалпы ереже бойынша лизинг ... ... ... ... ... ... жеңілдіктермен
пайдаланады, егер шартта өзгеше көзделмесе, мүліктің бастапқы құнын жарым-
жартылай немесе ... ... ... шарты ұзартылған жағдайда,
мүліктің нарықтық құны мәмілені пролонгациялау ... ... ... алушы мүліктің тек нарықтық бағамен сатып алады және ол ... ... ... ... ... ... ... лизинг
алушыға көрсетілетін қосымша қызметтің құны (сақтандыру, жөндеу және тағы
басқа жұмыстар) лизинг төлемдеріне кіреді; салық қызметіне декларация ... ... ... ... ... лизинг төлемдерін шегеріп тастауға
мүмкіндік беріледі.
Жалған лизингке саудагерлік сипаттама беріледі. Ол елімізде қазіргі
салық және ... ... ... ... ... ... ... Егер жалған лизингте белгілі бір шарт бойынша лизинг ... сату ... ... амортизациялау және мүлікті келісілген уақыт
ішінде алдын-ала сынау арқылы ұзақ уақыт пайдалану шарттары ... онда ... ... ... ... ... арқылы сауда
саттық операциялары жүзеге асырылады. /23;127/
“Қаржы лизинг ... ... ... ... ... ... ... Мұнда банк лизинг беруші болып табылады.
Мәмілелеудің көлемі бойынша лизинг майда ... ... ... және ірі лизинг болып үшке бөлінеді.
Майда лизинг (Ресей Федерациясының 100-200 мың руб. дейін) көптеген
елдерде кеңінен ... Бұл ... ... емес мүліктер
қолданылады (компьютерлер, телефон стансалары, ... ... ... ... ... Р. Ф. ... руб. дианазонында жүзеге
асырылады. Стандартты лизингте ... ... ... ... зауыттар, технологиялық ... және тағы ... ... ... ... руб аса ... ... жабдықтар және тағы басқа қолданылады. Бұл нарық секторындағы
жұмыс үлкен қаржы ресурстарын және жеке тапсырыс берушілерге арнайы ... ... бере ... ... ... мамандарды (лизинг компанияларын)
дайындауды талап етеді.
Лизингтің арендадан айырмашылығы.
Лизинг пен аренда қатынастарының ... ... көп, ... ... мына ... ... ... Лизингке лизинг беруші және лизинг алушымен қатар сатушы да ... ол ... ... ... ... ... қатынастарында лизинг алушы белсенді роль атқарады, ... ... сай ... ... пен оның ... ... алушы
таңдайды. Лизинг беруші мүліктің лизингке өткізілетіні жөнінде
сатушыны ... ... Ал ... сатушының ешқандай қатысы
жоқ.
3. Лизингтің арендадан айырмашылығы ... ... ... ... тән ... берліп, міндеттер жүктеледі. Яғни сатушы
мүлікті лизинг берушіге емес, уақытша пайдаланатын ... ... Ал ... ... ... ... мүлкінің ақысын төлеу
міндетті және сатушымен сауда саттық шартын бұзу құқы ғана қалады.
4. Аренда және ... ... ... ... ... ... әртүрлі жолдармен іске асырылады. Аренда ... ... ... ... ... ... мүлікті пайдалануға кедергі жасайтын кем-
кетіктерге жауап береді. Ал лизинг шарты бойынша лизинг беруші лизинг
алушының алдында мүліктің кем-кетіктеріне және ... ... ... ... мүліктің келтірген зияны үшін жауап
бермейді. Егер лизинг беруші сатушы мен мүлікті өзі ... ... ... алушы алдында кемшіліктер мен келтірген зияны үшін жауап
береді. ... ... ... бұлай шектелуі сатушы мен
мүлікті лизинг алушының өзі таңдауымен ... ... ... ... объектісінен табылған кем-кетіктеріне
байланысты кепілдік міндеттерін орындаудан да босатылады. Бұл ... мен ... ... ... ... беруші осы кем-кетіктерді
түзетуді талап етеді.
5. Лизинг ... ... ... ... ... ... алушы
жауап береді. Мүліктің кездейсоқ жойылу қаупі лизинг ... ол ... ... ... ... қаржылық
міндеттерін орындауға тиіс. Сондықтан, егер, ... шарт ... ... мүлік жэойылған болса, лизинг алушы лизинг
төлемдерін ... ... ... ... мүліктің жалпы
соммасын өтеуге міндетті. Ал аренда жалға алушыға мұндай ... ... ... ... осылай бөлу дұрыс боп саналады,
өйткені лизинг беруші мүлікпен лизинг алушыны өз өтініші бойынша ... ... ... ... ... ... сондықтан, егер
мүлік жарамай қалса және оған жалға алушының кінәсі болмаса, оның ... ... ... ... ... құқы бар. ... ... жалға алушы
төлемдерді жүзеге асырмайды.
6. Егер ... ... ... ... кінәсімен лизинг беруші шартты
тоқтатса, лизинг алушы лизинг төлемдерін жалғастыруға ... ... ... ... жалпы сомасын төлеуге, ал кейбір жағдайда
келісім-шартты орындамағаны үшін айыппұл төлеуге міндетті.
2.3. Халықаралық лизинг
Лизингтің дүниежүзілік даму ... ... ұзақ және ... бар. Аренда туралы ең алғашқы құжаттар біздің дәуірімізге дейінгі
2000-жылы пайда болған, бұл кезде ... ... ... ауылшаруашылық
жануарлар мен еңбек құралдары арендаға өткізілген. Орта ... ... ... пайдаланушыларға арендаға якорлар өткізілген, олар жүзу
сапары аяқталған соң меншік ... ... және ... ... ғасырдың орта шенінде темір жолдың қарқынды даму дәуірінде АҚШ-тың
Ұлыбританияда темір жол вагондары лизингке ... ал 1877ж. ... ... телефон аппараттарын сатпай, оларды аренда шарты бойынша
өткізуге шешім қабылдаған.
Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ үкіметі біздің ... ... ... ... ... ... ... етіп отырған. Бұл
операция бізге “Лоид-лиз” ретінде белгілі. /24;235/
Қазіргі заман
Қазіргі заманның ... ... ... ... ... болып
табылады. Ол 1952жылы Сан-Францискода негізгі қызметтің мүлкі лизинг болып
табылатын Unіted States Leasіng Corporatіon компаниясын ... ... ... Unіted States Leasіng ... Іnc (n ... ... Яғни ... ... қаржы топтары, құралдарды өндірушілер
бақылаған емес. ... U.S. Leasіng ... ... бар капитал санына
қарамай өзінің активтерінен әлдеқайда асып түсетін сомаға қызмет көрсетті.
АҚШ-та мұндай жағдайдың болуы 1963 жылға ... ... ... ... лизинг бизнесіне қатысуға салынумен байланысты еді. Бұған қарамай
банктер лизинг компанияларын несиелендіруге белсене кірісті. 50-жылдары АҚШ-
та ... ... ... дамыды. Жоғары сұраным, лизинг шарттарындағы
жаңа тиімді құралдар, 100%-к қаржыландыру, ыңғайлы төлем жобалары салық
және амортизациялық ... ... орын ... ... тез дамуына
жағдай туғызды.
Құрал-жабдық өндірушілер (General Eleetrіe Ran Xepox, LBM және тағы
басқа) ... ... мен ... ... ... түсініп,
шағын лизинг кәсіпорындарын аша бастады. АҚШ-та осындай компаниялар
“Cartіves” аталды. 1963 ... ... ... ... ... ... ... Сонымен Ақш-та 60 жылдардың ... ... ... үш түрі ... болды (тәуелсіз, шағын фирмалар, банктердің
филиалдар). /25;55/
1960-жылы U.S. Leasіng және ... Credrs Cjmnany ... ... ... ... ... Италияда, Францияда лизинг
компаниялары 1961, 62,63-жылдары құралды.
60-жылдардың аяғында лизинг индустриялары Батыс Еуропаның ... ... ... Бірақ алғашқы кезде лизинг Еуропада АҚШ-тағы дамыған
жоқ. Көбіне бұл ... ... ... ... салық заңдары
жағынан екі ұшты болумен байланыстырылды.
Жапонияда “Orіent leasіng” ... ... ... 1963жылы құрылды.
U.S. Leasіng-тен айырмашылығы, ол акционерлік қоғам түрінде ұйымдастырылды.
Жапонияда банктердің ... ... ... қатысуына шек қойылды.
/25;43/
Жапония мен АҚШ-қа қарағанда, Еуропада банктер мен қаржы ... ... ... ... ... ... Дамушы елдер
лизингті кеш, бірақ тез қолдай бастады. Индияда бірінші ... ... ... Оңтүстік Кореяда-1977жылы құрылды. Сонымен Батыс Еуропадағы
лизинг өзінің көлемі және ... ... ... Шығыс Еуропа мен ТМД
елдерін басып озса, АҚШ-тағы лизинг Еуропадағы лизингтен анағұрлым ... және ... ... кең ... сол елдердің қолайлы
экономикалық жағдайларымен түсіндірілді. Яғни бұл ... ... ... ... ... ... Еуропа елдерінде) инвестициялар
есебінен лизинг механизмі арқылы дамитын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... мен ... мына төмендегілер
анықтайды.
- Нормативті заң базасы;
- Мемлекеттік реттеу;
- Макроэкономикалық ... ... ... аһуалы
(инвестициялық жеңілдіктер, банк процентінің, ... ... ... ... ... ... және тағы ... Бухгалтерлік есеп жүйесін пайдалану.
Дүниежүзілік интеграцияға байланысты лизингтің дамуы
Баршаға белгілі лизингтің дамыту ... және ... ... ... ... көлемде үйлестіруге толық экономикалық ... ... ... қол ... болады. Мысалы лизинг қызметін
реттейтін және де экономикалық шарттардың ... ... ... ... ... ... ... елдерінде:
- Салық жүйесін қалыптастыру;
- Амортизация тәртіптерін жақындастыру;
- Лизинг қызметінің бухгалтерлік есеп беруін қалыптандыру байқалады.
Салық салуды, инвестициялық жеңілдіктерді, ... ... ... ... негізгі экономикалық аспекті болып
табылады, бұл кейбір елдердің ұлттық заңдарын ... ... ... ... салудағы амортизация нормасындағы, бухгалтерлік есептегі кез-
келген айырмашылықтар елдер арасындағы бәсекелестік шарттарын бұрмалауға
әкеп соқтырады. ... ... ... экономикалықжағдайлар нарықтық
ең үлкен сегменттерін қамти ... ... ... ... ... ... асырылатын салық реформалары мынадай
принциптерді қарастырады:
- Табыс қай ... ... сол елде ... ... ... ... пен салық жеңілдіктерін төмендету қамтамасыз етіледі;
- Салық жеңілдіктерін беру шарттары мен тәсілдері жақындастыры-лады; салық
салу ставкалары қалыптандырылады, ... ... ... ... ... жол берілмейді;
Салық жүйесін қайта қарастыра отырып, Еуропа ... ... ... ... ... ... амортизациялауды ұқсастыруды
қамтамасыз ... ... ... ... ... салық базасын
төмендететін және амортизациялық қорларды ұлғайтатын ... ... ... ... 1982 жылы ... ... ... стандарттары
жөніндегі комитет лизинг операцияларына арналған ... ... ... ... бұл ... ... және оперативті лизинг
анықтама беріліп, олардың негізгі айырмашылықтары көрсетілді.
(ІАS-17) стандартына ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалардың барлығы лизинг алушыға өтетін лизинг шарты
болып саналады. ... ... ... ... ... ... құқы
лизинг алушыға берілуі де, берілмеуіде мүмкін. Қаржы лизингісінде лизинг
мерзіміндегі ... ... ... ... ... ... ... лизингке салынған капиталдың ... ... ... ... ... стандартындағы оперативті лизингке қаржы лизингсінен
айырмашылығы бар ... ... ... ... ... қалыптандыру (унификациялау)
Лизинг инвестициялық процестерді активтендіруге, ... ... ... ... ... ... ... оған
Дүниежүзілік банкі, Еуропалық қайта құру және ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
халықаралық құрылымдар жан-жақты қолдау көрсетеді.
Егер әдеттегі сатып алумен салыстырғанда артықшылықтары болса, ... ... ... ... жол бермейін ... ... ... ... ... және де ... ұлттық заңда шағын айырмашылықтар болса, халықаралық лизингтің
дамуға мүмкіндігі бар. Лизингі тиісті елдерде лизинг теориясы мен ... ... ... және ... ... жөніндегі
халықаралық институтта өңделген лизингтіккелісімдер мен шарттардың
халықаралық үйлесімі жасалған. ... ... ... ... ... 2.1. ... ... заңының жобасы алғаш рет 1979 жыл қарастырылды. Ол
Еуропа лизингі ... ... ... ... ... мен
симпозиумдарда қарастырылды, соның нәтижесінде 1998 жылы Оттава қаласында
(Канада) лизинг жөніндегі халықаралық ... 55 ... ... ... конвенциясы қабылданды.
УНИДРУА Конвенциясы қарастырған негізгі ережелер.
• Лизинг - дербес құқықтың ... ... ... ... ... ... ... ұқсас, бірақ олардың
ешқайсысына қатысы жоқ және екі келісімнің – сатып алу-сату ... ... ... ... мәміле.
Халықаралық лизингтің ұйымдары
Лизингті қолданатын көптеген елдерде лизинг коппаниялар өз мүделерін
қорғау және лизингті дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... ассоциациясы осындай ұйым болып
табылады. /28;17/
Сонымен қатар лизинг саласын халықаралық деңгейде көрсету ... ... ... ... араласу үшін, форумдар мен пікірсайыстар өткізу
үшін, лизинг саласында терең білім алу үшін, планетамыздың үш континентінде
ұлттық лизинг ... ... ... ... ... ұйым ... ... лизинг) – Еuropean Federatіon
of Equіpment Leasіng Company ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Штаб-
квартирасы Брюссельде орналасқан. Ол 1972 жылы ... ... ... ... орналасқан Asіlease (Азия лизинг) – Asіa ... деп ... Оның ... 1972 жылы ... Оңтүстік
Америкадағы хатшылық Мексикада орналасқан. Felalease ... ... Leasіng ... (Латин Америкасының лизинг федерациясы) деп
аталады. Оның негізі 1983 жылы қаланды./13;72/
1984 жылы лизинг ... осы үш ... мен ... ... Австралияда World Leasіng Counsel, яғни (халықаралық лизинг кеңесін)
құрды.
Сонымен ... ... және ауыр ... мен ... ... бизнесіне қатысылып, үш мамандандырылған ассоциациялардың негізін
қалады. ... ... және ауыр ... ... ... ... ұшақты лизингке берушілердің халықаралық ұйымы; компьютерлер
лизингі мен саудасының Еуропалық жеңіл және ауыр машиналарды ... ... ... ұшақты лизингке берушілердің халықаралық ұйымы;
компьютерлер лизинг мен саудасының Еуропалық ассоциациясы.
90 - ... ... 80 ж. аяғы мен 90 ж. ... ... елдерде қарқынды дамыды.
Оған лизингтің бізге белгілі барлық артықшылықтары және мемлекеттердің
лизинг қызметін ... әсер ... ... ... ... маңызды рөлін көптеген елдердің үкіметтері түсінді.
Лизингтің дүниежүзілік капитал нарығында маңызды роль ... ... Бұл ... ... ... батыс елде инвестицияларының
30%-тен астамы келеді.
Сонғы 15 жыл ішінде лизинг айналымы дүние жүзі бойынша 5 есе өсті және
London ... Group ... ... бұл 1994 жылы 356,4 ... АҚШ
долларына жетті.
2.2. суретінде 1994 ж. дүниежүзі лизинг бизнесіндегі әр ... ... мен Жаңа ... ... 1,7 % құрайды. Лизинг айналымының
негізгі көлемін үш континент: Солтүстік Америка, Азия және ... ... ж. ... үлесідүниежүзілік лизинг мәмілері көлемінің 93,9 құрады.
/24;119/
2.2. Сүреті.
Солтүстік Америка қазіргі лизингтің отаны бола ... ... ... ... ие. ... ... ... нарығының 95%
АҚШ құрайды бұл дүние жүзілік ... 40%-не ... ... ...... ... 30%-ін қамтамасыз ететін
негізгі инвестициялық құрал болып негізгі инвестициялық ... ... ... айналымдарының едәуір көлемі Жапонияда орын алған.
Мұнда лизинг ... 1994 жылы ... 73,67 ... ... ... жасалған мәмілелердің 81,7%-ін ... ... ... ... ... ... екінші орынға ие . Жапония өз континентінде лизинг
айналымдарының көлемі бойынша бәсекелестіктен тысқары қалуда.
Жетекші дүниежүзілік лизинг ... ... ... ... 2.3 ... жаңа ... ... бойынша тізбегінің 1995 жылдағы дүниежүзілік жетекші
компанияларының бірінші ондығы көрсетілген.
2.3. Кестесі.
|№ |Атауы ... |1995ж. ... |
| | | ... |
|1. |GMAC |АҚШ |17,634 ... |GE Capіtal |АҚШ |17,374 ... |Orіx ... ... |8,986 ... |Lombard North Central ... |7,032 ... ... Generale ... |5,356 ... |Delіs Fіnancіal Servіces |Германия |5,354 ... |AT &T Capіtal |АҚШ |4,566 ... |BOT ... Corp |АҚШ |4,459 ... |ІBM Credіt Corp |АҚШ |3,600 ... |NWS Bank ... |3,581 ... ... ... ... ... яғни 17,634 пен 17,374 ... долларын құраған GMAC (General Motors Acceptance Corp) және GE Capіtal
екі американдық компания дүниежүзіндегі ең ірі ... ... 90 ... ... GF Capіtal ... анағұрлым
өсіңкі дамыды. Активтерінің көлемі ... 49, 994 млрд АҚШ ... GE Capіtal ... ... ... ... екі есе ... Ол ішкі нарықты ғана емес, сыртқы нарықты да жеңіп алды. 1994 жыл GE
Capіtal ... ... ... ... ... ... шетел компаниясы
болып табылады. Ронгкоштағы (Unіted ... ... ірі ... ... ... ... ... трейлердің үлкен партиясымен
қамтамасыз етті. /24; 127/
Бірінші ондықта үшінші орынға ие болған ... Orіx ... ... және төрт ... компаниялар кірді. Яғни дүниежүзілік
лизинг бизнесіндегі жетекші орындарға General Motors, General ... Benz (delіs) ІBM ірі ... ... құрған қаржы құрылымдары
кіреді.
Тұжырымдама
1. Экономиканың аһуолы инвестициялық ... және оны ... ... ... ... инвестициялаудың ерекше түрі – ... жаңа ... ... ... етеді.
2. Лизинг нарығының инфрақұрылымын қалыптастыру Қазақстан ... ... ... ... өзара байланыстағы субъектілердің мүделерін ескере отырып,
құқықпен ... ету – ... ... ... ... ... бірі.
4. Лизинг қатынастарының түрлері мәмілені ұйымдастыру түріне, олардың
ұзақтығына, шарт ... ... ... ... ... ... мен ... амортизациялық шарттарына,
салық жеңілдіктері мен ... ... ... ... орналасқан еліне және бизинг ... ... ... лизингі және оперативті лизинг болып екі түрге бөлінеді.
Мұндай бөлу олардың бухгалтерлік есебі мен ... ... ... ... ... ... қатысушы елдердің көбеюімен,
өндірістің қарқынды дамуымен ғана емес, ол жалпы экономикалық ... ... ... ... және ... ТМД елдерінің Еуропа одақтастығы тәжірибесін үйренуге ұмтылуды, осы
елдерде лизинг қызметінің қалыптасуына әсер ... ... ... ... нарқының кеңеюі өндіріс пен қаржы саласын ... ... ... ... ... келісімдерін стандарттау, инвестициялық қызмет көрсету мен
мүлікті өткізу жолын кеңейту лизинг қызметі нарығын дамытудағы ... бола ... ... ... ... ... ұйымдық
заңдарының ерекшеліктерін Қазақстанда халықаралық лизинг нарығын анағұрлым
тиімді дамытуға жағдай жасап отыр.
§3. ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыру
1. Қазақстан Республикасындағы лизинг
2003 жылдың 14-қантарында Алматы қаласында ... ... ... ... оған ... ... қатысты, сөз сөйледі.
Форум жұмысына экономмикалық блок уәзірліктерінің ... ... ... ... ... ... ... Бұл
форумға сонымен қатар, Премьер-Министр Иманғали Тасмағанбетов қатысты.
Күн тәртібіндегі маңызды ...... ... даму ... ... ... ... қорытындысы форумға жиналғандардың көңілін
көтеру, бұған өткен жылдың ... ... ... бола ... ... рейтинг агентствосының Қазақстанға инвестициялық рейтинг беруі
елімізді жаңа сапалы статуспен және қаржы жүйесімен куәландырады.
Конгресте Н. ... ... ... қаржы жүйесінің дамуына
көз жүгіртті, яғни сапалы жаңа деңгейдегі ... ... өту ... алды. Нақты он бір мәселелердің ішінде біреуіне аса назар аударылды.
Бұл келешекте ... ... ... кедергі жасайтын тауқыметті
мәселелерді жан-жақты талқылау және ... ... ... ... ... ... бизнес, прогресс”. Осындай ұранмен 19-ақпанда Мәскеуде
Еуразиялық ... ... ... форумы ашылды.
Бұл форумға ЕврАзЭС елдері халықаралық кеңесінің төрағасы ... ... Н. ... ... ... ... ... Тәжікістан үкіметінің басшылары мен ... ... ... ... ... ... жуық
кәсіпкерлер қатысты. Сонымен қатар, форумға ... ...... мен ...... ... /27;15/
Осы кең көлемді форумның мақсаты – интеграциялық ... ... ... ... ... қоғамдас елдердің тығыз серіктестігіне
қатысты ұсыныстар жасау, инвестицияларды ... ... мен ... ... арқылы жұмылдыру үшін жағдай жасау.
Қазақстанда лизинг қатынастарының даму тарихы жөнінде қысқаша ... ... ... ... рет 1990 жылы ... және ... бағдарламасы жасалған кезде еске салынды. Бұл бағдарламаның мәні –
аймақтың қамтамасыз ету ... ... ... несиеге беру
көлемін 1990 жылы 24 млн. рубльден 1995 жылы – 50 млн. рубльге дейін, ... ... ... 5 млн. 55 млн. ... ... ... Осы жүйе
ұйымдастырылғаннан кейін бірінші материалдық ресурстар министрлігінде, онан
соң ... ... ... ... ... жойылған болатын.
1992 жылы республикада 120 коммерциялық банктер, 20 лизинг фирмалары,
соның ... ... ... ... және ... ... істеді.
1994 жылға қарай Қазақстанда ұшақтар лизингісіне қатысты және ... ... ... ... ... ... қызметтесу
жүзеге асырыла бастады.
1994-1998 жылы арасындағы Үкімет Қаулыларында, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру жөніндегі
Үкіметтің кейбір қаулыларында, Қазақстан Республикасы ұлттық Банкі 1991
жылы қабылдаған ережелерінде және де ... қоры мен ... ... ... ... ... ... көрсетілген заңды жоба
жұмыстарын қарастыру кезінде лизинг қатынастарын ... ... ... ... болады. /27;48/
Енді біз лизинг қатынастарындағы ... ... ... ... құрылуын және олардың қазіргі уақыттағы қызметін
қарастырамыз.
Мысалы ауыл ... ... үшін ... ... мен ... талаптары қойылып отыр. Көптеген кіші және орта
ауылшаруашылық тауар өндірушілерінің әлсіз қаржы ... осы ... ... отыр, осыған орай олар жаңа қажетті техника
сатып ала алмайды. Осы себептермен ауылшаруашылық ... ... ... ... ... елдерде негізгі құралдарды жаңалауда лизинг механизмі өте тиімді
болып ... ... орай ... Министрлігінің инициативасы
бойынша Үкімет деңгейінде мемлекеттің 100% қатысуымен ... ... ... құру ... ... ... оның ... мақсаты –
ауылшаруашылық өндірушілерін лизинг негізінде қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қамту
үшін филиалдар мен өкілеттіліктер ашылған./28;3/
Бірінші кезеңде “КазАгроФинанс” ЖАҚ-на ... ... ... ... ... ... өндірісінен 630 астық жинау комбайндарын
өткізілді. Олар республикаға 1992 жылы ... ... ... ... ... несиелік қаржыларға әкелінген болатын. Бірақ бұл
акционерлік қоғам несиені өтеу жөніндегі міндеттерін орындай ... осы ... ... 1999 жылы ... алып қоюға мәжбүр
болды. Осы шығындарды өтеу үшін осы ... ... ... ауыл
шаруашылық тауар өндірушілеріне ақы төлеп пайдалану үшін ... ... ... ... Осы ... екі маусым бойы
астық жинау жұмыстары атқарылуда, республика бюджетіне 1,9 млрд. теңге ... ... аса) ... ... жабық акционерлік қоғамы Павлодар трактор зауытының
ақтап шығару үшін, төрт жүз Т-95 ... 9 ... ... ... ... ... ... ауыстыру саясатын өткізудегі отанымыздың ауыл шаруашылық
машина өндірісін қолдау болып табылады. Екі жыл ... ... ... ... ... кәсіпорындарына 8,6 млрд. ... ... ... ... ... ... Бұл лизингтің ... ... ... 7 ... ... лизинг төлемдері жылына бір
жүзеге асырылады.
2000 жылы лизинг ... ... 100% ... ... ... 96%-ке ... ... ұйымдастыруға бөлінген 2190 млн астам теңге республика
бюджетіне қайтарылды.
2001 жылы ... өз ... ... ... ... ... Қазақстан облыстарына ауыл шаруашылық қызмет көрсетуге
қажетті үш машина-трактор станцияларын (МТС) ... Бұл ... ... ... 20 млн. теңгеге жуық сомаға қызмет көрсетеді.
Қазіргі таңда ... ... ... МТС ... ... қосалқы бөлшектер мен ауыл шаруашылық құрал-саймандарын өткізуді
жүзеге асыратын сервистік орталық ... ... ... ... ... ... қоғамы мемлекеттік
органдармен және кәсіпкерлермен кездесуінде ... ... ... ... жақсарту жөнінде бірнеше ұсыныстар жасады. Олар
мыналар:
- қосымша ... ... ... ... ... ... лизинг
төлемдерден алу керек;
- лизинг алушы аванстық 10%-тік негізде төлейді;
- лизингтің орта мерзімі 7 жыл;
- лизинг алушы сатушыны өзі таңдайды;
- ... ... ... ... ... ... ... сатып алу
керек.
Біз отанымыздың басқада лизинг компаниялары жөнінде сөз алғымыз келіп
отыр.
Жаңа авияциялық ... ... ... ... ... мақсатында лизинг негізінде авиаоператорлар-мен қамтамасыз
ету үшін, Үкімет өз қаулыларымен белгіленген капиталда ... ... ... ... акционерлік қоғамын құрды.
Бекітілген заң тәртібі бойынша жабық акционерлік қоғамның жарғы
капиталын ... ... ... ... алу мен ... ... ретінде анықтай отырып, жабық акционерлік қоғамның
мемлекеттік тіркелуі қамтамасыз ету, ... ... ... ... мен ... ... ... пен коммуникация министрлігіне тапсыру
және көлік пен коммуникация министрлігімен бірге осы қаулыдан шығатын басқа
да шараларды қолдану.
Республика ... ... ... қосымшылар еңгізілген. Осы
қаулының орындалуын бақылау ... ... ... ... ... қоғамның кіші компаниясы “ТуранАлемБТА-лизинг Банкі”
астаналық аквабаққа қаржылай көмек берді. Соның арқасында соңғы құралдармен
және тренажерлармен, ... ... ... ... ... қонақтарын қуантуды. “Лизинг-БТА” мен оның серіктестерінің бұдан басқа
жеткен жетістіктері аз емес.
Сонымен қатар ауыл шаруашылығын өркендету жылы ... ... ... астық егу мен жинау техникасымен қамтамасыз етуге
тапсырыстар қабылдауда. Бұл лизингтің шарттары мына ... ... ... техника құнының 15%-ін құрайды;
- лизинг мерзімі 7 жылға дейін созылады;
- процент қою 1 жылдық табыстың 10%-іне тең;
- лизинг ... ... бір рет ... ... ... бизнесінің құқықтық талқылаумен реттеуін
анық көрсету ... біз ... ... салық кодексіне
кейбір қажетті өзгерістер енгізуді көрсеткіміз келіп отыр:
1. Заңның 21-бабына сәйкес лизинг ... ... ... ... Олар:
- лизинг берушінің мүлікке жұмсаған шығындарын өтеу;
- лизинг ... ақы ... ... ... ... ... 7-
бухгалтерлік есептің стандартына берілген “тауарлық-материалдық қорларды
есепке алу” бойынша ... - ... ... өз құнын өтеу деп
түсіндіріледі. Сонымен ... ... 2 ... тұрады: лизинг
нысанасының өз құнын өтеу және ... ... ақы ... ... Салық
кодексінің 10-бабындағы 1-тармағының 2-бөлігі бойынша ақы ... ... ... және ... ... өз құнын қамтиды. Осыған орай,
Салық ... ... ... бойынша ақы төлеу түсінігі Заңдағы
түсінікке сәйкес, бірақ салық салу ... ... ... ... ... ... Салық кодексінің 10-бабының 3 -тармағына сәйкес келеді.
Біздің ойымызша салық кодексіндегі ақы ... ... ... қате ... ... ... осы ... лизингі
мүлкінің өз құнын өтеудегі төлемдерді де жатқызуға болады, ... ... ... ... лизингісіне мүлікті өткізу кезінде лизинг алушыға
тиісті ақы төлеу сомасының бөлігін қосымша құнға төлеу ... ... ... кодексін құрастырушылар лизинг төлемдерінің құрамында
ақы төлеуде басқа құнға қосымша ... ... ... ... да ... болулары керек. Бұл құнға қасымша салық бойынша салық
есебінен құру ережелерімен расталған. Сондықтан, біздің ... ... ақы ... түсінігі Заңдағы түсінікке сәйкес болу қажет.
Лизинг берушінің айналымдағы қаржыларының шығынын азайту ... ... ... құнға салық төлеу мерзімі мен лизинг төлемдерін
алу ... бір ... ... ... Сол ... біз ... кодексі 216-
бабының 2-тармағына мына тармақ астын қоюды ұсынамыз:
“негізгі құрал ретінде ... ... ... ... ... ... ... шартқа сәйкес лизинг төлемін алу мен айналымды іске ... ... ... ... ... Осыған сәйкес мүлікті лизинг беру
кезіндегі салық салынатын айналымның мөлшерін ... ... ... ... мына ... ... ... негізгі құрал
ретінде лизинг алушыға тиісті мүлікті лизингке өткізу кезінде салық салатын
айналвмның мөлшері төленетін ақы мен ... ... ... қоспағандағы
айналымды жүзеге асыру мерзіміне төленетін лизинг төлемнің негізінде
анықталады.”
3. ... атап ... ... ... ... ... кодексінің
74-бабына сәйкес жүзеге асырылса және лизинг алушы мүлікті ... ... ... алса ғана ... құнға салықтан босатылады.
Қосымша құнға салық импорт кезінде есепке жатқызу тәсілі ... ... ... ... тауарлардың құнына есептелген қосымша құнға
салық сомасын лизинг берушіге төлеуге мәжбүр ... ал егер ... ... ... тауарларды тікелей сатушфыдан алса, онда лизинг мүлкін алу
кезінде салық сомасын лизинг берушіге төлемес еді.
Лизинг ... ... ... ... ... ... алу мен немесе
импортпен алынған мүлікпен салыстырғанда қымбатқа ... ... ... ... ... ... тек ірі ... құрылымдарының
ғана шамасы келетінін айта кеткен жөн, ол ресидің орта және кіші тауар
өндірушілері үшін ... ... ... ... мен ескірген комбайндар
мен тракторларды модернизациялауда лизинг ең қолайлы тәсіл болып табылады.
Осы мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... қосымша құнға салық жөнінде жеңілдіктер қарастыратын 2-тармақты
қосу керек.
4. Салық ... ... ... ... құнға салық салынатын өз
айналымдары пайда болғанша салықсыз техниканы импорттауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... жатқызу
тәсілі ауыл шаруашылығы үшін, сонымен қатар агролизинг үшін жеңілдіктердің
бірі болып саналатын.
Бұл ... ауыл ... үшін ... зор. ... ... ... ... импорттық ауыл шаруашылық техникасын зауыттан алған
бағамен қосымша құнға салықсыз лизингке өткізуге мүмкіндік берген.
Бірақ Салық ... ... ауыл ... ... ... ... ... жатқызу. тәсілін қолдануға рұқсат берілген
тізімнен ... ... ... біз республикамызды ауыл шаруашылық
техникасымен қамтамасыздан-дырудың қазіргі жағдайына байланысты ... ... ... ... ... ... ... алып тасталуына қарсымыз.
Осыған орай, 250-бапты ауыл шаруашылық өндірісінде пайдаланатын тауарды
импорттау кезінде қосымша құнының ... (НДС) ... ... ... ... ... ... беретін редакцияда баяндауды ұсынамыз.
2. Лизинг мәмлелерін жасаудың негізгі кезеңдері
Лизингте оның даму кезеңіне түріне, мөлшеріне, ... ... ... ... процесін басқарудың өндірістік тәсілі орын
алуды мүмкін, ... ... ... дайындалу және оларды жүзеге
асыру жөніндегі барлық жұмыстарды мүлікті өндіруші-кәсіпорынның өндірістік
бөлімшелер орындайды. Бұл жаңа ... тез ... оны ... ... ... ... береді, өйткені кәсіпорынның жоғары
мамандандырылған кадрлары мен ... ... бар. ... өнім көлемінде лизинг үлесінің ұлғаюына байланысты, мұндай
ұйымдық форма қатысушылардың ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңде басқарудың жоғары деңгейін қолдану
қажеттілігі туады.
Лизинг операцияларының ... ... ... етуді
кәсіпорындардың, ұйымдардың (банктердің), сонымен қатар (ең көп ... ... ... ... ... ... асыра алады.
Осы компаниялардың тиімділігі лизинг процесін ұйымдастыру-дың, құжат
айналымының, жарнаманың, нарық зерттеудің, ... ... ... ... ... оны ... қосымша қаржы ресурстарды
жұмылдырудың ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Лизинг процесі үш кезеңде жүзеге асырылады:
Бірінші кезеңде заңды келісімдер (шарттар) жасау ... ... ... ... әр ... ... мен ерекшеліктер түпкі-
лікті зерттеледі, сонан соң лизинг алушыдан лизинг берушіге өткізілетін
тапсырыс; лизинг ... ... ... асыру қабілеттілігі және лизинг
жобасының тиімділігі жөніндегі тұжырым; лизинг алушының мүлікпен қамтамасыз
етушіге жіберетін тапсырыс-наряды; ... ... ... үшін ... ... банкпен келісім-шарт хатталады.
Лизинг процесінің екінші кезеңінде үш-екіжақты шарттардағы лизинг
мәмлесінің заңды қортындысы жүргізіледі.
Мұнда мына құжаттар ... ... ... ... ... ... ... мүлікті пайдалануға қабылдау акті; лизингке берілетін ... ... ... ... лизинг келісімі.
Үшінші кезең мүлікті пайдалану мерзімін қамтиды. Мұнда барлық лизинг
операциялары бойынша бухгалтерлік ... алу және есеп беру ... ... ... ... ... ... асырылады,ал лизинг мерзімі
аяқталған кезде мүлікті одан әрі пайдалану жөнінде шарт жасалады.
Лизинг механизмін іске қосу ... ... ... ... осы ... ... ... қажет, потенциялды лизинг
алушылар үшін оның артықшылықтарын көрсету ... ... орай ... ... оның негізгі бағыттарын, лизинг мүлкінің ... бір ... ... ... ... ауытқуын, лизинг қызметінің (техникалық
қызмет, жөндеу жұмыстары) бағасы мен тарихын бағалау өте маңызды.
Машықта лизинг компаниялары нарықты зерттеп болған соң, ... ... ... ... ... жасайды. Мұның негізгі мақсаты-
потенциалды лизинг алушыларды ... ... ... қамтамасыз етушіні,
сатушыны лизинг алушының өзі таңдайды. Сонан соң ғана ол ... ... ... ... ... мәмлесін жасауға дайындық және оның тиімділігін таңдау
Кез-келген лизинг ... ... ... ... ... ... ... немесе уақытша пайдалануға алу ... ... ... (тапсырыс-өтініш) еркін түрде жасалады, бірақ тапсырыста міндетті
түрде мүліктің атауы, оның параметрлері, техникалық және ... және де ... ... ... мекен жайы мен
реквизиттері көрсетілуі тиіс. Лизинг мәмілесін жасаудағы инициатива лизинг
алушыдан шығуы керек, ... ол ... ... ... ... екенін, оның
өндірушісінің кім екенін жақсы біледі.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... етушіні,
жабу жөнінде лизинг беруге өтініш жасаса да болады. ... бұл ... ... мен ... ... ... өзі ... қалағанын алады.
Бұған қарамай лизинг компаниялары мәміле жасауға белсенді қатысады.
Ол лизинг алушылардың қызықтыру үшін өз ... ... және ... ... ... компанияларын жүргізу ... ... мен ... ... ... ... ... жөнінде ақпарат жинайды, басқа да сұранымдар мен факторларды
талдайды. /26;204/
Лизинг ... ... ... ... ... ... еткен барлық
құжаттарды дайындайды. Құжаттардың ... ... ... құрушы құжаттардың көшірмесі ең соңғы жылдың немесе тоқсанның
бухгалтерлік баланысы; мәмленің экономикалық негізі мен оның ... ... ... ... ... ету кіреді.
Қажет болған жағдайда лизинг беруші лизинг алушыдан ... ... етуі ... ... ... ... ... қарастыру үшін лизинг
алушыдан мынадай бөліктерден тұратын лизнес-жоспарды талап етеді.
1. Жобаны сипаттау және қортындысы (қажетті ресурстардың ... ... ... ... ... ... Компания туралы мәлімдеме (қызметтің негізгі ... ... ... және олардың құқықтарына қатысы, ... жер ... ... ... ... Өнім мен қызмет көрсету (тауарлар мен қызметке сипаттама беру,
олардың сырт көрінісін сипаттап қана қоймай, ... шығу ... ... мүмкін болса сарапшылардың тізімін беру);
4. Нарыққа шолу жасау;
5. Өндірістік жоспар (өндіріс ұйымы мен шикізат пен ... ... ... технология мен жабдықтар).
6. Жұмыстарды орындау кестесі (жобаны жүзеге ... ... ... ... және оны жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорын-ның ұйымдық
жобасы, ішкі байланыстар мен ұйым шегіндегі жауап-
тылықты бөлу, сыбайластармен ... ... ... ... мен ... ... ... меншік формасы
мен құқықтық статусы, қазіргі кездегі бар және ... ... ... деректері).
9. Кесте түріндегі және график түріндегі қаржы ... ... ... көрсеткіштер, есептік көрсеткіштердің деректері, компанияның даму
сценариі, тауар ... ... ақша ... мен ... ... ... жобасы), кіріс пен шығын кестесі (кірістің қалыптасуы
өзгеруі), кәсіпорын активтері мен ... ... ... ... ... ... ... қабылданған есеп балансының құрылымына
сәйкес келеді), шығынсыздыққа жетудің графигі ... ... ... ... ... деңгейі көрсетеді); барлық көрсеткіштер мен
модельдер бюджет ... ... ... ... ... ... туралы деректер;
11. Қауіпке баға беру және ұсынылатын кепілдіктер;
Бизнес жоспарға мына құжаттар қосылады:
- банктен анықтама (есеп бойынша статистика);
- ... ... және ... ... мөрі ... есеп ... ұйымның N1 және N2 форма бойынша (01 ... ... ... ... есеп ... нотариуспен және ұйым мөрімен куәландырылған жабдықтар алу ... ... ... ... жағдайларда келісім
шарттардың түпнұсқасы лизинг ... ... ... ұйым мөрі мен ... ... ... ... (нотариуспен
куәландырылған бір дана);
- ұйымның жарғысы мен құрушы келісім (нотариус куәландырған
көшірмелер);
- белгілі бір тіркеу палатасында ... ... ... ... куәлік (нотариус куәландырған көшірме, салық инспекциясының есепке
алу туралы анықтамасы). Сонымен қатар, салиқалы банктердің, ... ... ... ... ... Мұны мына төмендегілер қамтамасыз ете
алады:
- банк кепілдігі (контркепілдік) және банктердің вексельдері;
- ірі бюджет ұйымдары мен кәсіпорындардың вексельдері;
- ... ... ... салиқалы компаниялардың кепілдігі;
- бағалы қағаздар кепілі;
- айналымдағы ликвизітті тауарлардың кепілдігі;
- жылжымайтын мүліктің кепілдігі;
- қамтамасыз етушінің қайта сатып алу ... шарт ... ... ... баға ... ... ... қамтамасыз
етудің өкілетті банктерде расталған форвордтық контрактары;
- ликвидтік акциялардың РЕПОСЫ;
- өкілеттік банктергі экспортшылармен контракт бойынша экспорттан пайда
түсіру;
- басқа да ... пен ... ... ... ... лимиттермен бірге мемлекеттік және муниципалдық
қорлардың расталған кепілдіктері;
- Лизингке берілген ... құны ... ... ... Бұл ... ... нарықтық қалдық құнын есепке алу
бойынша қамтамасыз еткен есепке алу бойынша ... ... ... контракт бағасының дисконтымен монтаж жөніндегі шығындар, сақтандыру
шығындары, мүлікті ... ... ... ... ... алып тасталынып
бағаланады.
Лизинг беруші осы қажетті құжаттардың ... ... соң ... ... ... өткізеді.
Лизинг беруші лизинг алушының лизинг төлемдерін жүзеге ... ... ... бұрын бұзылған жағдайда мүлікті қайтадан лизингке
өткізу немесе сату мүмкіндігін бағалауға ... ... ... ... ... ... төлем валютасын
таңдау, валюта бағытының өзгеруін бағалау, лизинг алушының кедендік режимі,
елдер арасында екі жақтан ... ... ... ... келісім, шетел
капиталының меншік құқын қорғау./25;72/
Леведж-лизинг кезінде кепілдік құқығымен, сақтандырумен ... ... ... да ... сұрақтар пайда болуы мүмкін.
Лизинг беруші лизинг мәмілесін жасау жөнінде шешім қабылдаса лизинг
алушының ... ... ... ... ... ... жібереді. Онда
лизинг алушының заңды мекен-жайы мен банк реквизиттерімен қоса мүлік ... ... ... және ... ... ... жері ... қосымша жұмыстарды орындау қажет болса, бағасын (ақысын) ... осы ... ... тапсырма береді.
Мүлікпен қамтамасыз етуші тапсырысты алған соң, тапсырыс алғаны жөнінде
және жұмыстарды орындап болғаны жөнінде лизинг берушіге ... ... ... нарығы, индустриалдық базасы, ғылыми-техникалық
потенциалы, шикізаттың мол қоры және тағы басқалар
инветорларды қатты қызықтырады.
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бір ... бағыттарына жұмсауға жол береді, интеграцияға
мүмкіндік туғызады және лизинг ... ... ... бірлескен,
шетел кәсіпорындарын құруға құқықтық, экономикалық жағдай жасайды.
3. Заң асты актілерінің ... ... ... ... ... ... нормаларына сәйкес құрылуы керек, сонымен қатар
салық салу ережелерін шектеуді, талқылауды, орындауды және ... ... ... ... ... ... ... есеп жүргізуді дұрыс
анықтап алу керек.
4. Лизинг операцияларын кәсіпорындар мен ұйымдардың маркетинг ... ... ... ... ... ... құрылымдар
(компаниялар) өз бетінше басқара алады, бұл лизинг процестерін жетік
басқаруға мүмкіндік ... ... ... ... ... қызметін басқару формалары лизингтік
нақты түріне бір уақытты және бір кеңістікте әртүрлі біріктірулер жасайды.
6. Лизинг компаниясының ... ... ... ... ... ... ... инвестициялау мен талдау жөнінде,
келісімдік жұмыстар мен экспертизалар, техникалық бақылау ... ... ... ... ... ... ең ... бағыттар бойынша, яғни
өндірісті жоғары сапалы өніммен қамтамасыз ету және ... ... ... ... жүзеге асырылады.
8. Лизинг процесі үш кезеңде ... ... ... ... ... ... ... лизинг мәмілесін заңды түрде ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Қорытынды
2003 жылдың 14 ақпанында ... ... ... ... ... Н.Назарбаев қатысып, сөз сөйледі. Ол ... ... ... ... кіші және орта бизнесті дамыту үшін он
бір нақты сұрақтарды шешуді міндеттеді.
Дүниежүзілік экономикада ... ... ... ... ... дамыған капиталистік елдердің қаржылай қолдауынсыз
бұл процесс баяу жылжиды. ... ... ... елдер, даму деңгейіне
қарамай, сырттан қаржыландыру процестерін қолдануда. Олар мынадай:
- объектілерді ... ... ... ... халықаралық лизинг және тағы ... ... ... ... ... ... жалпы түсінігіне
кіреді. Бірақ ... ... бір ғана ... ... яғни ... шетел валютасының ауытқуымен байланысты туатын валюттік қауіптен;
- көлік тасымалдаумен байланысты ... ... ... ... ... ... тозған жабдықтар мен техниканы, технологияны алу қаупінен;
- пасық қызметтестермен ... ... ... ... ... экономикалық қызметтесу мақсатында ... ... ... ... бизнес, прогресс” ұранымен
өткен Еуразиялық экономикалық одақтастың бірінші экономикалық ... Ол өз ... ... ... ... ... ... жағдайы мен бизнес ... ... ... инвестициялық қызметтің тиімді құралы болып табылады
және ол ... ... ... және ... ... шетел
инвесторларын тарту туралы” ҚР ... ... ... ... сол ... ... ... Лизинг
инвестициялаудың әдеттегі формаларымен ... ... тән ... ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындарын
құруға және экономика құрылымын қайта құруға септігін тигізеді.
Қазіргі уақытта лизинг ... ... ... жалғыз ғана тәсілі болып табылады.
Осыған байланысты Қазақстан жоғары оқу орындарының оқу ... ... пәні ... болды. Лизинг Қазақстанның экономикасын
өркендетуге атсалысады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне сәйкес, лизингтің
болашағы зор. Лизинг несие арқылы жабдықтарды сатып алу, сату ... ... бар. Бұл ... ... ... ... ... Лизингтің бірқатар артықшылықтары мынадай:
- мүліктің кездейсоқ жойылу қаупі ... ... ... ... қызмет көрсету мен жөндеу жұмыстарын лизинг беруші жүзеге асырады;
- ... ... ... ... және ең ... қазіргі шығарылған
жабдықтармен пайдалануға болады;
- лизинг төлемдерін мүлікті ... ... ... де ... ... ... ... алдын-ала қарастырылған шарт аяқталған соң лизинг
алушының ... ... ... ... сатып алу лизинг алушы үшін
өте тиімді.
Лизинг алушының әртүрлі талаптарына бейімделе алатындар үшін де тиімді.
Мысалы лизинг ... ... ... де ... ... ... сыра өндіру үшін алынған лизинг жабдығының ... осы ... сыра ... ... құқықтық реттелуінзаңмен және нормативті акттармен реттелетін
құқықтық-азаматтық ... ... ... ... оның ... ... айта кеткен жөн. Өйткені әлеуметтік-экономикалық,
қоғамдық құқықтық процестердің даму мен ... ... ... ... ... ... Заң қажет. Жоғарыда айтылған мәселелердің барлығы
”Салық және ... ... ... ... ... банк ... “Қаржы лизингі туралы” Заңдарға Азаматтық ... ... ... ... ... ... лизинг туралы”, “Банк лизингі туралы” заңдар талқыланып,
қабылдану керек. Мысалы, ... ... мол ... ... ... ... бола алады. Кіші және орта бизнесті ... үшін ... ... ... және орта кәсіпкерліктің
субъектілерінің қызметіне мараторий туралы” ... ... ... ... ... ... және ... жол бермеу туралы)
жариясына сәйкес, лизингтік компанияларын жан-жақты қолдау, салық, ... ... және ... ... банк ... ... ... қатынастарына қатысушылар үшін преференция-ларды қарастырып, заңды
ету керек.
“Қаржы лизингі туралы” заңды талдай отырып және оған баға бере ... заң ... ... ... ... ... ... Заңның 12-баптағы 1-тармағының 4-бөлігіне сәйкес лизинг беруші
біржақты лизинг ... ... ... ... ... ... ретінде
төлеген төлемдерін және басқада сомасын қайтарып алуға құқы бар. ... қай ... ... ... ... ... және төлемді қай
мерзімге дейін аванс ретінде санау керектігі белгісіз.
Аванс ретінде төленген төлем аванс төлемінің статусын ... ... ... ... сақтайды. Мұнда лизинг берушінің инициативасымен
лизинг шарты бұзылған жағдайда, аванс ретінде төлемдерді ... ... ... ... ... барлығын қайтарып алуға құқы бар. Лизинг
алушы лизинг мүлкін пайдаланғандықтан бұл ... біз ... деп ... ... ... Заңның 1-тармағындағы 4-бөлімін лизинг алушы
мүлікті нақты иеленіп, пайдаланған жағдайда ғана ... ... ... құқы бар ... ... ... ... қосымша белгісіздік пен лизинг алушының қиянатшылдығынан сақтайды.
Екіншісі: Заңдағы 15-баптың 2-тармағы 10-бөлігінің негізінде лизинг
мүлкінің сақтандырылуы ... ... ... ... 2-тармағы
бойынша лизинг мүлкін лизинг алушы немесе лизинг беруші сақтандыруы мүмкін,
осыдан келе ... ... екі ... ... ... яғни ... лизинг мүлкін сақтандыру жөнінде өз бетінше шешім қабылдаулары
мүмкін.
“Астық жинау лизинг компаниясы” жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... мен тракторларын жетекші
сақтандыру немесе қайта сақтандыру компанияларының сыйлық ставкасы мүлікті
сақтандыру ерекшеліктерін есепке ... ... ... ... ... құрады. Сақтандыру шарты бір жылға жасалады, сақтандыру сыйлығының
ставкасы жыл аяқталған соң ... ... сай ... ... тағы бір ... – бұл
лизинг мүлкін мемлекеттік тіркеуден өткізу міндетін екі ... ... ... ... ... ... өткізуге міндеттелмейтін
мүлік болса, онда бұл шарт ... ... ... ... орай ... ... қалады.
Үшіншісі: Егер лизинг алушы қиянат ... ... ... ... ... алушыдан соттың көмегінсіз алып қоюға, лизинг мүлкін ... ... ... құқы жоқ. Бұл ... ... ... заңның тауқыметті
мәселесі болып отыр. Біздің ойымызша, осы мәселені шешу үшін Заңның 17, 24-
баптарына өзгерістер енгізу керек. Яғни ... ... ... ... ... ... мүлікті өз бетінше соттың көмегінсіз алып қойып, басқа
лизинг ... беру ... ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік баж төлеудегі шығындар жасамауға мүмкіндік
береді.
Қазіргі таңдағы лизинг процестері өте ... Оның ... ... әр ... ... ... айналысатын мамандар
керек. Қазақстан ... жаңа ... ... ... ... ... техникалық
жабдықтарды, машиналарды, аппараттарды шетелден алу арқылы экономикалық,
аграрлық, индустриялық-инновациялық саясатын жетілдіруде ... ... ... ... ... ... ... дайындауды талап етеді.
Лизинг идеясының дамуына ескішілдік ... ... ... ... ... ... нәтижелері және де ... ... оны ... ... мүмкінді берді
(Стенфордтік зерттеу институтының жұмыстарының нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... (штаб-
пәтері Брюсселде) 17 еуропалық мемлекеттердің қоғамдар мен одақтары мүше
болуда. 1987 ж. олардың операцияларының көлемі 58,5 ... ... ... ... ... ... 50 млрд. долларға дейін жетті. Ал АҚШ-та,
Азия аумағында және Австралияда лизингтік ... ... асып ... келе ... біздің республикамызда технологиялық жаңа жолдарды
ашуға және халықаралық сауда қатынастары жүйесіне енуге мүмкіндік беретін
экономикалық қызметтің құралы ... баға ... ... ... ... ... Сагадиев К.А. Лизинг в Казахстане / ... А.С. ... ...... ... ... ... М.И. Основы лизинга: Учебное пособие / М.И. Лещенко. – ... и ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер)
– Алматы: ЮРИСТ, 2002.–309б. (2002 жылғы 21 мамырдағы ҚР-ның № 323 – ... ... ... мен ... ... Э.Э. ... и основы лизинга / Э.Э.Коган // Институт ... № 3. – с. ... ... ... ... “О ... лизинге” от 05 июля 2000 года
№ 78-ІІ ЗРК.
6. Прилуцкий Л.Н. Финансовый лизинг /Л.Н. Прилуцкий – М.: “ОСЬ-89”, ... ... В.В. ... ... ... В.В. Григарук
// Научно-практический журнал “Транзитная ... –2002. -№ 4-5. ... ... Правительства Республики Казахстан от 24 января 2000 года
№ 118 “О внесении изменений и дополнений в Постановление ... ... от 14 ... 1997 года № 558”.
9. Закон Республики Казахстан “О налогах и других обязательных платежах в
бюджет (Налоговый кодекс)” от 12 июня 2001 года № ... ... ... ... “Об инвестициях” от 8 января 2003 года.
11. Конвенция по ... ... ... ... 28.05.1988.
12. Аубекеров С. Лизинг как объект гражданского права Республики Казахстана
/ С. Аубекеров, С. Суханкина // ... –2001. - № 5. –с. 40-42. ... ... Н. Международный финансовый лизинг / Н. Волков Н. Экономика и
жизнь. –1996. -№ 20.
14. Абдраим Р. Развитие ... ... в ... ... ... / Р. Абдраим // Аль Пари. - 2000. - №5.
15. Валиженич Л.В. и В.В. Правовое регулирование финансового лизинга / ... В.В. ... // ... ... -№3. –с. 9-14. ... 06.71.25
16. Газман В. Лизинг в малом предпринимательстве: организационно-правовое
обеспечение / В. Газман// Хозяйство и право. – 1998. –с. 7-8. ... ... З.Ж. ... как ... ... ... ... и налогообложение / З.Ж. ... ... // ... 2001.- № 42. –с. 7-10. ... ... ... Н.Е. Совершенствование регулирования финансового ... ... ... /И.Е. ... ... ... экономика”. –2002. № 6.
19. Гусаков Б. Лизинг- катализатор ... ... / Б. ... ... ... –2001. - № 1. – с. 12-15 ГРНТИ 82.15.
20. Н. Н.Кулешова ... ... ... лизинга в Казахстане / Н.
Кулешова // Предприниматель и ... –1999. № ... Р. ... ... ... договора лизинга в Казахстане / Р.
Маметова //Предприниматель и право. –2000.
22. Танайлова Ю.А. Договор финансовой аренды ... / Ю.А. ... ... и ... –1997. - № ... Чекмарева Е.Н. Лизинговый бизнес: Практическое пособие по организации и
проведению лизинговых ... / ... – М.: ... ... ... и ... ... капиталистических стран. Учебник. М.: МО,
1993.
25. Муржунов Т. Лизинг: Инвестиции, выгодные нам. Это ... ... ... ... ... –1994. - № 8.
26. Кабатова Е.В. Лизинг: правовое регулирование, практика / Е.В.Кабатова.
– М.: ... 1998. – 204 С. – ... ... ... Н.Кулешова Правовое регулирование договора лизинга в ... / ... // ... и ... –1999. № ... Указ Президента Республики Казахстан имеющую силу Закона “О банках и
банковской деятельности” от 31 августа 1995 года № ... ... ... ñî» ... ... ... ... áà¹àìåí ì¾ëiêòi ñàòûï àëó¹à ëèçèíã àëóøûíû» îïöèîíû ... ... ... ... ... ... ... òå» êåëåäi
Å» êåì ëèçèíã ò¼ëåìäåðiíi» å» êåì íàºòû ê¼ëåìi ... ... ê¼ï ... òå»
Îïåðàòèâòi ëèçèíã
²àðæû ëèçèíãi
æîº
æîº
æîº
æîº
èÿ
èÿ

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизинг шарты туралы түсінік19 бет
Жылжымайтын мүлік ипотекасы18 бет
Көлік құралдарына салынатын салықтың экономикалық мазмұны9 бет
Лизинг қатынастарының пайда болуы мен дамуы17 бет
Лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды жасау және бұзу26 бет
Мүлік жалдау (аренда) шартының ұғымы және элементтері31 бет
Халықаралық лизингтiк қатынастар22 бет
Қазақстан Республикасындағы лизинг шарттары, оның ерекшеліктері мен дамуының қазіргі жағдайы52 бет
Ақуыздардың жіктелуі11 бет
Банктердің форфейтингтік операцияларының экономикалық негіздері89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь