Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы

М А З М Ұ Н Ы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

Тарау I. Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы.
1. Қылмысты саралаудың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
2. Қылмыс құрамы қылмысты саралаудың заңи негіздемесі ... ... ... 17

Тарау ІІ. Қылмыс құрамының жекелеген элементтері бойынша қылмысты саралау.
1. Қылмыс объектісінің түсінігі және оның қылмысты саралаудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2. Қылмыстың объективтік жағының түсінгі және қылмысты саралау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
3. Қылмыс субъектісі, арнайы субъектісі бар қылмысты саралау ... .44
4. Кінә нысандарының және қылмыстың субьективтік жағының өзге белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54

Тарау ІІІ. Қатысушылықпен жасалған қылмыстарды және қылмысты.құқылық нормалардың бәсекелестігі барысында қылмысты саралау.
1. Қылмысқа қатысушылық түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
2. Нормалар бәсекелестігі ұғымы және қылмысты саралау ... ... ... .70

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 74

Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78
Кіріспе

Қазақстан Республикасы егемен мемлекет ретінде халықаралық құқықтың дербес субъектісіне айналғанына он бес жылға жетер жетпес уақыт ғана өткен. Мыңдаған жылдарға созылатын адамзат тарихы үшін бұл мерзім теңіздегі тамшыдай ғана болсада біздің еліміз үшін өміршең маңызы бар жасампаз өзгерістер мен қайта құруларға толы жылдар болғандығы белгілі. Қоғамдық қатынастарды түбегейлі қайта құруды жүзеге асыру барысындағы мемлекеттің ең басты міндеттерінің бірі ол өзгерістердің құқықтық базасын жасақтау болып табылады. Осы бағытта Қазақстан Республикасында мемлекеттік маңызы бар көптеген шаралар жасақталып жүзеге асырылды. Құқықтану тарихының дәлелдеуі бойынша қоғамдық құбылыс ретіндегі құқықтың қайнар көздері болып: өзінің мақсаттары, қажеттіліктері және іс-әрекеттерімен адам және тұлғаның көрініс беру өрісі ретінде қоғам танылады. Адам өмірінің барлық үрдісінде құқық нормалары адамдар, қоғам мен мемлекет арасындағы әртүрлі қатынастарды реттейді белгілі бір құқықтар мен міндеттерді орната отырып олардың мүдделерін ажыратады.
Мемлекеттің жоғары заң шығарушы органымен қабылданған құқықтық акт, қылмыстық заң қылмыстық құқықтың бірден-бір бастауы болып табылады. Басқа заңдардан оның айырмашылығы ол қылмыстылық пен қоғамдық-қауіпті іс-әрекеттердің жазаланушылығын анықтайды. Жекелеген қылмыстық-құқылық нормалардың болуының өзі ескертпелік маңызға ие болады, яғни позитивтік сипатқа ие. Қылмыстық құқықтық нормалар өзінің әлеуметтік функциясын орындауы үшін ол жүзеге асырылуы тиіс. Құқықты жүзеге асырудың сақтау,орындау,пайдалану және қолдану сияқты нысандары болатындығы бізге жалпы құқық теориясынан белгілі. Сонымен қатар құқық қолданудың тек соған өкілетті мемлекеттік органдар арқылы орындалатын құқықты жүзеге асырудың ерекше формасы екендігін біз білеміз. Ендеше қылмыстық құқықтық нормаларды жүзеге асыру үшін оларды дұрыс қолдана білудің маңызы жоғары екендігі айтпасада түсінікті. Ол заңдылықпен ажырамас байланыста, себебі заңдылықтың нақтылығы мен өміршеңдігінің саяси және құқықтық кепілдемесі болып табылып, заңдардың дәл және бұлжытпай орындалуын қамтамасыз етеді. Қылмыстық құқықта заңдылық үшін күрес, ең алдымен қылмыстың заңи анықтамаларын дұрыс,дәл түсіну мен қолдану, қылмыс құрамдарын дұрыс түсіну және осының негізінде қылмыстық
қудалауды, тек әрекеттерінде қылмыс белгілері, дәлірек айтқанда қылмыс құрамы белгілері бар адамдарға ғана қолдану үшін күрес болып табылады. Қылмыстық-құқықтық нормаларды қолдану үрдісі, олардың қылмыстық істе жүзеге асырылуы, әрдайым құқық қолдану актілерінде көрініс табады. Қылмыстық заңды дұрыс қолдана білу оны дұрыс түсіне білумен тікелей байланыста. Жалпы құқықты түсіндіру деп өзара байланысты болсада белгілі бір дербестікке ие екі ұғымды түсінеміз біріншіден бұл құқық нормасының мазмұнын анықтауға бағытталған белгілі бір ойлау процессі болып табылса, екіншіден түсіндірілетін нормалардың мазмұнын ашуға бағытталған сөйлемдердің жиынтығынан көрінетін ойлау процессінің нәтижесі болып табылады. Бұдан шығатын қортынды түсіндіру құқықты танудың әдісі ретінде құқықтық реттеудің барлық сатысында орын алады, соның ішінде құқықты қолдануда ерекше маңызға ие болады. Жалпы құқықтық әдебиетте қылмыстық заңды түсіндіру әрдайым оны қолданумен байланыстырылады және заңды қолданудың бөлшегі немесе белгілі бір кезеңі ретінде қарастырылады. Қылмыстық құқықтың нақты әрекеттілігі үш негізгі ұғымға сүйенеді және солар арқылы көрініс табады. 1) қылмыстық заңды қолдану; 2) қылмыстық-құқықтық нормаларды түсіндіру; 3) қылмысты саралау—яғни іс-әрекет белгілерінің қылмыс құрамы белгілерімен сәйкестендірілуі.
Аталған түсініктер бір тектес, тығыз байланысты және түпкі негізінде бір мемлекеттік міндетті шешуге бағытталған, ол міндет Қазақстан Республикасының Конституциясымен және басқада заң актілерімен бекітілген құқық тәртібін сақтау және күшейту болып табылады
Пайдаланылған әдебиеттер.
І Нормативті-құқықтық актілер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Түсініктеме. Алматы “Жеті жарғы”, 1999 – 424 бет.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Оқулық құрал – Алматы: ЖШС “Баспа”, 2000 – 176 бет.
3. Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан. – Алматы. Баспа. 1999 – 808с.
4. Комментарий и постатейные материалы к Закону Республики Казахстан « О борьбе с коррупцией» Алматы, ТОО «Баспа», 2001, 248с.
5. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының “Әйел зорлағаны үшін жауапкершілікті белгілейтін Заңдарды соттардың қолдану тәжрибесі туралы” 1993 жылдың 23 – сәуіріндегі №1 қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Жаршысы 1993, №2).
6. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1993 жылғы 24 маусымдағы №3 “Жаза тағайындалғанда соттардың заңдарды дұрыс қолдануы туралы” қаулысы. (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Жаршысы №2, 1993).
7. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының “Соттардың рецидивті қылмыстар жөніндегі қылмыстық істерді қарау тәжрибесі туралы” 27 – мамыр 1994 жылғы қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Жаршысы, 1994 №3).
8. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының “Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қарсы әрекеттер үшін жауапкершілікті көздейтін заңдарды соттардың қолдануы туралы” 1994 жылғы 23 – желтоқсандағы №7 қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Жаршысы 1994 №1).




ІІ. Арнайы әдебиеттер
1. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: Оқулық. Толықтырылып, екінші басылуы. – Алматы: Жеті жарғы, 1999 – 320 бет.
2. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім – Алматы: Жеті жарғы, 2000 – 520 бет.
3. Ветров Н.И. Уголовное право. Общая и Особенная части: Учебное пособие. 2-е изд., перераб и доп. – М.: Книжный мир, 2000 – 224 с.
4. Уголовное право. Особенная часть: Учебник / Под ред. Д.ю.н. проф. Н.И.Ветрова и д.ю.н. проф. Ю.И. Ляпунова – М.: Новый Юрист, 1998 – 768 с.
5. Советское уголовное право. Общая часть. М., «Юрид. лит.», 1977 – 544 с.
6. Советское уголовное право. Общая часть: Учебник / Под ред. Г.А. Кригера, Н.Ф. Кузневцовой, Ю.М. Ткачевского. – 2 –е изд., доп. И перераб. – М.: Изд-во МГУ, 1988. – 368 с.
7. Смирнова Н.Н. Уголовное право: Учеб, - СПб.: Изд-во Михайлова В.А., 1998. – 675 с.
8. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве. М., 1963. 94 б.
9. Коржанский Н.И. Объект посягательства и квалификация преступления, Волгоград, 1976.
10. Кудрявцев В.Н. Теоретические основы квалификций преступлений М., «Юрид. Лит.», 1972 – 330с.
11. Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений-2-е изд., перераб. и допол.- М., «Юристь», 2001.-304 б.
12. Куринов В.А. Научные основы квлификаций преступлений М., МГУ, 1976, - 185с.
13. Пионтковский А.А. Учение о преступлении. М., 1961. 365 б.
14. Сергиевский В., Рахметов С. Квалификация преступлений – Алматы: Өркениет, 1999 – 106 с.
15. Рахметов С.М., Турецкий Н.Н. Преступления против личности: Учебное пособие – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 176 стр.
16. Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. М., 1957. 280 б.
17. Яблоков Н.П. Расследование организованной преступной деятелности М.: Юристъ, 2002 – 172 с.
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
Тарау I. Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты
саралаудағы маңызы.
1. Қылмысты саралаудың
түсінігі........................................................8
2. ... ... ... ... заңи ... ІІ. ... құрамының жекелеген элементтері бойынша қылмысты
саралау.
1. Қылмыс объектісінің түсінігі және оның қылмысты саралаудағы
рөлі........................................................................
...............................30
2. Қылмыстың объективтік ... ... және ... ... ... арнайы субъектісі бар қылмысты саралау.....44
4. Кінә нысандарының және қылмыстың субьективтік жағының өзге белгілерінің
қылмысты саралауға ықпалы.......................................54
Тарау ІІІ. Қатысушылықпен ... ... және ... бәсекелестігі барысында қылмысты саралау.
1. Қылмысқа қатысушылық
түсінігі....................................................62
2. Нормалар бәсекелестігі ұғымы және қылмысты саралау.............70
Қортынды....................................................................
............................74
Сілтемелер..................................................................
.............................76
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.......................................................78
Кіріспе
Қазақстан ... ... ... ... ... құқықтың
дербес субъектісіне айналғанына он бес жылға жетер жетпес уақыт ғана ... ... ... адамзат тарихы үшін бұл ... ... ғана ... біздің еліміз үшін өміршең ... бар ... мен ... құруларға толы жылдар болғандығы белгілі. Қоғамдық
қатынастарды түбегейлі қайта құруды жүзеге асыру ... ... ... міндеттерінің бірі ол өзгерістердің құқықтық базасын жасақтау болып
табылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... жасақталып жүзеге асырылды. Құқықтану тарихының дәлелдеуі
бойынша қоғамдық құбылыс ретіндегі құқықтың қайнар көздері ... ... ... және ... адам және тұлғаның көрініс
беру өрісі ретінде қоғам танылады. Адам ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы әртүрлі қатынастарды
реттейді белгілі бір ... мен ... ... ... ... ажыратады.
Мемлекеттің жоғары заң шығарушы органымен қабылданған құқықтық акт,
қылмыстық заң қылмыстық құқықтың бірден-бір бастауы ... ... ... оның ... ол ... пен қоғамдық-қауіпті іс-
әрекеттердің жазаланушылығын ... ... ... ... өзі ескертпелік маңызға ие болады, яғни позитивтік
сипатқа ие. ... ... ... ... ... ... үшін ол жүзеге ... ... ... ... ... және ... ... нысандары болатындығы бізге
жалпы құқық теориясынан белгілі. Сонымен қатар құқық ... тек ... ... органдар арқылы орындалатын құқықты жүзеге асырудың
ерекше формасы екендігін біз білеміз. ... ... ... ... ... үшін ... дұрыс қолдана білудің маңызы ... ... ... Ол заңдылықпен ажырамас байланыста, себебі заңдылықтың
нақтылығы мен өміршеңдігінің саяси және құқықтық кепілдемесі болып табылып,
заңдардың дәл және ... ... ... ... Қылмыстық құқықта
заңдылық үшін күрес, ең алдымен қылмыстың заңи ... ... мен ... ... құрамдарын дұрыс түсіну және осының негізінде
қылмыстық
қудалауды, тек әрекеттерінде қылмыс белгілері, дәлірек ... ... ... бар ... ғана ... үшін күрес болып табылады.
Қылмыстық-құқықтық нормаларды ... ... ... ... істе ... ... құқық қолдану актілерінде көрініс табады. Қылмыстық заңды
дұрыс ... білу оны ... ... ... ... байланыста. Жалпы
құқықты түсіндіру деп өзара байланысты болсада белгілі бір ... ... ... ... ... бұл құқық нормасының мазмұнын анықтауға
бағытталған белгілі бір ойлау ... ... ... екіншіден
түсіндірілетін нормалардың мазмұнын ... ... ... ... ... процессінің нәтижесі болып табылады. Бұдан
шығатын қортынды түсіндіру құқықты танудың әдісі ... ... ... ... орын ... ... ... құқықты қолдануда ерекше маңызға
ие болады. Жалпы құқықтық әдебиетте ... ... ... әрдайым оны
қолданумен байланыстырылады және заңды қолданудың бөлшегі немесе ... ... ... ... ... ... нақты әрекеттілігі үш
негізгі ұғымға сүйенеді және солар арқылы көрініс ... 1) ... ... 2) ... нормаларды түсіндіру; 3) қылмысты
саралау—яғни іс-әрекет ... ... ... белгілерімен
сәйкестендірілуі.
Аталған түсініктер бір тектес, тығыз байланысты және ... ... ... ... ... ... ол ... Қазақстан
Республикасының Конституциясымен және басқада заң актілерімен бекітілген
құқық тәртібін сақтау және ... ... ... ... ... ... ... құрамы саралаудың
заңдық негізі» деп аталады. Аталған тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... заңды
қолдану әрдайым қылмыстық жазаны қолданумен ұштастырылады ал, қылмыстық
жазаны қолданудың кез ... ... үшін ... ... ... ... ие ... Екішіден қылмысты саралаудың теориялық ... ... ... қолданушының тарапынан болуы ықтимал заң
талаптарын бұзушылықтың негізгі себебі ... ... ... ... дұрыс қолданылмауы қоғам үшін ерекше қауіпті құбылыс болып табылатын
қылмысты әділ ... жол ... ал ол өз ... ... ... тиіс әділеттілік, заңдылық қағидаларына қарама қайшы келеді ... ... ... ... ... жоғалтуға бастау болады.
Біздің ойымызша такырыптың тағы бір өзектілігі отандық заң тану ... ... оның ... болып табылады. Дипломдық жұмысты
орындау барысындағы шешімі қиын ... бірі ... ... тақырыбының
әдістемелік негіздерін, теоретикалық ұғымдарын барынша толыққанды зерттеген
ғылыми ... ... ... уақыт бұрын жазылғандығының және оларды
тауып ... ... ... ... ... тым ... Аталған тақырыпқа біршама толық зерттеу жүргізген кеңестік заңгер-
ғалым В. Н. Кудрявцев оның орыс тілінде жазылған ... ... ... атты еңбегін және аталған автордың «Общая теория
квалификации преступлений» деп аталатын еңбектерін біз өз ... ... В.Н. ... ... ... жасалуының нақты
оқиғаларына қылмыстық ... ... ... және ... зерттеліп қарастырылған. Атап өтуге тұрарлық келесі зерттеу
жұмысы Б. А. ... ... ... ... ... деп
аталатын еңбегі.
Отандық ғалымдардан біз жұмысымызды ... ... ... мен С. Рахметовтың «Квалификация преступлений» атты
еңбегін пайдаландық. Солармен ... ... ... ... ... құқық бойынша А.Н. Ағыбаевтың; Н.И. Ветров пен Ю.И.
Ляпуновтың; Н.Н. Смирнованың; Н.А. Беляев пен М.И. ... ... ... ... ... ... негізі» атты тақырыпқа
жазылған дипломдық ... ... ... ... ... ... ... маңызын ашып жан-жақты ... ... ... теоретикалық мәселелерге терең талдау жасай отырып
олардың ... ... баға беру ... табылады. Сонымен қатар
қылмысты саралаудағы қылмыс құрамының маңыздылығын барынша толық ашып
көрсету және ... ... ... ... ... ... жекелеген элементтерінің, олардың белгілерінің қандай маңызға ие
болатындығына толыққанды зерттеу ... ... қол ... үшін ... ... төмендегідей міндеттер
қояды:
1) Қылмысты саралаудың ғылыми негіздері мен заңи негіздеріне
талдау жасау
2) Қылмысты саралаудағы ... ... ... ... ... құрамының құрылымдық элементтеріне талдау
жасау.
3) Қатысушылықпен жасалған қылмыстарды және қылмыстық-құқылық
нормалардың бәсекелестігі барысында қылмысты саралаудың
өзіндік ерекшеліктеріне мұқият талдау ... ... ... шешу үшін ... өзінің жұмысын үш
тарауға ... ... ... тиісті бөлімдерге жіктеуді дұрыс ... ... ... ... ... ... және шетелдік
негізінен алғанда ресейлік авторлардың зерттеу жұмыстары құрайды нақты
қандай еңбектердің ... біз ... атап ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасын
қазіргі қолданыстағы қылмыстық заңы 1998 жылдың 1-қаңтарынан күшіне енген
Қылмыстық Кодексі табылады.
Тақырыптың ... мен ... ... ... ... ... ... есебіне сәйкес кіріспе, үш тарау, ... ... ... ... ... ... ... құрылымы
жасақталған. Біздің дипломдық жұмысымыздың негізгі міндеттерінің бірі
қылмыс құрамының қылмысты ... және оның ... ... заңды
негізі ретіндегі табиғатына талдау жасап, зерттеу жүргізу болғандықтан ... ... ... ... ... ... белгілері турасындағы
қазіргі заманғы құқықтану ғылымындағы пікірталастарды тереңірек талдау
міндетін қойғанымыз жоқ. Сондықтан біз өз ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде тұжырымдалған,
зерттеуші ғалымдардың басым көпшілігінің ... ие ... ... концепцияларды басшылыққа алдық.
Тарау І. Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс ... ... ... ... ... ... құқық теориясында қылмысты саралау ... ... ... ... қолдануының бір сатысы ретінде
қарастырылды. Ол тиісті лауазымды тұлғалармен алдын ала ... ... ... және ... ... ... ... Куриновтың есептеуінше қылмысты саралау құқық қолданушылық
қызметінде ерекше орын ... яғни ... ... қолданудың көптеген
басқа түрлерін жүзеге асыру үшін алғы шарт ... ... ... тек
сотпен қылмысты саралау жүзеге асырылғаннан кейін ғана күдікті адамға
бұлтаратпау шарасын алу, ... ... әлде ... жазаның түрін, сотталған
адамға түзету немесе тәрбиелеу колониясының белгілі бір ... ... ... ... қалдыру т.б. мәселелерді қойып және шешуге
болады.
В.Н. Кудрявцев ... ... ... ... барысында
әділсоттылықты заңға қатаң сәйкестікте жүзеге асыруға мүмкіндік беретін
қылмыстық құқықтың жалпы мәселелердің ... ... Оның ... ... ... түрі үшін маңызды болып табылатын, нақты іс бойынша
қолданылуға жататын қылмыстық заңның бабын ... ... мен ... ... ... ... мен ... зерттелуі қажет.
Қылмысты саралаудың әдістемелік негізіне жалпы ұғым (заң нормасы) мен
жеке құбылыстың (нақты әрекет) ... ара ... ... жатады. Заң нормасы әрқашанда жалпылама, абстрактивті ... ... ... ... керісінше кез-келген ситуацияда нақты болып
табылады.
Құқықтық әдебиеттерде қылмысты саралауға анықтамалар берілген. Өзінің
мәністері бойынша олардың ... бір ... ... ... ... ... ... және қылмысты саралаудың ұғымының өзін, оның
мазмұнын ... ... ашып ... ... де ... алғышқысында мысал ретінде «Қылмысты саралау жасалған іс-әрекеттің
белгілі бір қылмыс құрамы белгілерімен сәйкестігін анықтау»./3/
Құқықтық білімдердің ... ... ... ... ... ... және оның ... барынша дәл және ақиқат
болып табылады. Ол бойынша ... ... ... жасалған іс-әрекет
белгілерінің қылмыстық заңда қарастырылған ... ... ... ... тиісті процессуалдық актіде анықтау және ... ... а) ... саралау кінәлі тұлғаға жаза мөлшерін
тағайындау және жасалған қылмыстың өзге де құқықтық салдары үшін негіздеме.
б) қылмысты ... ... сот ... ... ... үшін
үлкен маңызға ие болады; в)қылмысты ... ... ... осы ... үшін қылмыстық жауапкершілікті қарастыратын заңмен қатаң сәйкестікте
саралануы тиістігін білдіреді. В.Н. Кудрявцевтің санауынша қылмысты саралау
оған заңи баға беру осы ... ... ... ... ... ... ... Б.А. Куриновтың пікірінше «қылмысты саралау
– бұл өмірдегі нақты жағдайдың – қылмыстың – қылмыстық ... ... ... ... ... ұғымымен ұқсастығы туралы қортынды
жасау. Қылмысты саралау өмірдегі нақты жағдайға қылмыстық ... ... алу және ... ... заңи ... тек бір түрі ғана ... ... латын тілінен аударғанда әлде бір нәрсенің
сапасын, бағасын, ... ... ... дегенді білдіреді.
«Сараланған қылмыс» анықтамасы берілген қылмыстық іс-әрекет жауаптылықты
ауырлататын ... ... және ... ... ... Яғни заңшығарушы оны өзіне ұқсастардың қатарынан барынша
қоғамдық-қауіпті және ... ... ... ... ... ... ... болсақ мәселе сәл өзгешелеу болады.
Ол ... екі ... ... 1) ... әрекетінде
(әрекетсіздігінде) қылмыс құрамының бар екендігін құқық қорғау органдарының
анықтауының ... ... 2) ... ... ... – қылмыстың
жазалануға тиісті іс-әрекетті оны әлеуметтік қауіптілік және жазалану
қаталдығы ... ... ... ... ... ... ... кодекстің Ерекше бөлімінің диспозициясы мен санкциясында
қарастырылғаны ғана ... және ... ... ... екі ... ... және өзара шартты ретінде қарастырылады. В.Н. Кудрявцев және
Б.А. ... бұл ... атап ғана ... ... ... ұғымын анықтау
барысында ескеруді ұсынады.
Аталған жағдайды сақтамау немесе ... яғни ... ... ... ... емес ... заңды қолдану жасалған қылмыстың сипаты
туралы түсінікті бұрмалайды, оған дұрыс баға ... және ... ... әкеліп соқтырады. Бұндай жағдайда қылмысты саралау дұрыс
емес. Ол қылмысты ... ... ... ... ... ие болады себебі сот-
тергеу органдарымен беріледі.
Саралау сонымен қатар ресми емес (доктриналды) болуы да мүмкін, ол
құқыққа қарсы ... ... ... баға беруді жекелеген
ғалымдар және практикалық қызметкерлер түсіндірулерде, ... ... ... ... жүзеге асырылады. Алайда олардың заңи күші
болмайды.
Саралау дегеніміз – бұл жасалған іс-әрекеттің ... ... ... ... ... бөлімінің нормасында қарастырылған қылмыс
құрамы ... ... ... ... және заңи ... ... табылады./7/
Қылмысты дұрыс сараламау үкімнің күшін жою немесе өзгерту ... ... ... Саралау барысында жіберілген қателік жазаның түрі мен
мерзімінің дұрыс тағайындалмауын туындатып ғана қоймайды, сонымен ... ... да ... ... ... ... алып келеді
(сотталғандық, түзету мекемесінің түрін және ... ... ... рақымшылық жасауды қолдану немесе қолданбау, мүлікті ... ... ... ... жазаның мөлшерін дұрыс анықтау іс-әрекетті ... айта ... ... абайсыздықтан кісі өлтірген адамға әділетті, жасаған іс-
әрекетіне сәйкес жаза тағайындау мүмкін емес, егер оның ... ... ... адам ... ... ... ... Себебі ҚК-
тің 101 бабы бойынща яғни абайсызда кісі ... үшін үш ... ... бас ... ... ... сол мерзімге бас бостандығынан
айыру жазасы белгіленген, ал ҚК-тің 96 бабының 1 бөлімі ... алты ... ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы , ал 96 бабтың ... ... он ... ... ... ... мерзімге бас бостандығынан
айыру немесе өлім жазасы немесе өмір бойы бас бостандығынан айыру ... Осы ... ... ... ... саралаудың қандай
маңызға ие болатындығын байқауға болады.
Қылмысты саралау процессі яғни оның жүзеге ... ... ... ... ... ... ... сатыларында орын алады. Атап
айтқанда Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... 63, ... 67, 190, 197 ... ... істі ... ... ашу, және істі
процессуалдық құжаттау ... ... ... ... ... ... жағдайда прократура тергеу және анықтама органдары
өздерінің өкілеттіктерінің шегінде қылмыстық іс ... ... ... ... ... тұлғаларды және оларды жазалауға ... ... ... ... ... міндетті. Қылмыстық істі қозғау туралы
қаулыда оны қозғауға негіз болған мәліметтер, белгілері ... ... ... қылмыстық заңның бабы және қылмыстық іс тергеу өндірісі немесе
сот тергеуін жүргізу үшін жіберілген орган ... ... істі ... ... ... істі ... ... қаулы
шығарумен шектелмейді. Оның мазмұны болып а) қылмыстық істі ... ... мен ... ... ... ала тексеруі, б) қылмыстық істі
қозғау ... ... ... ... ... ... аталған
қаулыны шығарғанға дейін сот ... ... ... іс ... ... ... ... анықтайды, көп реттерде бұл үшін
белгілі бір процессуалдық әрекеттерді орындайды және қылмыстық істі ... ... бас ... ... ... қабылдайды. Тіпті осы сәттен-ақ
қылмысты алдын ала шартты түрде ... ... ... жүзеге
асырылуы мүмкін.
В.Н. Кудрявцев дұрыс айтады: «қылмыстық процесстің әрбір сатысында
(анықтама, алдын ала тергеу өндіріснің ... істі ... ... ... кезде, сонымен қатар жоғары сатыдағы соттарда қарау кезінде)
құқықтық норманы қолданумен ... ... ... ... ... мәселелері де дербес, көп жағдайда қайтадан шешіледі»./9/
Қылмыстық процесстің келесі сатыларында қылмысты саралау талданып
нақтыланады. Бұл тұлғаны ... ... ... ... ... ... жасақтауда орын алады онда іс- әрекет сараланатын
қылмыстық заңның ... ... ... ... ... сатысында алдын
ала таңдау барысында айыпталушыға тағылатын іс-әрекеттерге қылмыстық заңның
қолданылуының ... ... ... ... ... болып табылатын сот үкімі әрине, одан тыс қалмайды. «Соттық
тергеу актілерінің ... – үкім ... ... ... орын ... ... іс негізінен шешіледі және сотталушының өзі сотқа берілген
қылмыс бойынша кінәлілігі туралы және оның кінәлілігінң дәрежесі ... ... ... беріледі»-деп жазған М.С. Строгович./10/
Аппеляциялық және бақылау өндірістеріне қатысты айтсақ қылмысты
саралау мәселелері бұл ... де ... ... ие болады. Қылмыстық іс
жүргізу Кодексінің 414, 432, 434 және 459 ... ... ... ... ...... сатыда да бақылау тәртібінде де үкімнің
күшін жоюдың немесе өзгертудің негіздерінің бірі болып табылады. ... ... оның дәл ... ... ... ... ... заңды дұрыс қолданбаудың басқа жағдайларында: айыптау үкімін
бақылау тәртібімен қайта ... ... ... қылмыс туралы заңды
қолдану қажеттілігімен байланысты сот ... мен ... ... ... ... ... ... қатар ақтау үкімі немесе істі
қысқарту туралы шешім немесе қаулылардың барысында орын алуы ... ... ... ... заң, ... ... ... қылмысты қайта саралаудың тиісті тәртіптерін
бекітеді. «Мемлекеттік органдар ... осы ... ... ... ... ... тергелуінің жан-жақтылығы, қылмысты жасаған деп
айыпталған адамға қорғау құқығының ... ... ... ... ... ... ... беретін басқа да көптеген сәттерге ақыр
аяғында заңдылықтың қатаң сақталуы қажеттілігінен туындайды»./11/
Б.А. Куриновтың пікірінше қылмысты ... ... өзі ... тұрады. «Бастапқыда іс-әрекеттің барынша жалпылама белгілері
анықталады яғни , ... ... түрі ... ... ... ... ... белгілерін анықтау жүзеге асырылады яғни
қарастырылған қылмыстың қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... түрлік белгілерін айқындау және
салыстырудан тұрады»./12/
«Қылмыстық ... ... ... да ... ... ... бөледі, бірақ оларды басқаша түсіндіреді. Бірінші кезең ... ... ... мән-жайларын толық және дұрыс ... ... ... ... ... сипаттайтын нақ сол қылмыстық-құқылық
норманы анықтау. Үшіншісі нақты ... ... ... ... ... сипатталып жазылған қылмыс құрамымен салыстыруды қамтиды.
Қарастырылған кезеңдердің тек ... ... ... ... ... саралаудың бірегей процессін құрайтын ... ... ... ескерте кетуіміз керек. Осыған байланысты екінші
кезеңде жасалған әрекет үшін қылмыстық-құқылық норманы тек формалды ... ғана ... ... оның ... ... және ... түсіндіруінің дәлдігі тексеріледі. Үшінші кезеңде іс-әрекет пен
қылмыс құрамының белгілері салыстырылады. Олардың ұқсастығы ... ... ... және ... ... қортынды «тұлғаның іс-
әрекетінде қылмыс бар немесе тұлға қылмыс құрамын орындады ендеше, ... ... ... және ... бұл ... ... негіз бар»./13/
Осыдан біз сілтеме жасаған оқулықтың авторларының түсінігінде нақты
түрінде қылмысты саралау ... істі ... ... ... және ... түпкілікті аяқталады. Шын мәнінде бұл логикалық процесс тергеу
мен қылмысты ... ... ... ... ... саралау теориясында саралау және ... ... ... бір ... пайда қылады оның шешілуі әртүрлі
пікірлердің туындауына себепші. Мәселенің мәнісі ... ... ... ... ... ... ... Тергеу және сот органдарымен
жасалған іс-әрекеттің фактілік құрамын ... ... тек ... ... ... ... анықтау қылмыстық заңды қолдануға негіз болады.
Негізінде қылмысты дұрыс саралау қылмыстық істі тексеру барысында
тергеу мен сот ... ... ... шындықтың мазмұнына кіреді.
Сот тергеу практикасында қылмысты дұрыс сараламаудың көптеген
мысалдарын байқауға ... ... ... жасаған тұлғаға ҚК-тің ауырырақ
қылмыс түрі үшін ... ... ... бабы таңылады. Мысалы ол
ұрлық жасады (ҚК 175 бап) ... ... ... заттарды ұрлағаны үшін (ҚК 180
бап) жауапкершілікке тартылады. ... ... ... ... түрлерінің бірі көрсетілген. Қылмысты дұрыс сараламаудың тағы
бір түрі қылмыс жасаған тұлғаға қылмыстың жеңілдеу түрі үшін жауапкершілік
көзделген ... ... ... ... ... ... ... 250
бабының орнына 209 бабын қолдану.
Қылмысты дұрыс сараламаудың үшінші түрі қолданылуға ... ... емес ... және ... ... ... Мысалы кінәлі
адамға ҚК-тің 178 ... ... ... орнына, екінші бөлім
қолданылады.
Қылмысты ... ... ... түрі ... бір ... ... ... бірнеше бабын қолданудан көрініс табуы мүмкін. Мысалы
бандитизім жасаған адамға 237 баппен қатар ҚК-тің 96, 179 ... ... ... ... ... ... басы ... саралау деп
атау қалыптасқан.
Қылмысты дұрыс сараламаудың келесі, бесінші түрі ... ... бір ... ... ... ... саралау болып
табылады. Мысалы атыс қаруын пайдаланып жасалған қарақшылық үшін ҚК-тің 179
бабының 2 ... 2 ... ... ... ... 251 ... тиіс болатын.
Саралаудың соңғы түрі іс-әрекетінде ... ... ... ... жоқ ... қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы болып
табылады. Осындай жағдайда іс-әрекетте ... ... жоқ деп ... ... ... кінәсіз тұлға негізсіз қылмыстық жауапкершілкке
тартылады ол өз кезегінде ... ... ... 77
бабында бекітілген адамның конституциялық құқықтарын өрескел бұзу ... ... ... ... белгілері жоқ әрекетті құқық ... ... ... ... ... ... ... осындай
жағдай орын алуы мүмкін . Мысалы тұлға Қылмыстық кодекстің 162 ... үшін ... ... ... оның материалдық сыйақы алу
немесе өзге де бас пайдасы мақсатында іс-әрекет жасағандығы дәлелденбеген.
Өкінішке ... көп ... ... және ... ... айта ... жиі ... қылмысты дұрыс сараламау
оқиғалары белгілі болмай қалады, саралаудағы ... істі ... да жол ... ... нәтижесінде анықтама және алдын ала ... ... ... сараланбауы сотта да қайталанып әділсотты емес
үкімдердің шығуына жол беріледі. Кей ... ... ... ... ... адамды қылмыстық жауапкершілікке тарту деп атауға
болады.
Қылмысты дұрыс сараламаудың осындай ... ... ... ... ... шағым немесе наразылықтар келтірілмеуіне байланысты
жоғарғы сот сатыларында да әрқашан анықтала ... ... ... ... ... сот ... тексеруден өтпестен күшіне енгізіледі
және орындалады.
Қазақстан Республикасының жаңа ҚІЖК-де қылмыстық заңды ... ... ... іс ... ... ... сот ... немесе күшін жоятын нормалар қарастырылған. Олардың қатарына
ҚІЖК-нің 303, 376, 416, 432, 436, 459 ... ... ... ... ... ... саралаудың заңи негіздемесі
Қылмыстық құқық теориясында қылмыстық заңды дұрыс қолдану үшін өте
маңызды және әмбебап қылмыс құрамы ... ілім бар. Бұл ілім тек ... ... ... ғана ... ... жоқ. Онда философияның
ұғымдары (объекті, себепті байланыс мәселелері). Медицина ... ... ... ... ... ... мәселелер) психологиялық ұғымдар
(қылмыстық жауаптылық басталатын ең төменгі жас мөлшерін ... ... ... ... ... ... әмбебаптағы бұл ілімді
әртүрлі сипаттағы қылмыстық заңдарға қолдануға болады. Қылмыстық құқылық
норма және ... ... ... мән-жайы қылмысты саралау
процессінде біріктірілетін құбылыстардың екі өрісі болып табылады. Аталған
біріктіру осы құбылыстар үшін ... ... ... белгілерді табу жолымен
жүзеге асырылады. Саралау барысында қылмыстық-құқылық норма тұтастай және
жасалған ... ... ... ... жиынтығы толығынан
пайдаланылмайды. ... ... ... үшін ... ... белгілердің бөлшегі қылмыс құрамы деген ұғыммен қамтылады»./14 /
Қылмыс құрамының атқаратын қызметін ... ... үшін ең ... ... бір ... түрі үшін ... ... қылмыстық-құқылық
нормамен ара қатынасын айқындап алу қажет ... ... заң ... ... ... келе ... жүріс-тұрыс ережесі болып табылады.
Қылмыстың белгілі бір түрі үшін (мысалы, ... ... ... ... норма тиісті іс-әрекетті жасауға тиым салуды
ғана білдірмейді ... ... және оны ... ... санкцияны және оны қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... заңда бекітілген белгілерін
көрсететін қылмыс туралы заңнамалық ... ... ... онда ... ... бойынша да, мазмұны бойынша да ... ... ... тар ... екендігіне көз жеткізуге болады.
Біріншіден, норманың санкциясы құрам ... ... ... ... норманың диспозициясымен толық сәйкестікте бола бермейді.
Н.Д. Дурмановтың айтуынша ... ... ... ... ... жасамау туралы нақты бұйрықты білдіреді. ... ... ... ... сипаттап жазудан тұрады. Қылмыс құрамы өздігінен бұйыруды
білдірмейді./ ... ... және ... ... ... туралы мәселе онша айқын емес: бұл өз кезегінде ... ... рөлі ... ... ... ... Егер ... нормада гипотеза мен диспозиция
бірігіп кетеді деп есептейтін ... ... ... ... онда құрам
түсінігі барынша тар ұғым болып шығады. Себебі оның қылмыстық ... ... ... ... ... біз гипотезаны қылмыстық-
құқылық норманың дербес бөлшегі ретінде ажырататын болсақ онда ... ... ... ... ... ... өте жақын келеді.
Қылмыстық-құқылық норманың элементі ретінде құрамға заңшығарушымен ... ... ... ... ... мәнісін сипаттайтын оның
болғандығын, сипатын және жалпы түрдегі оның ... ... ... ғана кірістірілетіндігі туралы құқықтық әдебиеттерде
бірнеше рет көрсетілгген. /16/
Я. М. Брайнин бұл тұжырымды ... ... Ол ... құрамы рөлін тек іс-
әрекеттің қоғамдық қауіптілік сипатына ғана жатқызу оның ... деп ... ... ... ... ... ... қауіптілігін ғана емес тұлғаның кінәсін де сипаттайды. Осы
тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... қылмыс және қылмыстық жазалануға жататын ... ... ... ... ... барынша дұрысырақ сияқты./18/
Әлдеқандай қылмыс құрамын сипаттайтын белгілерге бірдей шамада осы
қылмыс туралы түсінікте ... ... ... ... ... ... ... өзіміз қолданған сөздердің айырмашылығына қарамастан тиісті
қылмысты сипаттайтын қылмыстық-құқылық ... ... ... ... және ... бір түрдегі қылмыс түсінігі арасында айырмашылқ болмайды
дегенді білдіреме? Жоқ білдірмейді. ... ... ... ... бір ... телінген, олар ... және ... ... ... ... ал қылмыс түсінігі үшін бұл
міндетті ... ... ... ... қылмыстың құрамы және түсінігі
олардың ішкі құрылымы бойынша, біртектес белгілердің тәртіпке келтірілу
дәрежесі бойынша ... ... ... ... ғана ... олардың қатаң жүйесі
болып табылады. Құрам қылмыс үшін сипатты болып табылатын оны ... ішкі ... ... ... қылмыстардың бірегей ортақ
құрылымын табу және осы негізде ... ... ... және ... ... сипаттайтын белгілердің негізгі төрт
тобынан әрбір қылмыстың құрамын құрастыру ... ... ... ... ... ... Қылмыс құрамының құрылымдық сипаты саралау
үшін қағидалық маңызға ие болады, себебі оның кейбір ... ... ... ... құрамы тұлғаны берілген қылмысты жасаған деп тану үшін қажетті
және жеткілікті болатын белгілердің ... ... ... ... ... ... барлық белгілерінің жиынтығынсыз тұлға қылмыс
жасаған деп айыптала алмайды ... ол ... ... да ... Олар ... ... табылады себебі тиісті тұлғаға қылмыс
жасағандығы туралы айып тағуға ... ... үшін ... ... ... ... ... Құрамды қылмыстың берілген
түрінің қылмыстық заңда бекітілген ақпараттық нұсқасы деп айтуға болады.
Бұл нұсқа өз ... ... ... барлық қылмыстардың белгілерін
қортындылау негізінде құралады. ... біз ... ... ... ... және ... ... айқын сипаттамасына
ие боламыз. Ақпараттық нұсқа заңгердің ... ... екі ... рөл
атқарады. Біріншіден ол заңгерге заңның талаптары ... ... ... біз ... ҚК-нің 175 бабында ... ... ... бұл
қылмыстың мынадай белгілерін біріктіреді деп айтамыз. Екінші жағынан бұл
нұсқа бізге жасалған нақты іс-әрекеттің ... ... ... ... ... және ... ... ақпараттың біріктірілуі,
сәйкестендірілуі қылмысты саралау барысында жүзеге асырылады.
Құрамның екі жақты ақпараттық ... ... ... ... ... Құқықтық әдебиеттерде кей реттерде қылмыстың
«заңдық» және ... ... ... ... А.А. ... қылмыс құрамы ұғымын қылмыстық заңнама бойынша белгілі бір
қылмысты сипаттайтын белгілердің ... ... үшін және ... ... келетін нақты іс-әрекетті белгілеу үшін қолданады»-деп
тұжырымдаған./20/ Алайда В.Н. Кудрявцев бұл пікірге қосылмай, ... ... ... ... негізде тұжырымдалып, жеке құбылыс
болып табылатын нақты қылмыс белгілерімен ... ... ... ... ... атап көрсеткен./21/ Нақты
қылмыстың белгілері құқық ... бар ... ... ... байланысты ғана олардың сәйкестігі ... ... ... ... В.Н. ... қылмыс құрамы түсінігін тек ғана нормативтік
ұғымында қолдану керек.
Қылмыс ... ... атап ... ... ... маңызын айқындайды. Ең алдымен ол құрамның қылмыс жасаған тұлғаны
қылмыстық жауаптылыққа тартуға заңды негіз ... ... Егер ... қылмыстың әрбір белгісі құрамның жалпы қортындыланған
белгілерінің қатарына кіретін ... және оған ... ... ... ... ... ... болса біз ол тұлғаның әрекеттерінде
қылмыс құрамы бар деп айтамыз. Бір де ... ... ... ... жауаптылықтың туындауы үшін ... ... алып ... ... ... ... ... алмайды, ал қозғалға іс ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің кез
келген сатысында қысқартылыуы тиіс. Жауаптылық қылмыстық заңнаманың Ерекше
бөлімінің нақты бабы ... ... ... осы ... ... ... жауаптылықтың қажетті және бірден-бір негізі ретінде
санау қажет, сондықтанда қылмыс ... ... ... заңды негізі
болып табылады.
Қылмыс құрамының жоғарыда көрсетілген өзіндік ерекшеліктері әр түрлі
санаттағы қылмыстарды ... да ... ... Абсолютті түрде
бірдей қылмыс құрамының болмайтындағы ... ... ... ... бір белгісімен болсада өзгешелікке ие ... ... ... ... ... ... ... ажыратуға
мүмкіндік бермес еді.
Қылмыс құрамының ажыратушылық функциясы практикалық жағынан да өте
маңызды, ... ... ... ... ... ... ... дербестендіруге қылмыстың берілген түрімен күресу үшін заң
шығарушы барынша тиімді деп ... ... ... ... ... ... ... ажыратушылық рөл атқармайтын белгілер ... ... ... ... түрін басқа түрлерінен бөлектейді
немесе ... өзге ... ия ... ... ... ажыратады.
Құрамның ажыратушылық функциясын талдай отырып оның белгілерінің
басым көпшілігі ... ... ... қызметті ал кейде бір уақытта
екеуінде орындайтынын ... ... ... ... ... ... құрамында ұрлықты тонаудан ажыратуға мүмкіндік береді. Аталған
құрамдардың барлық қалған белгілері ұқсас болады бірақ ұрлық пен ... өзге ... ... мүмкіндік береді. «Талан-тараж»
түсінігі ұрлық пен тонауды меншікке қарсы ... ... ... ... ... ... ғана ... және оларды азаматтық
деликтерден де ажыратады.
Қазіргі уақытта қылмыс құрамы ұғымының ... ... ... бір ... ... ... ... атқармайтын тек бір
белгі бар сияқты. Бұл-заңи көзқарас тұрғысынан барлық ... үшін ... ... есі ... ... ... ... барлық қылмыстар үшін
бірдей олардың жасалуының шарттарының жиынтығы ретінде ... ... ... дұрыстықты гипотезаға жатқызуға ... Есі ... ... белгісі ретіндегі тұлғаның өзінің жүріс-тұрысына психикалық
қатынасының ... ... ... ... ... ... ... келтіреді. Одан басқа есі дұрыстық қылмысты қылмыстық жауаптылықты
туындатпайтын қоғамдық қауіпті жағдайда тиісті ... ... ... ... ... қарастыратын боламыз.
Құрамның дерексіздігі, оның жалпыламалық мәнісі белгілі бір
жағымсыздыққа ие ... Ол ... тек ... бір ... жиынтығының
барысында ғана қылмыстық жауапкершілікті қарастыратындығынан және көптеген
мән-жайларды ... ... ... ... ... ... ... бірдей көлемді қолдану болып табылатындығы белгілі.
Алайда құрамның дерексіздігі және жоғарыда атап өтілген ... ... ... ... ... жағымсыз жақтарға ғана ие емес
аталған кемшіліктердің орнын толтырарлықтай жағымды қасиеттерге де ... ... ... ... ... кезекте заңмен азаматтардың
барлығына қойылатын ... ... мен ... ... барлығы
ұлттық, әлеуметтік, діни және басқа да айырмашылықтарына қарамастан заң
алдында тең. Ол қылмыстық ... және ... өзге ... ... ... ... қоюынан көрініс табады. Ұрлық құрамы оны кімнің
жасағанына қарамай барлығы үшін бірдей және бұл ... алу мен ... ... ие ... ... ... ... құрам дерексіздігінің
жағымсыз жақтарын жоюдың негізгі шарты болып табылады. Норма заңшығарушы
қарастыруға және тиым ... ... ... ... ... ... ... және толықтықпен көрсетуі ... Бұл өз ... өте ... ... заң ... меңгеруді талап
ететіндігі айқын. Осы ... ... ... әліде болса кемшін соғып
жатқан тұстарымыздың басым ... ... ... ... ... жетілдірілген мәтінінің барысында да норманың
абстрактивті талабы мен ... ... ... ... ... пайда болуы мүмкін. Осындай жағдайларда бұлар
қылмыстық ... ... ... ... қарастыратын ҚК-тің
Жалпы және Ерекше бөлімдерінің нормалары арқылы ... ... ... бір ... ие ... оған оны ... белгілер арасындағы
байланыстардың түрін, сипатын білдіретін белгілі бір конструкция ... ... ... ... ... және ... ... бұл өз кезегінде қылмыс құрамдарының әралуандығына алып келеді.
Көптеген жағдайларда құрамдардың бірнеше белгілері бір ... ... ... ... ... жекелеген бөліктерін
құрастырудың типтік үлгілері бар. Мысалы, ұрлықтың және ... ... ... және ... ... зардап келтірудің құрамдары бірдей
конструкцияға ие.
Екінші жағынан көптеген құрамдар өзара ... ... ие ... ... ... ... ... алып келген
денсаулыққа қасақана ауыр зардап келтіру (103б.) адам ... ... ... ... және ... ... ... ғана емес
өзінің құрлысының ерекшеліктерімен айырмашылықтарға ие болады: онда зиянды
салдардың екі түрі ... ауыр ... ... және ... ... ... екі ... бар. Оның есесіне кісі өлтіру құрамы үшін
ауырлататын ... ... ... тән ... ... ... ... құрлысындағы айырмашылықтар
жекелеген белгілердің мазмұнымен емес, қылмыстың белгілі бір элементтерін
сипаттайтын белгілердің тобымен ... ... ... ... ... ірі типтік блоктарда тұратын ғимарат дейтін болсақ, ... ... ... ... анықталады. Я.М. Брайниннің
пікірінше «Қылмыс құрамының ... ... оның ... ... ... объективтік жағы; субъекті және субъективтік жағы
құрайды». /23/
В.Н. Кудрявцевтің ойынша: мәнісі бойынша ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Ол жаңылысу болмау
үшін «элемент» терминімен қылмыстың тек төрт бөлігін білдіруді ... ... ... ... ... немесе «белгілер тобы» сөзін пайдалануды
ұсынады. Аталған көзқарас тұрғысынан құрам қылмыстың тиісті төрт ... ... төрт ... ие ... және бұл оның ... болып табылады.
Алайда тек аталғандармен шектелу жеткіліксіз ... ... оның ... ... ұсақ ... да ... ... барлық немесе көптеген қылмыстарға тән болатын құрамдардың жекелеген
белгілерінің қортындыланған сипаттамасы болып ... ... ... өзі емес ... ... ... ... болып табылады.
Мысалы, қылмыстың объективтік жағына әрекет немесе әрекетсіздік, зиянды
салдар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... кірістіретін санат болып табылады. Субъектіні
сипаттайтын белгілердің кейбір санаттары туралы біз ... ... ... ... ... жас ... аталған белгілер санатының болуы құрамды толық сипаттама
жасауға жеткіліксіз болады, себебі санаттар белгілердің тектік ... және ... ... ие бола ... ... ... үшін оған не ... көсетіп ғана қоймай осы қортындыланған
белгінің мазмұнында ашу қажет болады, яғни әңгіме ... ... ... салу ... ... ... ережелерін бұзу туралы жөнінде
болып ... ... ... ... ... ... ... атап шығу оның мазмұнын ашпайды бірақ, оның конструкциясына
сілтеме жасайды. Сонымен ... ... ... ... ... жоқ ... және ... мәселе бойынша ғалымдар пікірінің
толық бірдей емес екендігін естен шығармаған дұрыс.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... құрамы мен
оның атқаратын қызметі және оның қылмысты саралаудағы ... ... ... қоя тұрып, қазіргі кездегі оқулықтардағы бекітілген
көзқарастарды талдап көрейік.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы ҚК-ін ... ... ... ... ... ... ... қорғау органдарына белгілі бір
тұлғаның бұзақылық іс-әрекеттерді ... ... ... ... түсті.
Әкімшілік ықпал ету шараларын қолдануға жататын ұсақ ... па ... ... туындататын бұзақылық іс-әрекеттер болып табылама
дұрыс шешу үшін Қ.Р. ҚК-нің 257 бабында қарастырылған ... ... ... білу ... Одан ... жасалған іс-әрекеттің мән-
жайлары мен сипатын, кінәліні сипаттайтын ... ... ... ... ... ... Егер жасалған іс-әрекетте ... ... ... ... ... бар ... ... адам
ҚК-тің 15 бабында көрсетілген қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа толса
онда бұл жағдайда ҚК-тің 257 бабында қарастырылған қылмыстың ... ... ... ... ... ... туралы ілімсіз қылмыстық заңды дұрыс қолдану
негізінен алғанда ... ... ... ... ... ... мен ... осында.
Жасалған іс-әрекетті саралау негізделетін және ... ... ... ... ... ... ... ұғымына не кіретіні және оның
бөлшектеріне ненің жатқызылатынын дұрыс анықтап алу ... ... ... ... ... ... кей ... «элемент»,
«белгі», «тарап», «жүйе бөлшегі», «жүйе» терминдері бір мәнде, бір мағынада
білдіреді, қылмыс құрамы және ... ... ... ... ... ... терминология мәселесі оңай емес және ойлап
табылған емес қылмысты саралауға ... ... ... ... ... осы ... төңірегіндегі ғылыми пікірталастарды өз жұмысымыздың
мазмұнына ... ... деп ... ... ... оның ... әділ ... жүзеге асырудағы,
қылмысты дұрыс саралаудағы маңызы туралы, құқықтық әдебиеттерде қылмыс
құрамына көптеген ... ... ... көпшілігі бойынша қылмыс
құрамы дегеніміз іс-әрекетті нақты қылмыс ... ... ... ... және ... ... ие заңи белгілерінің
жиынтығы болып ... ... ... қылмыс құрамының болуы
қылмыстық жауап кершілікке тартудың бірден-бір негізі ... ... ... ... ... ... немесе қылмыс
белгілері сипатталады. Құрылымдық техникасы және қылмыс белгілерін сипаттау
әдісі бойынша диспозицияларды жай, сипаттамалы ... және ... ... ... ... ... терминмен қылмыстық іс-әрекетті
атап, оның белгілерін ашып көрсетпеген жай ... ... ... ... белгілері айқындалмаған және оларды анықтау үшін өзге
нормативтік актіге жүгінуді қажет ететін ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар қылмыстық заңның Ерекше
бөлімінде қылмыстың ... мен ... оның ... ... ... бар. ... қылмыстық құқықтық норманың дспозициясында
қылмыс құрамының тек объективтік жағының белгілері ғана ... ... ... ... ... Мысалы ҚК-тің 96 бабында іс-әрекетті оның
нәтижесімен байланыстыратын себепті байланыс ... ... ... ... ... ... ... мазмұнға ие және заң диспозициясы
мәтінінен ... кең, ... ... Сондықтан іс-әрекетті
саралау барысында ... ... ... ... ... ... ... жүгіну қажет болады.
Қылмыс құрамын қылмыстық-құқықтық норманың диспозициясын яғни ... ... ... ... қарастыру барысында заң шығарушы қоғамдық
қауіпті іс-әрекетті сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... жиынтығында олар жеке тұлғаға, қоғам мен
мемлекетке қауіп төндіреді.
Қылмыс құрамы нақтылыққа ие, ... оның ... ... ... Онда іс-әрекет сипатталып жазылмайды, анықталған қол ... ... және ... болмайды. Жалпы айтқанда қылмыс құрамы іс-
әрекетке сәйкес келмейді. ... ... ... ... ... бір ... үйреншікті емес нақты жағдай қалыптасады
яғни қылмыс құрамы әрқашан нақты, бірақ өзі ақылға ... ... ... ... ... Қылмыс құрамы туралы жалпы ілімде,
нақты құрамдардың барлық белгілерін негізгі және қосымша ... ... ... ... ... ... белгілер жалпы белгілер болып
табылады. Осыған сәйкес әрбір құрамда нақты объект, іс-әрекет, кінә, ... және ... ... заңда көрсетілген жасқа толуы анықталуы
тиіс. Қосымша белгілер заң шығарушымен жеке қылмысты немесе қылмыс топтарын
сипаттау барысында қолданылады.
Қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... ... субъект және субъективті жағы бойынша жүргізу
қабылданған. Сондықтан жасалған іс-әрекеттің белгілері олардың ... ... ... ... ... және талдау үшін тиісінше
топтастырылады.
Тергеу және сот органдарының ... ... ... мәні
мынада: жасалған іс-әрекет белгілері мен ҚК-тің ... ... ... ... ... және ... табу сол арқылы
жасалған іс-әрекетке қылмыстық-құқықлық баға беру. Сонымен қылмысты ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
құқық институты ретінде негізінен ... ... ... ... ... қатар дәлелдеу теориясының жалпы негіздеріне ... ... ... ... ... ... және толық
зерттемейінше жасалған іс-әрекетін саралауды оның ... ... алу және ... ... ... ауырырақ немесе жеңілдеу жауапкершілік
көзделген бабына ауыстыруы мүмкін. Сотта ... ... 1) ... ... тани ... сот ... қылмысты саралауды ҚК-тің жеңілдеу
жауапкершілік көздеген бабына өзгерту қажет деп санауы ... ... сот ... ... ... бір ... өзгесіне ауыстырудың
қажеттілігін үкімде көрсетуі тиіс. 2) егер сот ... ... ... ... ... ... ... айтатын болса істі
КІЖК-нің 303 бабына сай қайта тергеуге жіберуге міндетті. Жалпы ... ... ... ... жеңілдетуі мүмкін, алайда бұрын
тағылмаған жаңа айыппен ... ... ... ... жоқ.
Бұл өз кезегінде анықтама және алдын ала тергеу органдарын қылмысты
саралауды барынша мұқият, сауатты, кәсіби деңгейде жүргізуге ... ... ... ... ... анықтама немесе алдын ала
тергеу жұмыстарына белгілі ... М.С. ... ... ... қылмыстық құқық нормаларымен берілген қылмыс ... ... ... ... ... Қылмыс құрамын жеке
жағдайда, әрбір іс бойынша анықтау қылмыстық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... және сот ... ... ... іс жолымен жасақталады. ... ... ... алу, ... да дәлелдемелерді жинау)». Осы айтылғанмен
келісу қажет себебі қылмыстық құқықпен қылмыстық ... ... ... бұл екі ... ұғым ... және ... ... Сондықтан аталған материалдық және процессуалдық құқық салаларын
кейде юриспруденцияда ... және ... ... ... деп
те айтады.
ІІ-тарау Қылмыс құрамының жекелеген элементтері бойынша қылмысты саралау
ІІ-1 Қылмыс объектісінің ... және оның ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар қылмыс объектісі деп
аталады.
Заңнамада, сот практикасында және құқықтық әдебиеттерде «қылмыс»
ұғымымен қатар бір ... ... ... қол ... ... да ... Бұл кездейсоқ емес ... ... бір ... ... қол ... ғана ... ретінде танылады, қоғамдық
қатынастарға залал келтіреді немесе залал келтіру қауіпін тудырады.
Қылмыстың субъектісі әрбір қол ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар кез-келген қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... қатынастар ғана
қылмыс объектісі ретінде бағаланады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінің 2 ... оның ... адам мен ... ... ... мен ... ... меншікті, ұйымдардың құқықтары мен
заңды мүдделерін , қоғадық тәртіп пен қауіпсіздікті, ... ... ... ... құрлысы мен аумақтық тұтастағын,
қоғам мен ... ... ... ... ... ... қорғау, бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігін қорғау болып
табылатындығы бекітілген. Қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... әрекеттерді қылмыстық
емес әрекеттерден ажыратуға мүмкіндік жасайды, себебі ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар танылады.
Біз жұмысымыздың алдынғы тарауында қылмыстық ... ... ... ... ... объекті, объективтік жағы, субъект
және субъективтік жағы бойынша жүргізу қабылданғанын айқындап ... ... ... бойынша саралауды әңгіме етуден бұрын және
саралау процессінің өзіне өтудің алдында тек ... ... ... ғана ... қол ... ... екендігін
ескеру қажет.
А) Жасалған қоғамдық қауіпті әрекеттің фактілік мән-жайлары, қылмыстың
жалпы ... төрт ... ... ... ... субъект,
субъективтік жағы бойынша жүйеленеді және топтасырылады яғни ... ... ... ... ... ... ... ашу үшін теоретикалық
негіз қызметін атқарады.
Б) Жасалған іс-әрекетпен барынша ұқсас болып табылатын нақты ... ... ... ... бөлімінің баптары да аталған төрт элемент
бойынша жіктеледі.
Тек ... ... оның ... және ... ... жүзеге асыру және дұрыс жасау мүмкін болады, себебі
қылмысты саралау адамның ой ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық заңнама өзінің нормаларымен ... ... қол ... ... Кез-келген қылмыс ... қол ... ... тұтастай қауіп төндіреді. Сонымен
қатар қоғамдық қатынастар ... ... ... ... және адам
аталған қатынастардың қатысушысы болып табылады. Сондықтан адамның жеке
басына, меншікке, ... ... қол сұға ... қылмыскер осы
құндылықтармен байланысты қоғамдық қатынастарға да қол ... ... ... ... ... қол ... үшін ҚК-те
Жауапкершілік қарастырылаған қоғамдық қатынастар қылмыстың объектісі болып
табылады.
Басқаша айтқанда ... неге қол ... не ... ... қорғалса неге залал келсе немесе залал келуі ... ... ... ... сол ... А.Н. ... айтуынша «Еш нәрсеге қол
сұқпайтын қылмыстың табиғатта болуы мүмкін ... Бұл ...... ... айқын шындық.
Қылмыстық-құқылық теорияда қылмыс объектісінің үш мүшелік жіктелуі
қабылданған (жалпы, топтық, тікелей)
Уақыт өте келе бұл ... Б.С. ... Е.А. ... және ... сынға ұшырады. Олардың алғашқы екеуі оқулық және ... ... ... ... объектімен қосылып кетеді деп негізді
түрде санады. М.И. Федоров ...... ... ... ... ... жақтады. Оның ойынша қылмыстың жалпы объектісі
ұғымынан тіптен бас ... ... ... ол ... мазмұны жоқ қоғамдық
өмірдің құбылысы болып ғана табылады. Сондықтан ... үшін ... ... бермейді және қылмыстық юстицияда ешқандай маңызға ие
болмайды.
Объектілерді сыныптау мәселесінде Н.И. ... ... ... ... жай. Ол Б.С. ... пен Е.А. ... сыныптаудың үш мүшелік жүйесімен келіспей оны ... ... және ... ... өз ... ... айтқанда Н.И: Коржанский жазған «қылмыс объектілерін вертикал
бойынша сыныптау төрт сатыға ие болады: 1) жалпы объект (...құқық тәртібі ... ... ... жиынтығы); 2) топтық объект (қоғамдық өмірдің
бір өрісін құрайтын біртектес қоғамдық қатынастардың жеке тобы – ... ... 3) ... ... (бір ... ... қатынастар – өмір, жеке
меншік); 4) тікелей объект (нақты қоғадық ... – И.И. ... ... ... жеке ... ... ... жалпы, топтық және ... ... ... ... ... Алайда қылмыстың жаңа объектісі
түрлік объект енгізілген.
Қылмысты объектісі бойынша саралау басқа элементтері бойынша саралау
сияқты, бірінші кезекте ... ... ... белгілерді анықтау қажет,
олар іс-әрекетті саралауға қалай ықпал етеді және қандай ... ие, ... ... ... ... және субъективтік ерекшеліктері бар
әртүрлі белгілерге ие ... ... ... ... ... қылмыс
құрамының тиісті белгісі болып ... және ... ... ... ие ... ... жүргізу процессінде қол сұғудың жалпы
объектісін анықтау жасалған құқыққа қарсы әрекет құқық ... ... ... анықтауға бағыттылған.
Қылмысты саралау барысында қол сұғушылықтың топтық объектісін
анықтаудың маңызы жоғары. Ондай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... нормасын Қылмыстық кодекстің өн ... тура ... ... ... ҚК-тің Ерекше бөлімінің ішінен ұқсастықты
табу қажеттілігін, ... ... ... ... ... ... ... ұқсастыққа ие болады. Мысалы ... олар ... ... ... ... ... объектісінің маңызы мынада, оның көмегі арқылы басқа жағынан
ұқсастығы бар іс-әрекеттерді ажырату мүмкін болады. Мысалы ... ... ... ... қызметіне қол сұғу ретінде ҚК-тің 342 бабы
арқылы жауаптылықты туындатса, ал өкімет өкілін қорлау ... ... сұғу ... 320 бап ... ... ... Келтірілген мысалдан
топтық объектіні анықтау ... ... ... ... ... маңызға ие екендігін байқауға болады.
Қылмыстық қол сұғушылықтың топтық объектісін анықтауда қылмыс
субъектісінің белгілері де аз рөл ... ... ... ... ... зиян ... ... 104 бабы бойынша жауаптылыққа
тартылады. Бұл жағдайда қылмыстың топтық объектісі болып жеке ... Бір ... ... ... ... жасаған нақ сол
әрекеттері ҚК-тің 370 бабы бойынша жауаптылықты ... ... ... ... өтеу тәртібіне қол сұғу орын алады. Ендеше өзара
ұқсастығы бар көрсетілген қылмыс құрамдары топтық және ... ... ... ие ... ... ... ... осындай ұқсас
құрамды қылмыстар аз емес.
Тікелей объектіге қатысты айтсақ оны ... ... ... ... ... ... ... ажыратуға бағындырылып және қызмет
атқарады.
Көп жағдайларда әледе қандай қылмыс ... ... ... ... қоғамдық қатынастар емес, олардың материалдық көріністері
немесе қоғамдық қатынастарға түсушілердің ... бір ... ... әлде ... ... ... ... объектісі болып табылады.
Қылмыстың тікелей ... ... ... ... ... үшін, бұзылған
қоғамдық қатынастардың мәнін, іс-әрекеттің ... ... ... дәрежесін анықтау үшін маңызды мәніске ие болады.
Қылмыстық құқық теориясында қылмыстың тікелей ... ... және ... ... айырып, бөледі. Бұл өмірдің ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздіктер
бір уақытта бірнеше объектіге қол сұғады және олар ... бір ... ... түрде өзара байланысты. Мысалы бұзақылықта ... ... сұғу – ... ... азаматтың денсаулығы ар-намысы факультативті
объект, қарақшылықтың барысында – ... ... ... ... – қосымша объект болып табылады. Бұл жағдайда негізгі ... ... ... ... ... тиісті бабымен саралау үшін
бірінші кезекті және шешуші маңызға ие ... ... ... қылмыстық заңмен қорғалатын қатынастардан әлеуметтік – мемлекеттік
маңыздылығына сай жүргізіледі, қандай ... ... ... ... ... және берілген қылмыстық әрекетпен ... қай ... ... ... келтіретіндігі есепке алынады.
Қосымша және факультативтік объектілердің арасындағы айырмашылық
мынада: қосымша объект екі ... (көп ... ... ... ал ... ... (бірақ әрдайым емес) жай құрамды
қылмыстарды жасау барысында ... ... ... ... ... жеке адамға, меншікке қол сұғу бола бермейді.
Қол сұғушылықтың факультативтік объектісі жасалған іс-әрекетті
саралауға ... ... ... оның ... ... және осы қылмыс
үшін жауапкершілікті қарастыратын ҚК-тің Ерекше бөлімінің бабының санкция-
шегінде жаза ... ... ... міндетті түрде есепке алынады.
Объектінің берілген түрі келтірілген залалдың орнын толтыру туралы мәселені
қарағанда да ... ... ... ... ... ... үшін ... заты
маңызды рөл атқарады. Мысалы, дәріханадан дәрілік ... ... ... ... ... ... құралдар ұрланғаны жөнінде сұрақ қойылады:
наркотикалық дәрілер ме, әлде басқама? Бірінші жағдайда ... ... ... (ҚК 260 б.), ал ... ... (ҚК 175 б.) болды.
Осындай жолмен ҚК-тің көрсетілген баптарындағы қылмыс құрамдары бір-бірінен
ең алдымен қылмыстың заты бойынша ... ... ... ... ... ... факультативтік белгілеріне жатқызады, себебі кейбір қылмыс
түрлерін жасау барысында қылмыстың заты қылмысты ... ... ... ... 258 бабы ... ... ... сараланатын әрекеттердің
біреуі көліктегі немесе басқа да қоғамдық ... ... ... бүлдіру
саналады. Кінәліні ҚК-тің көрсетілген нормасы бойынша ... ... шешу ... ... ... ... ұшырағаны маңызға ие
болмайды. Кейбір қылмыс құрамдарында қылмыстың заты тіптен ... ... ... ... жала ... сотты құрметтеу, қашқындық т.б.
Қылмыстың заты объектіге не қылмыс құрамының ... да ... Ол ... ... ... ... ... өзіндік
орынға ие болады.
Кінәлі тұлға оған әсер ете отырып жеке ... ... ... ... ... қызметіне залал келтіретін материалдық
дүниенің нәрселерінен құралатын қылмыстын заты қылмысты саралауға ықпал ете
алады және қылмыстық жазаны тағайындау ... ... ... ... ... жағының түсінігі және қылмысты саралау
Қылмыстық заңмен қорғалатын қоғамдық қатынастарға қол ... ... ... ... ... жағының көрінісі
қылмыстың объективтік жағы ... ... ... ... үшін ... ... Ерекше бөлімінің баптарында ол барынша ... ... ... ... ішінде қылмыстық әрекетін ой арқылы екі
құрамдас бөлікке бөлуге болады: белгіленген мақсатқа қол жеткізудің ... ... ... ... бір ... ... тұратын
интеллектуалдық-еріктілік және нақты әрекет арқылы яғни сыртқы объектіге
белгілі бір ықпал ету ... ... ... ... ... ... әрекетін ішкі және сыртқы жақтарға бөлу жоғарғы ... ... ... ... ... жануардың жүріс- тұрысынан
айырмашылығы да сол, оның барысында адамның санасы, еркі қатысты болады.
Жалпылама түсінігінде қылмыстың ... жағы ... ... ... ... қауіпті қол сұғудан көрінетін адамның сыртқы
жүріс-тұрысының актісі болып табылады.
Қылмыстың объективтік жағы негізінен ... ... 1) ... қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік); 2)
қоғамдық қауіпті ... 3) ... және ... ... себепті
байланыс; 4) қылмыстың жасалған орны, ... ... ... мен
құралдары.
Біздің ойымызша аталған ұстаным дұрыс, іс-әрекеттің сырқы жағын
саралау осыған негізделуі тиіс.
Алайда ... ... ... ... жағының
белгілеріне қатысты өзге де пікірлер айтылған. ... А.А. ... ... оның ... ... қарастыруды ұсынады. В.Н.
Кудрявцев қылмыстың жасалу тәсілін, орнын және жағдайын объективтік ... ... ... ... танымайды себебі олар қылмыскердің
іс-әрекетін (әрекет немесе әрекетсіздікті) ғана сипаттайды. П.И. Гришаев
объективтік жақтың міндетті белгісіне тек ... ... ... ғана
жатқызады.
Бұдан байқайтынымыз қылмыстың объективтік жағының мазмұны даулы
мәселе әрине бұл оны бірегей ... ақыр ... ... қылмысты
саралауда ықпалын тигізбей қоймайды. Б.А. Криков «Қылмыстың объективтік
жағы – бұл қылмыстық ... ... Ең ... ... сыртқы
жағында қоғамға қауіпті іс-әрекетті объектендіреді».
Іс-әрекетті қылмыстың объективтік жағы бойынша саралау ... ... ... ... әрекетсіздік фактісін және оның салдарын
анықтаудан басталуы тиіс. ҚК-тің Ерекше бөлімі баптарының диспозицияларында
кейбір жағдайларда ... ... ғана ... ... ... жағы ... ... жазылып, іс-әрекет және салдар туралы толық
айтылған диспозицияларда бар. ... ... ... ... 103 ... ... қауіпті немесе көруден, тілден, естуден, қандай да болсын
органнан ... ... ... ... ... ... бет-әлпетінің
қалпына келтіргісіз бұзылуына әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян
келтіру, сондай-ақ өмірге ... ... ... ... ... ... ... түрде жоғалтуға ұштасқан немесе кінәліге мәлім кәсіби ... ... ... ... ... ... есірткімен немесе уытты
умен ауыруға душар еткен денсаулықтың бұзылуын тудырған денсаулыққа өзге
зиян келтірген қасақана ауыр зиян ... – деп ... ... ... ... ... ... жазудың заңи-
техникалық әдістері қылмысты іс-әрекетті саралау үшін үлкен маңызға ... Егер заң ... ... ... әрекеті сипатталып
жазылып, олардың толық тізімі ... ... ... ... түсіндіру
арқылы өз қалауы бойынша олардың қатарын көбейтуге құқығы жоқ. Егер де
диспозицияда қылмыстық ... ... ... онда ... және сот
органдары аталған салдарға әкелген тұлғаның қоғамға қауіпті жүріс-тұрысының
түрлерін анықтауға міндетті, залалдың ... ... ... екендігін тиісті саралап одан әрі ҚК-тің нақты бабы ... ... ... ... ... ... құқыққа
қайшылықта болуы керек, осындай жағдайда әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-
жайда жасалған, заңда ... ... алып ... қылық болып
табылмауы тиіс. Адамның сыртқы жүріс-тұрысының жекелеген ... ... ... ... ... оның белгілі бір құралдары, өндірістік
үрдістерді, заттардың өзіндік ерекшеліктерін пайдаланып қылмыс жасауын біз
қылмыстық ... ... ... Тиісті жағдайда кінәлі тұлға жасауға
міндетті және жасай алатын әрекеттерді жасамауынан ... ... ... ... туындататын әрекетсіздік ретінде
бағалаймыз. ... ... кей ... ауыр ... ... ... мүмкін, және де ол адамдардың өзара тәуелділігі мен өзара
байланыстылығынан ... Бұл ... біз ... құқықтық
міндеттемелігі жөнінде айтуға тиістіміз. Аталған міндеттемелік төменде
көрсетілгендерден туындайды. 1) ... ... өзге ... ... ... 2) ... кәсіби міндеттерді, туыстық және өзге
де жеке өзара ... ... ... 3) ... ... ... ... тұлғаның өзінің құқық арқылы қорғалатын мүддені
қауіпті ... ... ... ... ... ... ... қаупін
туындатуы.
Қылмыс ретінде бағаланатын әрекетсіздік барысында тергеу органдары
мен сот кінәлі тұлғаның белсенді әрекеттерді жүзеге асыруы ... ... ... ... ... ... ... түрде анықтауға міндетті.
Егер тұлғаның ондай мүмкіндігі болмаса әрекетсіздік үшін ... ... ... ... салдар түсінігі тұрғысында мәселе
күрделілек болып ... ... ... ... ... ... қатынастарға қол сұғудың нәтижесі – залалда. Залал немесе зиян
әртүрлі болуы ... ... ... ... ... және тағы басқалай.
Залалдың сипаты мен мөлшері ҚК-те анықталған. Заңшығарушы ... ... ... маңыздылығы мен құндылығын басшылыққа алады.
Құқыққа ... ... ... қауіптілік дәрежесі оның болған немесе
нақты болуы мүмкін нәтижесі ... ... ... ... ... қылмыстар саяси және экономикалық залалдар келтірсе, жеке
адамға қарсы қылмыстар – тәндік және психикалық ... ... ... ... ... жай және ... ... белгілі. Күрделі құрамдарда бір емес, екі немесе оданда көп
қылмыстық салдар ... ... ... ... ... қоғамдық
тәртіп болып табылады және бұл түсінікке ... ... ... ... жүріс-тұрыс тәртібін сақтамау да кіреді.
Жалпы алғанда материалдық және ... ... ... ... түрде шамалауға немесе өлшеуге болады. Оларды есептеу барысында
төмендегідей негіздер басшылыққа алынады. Белгілі бір ... ... ... зиян ... ... мөлшері, денсаулыққа келген залалдың және
еңбек қаблеттігінің жоғалту дәрежесі.
Саяси, идеологиялық, ұйымдастырушылық психикалық, ... ... ... ... көрінбейтін сипатта болғандықтан оларды
өлшеу белгілі бір қиындықтарды туғызады. Осы орайда ... қол ... ... ... ... ... ... объектісінің құндылығымен айқындалатын келтірілген зиянның орнының
толтырылмайтындығы, ... ... орны және ... ... залалсыз қызмет атқаруының өзектілігі және басқа өлшем
бірліктерін ... ... ... теориясында қылмыстық салдарды негізгі және қосымша
қылып бөлу қалыптасқан. Олардың алғашқысы қылмыстың объективтік ... ... ... ... ... Ал екіншісі яғни қосымша
салдар белгілі бір жағдайда әртүрлі пікірлерді қалыптастырып отыр.
Қылмыстық нәтиже ретінде ... ... ... тұлғаның
әрекетімен немесе әрекетсіздігінің ықпалымен жүзеге асырылатын және қылмыс
құрамының объективтік белгілеріне жатқызылатын қоршаған әлемдегі өзгерісті
түсінуіміз ... ... ... ... қылмыстық заңмен қорғалатын әлде
қандай объектілерге тікелей немесе жанама залал ... ... ... ... ... Я.М. ... ... салдары» және «қылмыстық
нәтиже» түсініктерінің арасына айырым қою ... ... ... Ол
қылмыстың салдарына қылмыстық әрекет ықпал еткен сыртқы әлемдегі барлық
өзгерістерді жатқызады. Мысалы, адам өлтірудегі – ... өлуі ... ... : ... ... ... үшін ... бар сол салдар
қылмыстық нәтиже болады, оларсыз қылмыс ... ... ... ... ... ... ... құрамын анықтай алатындай.
Қылмыстық құқықтығы себепті ... ... ... ... ... мен ... заңи маңыздылығының арасындағы себеп
салдарлық қатынастарды ашу мен түсіндіруден ... ... ... бойынша саралауда осындай байланысты анықтау міндетті қажеттілік.
Қылмытың ... ... ... ... ретінде танылатын ... ... ... себепті байланыс нақты және өзінің сипаты
бойынша кінәлі болуы тиіс.
Қылмыстық құықтағы ... ... ...... ... үнемі зеттеу төмендегілерді қуаттайды:
1. Субъектінің қылмыстық-құқықлық белгілерге ие болатын ... ... ... себептілік арқауының бірінші түйіні.
2. Әрекет (әрекетсіздік)уақыты бойынша нәтижеден озық ... ... ... ... ... ... ... құқыққа қайшы немесе
адамгершілікке жат болуы тиіс.
4. Іс-әрекет залалдың болуының қажетті шартының ... ... ... саладрдың тек қана қажетті шарты ретінде танылмай себебі
болуы тиіс және ... ... ... жасалуының нақты мән-жайында
6. Іс-әрекетпен салдардың арасындағы әрқашан объективті болып табылатын
себепті байланыстың және олардың ... ... ... нысанындағы кінәлі байланыстың араласуына жол бермеу керек.
Ең алдымен объективті себепті байланысты, ал ... ... ... ... ... анықтау қажет. Пайда болған қылмыстық салдардың заңдылығы мен
кездейсоқтылығы ... ... ... ... ... ... тиісті практикалық мәселе болып табылады. Е. деген азамат кәмелетке
тломаған Г-нің өзінің атын қуып жүргенін көріп оны ұстап алып ... Г. ... ... ... ... қашып бара жатқанда шарбақтан секіріп аяғын
сындырып алған кейіннен ауруханада қанға инфекция ... ... ... ... Е-нің әрекеттері болған салдардың себебі болып табылама?
Әрине олардың қылмыстық нәтижеге дейін жасалғанды
ы дау туғызбайд
Олардың яғни қылмыстық салдардың пайда болуына ... ... ... ... себебі егер Е. Г-ні ұрып қорқытпаса ол ... ... ... ... қауіпті салдарда туындамас еді. Алайда жәбірленушінің өлімі
аяқтың ... ... ... болған жарақатқа инфекция түсуінен болған.
Алайда аталған салдар Е-нің ... үшін ... ... кездейсоқ
болып табылады. Сондықтан ол олар үшін жауапты болып табылмайды.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... құрамдар формальдық құрам дап аталады. Жасалған ... ... тек ... ... ғана ... ал ... және себепті байланыс құрам шеңберінен тыс қалады және саралауды
талап етпейді.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... пайда
болу мүмкіндігі қарастырылған құрам материалдық құрам деп аталды.
Қылмыстық құқық саласындағы мамандардың ... ... және ... ... бөлу ... ... және маңызды
прақтикалық мәніске ие деп санайды. Сонымен қатар осы мәселе төңірегенде
бірталай пікірталастардың да бар ... айта кету ... ... ондай
теоретикалық мәністегі пікірталастарды талдауды біз өзіміздің жұмысымызға
мақсат етіп қоймадық.
Жалпы айтқанда қылмыстық-құқық норманы бірінші ... ... ... ... ... қылмыстан табанды және ықпалды қорғау бағытында
жүргізілуі керек.
ІІ-3. ... ... ... ... бар ... ... жағдайда қоғамға қауіпті және құқыққа ... ... ... ... берілген іс-әрекеттің өзге де жақтары сияқты көптеген
объективтік және субъективтік белгілерге ие ... ... ... және өзге ... ... ... барынша ұқсасымен
олардың қатаң шектелуі санына ие болады.
Қылмысты саралаудың жасалған іс-әрекеті онымен ұқсас, яғни ... ... ... ... ... ... ... табылатындығын
еске түсірейік. Сонымен қатар оны жүргізу процессінде «заңның жекелеген
ережелері ... жаңа ... ... ... өзгеріске
ұшырайды және одан әрі зерттеудің жолдары белгіленеді»./ 25/
В.Н. Кудрявцев и Б.А. ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін, оның себептерін
және қылмыс жасаған тұлғалар туралы мәліметтерді талдауды және ... ... ... ... құқықтық ұғымға жатқызсақ, қылмыскердің жеке
басы криминологиялық ұғым болып табылады. Жеке ... ... ... ... ... бекітілген жасқа толу оның ... ... ... ... ... болып табылады. Екінші түсінік жеке
тұлғаны ... ...... ... құндылықты- мотивациялық, қылмысты-құқылық ерекшеліктерді
қамтиды.
Тұлғаны қылмыс субъектісі ретінде тану үшін ең алдымен, ... және ... ... ... ... нақ осы ... нақты анықтап алу қажет. Ол осы іс-әрекетті жеке өзі жасауы
мүмкін немесе ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі уларды пайдалануы сонымен қатар іс-әрекетті ақыл-
есі дұрыс емес ... ... жас ... ... ... ... қатысушылар (ұйымдастырушы, айдап салушы, көмектесуші яғни
алдын-ала қасақана қылмыс жасауға келісім жасаушыларды ... ... ... ... ... ... белгілерінің тағы басқа екеуі
жас ... және ақыл есі ... ... психофизикалық қасиеттері
олардың біріншісі бойынша белгілі бір жасқа толғандығы немесе толмағандығы
фактісі сенімді түрде анықталуы тиіс. ... ... ... ... ... ... бере ... және басқара алмайтындығы дәлелденуі тиіс.
А.Н. Трайнин бұл белгілерді қылмыс ... ... ... жауаптылықтың шарттары ретінде қарастырғанын атап өту ... ... және ... ... ... субъектісін сипаттайтын
белгілерге ол тиісті құрамдарда орын алған ... ... ... ... ... ... 26/
Қылмыс субъектілерінің белгілеріне (жас мөлшері, есі дұрыстық) В.Н.
Кудрявцев және ... ... ... ... ... және ... ... жасаған кезде қылмыстық жауапқа тартылатын жас ретінде 16
жасқа толу деп саналады. ... біз бұны ... ... деп ... одан ... ... ... шығармауымыз керек. Қылмыстық Кодекстің 15-
бабының екінші тармағында төменде көрсетілген ... ... үшін ... ... 14 ... ... ... Ол адам өлтіру (96),
денсаулыққа қасақана зиян келтіру (103), ауырлататын мән ... ... ... орташа ауыр зардап келтіргені үшін (104 ... (120) ... ... ... ... (121), адам ұрлануы
(125), ұрлық (175), тонау (178), қарақшылық (179), қорқытып алу (181), ... ... ... ... мақсатын көздемей(185 ІІ-ІІІ-ІV), мүлікті
қасақана жою, ... (187 ... ... (233), ... ... алу
(234), террористік акті туралы өтірік хабарлау (242), ... ... ... заттар мен жарылғыш құрылғыларды ұрлау не ... ... ауыр ... ... (257 ... ... (258), есірткі
немесе жүйкеге әсер ететін заттарды ұрлау не қорқытып алу (206), ... ... ... және ... ... ... қорлау (275),
көлік жолдарын немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыз ету ... атап ... ... түрі ... ... тек ... үшін ... жауаптылық 14 жастан басталуы тиіс. Сонымен ... осы ... ... ... бірақ психикалық дамуы жағынан артта қалуы
саладрынан онша ауыр емес ... ... ... қылмысты жасау
кезіндегі өзінің іс-әрекетінің іс жүзіндегі ... мен ... ... ... ... не оған ие бола алмаса, қылмыстық жауапқа
тартылуы тиіс емес. 14 жасқа толмаған жас-өспірімдердің қоғамға ... ... үшін ... ... туындамайды. Олар ішкі-істер
органдарының ұсынысы бойынша, ... ... ... ... ... арнайы оқыту-тәрбиелеу мекемелеріне жіберілуі мүмкін.
Егер 14 жаспен 16 жастың арасындағы жас өспірім 16 жастан ... ... ... ... қатысса соның барысында ол 14 жастан
қылмыстық жауапкершілік басталатын қылмыс жасаса мысалы бандитизм (237)бап,
оған қатысқан 14 жас пен 15 ... ... жас ... ... ... тонау, қарақшылық, зорлау, кісі өлтіру бойынша ғана ... ... ... ... ... ... деп есептеу үшін оның
жас шамасы дәл анықталуы тиіс. Адам белгілі ... ... деп ... ... ... емес одан ... тәуліктің 00 сағатынан Егер жасөспірімнің
жас шамасын анықтайтын құжаттар жоқ ... оны ... үшін ... ... ... Егер оның жасы ... ... оны
туған күні деп сараптама атаған жылдың ең соңғы күні ... Егер ... ... жас ... төменгі және жоғарғы жас мөлшерімен анықтау
қажет болса онда төменгі жас мөлшері алынады.
Егер жасөспірімнің ... ... ... ... ... болса оның психикалық дамуының деңгейін анықтау қажет, яғни
ол өз әрекеттерін ... ... ... ... ме жоқпа? Ол үшін қажетті
жағдайларда балалар психологиясы ... ... ... ... сараптама тағайындайды немесе көрсетілген мәселелер
сарапшы-психиатордың шешуіне білдіреді. Кәмілетке ... ... ... оның өмір ... мен тәрбиеленуі, психикалық даму
деңгейі, жеке басының өзгеде ерекшеліктері, сонымен қатар жасы ... ... ... алынуы тиіс. Жасы кәмілетке жетпегендік жеңілдететін мән-
жай ретінде , өзге де жеңілдететін және ауырлататын мәністермен жинағында
есептеледі. Егер ... ... адам ... рет онша ауыр емес ... ... қылмыстар үшін сотталса сот оны жазадан босатуы ... ... ... адамды түзету мәжбірлеуші тәрбиелеу шараларын
қолдану арқылы ... деп ... ... Егер ... ... жасына толмаған адам қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... онда ол ... орындаушылық болып
есептелінеді. Ал ересек адам тікелей орындашы және кәмілетке толмағандарды
қылмысқа тартқаны үшін жауапқа ... ... ... жасаған кезде есі дұрыс емес күйде
болған, яғни созылмалы психикалық ... ... ... ... немесе психикасының өзгеде дертке ұшырауы салдарынан өзінің іс-
әрекетінің іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ... ... оған ие ... дам ... ... тартылуға тиіс емес. Есі
дұрыс еместік дегеніміз қоғамға ... ... ... ... ауру ... байланысты әрекеттің мәнісі мен қоғамдық
қауіптілігін сезіне алмауы болып ... Есі ... ... ... барысында заң екі негізді басшылыққа алады. 1) медициналық
(биологиялық) және 2) заңи ... ... есі ... емес деп тану
үшін медициналық және заңдылық критерилердің біреуінің болмауы ... ... емес ... ... ... Медициналық критериге қылмыстық заңға
сәйкес төрт түрлі ауру жатқызылған. 1) ... ... ауру ... ... бұзылуы 3) есі кемдік 4) психиканың өзге де ... ... ... заңды критериіне екі белгіні жатқызамыз ... және ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің нақты мәнісін және қоғамдық ... ... ... көрінеді. Ал еріктіліктің белгісі тұлғаның ... ... ... ... ... көрініс береді.
Егер тұлға өзінің әрекетінің нақты мәнісін түсінуге қабілетсіз ... ... ... ... ... ... ... арасындағы себепті
байланысты түсінбесе ол ... ... ... қабілетсіз болады.
Интеллектуалдық белгінің ... ... ... тұлғаның, жасаған
әрекеттерінің әлеуметтік маңызын, олардың қоғамдық ... ... ... ... критеридің екінші белгісі жоғарыда атап ... ... ... ... Яғни ... өз әрекеттеріне басшылық
жасай алмауы. Адамның еркі оның санасы мен ... ... Адам ... ... ... ... түсіне алмаған кезде, оның еріктілік
қызметі де бұзылып ол өз ... ... ... ... ... ... психикалық қызметінің барлық саласын немесе оның кейбір
жеке жақтарын кеселге ұшыратуы мүмкін. Сондықтан кей ... ... ... ... ... отырып, өзінің әрекетінің нақты жағын ... ... ... ... түсінуі мүмкін, алайда психикасының бұзылуы
салдарынан өзінің әрекеттеріне басқару жасай алмайды. ... ... ... деп ... ... ... ... есі дұрыс еместігі оның қылмыстық заңда қарастырылған ... ... ... оқиғасында және оның осы іс-әрекетті жасаған сәтіне
байланысты ғана анықталады. Тұлғаны есі ... емес деп тану ... ... сот, ... ... ... Егер анықтама тергеу немесе сот тұлғаның психикалық ... ... ... соттық-психиатриялық сараптама тағайындауға
міндетті. Сонымен есі дұрыс емес деп танылған тұлғаға медициналық ... ... ... мүмкін. «Қылмыс жасаған кезінде психикасының
бұзылуы салдарынан өзінің іс-әрекетінен іс жүзіндегі сипатымен қоғамдық
қауіптілігін толық ... ... ... не оған ие бола алмаған есі
дұрыс адам ... ... ... тиіс». Бұл ретте әңгіме ... есі ... ... психикалық аномалияға ұшыраған адамдардың
қылмыстық жауапкершілігі жөнінде болып отыр. Осындай тұлғалар шектеулі ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
тұлғаның өзінің әрекетінің ... және ... ... ... ... және оларға басшылық жасай алмауы, есі ... ... ... ... ... ... ... органдары және сот
психикалық бұзылудың дәрежесін және оның тұлғаның қылмыс жасауына тигізген
ықпалын анықтауы ... олар өз ... ...... сараптың
қортындысымен және алдын ала ... сот ... ... ... ... ... шығарылмайтын психикасының бұзылуын сот
жаза тағайындау кезінде жеңілдетуші мән-жай ретінде ... және ... ... ... ... ... ... негіз
болады.
Алкогольді ішімдікті, есірткі заттарды немесе басқада ... ... ... қылмыс жасаған адам қылмыстық жауаптылықтан
босатылмайды. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... жеке ... қарсы күш қолданумен жасалатын,
автокөлік қатысты қылмыстар мас күйінде жасалатындығы белгілі ... ... ... ... ... мас ... қылмыс жасаған адам ешуақытта
қылмыстық жауапкершіліктен босатылмайды деп түсінбеуіміз керек. Бұл адамның
тек мас болу ... ... ... ... ал ... ... бойынша ол қылмыстың жауапкершіліктен
босатылуы мүмкін. Мастықтың екі түрі бар ... және ... Мас ... ... ... ... ... жауапкершілігін сөз
қылғанда біз физиологиялық мастықтан, потологиялық мастықтың ... ... ... қабылдау адамның қысқа мерзімдік психикалық
бұзылуына соқтырады сондықтан ол өз ... есеп бере ... ... ... ... ... ... созылмалы нашақорлықпен ауыратын
адамдардың наркотик заттарды ... ... ... ... естен шығармауымыз керек.
Қортындылай айтқанда қылмыс субъектілерін біз жалпы және арнайы қылып
бөлеміз. Жалпы субъектінің белгілері жеке тұлға, есі ... ... ... белгілі бір жасқа толу, арнаулы ... ... ... ... ... ... ... қосымша белгілер азаматтығы, жынысы, кәсібі, лауазымдық жағдайы
т.б. жатады. Азаматтық қандай жағдайда қылмыс ... ... ... ... ҚК-тің 165-бабында: Мемлекеттік опасыздық яғни соғыс
уақытында немесе қарулы жанжал ... жау ... өтіп ... сол ... ... мемлекеттік құпияларды жатқа беруден не Қазақстан
Республикасына қарсы ... ... ... ... ... ... немесе олардың өкілдеріне өзге де көмек көрсетуден,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... нұқсан келтіру немесе әлсірету мақсатында жасалған ... ... Яғни ... ... ... болып 16
жасқа толған тек Қазақстан Республикасының азаматы табылады.
Сонымен қатар ҚК-тің 166 бабына назар аударсақ онда ... ... ... шет ... ... шет ... ... олардың өкілдеріне беру, сол сияқты оларға беру ... ... ... ... ... шет ... барлаудың тапсырмасы бойынша өзге
де ... ... ... сыртқы қауіпсіздігі мен
егемендігіне зиян ... ... ... үшін беру ... ... егер ... шет ... азамат немесе азаматтығы жоқ адам жасаса – деп
көрсетілген. Яғни шпиондық субъектісі ... 16 ... ... шет елдік
азамат немесе азаматтығы жоқ тұлға толады. ... ... ... ... қылмыс субъектісінің белгісі болады. Мысалы 120 ... яғни ... ... басқа адамдарға күш қолданып немесе
қолданбақшы болып қорқытып, не ... ... ... ... ... ... Зорлаудың субъектісі болып 14 жасқа толған ер адам
табылады. ... әйел адам ... ... ... ... Қандай жағдайда
(үйге алдап алып келу, күш қолдану, психикалық әсер ету) кәсібі, лауазымдық
жағдайы. 118бап: ... ... ... ... ... ... көмек көрсетуге
міндетті адамның дәлелді себептерсіз науқасқа көмек көрсетпеуі, егер бұл
абайсызда науқастың денсаулығына орташа ... зиян ... ... деп ... Яғни қылмыс субъектісі 16 жасқа толған заңға сәйкес
немесе арнайы ереже бойынша медициналық ... ... ... ... оларға дәрігерлер, хирургтар, медсестралар т.б. жатады.
Қысқаша айтқанда қылмыс субъектісінің жалпы белгілерімен қатар
берілген қылмыс ... үшін ... ... ... қосымша белгілерге ие
жеке тұлға ... ... ... ... таылады. Бұндай жағдайда
әдетте лауазымды ... ... ... ... бір кәсіппен немесе
белгілі бір қызмет түрімен айналысатын ... ... ... ... ... туралы мәселенің тарихында оны анықтау
мен оның белгілерін бекіту тұрғысында әртүрлі пікірлер айтылған. Алайда бұл
мәселе ... ... ... етуші құқықтың барлық салалары немесе тек қылмыстық құықық
үшін лауазымды тұлғаның ұғымы туралы пікірталас Қазақстан ... ... ... ... ... жалғасты.
Қылмыстық Кодексте лауазымды тұлға және жауапты мемлекеттік
лауазымды атқаратын тұлға ... ... бере ... ... өте ... жасаған.
«Лауазымды тұлға» түсінігі ҚК-тің 307 бабының І ... ... ... ... ... ... арнаулы өкілеттік
бойынша өкіметтің өкілі қызметін жүзеге асырушы не мемлекеттік органдарда,
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... Республикасның басқа да
әскерлері мен ... ... ... немесе әкімшілік-
шаруашылық қызметтерді орындаушы адамдар лауазымды тұлғалар деп танылады.
Сонымен қатар аталған ... ... ... ... Мемлекеттің
функцияларын және мемлекеттік органдардың өкілеттігін тікелей орындау үшін
Қазақстан Ресубликасының Конституциясында, Қазақстан ... және өзге де ... ... ... ... ... ... қызмет туралы заңдарға сәйкес мемлекеттік қызметшілердің
саяси қызметін атқаратын адамдар деп түсініледі.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде негізінен ... бар ... ... ... екі ... бөлініп берілген ,
олар лауазымдық және әскери қылмыстар туралы тараулар. Одан басқа ... ... ... ... ... тікелей көрсетіледі
немесе оның мазмұнынан арнайы ... ... ... ... Олар ... ... үшін міндетті, қылмыс субъектісінің жалпы
түсінігі үшін факультативті болып табылады.
Қылмыстың арнайы субъектісінің ... ... ... ... яғни ... ... болады. Н.Ф. Кузнецова бұл белгілерді үш
топқа бөледі: 1) ... ... ... және ... ... белгілер (азаматтығы, тұлғаның лауазымдық жағдайы кәсібі,
қызмет түрі, атқаратын жұмысының сипаты, әскери қызметке ... ... ... сотталуы немес қамауға алынуы, сотталғандығы); 2)
субъектінің жеке ... ... (жас ... ... ... ... жәбірленушімен арақатынасы (жәбірленуші және басқа
тұлғалар мен туыстық, қызметтік және басқалай ара ... ... төл ... ... ... қылмыстың
рецидивімен күрес практикасы рецидивистерге ... ... ... оның ... ... шабылмайтындығын дәлелдеп отыр.
Кәсіби және рецидивті қылмыс ұйымдасқан қылмыстылықтың қалыптасуына
айтарлықтай ... етіп ... ... ... ... өзі ... органдарынан жауаптылық пен жазаны күшейтетін ... ... ... ... ... ... ... табанды
түрде талап етіп отыр. Әрине бұл өз кезегінде қылмысты саралаудың ... ... ... бір ... ... Кінә нысандарының және қылмыстың субъективтік жағының өзге
белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы
Қылмыстың субъективтік жағы кінә, ниет және ... ... ... оның ... ... да ... ... олар оны
кінәнің мазмұнына кіргізеді.
Жалпы қалыптасқан пікір бойынша ... ... ... ... ... ... ниет және ... сипатталатын
тұлғаның жасаған қылмысқа деген психикалық қатынасы ретінде бағаланады.
Қылмыстың ... ... ... ... (міндетті) және
факультативті (қосымша) болып бөлінеді. Олардың біріншісіне кінә, дәлірек
айтқанда оның қасақаналық және ... ... ... ... бұл ... немесе абайсыздық (тиісінше олардың тікелей және
жанама, менмендік және немқұрайдық түрлері) жасалған қылмыстың мәнісі ... ... ... ... субъективтік жағының міндетті белгісі
ретінде кез-келген құрамда орын алады. Қазақстанның ҚК-нің ... ... ... олар жиі ... ... 157 бап ... соғысты тұтындыруға насихат жүргізу және жария ... ... бап – ... ... 177 бап ... 120 бап – ... ... – Пара беру.
Белгілердің екінші тобы – қылмыстың ниеті мен мақсаты кейбір
құрамдар үшін ... ал ... үшін ... факультативті белгісі
қызметін атқарады. Мысалы ҚК-тің 165 бабына сәйкес іс-әрекет Қазақстан
Республикасының сыртқы ... мен ... ... келтіру немесе
әлсірету мақсатында жасалған қасақана әрекет ғана мемлекеттік опасыздық деп
танылады. ҚК-тің 216 бабы бойынша ... ... оның ... ... ... ... деп ... Осыдан бірінші жағдайда
қылмыстың мақсаты мемлекеттік сатқындық құрамының ... ... ... ал екінші жағдайда – әдейі банкроттық ... ... пен ... ... ... (алайда ол барлық уақытта да
анықталуы тиісті болғанымен және жазаның түрі мен мөлшерін таңдауға ... ... ... 96 баб. 2 ... – Адам ... ... мән
жайда) басқа адамға ... ... қаза ... ... ... ... егер ол пайда табу ниетімен (пункт «з»),
бұзақылық ... ... «к»). ... ... ... қылмыстық ниеті оның
субъективтік жағынан міндетті белгісі болса соңғысында қылмыстың мақсаты
міндетті белгі болып табылады.
И. Г. ... ... ... ... ... заң мәтініңің өзінен туындайды немесе заңның тиісті баптарының
диспозициясын түсіндірудің әртүрлі амалдарының көмегімен анықталады.
Енді аталған белгілердің ... ... ... ... ... ... қатар қылмыстың іс-әрекетінің өзінің де белгісі болып
табылатын кінә түсінігінен бастаймыз.
Аталған мәселені анықтауды қылмысты ... ... ... ... талап
етеді: А.А. Пионтковский «Кінә туралы ілім ... ... ... аса ... ... болып табылады»- деп жазған./ 27/
Біз өз жұмысымызды орындау барысында ... ... ... ... ... ... анықтамасы қортындылай айтқанда
төмендегідей мазмұнда берілген: Кінә - бұл ... ... тиым ... ... абайсыздық нысанындағы тұлғаның онымен жасалған қоғамдық
қауіпті іс-әрекетке және оның салдарына ... ... ... ... бұл ... шын ... барлық заңгерлермен
қабылданған.
Кіәлінің, қылмыстық құқықтың және жалпы құқықтық ... ... ... көптеген ғылыми-практикалық ұстанымдар, көзқарастар
және ұсыныстар бар ... атап ... ... Кінә ... проблемалары бойынша тиісті пікір таластар өткізілген. Аталған
мәселелер әрекет етуші заңнаманың салаларын қолдану ... ... ... мен мәжілістердің талқылауының тақырыбы болды. Мысалы
кінә пайымынан бас тартып, тек оның қасақаналық және абайсыздық нысандарын
анықтаумен шектелу ... ... ... және ... ... есебінен кінәнің жаңа үшінші нысанын «біле тұра» ... ... ... ... ... ... ғылыми пікірталастарды талдау біздің
жұмысымыздың мақсаты болмағандықтан біз ... ... ... ... ... ғана ... аудардық. Ғылыми негізділігі күмән
туғызатындай кейбір ой-пікірлерге тоқталмастан, ғылыми ортада басымдыққа ие
болған және ... ... ... ... түсініктерді талдауды
ғана міндет ретінде қойғандықтан біз жұмысымызды ... ... ... ... және ... туралы. Олардың анықтамасы ҚК-
тің 20; 21 баптарында берілген. Тікелей немесе ... ... ... ... ... ... деп танылады. Егер адам өз ... ... ... ... оның ... ... ... болуының
мүмкін екенін немесе болмай қоймайтынын алдын алса білсе және ... ... ... ... ... ниетпен жасалған қылмыс деп
танылады. Егер адам өз ... ... ... қауіпті
екенін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуы мүмкін екенін алдын
ала ... осы ... ... ... де, ... ... түрде жол
берсе не бұған немқұрайды қараса, қылмыс жанама ... ... ... ... ... екі түрлі элементтен – интеллектуалдық
және еректілік кезеңнен құралады. Өзінің әрекетінің ... ... ... ... ... және сана-сезім арқылы өтетін оның ... ... ... ... ... кезеңін құрайды.
Зардаптың болуын тілеу немесе оның тууына саналы ... жол беру ... деп ... ... ... қоғамға қауіптілігін сезіну
қасақаналықтың қажетті элементі ... ... ... ... ... ... ... басты айырмашылық еріктілік сәтінен айқын
көрінеді. Тікелей қасақаналық барысында ... ... ... ... ... Тұлғада тікелей қасақаналық ниеттің болғандығын төмендегі
жағдайлардан байқауға болады. 1). Пайда болған салдар оның әрекетінің ... ... ... ... қызғаныштан, кек алу үшін кісі өлтіру). 2)
пайда болған салдар тұлғаның басқа бір мақсатқа қол ... ... ... болып табылады. (мысалы мұрагерлік мүлікке ие болу үшін кісі ... ... ... ... ... қауіпті салдардың болуын
тілемейді және бұл салдар оның әрекетінің түпкі мақсатына қол жеткізуіндегі
қажетті саты ... ... ... ... ... ... етуші
тұлға қоғамдық қауіпті салдардың болуының мүмкіндігін болжайды оларға
саналы түрде жол ... ... ... ... қарайды. Қоғамға
қауіпті салдарға тұлғаның саналы түрде жол беруіне, біз оның осы салдардың
алдын-алу немесе ... ... үшін ... ... ... ... қылмыстар үшін қасақаналықты тікелей немесе
жанама ретінде бөлудің ешқандай маңызы жоқ себебі қоғамдық қауіпті ... ... ... ... ... Формалдық құрамдағы
қылмыстың объективтік жағы кінәлінің ... ... ... ... сипатталады. Сондықтан біз тұлғаның іс-әрекетке деген ... ғана сөз ... Егер ... ... саналы әрекетті жасау
мүмкін болмайтын болса, онда ... ... ... үшін тек тікелей
қасақаналық ғана тән болады. ... ... және ... ... тек ғана ... емес ... бірге үлкен практикалық маңызы
бар. Мысалы кейбір қылмыстардың құрамы олардың ... ... ... қасақаналықпен жасалатындығынан көрінеді. Мысалы, талан-таражға
салу, мемлекеттік сатқындық, бандитизм. Осындай әрекеттерді ... ... ... тікелей қасақаналықтың болмауы өз кезегінде қылмыс
құрамының ... ... ... түрін анықтау, қылмысқа
дайындалғаны және қылмысқа оқталғаны үшін ... ... үшін ... ... табылады. Себебі қылмысқа дайындалу немесе оқталу тек тікелей
қасақаналық барысында ғана ... ... ... ... немесе
жанама қылып бөлумен қатар қасақаналықтың басқа түрін ажыратып ... ... ... ... ... ... дәрежесіне
байланысты қасақаналық анықталған және анықталмаған ... ... ... ... ... жәй және ... болып бөлінеді. Жай
анықталған қасақаналық барысында тұлға оның іс-әрекетінен ... ... және оның ... анық ... және тек ... ... тілеуді.
(Мысалы, адамды басынан мылтықпен ату) Баламалы анықталған қасақаналық
барысында тұлға ... ... ... болжайды және олардың болуын
тілейді (мысалы пышақ жұмсай отырып субъект адамға өлім келуі немесе ... ... ... ... ... ... және оның ... де қол жеткізуге
мүдделі)
Анықталмаған қасақаналық барысында тұлға келтірілетін залалды
сезінеді, және бірнеше ... ... ... ... ... ол
салдар оның санасымен нақтыланбаған. Субъект өзінің нақты қандай салдарға
қол жеткізгісі келетінін жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... ... ... отырып кінәлі, жәбірленушіге өлім келуі
немесе әртүрлі дәрежедегі дене жарақаты келуі мүмкін ... ... ... ... зиян ... нақтыламайды. Ол олардың қайсысына да қол
жеткізуге мүдделі.
Қасақаналықты анықталған және анықталмаған етіп ... ... үшін ... бар. Жай ... ... ... егер кінәлі
тілеген салдар оған қатысты емес ... ... ... ... ... тек сол ... ... тілеуге оқталу болып саналуға
тиіс. Мысалы жәбірленуші өлтіруді тілей отырып оған ауыр дене ... ... ... адам өлтіруге оқталу деп ... ... ниет ... ... ... ... ойластырылған және
кенеттен пайда болған болып бөлінеді. Алдын-ала ойластырылған қасақаналық
оның пайда болу сәтімен ... ... ... айта ... уақыт
болуымен ерекшеленеді. Осы уақыт аралығында кінәлі адам қылмысты жасаудың
жоспары мен ... ... оның ізін ... ... ... пайда болған қасақаналық ниет атауынан байқалып тұрғандай қылмыс
жасауға деген ниет кенеттен пайда болып ... ... ... ... ниет ... ... жан күйзелісінен туындаған жағдайда ... ... ... ... ... мүмкін. Жалпы тәртіп
бойынша алдын-ала ойластырған қасақаналық пиғыл, кенеттен ... ... ... ... ... ... ... кінәлі адам қылмыс
жасауға қалыптасқан әрекетін бірден жүзеге асыруы мүмкін. ... ... бар ... жоқ ... шешу ... ... ... барысында қатені құқықтық бағалау мәселесі ... екі түрі ... заң ... қате және ... ... Заң ... ... тұлға өзінің әрекетінің қылмыс екендігін немесе қылмыс болып
табылмайтындығын бағалауда жаңылсады. Бұл ... ... ... ... Егер ... ... ... қылмыстық жазалаушылыққа жатады деп
есептесе, ал іс жүзінде ол әрекетке қылмыстық заңмен тыйым салынбаса, ... ... ... ... ... ... ... әрекетін
қылмыс-деп санамаса, ал әрекетке қылмыстық жауаптылық белгіленген болса,
тұлға қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... іс-әрекетін
саралаудағы және соған сәйкес жаза түрі мен мөлшерін ... ... ... ... ... ... етпейді.
Фактілі қате дегеніміз қылмыс құрамының элементтеріне қатысты,
әрекетінің ... ... ... ... ... ... Қылмыстық құқық
теориясында және практикада фактілік қателерді төмендегідей түрлерге
бөледі: ... ... мен заты ... ... ... жеке басы
жөніндегі қате, себепті байланыс, ауырлататын мәністер бойынша қате.
Объект бойынша қате кінәнің нысанын ... ... ... ... ... өзгертеді.
Егер субьекті заңмен қатаң қорғалатын объектіге қол сұқтым дап
ойлап ... емес ... ... ... қол ... ол қатаң қорғалатын
объектіге қол сұққан ретінде жазаға тартылуы тиіс. Мысалы, тұлға әйелді
өлтіру ... оны екі ... деп ... ... ол ондай болмай шықса онда
ол кінәліге алдын-ала белгілі екі қабат әйелді өлтіруге оқталғаны ... ... ... ... ... екі қабат екенін алдын ... екі ... ... ... ол жәй кісі өлтіргені үшін жауапкершілікке
тартылуы тиіс. Жәбірленушінің жеке басына ... ... ... ... жеке ... ... ... міндетті белгісі болып
табылмаса жауапкершілікке ықпал етпейді. Мысалы көршісін өлтірмек ... ... ... Егер ... ... ... тергеушіні өлтірмек
болып алайда қателесіп кездейсоқ адамды өлтірсе ол ҚК-тің 340 бабы ... ... ... ... ала ... ... асыру адамның өміріне қол
сұққаны үшін жауапкершілікке ... ... ... 6-15 ... 340 баб ... ... өмір жазасы, өмір бойы бас бостандығынан айырылуы.
Зат бойынша қателесу екі жақты мәніске ие болады. Егер тұлға заттың
сапалық ... ... ... ... қателесу жауапкершілікте
ықпалын тигізбейді. Мысалы, ұры магнитофон ұрлаймын деп ... ... Егер ... ақша ... ... сейфті ашқанда
онда ақша жоқ болып шықса онда олардың әрекеті осы затты ұрлауға ... ... ... ... ... ... қателесу, тұлға, белгілі
бір себептермен, қол сұғылған объектіге залал келтіре алмайтын құралмен,
жасалған кезде орын лауы ... ... ... бос ... ... ... ... болады. Бұл жағдайда ол адам өлтіруге оқталғаны үшін жауапқа
тартылуы тиіс.
Егер субъект ... ... ... заңмен қоргайтын
объектіге залал келтіру мақсатын да оған жарамйтын құралдарды пайдаланса
(дуа салу, қарғыс ... т.б.) ол тек ... ... ... табылады және
қылмыстық жауапкершілікке тартуға жатпайды. Себепті байланыс ... ... ... ... пен ... арасындағы себепті байланысқа
қатысты жаңылысу болып табылады. Егер тұлға өзінің әрекетінен ... ... анық ... ... онда оның ... ... ... бойынша
қатесі жауапкершілікті анықтау үшін маңызы ... ... ... ... ... ұру арқылы өлтірмек болды ал ол күре тамырынан
қан кету салдарынан қайтыс болды, ондай ... ... ... үшін
ешқандай маңызға ие болмайды. Егер субъект өзінің әрекеті қандай ... ... ... ... онда қасақаналықпен зиян келтіру болып
табылмайды. Егер ... ... ... ... ... ... ол ... белгілері бойынша қателесу болып саналады. Бұл кезде
екі жағдай орын алуы ... ... ... ... өзі ... ... ауырлататын мән-жай екенін білмейді. Мысалы ұйымдасқан топ болып
ұрлық жасау 175 ... ... ... ... ... ол ауыр ... табылатынын тұлға білмеуі мүмкін.
Бұл жағдайда қателесу назарға ... және ... ... ... ... ... ... субъект өзінің ... ... ... ... ... Мысалы қылмысқа көмектесуші
ұйымдасқан топқа немесе ... ала сөз ... ... ... ... ... отырғанын білмеуі мүмкін, сондықтан жай ұрлыққа
қатысқаны үшін жауапқа тартылуы ... ... ... кез-келген түріне
заңи баға бергенде тұлға жауапкершілікке тек оның ... ... ... тиіс ... жалпы ереже басшылыққа алынуы керек.
ІІІ – тарау . Қатысушылықпен жасалған қылмыстарды және қылмысты-құқылық
нормалардың бәсекелестігі барысында қылмысты саралау
ІІІ-1. Қылмысқа ... ... ... 1959 ... ... кодексінің және Қазақстан
Республикасының 1997 жылғы жаңа ҚК-нің нормаларын салыстырмалы түрде ... ... жаңа ... ... ... 120 бабында сараланған белгі
ретінде ескерілген болса, Қазақ КСР-ның ескі ҚК-інде ол тек ... Бұл ... ... ... ... қауіптілігінің өсе
түскендігін дәлелдейді.
Қатысушылық қылмыстық жауаптылықтың қандайда болмасын ерекше
негіздемелерін туындатпайды. ... ... 3- ... ... ... ... ... бірнеше тұлғаның күш біріктіруші
арқылы жасауы жағдайына да толықтай тиісті болды. Алайда қатысумен ... ... ... және оның қажетті элементтерінің бірі –
қылмысты саралау өзіндік ерекшеліктерге ие ... Олар ... ... ... салушының немесе көмектесушінің іс-
әрекеттерін саралау көп ... ... ... ... болады. Себебі тек соның әрекеттерінде ғана жасалғаны үшін барлық
қатысушылар жауаптылыққа тартылуы тиісті қылмыс ... ... ... ... ... ... әрбір адамның жеке жауаптылығы принціпі
болғанымен ұйымдастырушы, айдап салушы, көмектесуші ... ... ... ... бөлек қарастыруға болмайды.
Қатысушылар (ұйымдастырушы, айдап салушы және көмектесуші) мен
орындаушының жүзеге ... ... ... басқа қатысушылардың да
жауапкершілігін шешу туралы ... ... ... ... болуы
қарастырылады. Мысалы, егер ... оған ... емес ... әрекетін оқталу сатысында тоқтатын болса онда барлық қалған
қатысушылары да ... ... үшін ... ... ... ... әрекетін саралау ең алдымен қылмысты бірнеше тұлға
бөліп жасау процесінде оның атқарған рөліне тәуелді яғни ... ... ... олар ... ... ... және қатысушылар арасындағы өзара
байланыстың сипаты қандай, олардың арасында алдын ала сөз ... ... ... ... түрі ... ... ... және
қатысушының түрі есепке алына отырып шешіледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... құрамының сараланған түрі ретінде қатысудың нысанына
тәуелді ... ... ... ... адамдар тобының жасауы 6-
бапта, алдын ала сөз байласқан адамдар тобының жасауы 49-бапта, ... ... ... 63 бапта және қылмысты қылмыстық қауымдастықтың
(қылмыстық ұйымның) жасауы Ерекше бөлімнің 2 бабында қарастырылған.
Қылмыстық топ ... ... ... бірінші нысаны)
барысында қылмыстың барлық қалыптасушылары ҚК-тің Ерекше бөлімінің ... ... ... 28 ... сілтеме жасалмай жауаптылыққа тартылатыны
белгілі ... ... ... ... ... ... ... Орындаушы түсінігін дұрыс ұғыну және анықтау адамдар тобымен
жасалған қылмысты дұрыс ... ... ... ие ... Сондықтан да
Қазақстан Республикасының жаңа ҚК-де орындаушы ұғымы кеңейтіліп оған ... ... ... ... ғана ... ... ... бірге оның
жасалуына тікелей араласпаған тұлғаларда жатқызылады. Ондай адамдарға ... ... ... ... және ... ... алып ... тұрып қылмыс жасау орнында бөгде адамдардаң болмауын, ... ... ... ... көрмеуі мақсатымен қадағалап тұрған
адамды жатқызуға болады.
Қылмысқа қатысушылықтың бірінші нысанында қатысушылардың әрқайсысы
қылмыс құрамының ... ... ... ... орындауға
қатысады немесе толық көлемінде не белгілі шамада орындайды. Қылмысты бір
тұлғаның жасауынан айырмашылығы топтық қылмыста ... ... ... ... ... ... жақтың белгісін құрайтын бір әрекетті
орындау үшін өзінің күштерін біріктіретін бірігіп ... ... Оның ... ... ... ... қылмыстың объективтік
жағының барлық белгілерін ... ... ... ... ... бұл ... тек ... бөлігін жасайтын жағдай кездесуі
мүмкін.
Орындаушылардың әлде біреуінің ... ... ... жағының барлық белгілеріне ие болмаған кезде, қылмысты сарлау
мәселесі бойынша ... жиі ... ... ... ... ... ... тұлғаны бірігіп орындаушы немесе қылмысқа көмектесуші ... ... ... ... ... ... қою жиі қиындық келтіреді
және топтық қылмыстарды саралаудағы ... ... ... көмектесу әрекеттері қылмыстың объективтік жақтарын
орындау бастағанға дейін сонымен қатар оның ... ... ... аяқталғанға дейін жүзеге асырылады. Егер көмектесуші ... ... ... ... ... құрайтын әрекеттердің
орындалуына көмектесетін болса егер ол болар-болмас ... ... ... ... ... тиіс. Істерді тергеу және сот
тергеуі барысында ... ... ... ... тұлғаның іс-әрекетін
қалай саралау керектігі ... ... ... ... адамдар тобымен
жасалған немесе бір тұлғамен жасалған қылмыс ретінде бағалау ... ... ... ... Пленумы қаулыларында бұд сұрақтарға
жауап берілген.
Атап айтқанда «Бөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... 1996 жылғы 25-шілдедегі қаулысының 7 ... ... түрі үшін ... ... ... жасқа
жетпеген немесе есі дұрыс емес деп ... ... ... ... ... тобымен жасалған талан-тараж ретінде бағаланбайтындығы
көрсетілген.
Қатысушылардың жеке ... ... ... мен
орындаушының жауапкершілігінің әртүрлі болуы мүмкіндігінен көрініс табады.
Мысалы, ... ... ... ... ... өз ... бас тартуына
байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылуы ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауға көндіруге
бағытталған ... ... ... ... ... ... көрсеткені үшін 24, 28 баптар бойынша және ҚК-тің ... ... ... ... ... ... жасалған қылмысты саралау ... ... және ... ... ... алу олар ... ... және ұйымдастырушының, айдап салушының, көмектесушінің жеке
бастарына қатыстылығы тәуелділікте ... ... ... ... немесе көмектесушіге қатысты мән-
жайлар тек ... ... ... ... ... ... ... және басқа тұлғалардың әрекеттерін саралау барысында есепке
алынбайды. Мысалы пайдакүнемдік ... ... адам ... ... ... 2 бөлімі «з» пункіті ... ... ... ал ... ... ... 2 бөлімнің басқа пункттерімен саралануы
мүмкін.
Орындаушының іс-әрекеттеріне және жеке ... ... ... ауырлататын мән-жайлар әртүрлі заңи салдарды туындатуы мүмкін. Мысалы,
егер орындаушы жәбірленушінің мүшелерін немесе тінін пайдалану ... ... онда ... ... ... орындаушының әрекеттері
сияқты ҚК-тің 96 бабы 2 бөлімі «м» пункті бойынша саралануы тиіс.
Қылмыстың ... ... ... ... ... ... саралауға әсер етеді. Мысалы әскери қылмыстардың
субъектісі болып жалпы ... ... ... ... ... не келісім шарт
бойынша Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
жиындардан өтуі кезіндегі запастағы азаматтар табылады.
Әскери қылмыстардаң орындаушысы болып тек ... ... ... ғана ... ... ие емес ... ... бола алмайды
бірақ ұйымдастырушы, айдап салушы, немесе көмектесуші ретінде қылмыстық
жауаптылыққа тартылуы ... ... ... ... қашқындық жасайды.
Оның іс-әрекеттері ҚК-тің 373 бабы бойынша ... ... ... ... сол бап ... ... 28 бабына сілтеме
жасау арқылы саралануы тиіс. Осы жағдайда олардың іс-әрекеттері ҚК-тің 373
бабы 2 ... ... ала сөз ... адамдар тобымен (егер осындай
сөз байласу анықталса) жасалған қашқындық ... ... ... жеке ... ... және ... субъектісінің белгілері
болып табылмайтын мән-жайлар тек орындаушының өзінің әрекеттерін саралау
барысында ғана ескерілуі тиіс. Мысалы, алаяқтықты ... ... ... екі рет ... адам ... ал оған ... бұл ... ие емес тұлға болса онда орындаушы ҚК-тің 177 бабының 3 бөлімі
«в» ... ... ... ... ал көмектесуші (егер олардың арасында
алдын ала сөз ... орын ... ... ... 28 баб, 177 баптың 2
бөлімімен ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамды
қылмыстық іске тартудың орындаушысы және ... ... ... ... да ... ... ... Егер бұл қылмыстың орындаушысы ата-
ана педагог немесе кәмелетке ... ... ... заңмен
жүктелген өзге адам болып табылмайтын бұл қылмыстың айдап салушысы ҚК-тің
28 және 131 баптың 1 ... ... ... ... ... шығуы барысында қатысушылардың ... ... бір ... ие. ... ... ... 30- бабына
сай қылмысқа қатысушының, басқа қатысушылардың ойында болмаған қылмысты
жасауы оның шектен шығушылығы деп ... ... ... үшін ... ... ... тартылмайды.
Қылмыстық құқық теориясында қатысушының шектен ... ... ... 2 ... бөлу қабылданған. Сандық шектен шығушылық ретінде
қатысушы, топтық барлық қатысушылармен алдын ала келісім жасалған ... ... ... ... кезде орын ... ... ... бірі ... қатысушылардан жасырын мүлікті (басқа
қатысушылармен бірге ұрланған мүліктен бөлек) басқа ... ... ... 500 ... есептік көрсеткіштен асып түсетін мүлікті ұрласа
ол ҚК-тің 175 бабының 3 бөлімімен ... ... ал ... қатысушылар
егер ұрланған мүліктің бағасы аталған көрсеткіштен асып түспесе ҚК-тің ... 2 ... ... ... ... ... ... сөз байланысқан қылмысымен бір
тектес ... ... ... ... қатысушының шектен шығушылығының
сапалық түрі ... ... ... ... тобы дәріханадан
медикаменттерді ұрлау барысында олардың біреуі, олардын ... ... ... Ол екі ... ... үшін ... тартылады:
ұрлық жасағаны үшін (ҚК-тің 175 бабы) және ... ... ... ... үшін (ҚК-тің 260 б) ал, қалған қатысушылар тек ұрлық
жасағаны үшін ... ... ... қортынды қатысушының шектеу шығуы
ұйымдасқан топтарда және қылмыстық қауымдастықтарда орын ... ... ... ... арқылы жасалатын топтық қылмыстарда ғана мүмкін болады.
Бірігіп қатысушылықтың ең ... ... ... ұйымдасқан топ
және қылмыстық қауымдастықтың табылатыны белгілі, құқыққорғау, шаруашылық
және ... ... ... коррупциясы арқылы сипатталады. Бұл
қылмыстық топтар үшін топтар үшін ... ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекеттерін
бейтараптандыруға мүмкіндік беріп ғана қоймай ... ... ... өз ... ... олар ... осы ... ресми
құрылымдарды пайдалануға оларға қатырына енуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... үшін ... белгілерін анықтау қажет. Ұйымдасқан топтың сипаттау
белгілері ... бір ... ... ... ішінде ауыр және аса ауыр
қылмыстарды жасау үшін күні ... ... ... ... ... ... байласуда қатысушылықтың берілген нысанасының міндетті белгісі болып
табылады. Олай болмаған жағдайда қылмыс жасау үшін күні бұрын ... ... ... ... ... үшін ... белгілер топтың
тығыз ұйымдасқандығы және оны құрудың мақсаты ауыр және аса ... ... ... табылады. Аталған белгілердің біреуінің болмауы
қылмыстық қауымдастықтың қатысушылықтың нысаны ретінде жоқ екендігіне ... ... ... ... ұйымдасқандық белгісі, белгісінің болмауы олар
әртүрлі сипаттағы соның ішінде ауыр және аса ауыр қылмыстарды жасау ... топ ... Бұл ... ... ... ... ... болса) бар екендігі танылады. Қылмыстық қауымдастықтың екінші міндетті
белгісі топ тек ауыр және аса ауыр қылмыстарды ғана ... үшін ... ... ... ... ... қылмыстық топ жала жабуды тарату үшін
құрылған болса қылмыстық ұйым болып ... ... ... 31 ... 5 бөліміне сай
ұйымдасқан топты немесе қылмыстық сыбайластықты ... не ... ... адам ... ... ... ... баптарында көзделген
жағдайларда оларды ұйымдастырғаны және оларға ... ... ... оның ... ... ... ... топ немесе
қылмыстық сыбайластық (қылмыстық ұйым) ... ... ... үшін ... ... ... ... қызметінің процессінде ұйымдасқан топты ... ... ... ... нені ... ... алудың
маңызы зор. Ұйымдастырылған қылмыстық топтың жұмысының бағытын анықтау
(қылмыстық іс-әрекеттердің ... ... топ ... ... ... ... қол сұғу ... анықтау, қылмыстық құрылым
мүшелеріне нұсқаулар мен тапсырмалар беру т.б.) болып табылады.
IІІ-2. Нормалар бәсекелестігі ... және ... ... заң ... ... ... теориясы және
практикасының дербес институты ретінде оларды тергеу және тиісті соттың
істерді тексеру ... ... ... бір ... ... бастауы қылмыстық-құқылық нормалардың құрастырылуының өзінде:
жалпылама тұжырымдар және ҚК-тің ... ... ... ... мен ... ... қылмыстық заң нормаларын
жасақтаушылар мен құрастырушыларға заңшығарушы тарапынан қойылатын талаптар
өсе түседі. Олардың құқықшығармашылық қызметі барынша күрделі, ... ... ... ... ... ... ... жалпы және арнайы
теоретикалық ... ... ... ... ... ... нормалар бәсекелестігі дегеніміз бір қылмыстың ҚК-
тің Ерекше бөліміндегі екі немесе одан да көп ... ... ... ... табылады, яғни ол қылмыс бір ... ... ... ... ... қамтылады.
Аталған бәсекелестікті бір құқыққа қайшы әрекеттің ... ... ... екі ... одан да көп қылмыстық заңның бар
болуы ретінде анықтауға болады.
Мысал ретінде төмендегіні келтіре кетейік, адамдар ... ... ... ... ... жасалған ұрлық (п «а». бөлім 2. бап. 175 ҚК) және
ұйымдасқан ... ... ... Немесе «Лауазымдық өкілеттіктерін
теріс пайдалану» (ҚК-тің 307 бабы) және «Қызметтік жалғандық» ... ... Бұл ... ... тұлға өзінің қызметтік жағдайын қасақана қызмет
мүдделеріне қарсы пайдалануды мүмкін. Оның әрекеттері жеке мүдделілікпен,
пайдакүнемдік ... ... және ... ... зиян ... ... ... құжаттарға көрінеу жалған мәліметтерді енгізу ... ... және ... міндеті бәсекелестіктегі қылмыстық-
құқылық нормалардың біреуін дұрыс таңдап алу. Яғни ... ... ... ... ... әлеуметтік және құқықтық табиғатын
барынша дәл көрсететін ҚК-тің Ерекше ... тек бір бабы ... ... ... бәсекелестігі құқықтық құбылыс
ретінде белгілі бір шамадағы күрделі құрылымды ... бұл ... ... ... ... ... ... әртүрлі
баптарында жазылған бірдей қылмыстардың белгілерін қарастыруы олардың
арасындағы ортақтық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бірақ соңғысы және бұл басты, маңызды ... ... тек, ... ... мен ... ... ... ұқсастық болып
табылады. Олардың айырмашылығы да осыдан көрінеді.
Көрсетілген параметрлар бойынша ... ... ... екі негізгі түрін айырып көрсетеді. Бұл түрлер ... ... ... ... ... Өзге ... үш түрін ажыратып көрсетеді: а) жалпы және ... б) ... ... в) ... және бүтіннің. Б.А.
Куриновтың пікірінше екі түрі барынша айқын көрінеді: 1) жалпы және арнайы
нормалардың бәсекелестігі; 2) ... ... ... ... ... ... ұғынуда қиындық болмаса ал
жалпы және арнайы норнмалардың бәсекелестігінде бұл ... ... ... ... бұл бәсекелестік бір норманың өзінің
көлемі ... ... айта ... кең ... ... норма – тек олардың бөлігін қарастырады. Норманың ... ... ... түрі ... ... ... бойынша
айырмашылығына байланысты. Жоғарыда келтірілген лауазымдық қылмысқа
байланысты ... ... ... ... теріс пайдалану» ҚК-тің 307
бабы жалпы норма болып табылады (лауазымдық қылмыстың түсінігі ... ... 314 бабы ... ... ... норма ( лауазымдық
жалғандықтың белгілері көрсетіледі). Лауазымдық жалғандық – бұл ... ... ... ... ... ... ... оның жеке
жағдайы.
Нормалардың мазмұны ... ... ... ... үшін ... ... бап (ҚК 179 б.) және 103
бап. ... ... ауыр зиян ... ... ... ... норма өзінің мазмұны бойынша толығырақ. Ол тек ... мен ... үшін ... денеге зиян келтірулерді қамтып ғана
қоймайды сонымен қатар ... ... ... ... ... Ал екінші норма ҚК-тің 103 бабы бұл белгілерді бермейді.
Ендеше жалпы және арнайы нормалардың бәсекелестігінде олардың ... ... ... бағыныстылығы мен нақтылануынан көрініс
табады.
Әрекет етуші заңнама жалпы және арнаулы ... ... ... ... ... ... (ҚК-12 бап. 3бөлім) мысалы,
ҚК-тің 228 бабы «Өкілеттіктерді теріс пайдалану» және арнайы норма (ҚК ... ... ... ... Аталған жағдайда арнайы норма қолданылады.
Берілген қоғамдық ... ... ... ... ... Жалпы норма
– топтық құрам арнайы нормамен қамтылмайтын ... ... ... құқық бұзушылықтар үшін бөлек сақталып қойылғандай болады. Соңғысы
өз кезегінде жалпы ... ... ... ие болып сонымен қатар
өзіндік ерекше белгілерді де кірістіреді. Тек солар ғана арнайы ... ... ... ... ... және сот органдарының практикасы,
жалпы нормамен бәсекелестіктегі арнайы ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Нормалардың осындай бәсекелестігі кезінде мынадай құқықтық жағдай
қалыптасуы мүмкін: бір ... екі ... ... ... Олар ... бір бабының әр түрлі ... ... ... ... Бұл айтылғандар құрамының негізгі және
сараланған ... ... ... ... ... ... Мысалы
181 баптың 1 бөлімі «Қорқытып алушылық» оның негізгі құрамын қарастырады,
ал 2 бөлімі сараланған (күш ... ... ... алушылық). Ол
арнайы норма болып табылғандықтан оған басымдық беріледі.
Құрамының бірнеше басымдық берілген ... ... ... ... ҚК-тің 181 бабының 2 бөлімі аталған ... 3 ... ... ... ... жәбірленушінің денсаулығына ауыр
зардап келтірумен ... ... ... Бұл ... ... ... жеңілірек сараланған белгіні сіңіруіне байланысты 181
баптың 3 бөлімі қолданылады.
Арнайы қылмыстық-құқылық нормалардың ... ... бұл ... ... ... ... әрекет етеді. Яғни жеңілірек
қылмыстық жауапкершілікті ... ... ... ... Ол ереже
Қазақстанның қылмыстық және қылмыстық – іс жүргізу ... ... атап ... ... ... және ... ... заңшығарушысы Қылмыстық кодексте қылмыстың жиынтығын
қылмыстық-құқылық нормалардың бәсекелестігінен айырып көрсеткен. ... ... ... ... және оның маңызын бекітеді. Егер белгілі
бір және нақ сол ... ... ... ... ... және арнаулы
нормаларының белгілеріне сәйкес келсе, қылмыстардың ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінің арнайы норманы қамтитын ... ... ... ... ... ... дұрыс қолдану тек төмендегі шарттар орындалғанда ғана мүмкін
болады. 1) ... ... оның ... және ... ... 2) ҚК-тің Ерекше және Жалпы бөлімдері баптарының жүйесін білу.
3) Әрекет ... ... ... ... ... О Р Ы Т Ы Н Д ... ... құрамы саралаудың заңды негізі» атты тақырыпқа ... ... ... ... ... ... қылмыстық
заңнаманы жүзеге асырудағы және қылмыстылықпен күрестегі маңызын атап ... ... ... ... ... біз қылмыс құрамының ... ... ... ие ... көз ... Қылмыс құрамы
заңшығарушымен қылмыстық-құқылық нормада бекітілген ... ... ... өз ... қандай іс-әрекеттің қылмыстық жауаптылықты
туындататындығын және ... ... ... ... қылмыстың қай түріне
жатқызылатындағын айқын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ие болатындығын анық байқауға болады әрине біз
бұл жерде құқық ... ... тек ... ... ... ... етіп отырғанымызды еске сала кетудің артығы болмас.
Әрине берілген жұмыс қылмысты саралаудың барлық кешенді ... ... ... ... шешімін табудың жолдарын көрсетеді деп
санай алмаймыз. ... ... ... ... ... мазмұнында біз
қылмысты саралаудың құқық қолданушылық қызметінде ерекше орын алатындағын
яғни құқықтық нормаларды қолданудың көптеген басқа ... ... ... алғы шарт ... табылатындығын атап көрсеттік.
Қылмысты саралау дегеніміз жасалған іс-әрекет белгілерінің қылмыстық
заңда ... ... бір ... ... дәл ... тиісті
процессуалдық актіде анықтау және бектіу болып табылады.
Қылмысты дұрыс ... ... ... ие ... ... ... ... М. Деген азамат өзінің әйелінің ... ... ... ... шығып әйелін ерекше қатігездікпен
өлтірген. Тергеу органдары оның ... ... 96 ... 2 ... ... саралаған ал сот онымен келісіп 12 жылға бас бостандығынан
айыруға жаза ... ... ... әрекетінде жан күйзелісі жағдайы
болғандығын атап өткен. Жоғарғы сатыдағы сот кінәлінің ... 98 ... ... ... ... оған осы бап ... 2 жыл бас бостандығынан айыру
жазасын тағайындаған. Осы мысалдан қылмысты дұрыс саралаудың ... ... ... ... үшін ... ... ие екендігін түсінуге
болады.
Жұмысымыздың қортындысында қылмысты ... ... ... ... ... ... атап көрсеткендей болып табылатынын
оның мазмұны негізінен «Қылмыс ... ... ... ... мен соттық қызметіндегі оның маңызын атап өтуге ... ... ... ... жақсы меңгеру негізінде ғана практиканың
тиісті мәселелерін оның ішінде оперативтік – тергеу ... ... ... ... ... да ... ... мүмкіндік пайда болады.
Қылмысты дұрыс саралаудың ... үшін ... ... ие ... атап ... ... біз қылмысты саралаудың заңды ... ... ... ... осы ... ... ... ие болатындығына назар
аударамыз.
Қылмысты дұрыс саралаудың әрекет ететін заңнамаға қатаң түрдегі
сәкестікте ... ... ... қамтамасыз етуге, адам мен
азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтап, қорғауға ... ... ... қол жеткізуге мүмкіндік беретін бірден-бір
жол.
Егер осы жұмысты орындау барысында ... ... ... мәселелерін ашып оның барысындағы қылмыс құрамының қылмысты
саралаудың заңды негізі ретіндегі маңызына ... ... ... алса ... алдына қойған міндеттерін орындалды деп санайды.
Сілтемелер
1 Куринов Б.А. Научные основы кваликфикаций преступлений. МГУ, 1976, 4 б.
2 ... В.Н. ... ... ... ... М., ... б.
3 Сергиевский В., Рахметов С. Квалифакация преступлений – Алматы: Өркениет,
1999, 8 б.
4 Кудрявцев В.Н. ... ... ... ... М., ... б
5 ... Б.А. ... основы квалификаций. МГУ. 1976, 12. б.
6 Сергиевский В., Рахметов С. Квалификация преступлений – Алматы: ... 9. ... ... В., ... С. ... еңбек. 10 б
8 Уголовное право. Особенная часть: Учебник (Под ред. д. ю н. Проф. Н. И.
Ветрова и д. ю н. ... Ю.И. ... – М.: ... ... 1998. 22 б
9 Кудрявцев В.Н. Аталған еңбек 16 б
10 Сериевский В., ... С. ... ... 13 ... ... Б.А. ... основы квалификаций преступлений МГУ, 1976. 10 б.
12 Бұл да сонда 67 б.
13 Советское уголовное право. ... ... М., ... ... 1977. 105 ... ... В.Н. Общая теория квалификации ... М., ... ... ... ... Часть Общая. Т. 1. Уголовный закон. М., 1970. 181 б.
16 Трайнин А.Н. ... ... о ... преступления. М., 1957. 60 б.
17 Брайнин Я.М. ... ... и ее ... в ... ... М., 1963. 94
18. Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации ... М., 2001. 59 ... Бұл да ... Пионтковский. А.А. Учение о преступлении. М., 1961. 115 б.
21. Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. М., 2001. 61 б.
22. Бұл да ... 62 ... ... Я.М. ... еңбек. 162 б.
24. Коржанский Н.И. ... ... и ... ... 1976. 37 ... Трайнин А.Н. Состав преступления по советскому уголовному праву. М.,
1951. 214 б.
26. Трайнин А.Н. ... ... о ... ... М., 1957. 194 ... ... А.А. Учение о преступлении. М., 1961. 301 б.
Пайдаланылған әдебиеттер.
І Нормативті-құқықтық актілер
1. Қазақстан ... ... ... ... “Жеті
жарғы”, 1999 – 424 бет.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Оқулық ...... ... 2000 – 176 ... ... к Уголовному кодексу Республики Казахстан. – Алматы. Баспа.
1999 – ... ... и ... материалы к Закону Республики Казахстан « О
борьбе с коррупцией» Алматы, ТОО «Баспа», 2001, ... ... ... ... Соты ... ... ... үшін
жауапкершілікті белгілейтін Заңдарды соттардың қолдану тәжрибесі
туралы” 1993 жылдың 23 – сәуіріндегі №1 ... ... ... ... ... 1993, №2).
6. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1993 жылғы 24 маусымдағы
№3 “Жаза тағайындалғанда соттардың заңдарды ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сот Жаршысы №2, 1993).
7. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының ... ... ... ... істерді қарау тәжрибесі туралы” 27 –
мамыр 1994 жылғы қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының “Азаматтардың өмірі мен
денсаулығына қарсы ... үшін ... ... ... қолдануы туралы” 1994 жылғы 23 – ... №7 ... ... ... ... Жаршысы 1994 №1).
ІІ. Арнайы әдебиеттер
1. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: ... ... ... ...
Алматы: Жеті жарғы, 1999 – 320 ... ... А.Н. ... ... ... бөлім – Алматы: Жеті жарғы, 2000
– 520 бет.
3. Ветров Н.И. Уголовное право. Общая и Особенная части: Учебное ... изд., ... и доп. – М.: ... мир, 2000 – 224 ... ... ... Особенная часть: Учебник / Под ред. Д.ю.н. ... и ... ... Ю.И. Ляпунова – М.: Новый Юрист, 1998 – 768
с.
5. Советское уголовное право. Общая часть. М., «Юрид. лит.», 1977 – ... ... ... право. Общая часть: Учебник / Под ред. Г.А.
Кригера, Н.Ф. Кузневцовой, Ю.М. ... – 2 –е изд., доп. ... – М.: ... МГУ, 1988. – 368 ... ... Н.Н. ... право: Учеб, - СПб.: Изд-во Михайлова В.А.,
1998. – 675 ... ... Я.М. ... ... и ее ... в ... ... М., 1963. 94 б.
9. Коржанский Н.И. Объект посягательства и квалификация преступления,
Волгоград, 1976.
10. Кудрявцев В.Н. ... ... ... ... ... ... 1972 – ... Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений-2-е изд.,
перераб. и ... М., ... ... ... ... В.А. ... основы квлификаций преступлений М., МГУ, 1976, -
185с.
13. Пионтковский А.А. Учение о ... М., 1961. 365 ... ... В., ... С. Квалификация преступлений – ... 1999 – 106 ... ... С.М., ... Н.Н. ... ... ... Учебное
пособие – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 176 стр.
16. Трайнин А.Н. Общее учение о ... ... М., 1957. 280 ... Яблоков Н.П. Расследование организованной преступной деятелности М.:
Юристъ, 2002 – 172 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы14 бет
Күндегі белсенді аймақтардың мультифракталды қасиеттері5 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь