Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )

Әр халықтың өзіндік ерекшелігіне ,салт-дәстүрлеріне байланысты бала тәрбиесінде бесіктің алатын орны маңызды.«Төрінде бесік тұрса, төре де басын иеді», дейді қазақ.
Бесік атауының шығуы қазақ сөзінде без, безек, безілдеу, безу, безеу, безгілдек, безбен т. б. толып жатқан төл сөздермен байланысты. Осы аталған сөздердің барлығының түбірі - без. Бұл сөздердің барлығы қозғалу, ырғалу, шайқалу, тербелу деген ұғымға сиып тұрғандықтан, ”бесік“ әу бастан ”безек“ немесе ”безік“ болып, бертін ”з“ дыбысы қатаң ”с“ дыбысына ауысып, ”бесік“ болып қалыптасса керек. Бұл біздің бірінші жорамалымыз. Екінші ойымыз: бесіктің жасалу жолына қарай, оны құрайтын негізгі бес ағашқа байланысты ”бес уық“ сөзінің туындауы мүмкін деген тұжырым жасауға болады. Олай дейтініміз, қазақ халқы негізінде екі түрін тұтынған. Оның ертерек пайда болған түрі ”аспалы бесік“ деп аталады. Аспалы бесіктің жасалу жолдары өте қарапайым. Оны әзірлеу үшін бес тал, жуандығы біркелкі, жұмыр талдар болса болғаны. Ондай бесікті көшіп-қону кезінде уықтап құрап жасай салу әбден мүмкін жәй. Кейін келе бес уық - бесық - бесік болып қалыптасып кеткен тәрізді”. Жалпы ”бесік“ атауының шығуы әлі де болса терең зерттеуді қажет ететіні даусыз
Қазақ ұлттық этнология саласына тән - қазақ халқының салт-дәстүрі болып табылады. Бесік - қазақ қауымы үшін аса қастерлі, қасиетті мүлік. Оны адами өмірдің бастапқы ұясы деп біледі. Бесік - көшпелі ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті мұра. Қазақта ”есік көргенді алма, бесік көргенді ал”, ”бесік көрмеген ессіз болып есікке енеді”, ”есік арқалағаннан бесік арқалаған артық”, ”төрінде бесік тұрса, төре де бас иеді“ деген ұлағатты сөздер содан. Көшпелі тұрмысқа бейімділігі сонша, бесікті анасы атқа мінгенде алдына өңгеріп алып жүре береді. Жол қанша ұзақ болса да бала қиналмайды, бейқам ұйқысы бұзылмайды. Тау-тастан асып, жауын-шашынға ұрынса да, нұқсан келмейді. Ұзақ жол үстінде де еш жері былғанбайды. Осындай тазалыққа баланың өне бойы дағдыланады.
Бесіктің жасалуы мен басқа да жабдықтарына тоқталсақ: Қазақ бесігі талдан, қайыңнан иілсе, бұрышы имек болып, ал қарағайдан жасалса, тік бұрышты болып келеді. Иіп әуелі бесік қазақ бесігінің негізгі түрі. Ең әуелі бесіктің екі басын тұтас қайыңнан, талдан иіп не төрт бөлек қарағайдан қиыстырып доға тәрізденіп жасайды да, оның алрақтарының ортасынан бір шабақ салып, шабақтар үстіне тақтай төсеп, оның түбек орнататын жерін дөңгеленіп ояды. Бесіктің доға тәрізденген екі басы дәл төбесінен жіңішке жұмыр арқалықпен біріктіріледі. Бесік бөлшектері бір-бірімен желім, ағаш шегелер арқылы берік қиыстырылатындықтан, тербетіп қозғаған уақытта сықырлаған бөтен дыбыс шықпайды. Бесіктің әр басының аяқтарын дөңес табанмен біріктіру, оның зіркілсіз, жұмсақ тербетіліп, баланың мазасын алмау жағын қарастырғандық.
        
        СӨЖ
Тақырыбы:Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )
Орындаған: Турарова Ж.Б.
Топ: Е-413
Тексерген: Оралбекова ... ... ... ... ... ... бала ... бесіктің алатын орны маңызды., дейді қазақ.
Бесік атауының шығуы қазақ сөзінде без, безек, безілдеу, безу, ... ... ... т. б. ... ... төл ... ... Осы аталған сөздердің барлығының түбірі - без. Бұл сөздердің барлығы қозғалу, ырғалу, шайқалу, тербелу деген ұғымға сиып тұрғандықтан, "бесік" әу ... ... ... ... ... бертін "з" дыбысы қатаң "с" дыбысына ауысып, "бесік" болып ... ... Бұл ... ... ... Екінші ойымыз: бесіктің жасалу жолына қарай, оны құрайтын негізгі бес ағашқа байланысты "бес уық" сөзінің туындауы мүмкін деген тұжырым жасауға ... Олай ... ... ... ... екі түрін тұтынған. Оның ертерек пайда болған түрі "аспалы бесік" деп аталады. Аспалы бесіктің жасалу жолдары өте ... Оны ... үшін бес тал, ... біркелкі, жұмыр талдар болса болғаны. Ондай бесікті көшіп-қону кезінде уықтап құрап жасай салу әбден ... жәй. ... келе бес уық - ... - ... ... ... ... тәрізді". Жалпы "бесік" атауының шығуы әлі де болса терең зерттеуді қажет ететіні ... ... ... ... ... тән - ... халқының салт-дәстүрі болып табылады. Бесік - қазақ қауымы үшін аса қастерлі, қасиетті ... Оны ... ... ... ұясы деп ... ... - ... ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті мұра. Қазақта "есік көргенді алма, бесік көргенді ал", "бесік көрмеген ессіз болып есікке ... ... ... ... арқалаған артық", "төрінде бесік тұрса, төре де бас иеді" ... ... ... содан. Көшпелі тұрмысқа бейімділігі сонша, бесікті анасы атқа мінгенде алдына өңгеріп алып жүре береді. Жол қанша ұзақ болса да бала ... ... ... ... ... ... жауын-шашынға ұрынса да, нұқсан келмейді. Ұзақ жол үстінде де еш жері былғанбайды. Осындай ... ... өне бойы ... ... мен ... да ... тоқталсақ: Қазақ бесігі талдан, қайыңнан иілсе, бұрышы имек болып, ал ... ... тік ... ... келеді. Иіп әуелі бесік қазақ бесігінің негізгі түрі. Ең әуелі бесіктің екі ... ... ... ... иіп не төрт ... ... ... доға тәрізденіп жасайды да, оның алрақтарының ортасынан бір шабақ салып, шабақтар ... ... ... оның ... орнататын жерін дөңгеленіп ояды. Бесіктің доға тәрізденген екі басы дәл төбесінен жіңішке жұмыр ... ... ... ... бір-бірімен желім, ағаш шегелер арқылы берік қиыстырылатындықтан, тербетіп қозғаған уақытта сықырлаған бөтен дыбыс шықпайды. ... әр ... ... дөңес табанмен біріктіру, оның зіркілсіз, жұмсақ тербетіліп, баланың мазасын алмау жағын қарастырғандық. Бесік арқалығы: біріншіден, оның үстіне жапқан ... ... ... ... ... екіншіден, бесікті тербету үшін; үшіншіден, оған әртүрлі сылдырмақтар, ойыншықтар іліп тұмарлар тағу үшін аса қолайлы. Бала бесікте ояу жатқан ... сол ... ... Ол үшін ... ... екі ... бос ... Көшпелі ата-жұрттың дәстүрін жалғастырушы қазақ халқы ... ... ... сақтап, бірден бірге мұра есебінде қалдыра береді. Кездейсоқ жағдай болмаса өздігінен оны ... отқа ... ... Қазақ халқы көшпелі өмір сүргенімен де әр мүлікті қастерлеп, оларға өзіндік ырым-тыйымдар жасайтын болған. Біреулерден ... ... ... ... ... ... ең алғаш бөленген бала қайтыс болса, оны ешуақытта пайдаланбайды, бесікті шетінеген баланың қабіріне бірге апарып қояды. Бесіктің екі жақ ... ... ... ... ... қарыған таңбалар өте көп кездеседі. Бұл да дінге сену, отқа табынудың бір түрі. Бесікті қару әдеті ... ... рет ... ... бала әлде қалай ауырып қалған жағдайда жасалады. Көбінесе қыздырылған шүмшеуірмен ... ... бала ... ... мына ... ... ... көшіп-қонғанда түйеге артып жүруге қолайлы, екіншіден, баланы емізгенге өте ыңғайлы. Баланы жүргектен шешіп ... ана ... ... ... ... ... Үшіншіден, дене мүшелерінің, яғни бастың қисық болмай домалақ болуына, аяқтың да түзу болып өсуіне бесікке ... ... өте зор. ... ... бала ... ... ұйықтауына қолайлы. Баланың дәреті денеге жайылмай шүмек түбек арқылы кетеді. Денесі құрғақ болса, бала жайлы жатып тыныш ... Ал, бала ... өсуі үшін ұйқы аса ... ... ... ... кейін халық санасындағы ескі нанымнан туған балаға деген сан-қилы қауіп-қатер бірте-бірте сейіліп, болған ... кеми ... ... ... баласы тұрмай жүрген ата-аналар көңіліне үлкен медеу болады. Бала ... ... ... жеті ... ... Әр ... ... өзіндік мәні бар. Мәселен, ең бірінші етіп бесік көрпе, одан кейін шапан, кебенек, тон, ... ... және ... ... ... жабылады. Тон, шапан жабу - ержеткенде бала халыққа қадірлі болсын деген тілек, жүген жабу - ат ... ... ... ... кебенек, қамшы жабу - ел қорғайтын батыр, сөз ұстайтын шешен болсын деген тілек. ... ... ... ... әже ... ... қажетті нәрселерін түгендеп, ыңғайлаған соң, ырым ғана емес, жаңа орынның тазалығы үшін аршаның бүрін жағып, ... ... ... ... ... ... от ... Ақ бесікке сәуле шаш! Жайлы болсын төсегі, Пәле-жала аулақ қаш! ... жаяр ... ... жолы бұл. Сені ... ... Хауа ... қолы бұл Мамықтай боп бесігің, Арта берсін несібің!. . . бұл ырымның ... ... ... ... ... сілемі елестейді. Ырым орындалған соң әже нәрестені бесікке жатқызады да, ... ... ... ... ... ... бала ... үшін оның бас жағына пышақ қойып, тұмар тағып немесе үкінің тырнағын салады. Шүберекке түйілген ... ... ... ... асыл тас, ... іліп қояды. Мұның бәрі бала тіл-көзден, жын-шайтанның салқынынан аман болсын деген наныммен істеледі. Мұның өзінен ескі діни ... мен ... ... ... ... ... ... ұлттық дүниетанымы мен мағлұматының, нәрестенің жастайыннан құлағына құйып өскен тағылымының бірден-бір айнасы есептелінетін жырларының бірі - ... ... ... жырын мазмұнына қарай уату жыры, ұйықтату жыры деп екіге бөліп қарастыруға болады. Әлди, әлди, ақ бөпем, Ақ ... жат ... ... ... ... ... ... берейін Байқұтанның құйрығын Жіпке тағып берейін, Ақ сүтіміді еміреніп, Омырауымнан ... ... ... Хан ... алып берейін. Тапыл басып жүргенде, Тілің шығып сөйлерде, Ақсарбас, ... ... ... ... . . деп кете ... Бұл ... уату жыры ғана емес, ана махаббатының, мейірінің кіршіксіз нәрестеге арналып жүрегінен шымырлап шыққаны көрініп тұр. Ал ... ... да ... ... ана ... әже ... ... нәрсе арнайды және әлемдегі ең бағалы, асыл ... ... ... ағы ... ... ... Уайым, қайғы ойлатпас, Көңілімнің санасы. Айналайын шырағым, Көлге біткен ... ... ... Суда ... ... Әлди-әлди балам-ай, Айналсын сенен анаң-ай. Әлдилеп сені сүйгенде Анаңның көңлі ... жай. деп ... ... жүрегіне ән мен жырдың ырғағын осылайша сіңіреді. Сезімін осылайша тербейді. Сол ... ... ... бала ... ... ... ... жырмен жұбату отбасына ғана тән салт емес, ол бүкіл халық тұрмысында қалыптасқан дәстүр. Бесікті кім ... де ... жыр ... ... ... ... ... жылқы қайырып, Жаудан жылқы айырып, Жігіт болар ма екенсің?! Айыр ... ... ... ... тиысып, Батыр болар ма екенсің?! Бармақтарың майысып, Түрлі ою ойысып, Ұста болар ма ...
... ... мықты іргетасы отбасында қаланады. Бала өміріндегі бесіктің пайдасы маңызды. Сәби тәрбиесі мен мінез-құлқын қалыптастыруда бесік ... орны ... ... Ол ... ... ... ашады, жан-жүйесін тербейді, сезімін сергітеді, көңіл-күйін көтереді. Есейе келе өнерге, сөз өнеріне ... Әже мен ... ... ... алғашқы өнер мектебі екені баршаға белгілі. Ұлы Абайдың деуі тегін емес. Бесік жырында ұлттық тәрбиенің үздік үлгісі жатыр.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. бесік тәрбиесі6 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдебиеттанушы12 бет
Жамбыл поэзиясының тәрбиелік ролі және поэзиясындағы патриоттық жалыны8 бет
ХХ ғасырдың ұлы жырауы16 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар, нақыл сөздер,адамгершілік7 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь