Мектеп оқушыларының үлгермеуіне мұғалімнің қарым- қатынас стилінің әсері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1 БӨЛІМ. МЕКТЕПТЕГІ ҮЛГЕРМЕУШІЛІКТІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ СЕБЕПТЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ
1.1 Мектептегі үлгермеушіліктің феномендік сипаттары мен себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Жасөспірімдердің оқудағы қиындық ерекшеліктері мен үлгермеушіліктерінің негізгі факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Мұғалімдер мен үлгермейтін оқушылардың өзара әрекеттестік жағдайының ұйымдастырылу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4 Әлеуметтік . психологиялық тренинг мұғалім мен оқушы арасындағы қарым.қатынастың алғышарты ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2 БӨЛІМ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Зерттеу әдістемелерінің сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық және сапалық өңделуі ... ... ... ... ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ


Қазіргі кездегі психологияда барлық аймақтарда жұмыс сапасының арту мәселсі сөз болып жатқанда, мектептегі келешек ұрпақтың тәрбиеленуі мен білім алу деңгейіне деген жауапкершілік артады. Осы жауапкершілікті қолға алу мақсатында үлгермеушілікті басты мәселелердің бірі деп санауға болады.
Үлгермеушілікті жеңу тек ғана педагогтардың мәселесі ғана емес, сонымен қатар психологтардың да өзекті мәселесі болып отыр. Біздің зерттеу жұмысымыз мектептегі оқушылардың үлгермеуіне мұғаліммен қарым-қатынас стилінің әсер етуінің психологиялық ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Қазіргі кезде үлгермейтін оқушылардың көбеюіне байланысты педагогтар мен психологтар арнайы зерттеу жүргізуде. Осы үлгермеушілік мәселесінің туындауына түрлі жағдайлар әсер етеді. Көбінесе үлгермейтін оқушылардың сабақта үлгермеу себебі олардың әлеуметтік жағдайларына да байланысты, яғни отбасылық кейбір мәселелердің болуынанда көрінді. Сонымен қатар, жасөсіпірімдік жастағы оқушылардың сабаққа үлгермеу себебі, олардың кіші мектеп жасындағы оқу материалдарын толығымен меңгермеуінің әсерінен пайда болатыны бәріңізге мәлім. Сондай-ақ үлгермеушілік мәселесін зерттеген отандық психологтар ретінде З.И. Калмыкова, Н.А. Менчинский, Н.Т. Талызина, И.Ю.Кулагина және т.б айтуға болады.
Қазақстандық зерттеушілер К.А. Бегалиева, А.Д. Жұмабаева, Л.В. Лысенко, Э.И. Шыныбекова, В.В. Трифонова, А.М. Қарабаева және т.с.с педагог-психологтар осы үлгермеушілік мәселесінің жасөспірімдерде болуын ерекше зерттеген. Жасөспірімдік шақтағы тұлғалық жетілуге байланысты оқушының мұғаліммен қарым-қатынас стилінің әсерінен сабаққа үлгермеуі маңызды педагогикалық-психологиялық мәселе болып табылады. Жалпы білім беретін мектеп жағдайларындағы бұл мәселелердің шешілуі алдыңғы қатарлы тәжірбиелердің кең насихатын мектеп тәжірбиесінде педагогикалық және психологиялық зерттеудің нәтижесін енгізуді болжайды.
Мектеп оқушысының үлгермеуіне оқушы мен мұғалімнің өзара қарым-қатынасындағы әлеуметтік рөл үлкен әсер етеді. Осы үлгермеушіліктің алдын-алу тәжірбие жүзінде түрлі әлеуметтік – психологиялық тренингтер өткізу керек. Тренингтерді өткізу арқылы оқушы мен мұғалімнің өзара қарым-қатынасын арттыруға болады. Кейбір ашылмай жүрген оқушылар тренинг барысында топқа үйренеді. Тренингтерді ұйымдастыруда В.А. Сухомлинский, А.А. Леонтьев, Д.Б. Эльконин, В.П. Панюшкин. А.А. Бодалев және т.б өз үлестерін қосты. Дегенмен, жан-жақты тұрғыдан алып қарағанда, үлгермеушілік мәселесі толығымен зерттелген жоқ, әлі де болса зерттелу үстінде. Бұл мәселені зерттеу себебім –үлгермейтін оқушылардың мұғаліммен қарым-қатынас стилінің жағымсыз әсерін болашақта болдырмаудың жолдарын қарастыру.
Зерттеудің өзектілігі: Мектептегі үлгермеушілік мәселесі қазіргі таңда барлық білім беретін аймақтарда жұмыс сапасының арту мәселесі жайында сөз болғанда, мектептегі болашақ ұрпақтың тәрбиесі мен білім алу деңгейінде жоғарғы жауапкершілікпен қарайды. Дамып жетілуі жағынан кешкен балаларға іс жүзінде көмек көрсетудің қажеттілігі айқын көріне түсуде. Үлгермейтін оқушыларды педагогикалық-психологиялық коррекциядан өткізу арқылы арнайы сыныптарды ұйымдастырып, мұғалім мен оқушының арасындағы қарым-қатынасты дамыту барысында сабақтан тыс әлеуметтік-психологиялық тренингтерді өткізу керек.
Зерттеудің мақсаты: мектеп оқушыларының үлгермеуіне мұғалімнің қарым-қатынас стилінің әсерін зерттеу.
Зерттеудің міндеті: мектептегі үлгермеушіліктің туындауына мұғалімнің оқушылармен қарым-қатынас стилінің әсерін анықтау.
Зерттеудің пәні: мұғалімдер мен оқушылар арасындағы қарым-қатынас жағдайлары.
Зерттеу обьектісі: жасөспірімдер мен мұғалімдер.
Болжамы: мұғалімдердің оқушылармен қарым-қатынас стилдері және оқу үлгерімі арасында өзара байланыс бар.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Менчинской Н.А. Психологические проблемы неуспеваемости школьников. М «Педагогика» 1971г 272с
2. Калмыкова З.И. Проблема преодоления неуспевамости глазами психолога.М, «Знание» 1982г 96с
3. Кулагина И.Ю, Калмыкова З.И. Отстающие в учении школьники проблемы психического развития. М., 1976г 285с.
4. Леонтьев А.А. Педагогические общения. М., 1979г І том
5. Бернс Р. Развитие Я-концепции и воспитание. Пер. с англ. М., 1986 г. 256-257 с.
6. Талызина Н.Ф. Управлние процессом усвоние знаний. М., МГУ 1975г 289с.
7. Реан А.А. Психология подростка. М., Олма-пресс, 2005г 429с.
8. Немов Р.С. Психология. М.,2003г 286с 2том.
9. Березовин Н.А. Проблемы педагогического общения. Минск, 1988 г.
10. Давыдова В.В., Фельдштейн Д.И. Психолого-педагогические проблемы обучения и воспитания. Душанбе, 1974 г.
11. Шульц М.П. Учителю о взаимоотношениях с учащимся. М, ТГПИ 1988г 175с
12. Сухомлинский В.А. О воспитании. М., 1973г 154с
13. Золотнекова А.С. Личность в структуре педагогического общения. РГПИ, 1979 г. 80 с.
14. Валентинова К.У., Вальтеровна Р.В. Психологическая служба в школе. М., 1986 г. 79с.
15. Чирков В.И. Мотивация учебной деятельности. М., 1993г 256с. г.
16. Жук Г.А. Психолого-педагогические основы обучения воспитания и здоровья. Штиница, 1989 г. 115 с.
17. Чернов А.П. Вопросы психологии и методики обучения. Горький университет, 1975 г.
18. Лидерса А.Г. Основы возрастно-психологического консультирования.
19. Купцов И.И. Психологическая характеристика интеллектуально-волевых действий школьников в учебной деятельности. Рязань: РГПИ,- 1992г 115с.
20. Сидоренко Е.В. Математические методы обработки в психологии. М., 1996 г. 351 с.
21. Суходольский Г. В. Основы математической статистики для психологов. Л., 1972 г. 430 с.
22. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. М., Владос-Пресс. 2006 г., 287 с.
23. Бодалева А.А, Ляудис В.Я. Психолого-педагогические проблемы взаимодействия учителя и учащихся. М, НИИОП 1980г 159с.
24. Зинченко С.Н. Почему детям бывает трудно учиться. Киев 1990г 54с..
25. Ломов Б.П. Категории общения и деятельности. М., 1977г 187с.
26. Прохоров А.О. Психологические состояния и их провявления в учебном процессе. Казань-1991г 165с..

27. Салатовская П.Г. Психолого-педагогические проблемы воспитания и оброзования. Томск 1973г
28. Ляудис В.Н. Учение сотрудичества, творчество. М., 1973г 208с.
29. Попова М.В. Психология как учебный предмет в школе. М., 2002г 215с.
30. Лишин О.В. Методика изучения системы интересов учащихся. М., 1991 г.
31. Поливанова К.Н. Психология возрастных кризисов. М., Акадмия, 2000г 184с.
32. Балин В.Д, Ганзен А.В. Практикум по общей и экспериментальной психологий. Издательство Ленин 1987г 165с.
33. Реан А.А., Коломинский П.Л. Социально-педагогическая психология. Питер, 1999
34. Рогов Е.И. Личность учителя: теория и практика. М., Феникс 1996г 315с.
35. Розин В.М. Психология: теория и практика. М., 1998г 349с.
36. Фельдштейн Д.И. Хрестоматия по возрастной психология. М., 1981г 412с.
37. Абрамович К.Б. Учителю о педагогическом общении. М., 1987 г. 190 с.
38. Абрамова Г.С. Практикум по возрастной психологий. М., 1998г. 270с.
39. Аверин В.А. Психология детей и подростков. М., Издательство Михайлова В.А. 1998г 341с.
40. Кле М Психология подростка. М., 1991г 287с.
41. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. Издательство УРАО 1997г 304с.
42. Левитов Н.Д. Детская и педагогическая психология. М., 1964г 267с.
43. Лещенский В.И, Кульневий С.В. Учителя управлять собой и детьми. М., Владос. 1995г 198с.
44. Овчарова Р.В. Практическая психология образования. М., 2003г 270с.
45. Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога. М., 1996г 346с.
46. Райгородский Д.Я. Подросток и семья. Хрестоматия. М., 1989г 365с.
47. Столяренко Л.Д. Основы психологий. Ростов-на-Дону Финикс 2004г 446с.
48. Рыбалко Е.Ф. Головей Л.А. Практикум по возрастной психологий. СПб.: Речь, 2005г 688с.
49. Крысько В.Г. Социольная психология. М., Владос пресс 2004г 446с.
50. Психологияны мектепте және ЖОО-да оқыту. журнал №4 2006ж
        
        ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
Этникалық және педагогикалық психология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ҮЛГЕРМЕУІНЕ МҰҒАЛІМНІҢ ҚАРЫМ- ҚАТЫНАС ... ... курс ... күні)
Ғылыми жетекші
Психол.ғ.к., доцент________________________________________
(қолы, күні)
Норма бақылаушы
Этникалық және педагогикалық
психология кафедрасының
оқытушысы____________________________________________
(қолы, ... ... ... және ... ... ... ғ. д.,
профессор_____________________________________________
(қолы, күні)
Реферат
Бұл жұмыс мектеп оқушыларының үлгермеуіне ... ... ... зерттеуге арналған. ... ... ... ... ... оның ... ... ерекшеліктерін және олардың мұғалімдермен қарым-қатынасқа түсу
ерекшеліктерін зерттеуге арналған.
Жұмыс ... ... ... ... ... оқушылармен қарым-қатынас стилдерінің
олардың үлгерім деңгейіне әсерін зерттеу.
Зерттеу міндеттері:
1. Үлгермейтін оқушылардың мұғаліммен қарым-қатынасына ... ... ... ... ... ... ... стилінің әсерін анықтау.
3. Әдістемелер мен таңдауларды жасау.
4. Әдістемелерді ... ... және ... ... ... ... бойынша талдау жасау.
Әдістемелер:
1. Т. Лиридің тұлғааралық қарым-қатынасқа ... ... ... ... топ ... лидерлік типін кәсіби
ұйымдастырылушық және тұлғалық бағыттылық ... ... ... ... ... әдістемесі. Бұл әдістеме мұғалімдердің
кәсіби бағыттылығы және кәсіби маңызды ... ... В.Ф. ... ... қарым-қатынас деңгейін бағалау әдісі.
Бұл әдістеме мұғалімнің қарым-қатынасқа түсу ... ... ... ... Оқушының үлгерім денгейі оның сол пән мұғалімімен
қалыптасқан қарым-қатынас типіне ... ... ... болады Яғни
оқушының сабаққа, мұғалімнің үмітін ақтау, ... ... ... ... ... ... үшін үнемі дайындалып отыруы керек.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
......................................... 1 ... ... ... ... ... ... ... феномендік сипаттары мен
себептері.............................................................
...........................................
2. Жасөспірімдердің оқудағы қиындық ерекшеліктері мен
үлгермеушіліктерінің негізгі
факторлары...............................................
3. Мұғалімдер мен ... ... ... ... жағдайының
ұйымдастырылу
ерекшеліктері............................................
4. Әлеуметтік – психологиялық тренинг мұғалім мен оқушы арасындағы
қарым-қатынастың алғышарты
ретінде.....................................................
2 БӨЛІМ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
1. ... ... ... Зерттеу әдістемелерінің
сипаттамалары..................................................
3. Зерттеу мәліметтерінің сандық және сапалық
өңделуі..........................
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................
...............................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ............................................
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Қазіргі кездегі психологияда барлық аймақтарда ... ... ... сөз ... жатқанда, мектептегі келешек ұрпақтың тәрбиеленуі ... алу ... ... ... ... Осы ... қолға
алу мақсатында үлгермеушілікті басты мәселелердің бірі деп санауға болады.
Үлгермеушілікті жеңу тек ғана педагогтардың мәселесі ғана ... ... ... да өзекті мәселесі болып отыр. Біздің зерттеу
жұмысымыз мектептегі оқушылардың ... ... ... әсер ... ... ... ... арналған.
Қазіргі кезде үлгермейтін оқушылардың көбеюіне байланысты ... ... ... ... ... Осы үлгермеушілік мәселесінің
туындауына түрлі жағдайлар әсер етеді. Көбінесе ... ... ... себебі олардың әлеуметтік жағдайларына да байланысты, яғни
отбасылық кейбір мәселелердің ... ... ... ... жастағы оқушылардың сабаққа үлгермеу себебі, олардың кіші
мектеп жасындағы оқу ... ... ... ... ... бәріңізге мәлім. Сондай-ақ үлгермеушілік мәселесін ... ... ... З.И. ... Н.А. Менчинский, Н.Т.
Талызина, И.Ю.Кулагина және т.б айтуға болады.
Қазақстандық зерттеушілер К.А. ... А.Д. ... ... Э.И. ... В.В. Трифонова, А.М. Қарабаева және т.с.с педагог-
психологтар осы үлгермеушілік мәселесінің жасөспірімдерде болуын ... ... ... ... жетілуге байланысты оқушының
мұғаліммен қарым-қатынас стилінің әсерінен сабаққа үлгермеуі ... ... ... ... Жалпы білім беретін
мектеп ... бұл ... ... алдыңғы қатарлы
тәжірбиелердің кең насихатын мектеп ... ... ... ... ... ... болжайды.
Мектеп оқушысының үлгермеуіне оқушы мен мұғалімнің өзара қарым-
қатынасындағы әлеуметтік рөл үлкен әсер етеді. Осы ... ... ... ... түрлі әлеуметтік – психологиялық тренингтер өткізу
керек. Тренингтерді өткізу арқылы оқушы мен ... ... ... ... болады. Кейбір ашылмай жүрген оқушылар ... ... ... ... ұйымдастыруда В.А. Сухомлинский,
А.А. Леонтьев, Д.Б. Эльконин, В.П. Панюшкин. А.А. Бодалев және т.б ... ... ... жан-жақты тұрғыдан алып қарағанда, үлгермеушілік
мәселесі толығымен зерттелген жоқ, әлі де болса зерттелу ... ... ... ... ... ... мұғаліммен қарым-қатынас
стилінің жағымсыз әсерін болашақта ... ... ... ... ... ... мәселесі қазіргі
таңда барлық ... ... ... жұмыс сапасының арту мәселесі
жайында сөз болғанда, мектептегі болашақ ұрпақтың тәрбиесі мен білім ... ... ... ... ... ... ... кешкен
балаларға іс жүзінде көмек ... ... ... көріне түсуде.
Үлгермейтін оқушыларды педагогикалық-психологиялық коррекциядан өткізу
арқылы ... ... ... ... мен ... ... ... барысында сабақтан тыс әлеуметтік-психологиялық
тренингтерді өткізу керек.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... әсерін зерттеу.
Зерттеудің міндеті: мектептегі үлгермеушіліктің туындауына мұғалімнің
оқушылармен қарым-қатынас стилінің әсерін анықтау.
Зерттеудің пәні: мұғалімдер мен ... ... ... ... ... мен мұғалімдер.
Болжамы: мұғалімдердің оқушылармен қарым-қатынас стилдері және ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл әдіс оқушылардың өздерінің және олардың ата-
анасының оқу нәтижелеріне ... ... ... негізгі симптомдары ретінде педагогтар мен
психологтар келесі сипаттамаларды бөліп ... өз ... ... ... санауға немесе басқа мектеп
тапсырмаларын орындауға қабілетсізділігі;
- тапсырманың уақытында орындалуына ... ... ... ... ... ... баға ... үй тапсырмасын орындауға деген ұмытшақтық;
- бала үй ... ... да, оның ... ... ... үй ... ... болса да, мұғалімнің ешнәрсе бермегендігін
айтады;
- бала ... ... ... бала ... ... бар күнделікті көрсетуді «ұмытып қалады»;
- бала істі бастаса, оны ... ... ... ... ... бас ... мектепке барып тұрып, сабаққа қатыспайды;
- мектепте «ауырдым» деп өтірік айтады;
- тапсырмаларды түсінуді қиналады және оқымайды;
- ... оның ... өте ... ... ... деңгейіне сай келетін тапсырмаларды жүйелеуге қабілетсіз;
- мұғалімдердің ... және ... ... ... ... ... ... алмайды.
Жоғарыдағы көрсетілген симптомдардың көпшілігі оқушыда мүмкіндігінше
онда мектеп үлгермеушілігінің қалыптастырғанын ... ... ... ... ... ... келесіден
көрінеді: жалпы мектептің ... мен ... ... ... ... ... балалардың мінез-құлқының бұзылуымен
және тәртіпсіздігімен ерекшеленетіні белгілі. Үлгерімі төмен оқушылардың
психикалық дамуының ... ... ... диогностикалық
психологиялық эксперимент толық биографиялық зерттеу, сабақтарда ... тыс ... ... ... ... ... ... - ғалымдар оқушылардың ... ... ... әсер ... бірқатар жағдайларды көрсетеді [1,
75-135 б.].
Теріс мінез-құлқының қалыптасуының бірінші және ең маңызды фактор
ретінде ... ... ... ... да бір оқу ... ... үлгерімі
төмен баланың жек көрушілігі болып табылады. ... ... ... ... сезінушілік мынаған алып келеді: мұндай
балалар сабақтарды орындау процесінен ... ... ... ... қояды, мектептің талаптарына жауап беруге қиналады. Олар
сабақтарға қатысуды қояды, үйдегілеріне өтірік ... ... ... жоқ» деп алдайды, ал мектепте «кітаптарымды үйде ұмытып қалдырдым»
деп сылтаулар көп айтады. Осы ... ... бір ... ... мінез-құлқынының теріс жағы айқындала түседі. Екінші сынып
оқушылары көлемінде келесі ... ... ... ... ... Бір ... бұл қарым-қатынастар жағымсыз іс-
әрекетті көрсететін секілді, педагогтардың ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Мұғалімдер оларға қатал қарайды,
оларға айқайлайды, намысына тиетін ескертулер айтады, ... және т.б. ... ... ... ... ... жетістіктері бар балалар жұмыс істеуге қабілетсіз болып саналады.
Онда ... ... ... ... ... ... арқылы
ескертулер мен үлгерімі төмен оқушылардың назарын аудартуға, оларды оқу
жұмысына ... ... ... ... ... Тұрақты
конфликттік жағдайлардың әсерінен үлгерімі төмен балалар аз уақыттың ішінде
ашық түрде сабақтан шығып ... ... ... сөз ... ... ... бұзылуына алып келеді.
Тұрақты үлгерімі төмен оқушылардың ... ... ... ... Ата-аналарының мінез-құлқы қиын және қарама-
қайшылықта болады. Үлгерімі ... ... ... көбінесе мектепке
жала жабады, оқу бағдарламасын дұрыс оқытпайды деп мұғалімдерді кінәләйды,
бірақ та формалды емес жағдайды бақылағанда осы ... ... ... ... ... Шаршаулы балаларды мектеп сабағынан кейін дереу
үй жұмысын ... ... ... ... ... қолданады. Осының
нәтижесінде ата-аналары балаларының өздеріне деген сенімдерінен айрылады,
күнделікті ... ... ... ... себебімен олардың
үлгермейтін оқушыларды көшеге кетуге мәжбүр етеді.
Мұғалімдер мен ата-аналардың үлгерімі төмен оқушылардың ... ... олар ... ... ... ... келмейтін, зұлым
және құрдастарына деген осындай қарым-қатынас көрсетеді. Кіші мектепте ... ... ... ... ... мен ... қатынасын көріп) өздерінің жек көрушілігін көрсетуге
тырысады. Ол оқушылардың оған жауабы 6-12 айда ... ... ... ... ... ... ... оқушылар төбелеседі, боқ ауыз сөз
айтуға құмар болады, заттар ұрлайды, сабақтан ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Бұл
мәселені қарастыруда тек педагогтар мен ... ғана ... ... ... ... әлеуметтік педагогтар, ата-аналары
баланың дұрыс гормониялық тұлға болып тәрбиеленуіне ... үлес ... [1, 177-213 ... енді оқу ... ... ... қарастыратын
болсақ, жалпы, бала психологиясы, педогогикалық психология, педагогика,
деффектология бойынша әдебиеттердің ... ... ... ... анықтаудағы түрлі тұрғыларды көрсетті. Біз
әртүрлі әдебиеттерде көрсетілген мектептегі ... ... ... ... ... ... ... топ себептер:
• ата-аналарының педагогикалық мәдени деңгейінің төмендігі;
... ... ... ... адамгершіліктерге жат ата-
анасының мінез-құлқының әлеуметтенбеуі);
• баланың жанұядағы іс-әрекетінің және өмірінің нақты ... ... ... ... қалуы;
• балаға қойылған талаптардың бірыңғай жүйелілігінің бұзылуы;
• балаға деген бұрыс қарым-қатынас (тұлғаны басып ... ... ... ... ... тыс қадағалау);
• баланы мектепке оқуға дайындаудағы талаптарды білмеу немесе орындамау,
оқудағы көмек көрсету.
Екінші топ ... ... ... тәрбиелену жағдайын педогогтардың аз білуі.
• ата-аналарды психологиялық-педагогикалық ... мен аз ... ... ... ... ... ... дифференсациясы (білім алуының
ұйымдастырылуы)
• оқушының өнегелік дамуында және мінез-құлқындағы ауытқуын жеңудегі
жекедара ... ... ... ... ... ... ынталандыратын әдістеменің
көптігі.
• баланың ауырлықты жеңілдетін ... ... ... ... (сыныптағы) тұлғааралық қатынастардың басшылығының кемшілігі.
• жанұяның, ... ... бала ... ... жүйесіздігі.
Үшінші топ себептер:
• баланың (оқушының) жалпы дамудағы артта қалуы (кемтарлық) қоршаған ортаға
бейімделуінің ... ... ... ... ... және ... ... ептіліктің, дағдының
кемшілігі, жетекші іс-әрекет түрінде дайындықтың ... ... ... ... ... медициналық сипаттағы себептерді де ... ... ... ... ... ... парциалды деффектілері (есту, сөйлеу, моторика,
дисграфия);
• ой жұмысы ... ... ... ... ... бұзулардың барлығы бас миының жеңіл органикалық кемтарлығының минималды
ми диффузиясынан, орталық жүйке ... ... ... әр ... ... салдарынан туындайды. Олар балалар миындағы
қан айналымның жеткіліксіздігінен, ішкі бас сүйек қысымының ... ... ... ... нәтижесінде, психосоматикалық аурулардың ауыр
және ұзақ болуынан миға әсер ... ... ... ... ... ... болады. Мұндай бұзылулардың көрсеткіштері:
бастың ауруы, қозғалыстың ... ... ... ... ... ... жақтырмауы (қатты дауыс, жарық),
ұзақ ой шиеленісіне қабілетсіздік, оқу материалын игеру темпінің төмендеуі,
бір тапсырмадан ... ... ... ... есте ... ... нақты жағдайдағы мектеп үлгермеушілігі бірден
қосарлануы ... ... ... ... ... ... ... екінші себептер қосылады. Бұл себептер әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... [2, 13-
36, 44-62 б.].
Алғашқы кезеңде, яғни кіші мектеп жасындағы үлгермеушіліктің жағымды
жағы болып оқушының қоғамға деген ... тууы ... ... ... жағы - оқушынның барлық іс-әрекетті толығымен орындауға уақытының
және шамасының жетіспеуінен, оның өз ... ... ... ... баға алуға қорқып, уайымдауының пайда болуы. Оқудағы артта
қалушылық олар үшін жаман баға алу болып ... ... ... ... ... – бұл ... ... деген зейінінің аз болуы. Бірақ олардың өмірдегі іс-әрекеттері
кеңейеді, яғни олар ... ... ... ... әр ... ... құмарлық ойындарға көп барады және т.б. ... орта ... ... үлгерімі төмендер қатарына ілігеді.
Жоғары сынып оқушылары оқу сабақтарына, мұғалімдеріне ... ... бұл ... мұғалімдер артта қалған оқушыларға ... ... ... ... ... ... психологиялық себептердің
көпшілігін 5 топқа біріктіреміз. ... ... ... ... мыналар:
1 топ – жүйке жүйесіндегі жекедара психикалық ерекшеліктер;
2 топ - ... ... ... топ – ... ... дамуындағы кемшіліктер;
4 топ - өзін-өзі бағалау мен талаптану деңгейінің теңсіздігі;
5 топ – ... ... ... ... ... ... ... факторы ретінде жүйке ... ... ... ... ... ... ... артта қалуының себебі
емес, бірақ оқушының тұрақты жекедаралық ... ... ... ... әкеп ... Бұл ... ... жүйке жүйесінің қасиетінің типологиясы ілімімен байланысты
зерттелген. Ал қазіргі ... ... ... ... ... ... яғни ... өзгермейтін тұрақты мінездемесі болып ... факт ... ... ... ... қалуға болмайтынын білдіреді. Жүйке жүйесі қасиеттерінің ішінде
ғалымдармен кеңірек зерттелінген және ... оқу ... ... ... ретінде жүйке жүйесінің күші, динамикасы деген қасиеттер бөліп
қарастырылған.
Жүйке жүйесінің күші оның ... ... ... ... қабілеттілік арқылы суреттеледі. Күшке қарама-
қарсы полюс - жүйке жүйесінің әлсіздігі. Жүйке жүйесінің әлсіздігі ... ... ... ... ... ... ... әлсіз инертті болуы оқу үлгеріміне кері әсерін
тигізеді (З.И. ... Жеке оқу ... ... бір жеке ... ... оңай оқуы ... бұл ... ... ... байланысты. З.И. Калмыкова зерттеулерінде оқушылардың оқу
тапсырмасын орындағандағы жүйке жүйесінің әлсіздігі ... ... ... ... ... ... жиірек жіберу, тез шаршау
жұмыстағы ұзақ қысымнан көрінеді;
2) бақылау және өзіндік ... ... ... ... ... қысымын талап етеді;
3) кейбір жағдайда мұғалім оқушыларға ... ... ... ... ... ... та ... етіледі;
4) жұмыс шартында кейде мұғалімдер оқушыларға көптеген жағдайда ... ... ... ... ... етеді;
5) сәтсіз жауаптың соңынан жағымсыз баға алынады;
6) мұғалімнің жұмыс жағдайында жоғары талапты қоюы;
7) жұмыс кезінде зейіннің бөлінуін талап ... ... ... ... ... ... өтіп кеткен материалдардан сұрақ қояды, не
жаздырады;
8) жұмыс кезінде шудың болуы.
9) жұмыс кезінде ... мен ... ... оқу ... педагогтың сабақты дұрыс басқармауы.
2. Оқу іс-әрекетінің жетіспеушілігіне танымдық кемшіліктердің тәуелділігі.
Екінші топтың себептерін ... ... біз ... нашар
түсінгендігі, мектеп пәндерін сапалы меңгермегендегі, оқу ... ... ... ... жағдайларға тоқталамыз.
Екінші топтың ... екі ... ... ... оқу ... оқу тәсілдердің қалыптаспауы.
2) баланың психикалық процестерінің дамуында ... ... ... ... ... ... ... оқушының
үлгермеушілігінің ерекшеліктерінің айырмашылықтарын қарастырамыз. Мұндай
оқушылар шындап келгенде оқи алмайды. ... ... бала ... ... оқығанда, өз бетінше жұмыс істей алмайды. Егер оны жақсы әдет-
дағдыларға үйретпесе, ... ол өз ... ... ... емес ... үйретіп алады [3, 13-32, б.].
Үлгермеушілік оқу жұмысының адекватты ... ... ... ие және ... ... ... бір пәндер
игеріледі, сондай-ақ ол жалпы барлық оқу дициплиналарын меңгергенді көбірек
көрінуі мүмкін. Оқушыларда инерттіліктің пайда болуындағы қиындықтар ... ... ... ... тапсырманы әр түрлі мағынада немесе түрлі амалдар арқылы
шешу үшін беріледі.
- Мұғалім ... ... ... ... ... онда ол ... ... Жұмыс мерзімінің шектелгендігі, тапсырманың дер кезінде орындалмағаны
оқушының жаман ... ие ... ... Оқушы мен мұғалімнің бір-бірімен келіспеуі.
- Сабақ кезінде ... ... ... ... ... ... ... ашық және жабық
түрде көрінеді. Бұл себептер оқушының оқу тапсырмасын ... ... ... ... мен ... ерекшеліктеріне және ойлау тәсілдерінің
көрінеді. Көптеген мұғалімдер барлық оқушыларға бірдей түсіндіре ... ... ... ... ... бір әдіс бойынша түсіндіреді,
ал қалғандары біреуі тез, біреуі баяу, тіпті түсінбейтін оқушыларда ... ... З. И. ... ... ... кім ... ... солай түсінеді деген. Білімділік адамның интеллектуалды
ерекшеліктеріне ... оқу ... әсер ... ... ... әсер ... психикалық процестердің негізгісі ойлау болып
табылады. Мектептегі ... ... ... ... ... бұл ойлаудың дамуындағы кемшіліктер. Психолог Н. ... ... ... ... ... мен ... кеңірек көңіл бөлді. Ол әлсіз үлгеретіндердің есте сақтауы
көбінесе олардың өмірлік ... ... ... ... ... есте сақтауы көбінесе олардың өміріне дағдыларына сәйкес
келетінін бақылады. Әлсіз үлгеретін ... ... есте ... ... олардың ойлауының дамуындағы ... ... ... [2, 75-88 ... ... сфераның дамуындағы кемшіліктер – бұл көбінесе баланың
алғашқы мектепке келгеннен ... ... Бұл ... ... ... ... ... , мұғалімнен талап ету бағасы солай ... ... ... ... ... ісі әрекетіндегі жағымсыз (нашар)
бағаны алғаннан кейінгі оқуға ... ... ... ... ... ... дамуындағы өзгерістердің болуы, бұл оқушының
жаман баға ... ... ... ... ... алып ... оқу іс-әрекетінде мектептегі пәндерге көңіл бөлуі, мұғаліммен
тұлғааралық байланысты көрсетеді.
60-шы жылдары ... ... мен Сили және ... ... ... үлгерімі мотивациямен тығыз ... ... ... ... ... -21- ... ... - 27- 36 % ал, мотивациясы - 23 -27%-ды көрсетті
Мотивация жаңа ... ... ... ... мен ... көрінеді. А. Н. Леонтьев зерттеулерінде
мотив - бұл «сабаққа ... ... ». Оның ... қажеттілік бұл
қабілетті қанағаттандыру керек, ... оқу ... жаңа ... бұл ... ... ... ... мотивтер эмоциясымен тығыз
байланысты. Оқушының оқуға деген мотиві оқу жұмысына қатынасын анықтайды.
Оқушының оқу іс- ... ... , ... ... деген
жағымды қатынасты көрсетеді. Оқушының материалды төменгі сапада игеруі,
психикасының даму темпінің баяулауы, бұл ... ... ... ... ... оқу іс ... басты себебінің бірі оның
оқуға деген әлсіз үлгерімі болса, онда ... ... ... ... [4, 28-31 ... мен ... ... бойында оқуға деген
қызығушылықты, тұрақты мотивацияны, сәттілікке ... ... ... ... үлгермейтін оқушылардың өзін- өзі бағалау
деңгейінің ... ... бұл ... ... ... ... ... сенушілік қасиеттерін жояды.
Мектептегі үлгермеушілікті жою ... ... ... ... ... керек. Психологтар үлгермейтін ... ... ... ... ... деп ... оқушылардың танымдық сферасындағы қызығушылықтар дөрекілік
мінезден көрінеді. Оқуға деген ... ... үшін ... ... ... ... Оқушының қызығушылығын дамыту үшін,
алдымен ерік дағдысынан көңіл бөлу, экскурцияға ... ... ... және т.б. ... ... ... жеке адам
өзінің оқу қабілеті мен үлгерімін тығыз байланыстырып көрсетеді.
Бруковер, Томс және Паттерсон (1964) ... ... ... қабілеттерінің көрсетуін және басқалардың бақылауын маңызды
екенін оқушы ... мен ... ... Осы ... ... ... өзің оқуға деген қабілеттігі мен үлгерімі жағында, маңызды
корекциясын көрсетеді. Бұл интеллектіге тәуелді болады.
2.Оқушының ... ... ... ... жалпы бағалауларымен
ерекшеленеді.
3.Оқушы өзінің қабілеттерін коррекциялау барысында басқалардың ол ... ... (1964) ... ... ... деген өзара байланысында өзін-
өзі тәрбиелеуі оқу үлгерімі мен ... ... ... ... ... деңгейін орта деңгейден ... ... ... оқушылардың сезімдері адекватты ... ... ... мен ... ... жағымсыз қарым-қатынаста деп
ойлайды. Комбс зерттеуінде үлгермейтін оқушыларды тәрбиесі, ... ... ... ... ... ... жылы Уолш ... оқушылардың интеллектісі орта деңгейден
жоғарланғанын эксперимент барысында көрсетті. Үлгермейтін оқушылар кінәні
өздерінен көп іздейді, мінез-құлқын ... ... және ... (1980) зерттеулерінде үлгермеушілік- бұл
оқушының физикалық ... ... ... ... құрдастарының
адаптациясына байланысты болады дейді. Осыдан қорытынды шығаратын ... ... ... ... ой іс- әрекетінде оқудағы арта
қалушылығы көрініп отырады [5, 128-146 б.].
Оқушының өзін-өзі ... мен ... ... ... ... А.И. Липкина 1971; Е.Н. Саванько 1972; В.С. Мерлин,
1973; Л.И. Божович 1976; Б.Г. Ананьев 1980 және т.б. ... ... ... мен ... ... ... қажетті және ... ... ... ... бұл ақыл ой іс- ... ... ... компоненттерінің бірі және тұлғаның
динамикалық білімі. Е.И. Саванько зерттеулерінде оқушылардың ... ... ... ... ... педагогикалық бағалаумен
сәйкес келетінін көрсетті. Өзін-өзі бағалау дегеніміз - адам ... ... ... ... көрінетін өзін-өзі саналау
компоненттерінің бірі.
Үлгермейтін оқушылардың ... ... ... көрсете
алмайды. Б.Г.Ананьев зерттеулерінде оқушылардың өзін-өзі бағалауы
педагогикалық ... ... ... көрсетті. ... ... ... зерттегенде оқушының оқудағы
сәтсіздігі, оқуға немқұрайлы қарауы, ... ... ... ... ... ... әсер ететін көрсетті.
А.К. Маркова, М.В. Матюхин еңбектерінде өзін- өзі бағалауды қажетті
тәсіл ретінде үш ... ... ... ... ... ... ... бұнда тұлға өз іс- әрекетін құруда
өзінің мүмкіндіктерінен ... ... ... ... іс- ... барысында
бағыттап коррекциялау.
Ретроспективтілік өзін-өзі бағалаудағы іс- әрекетің аяқталуы, яғни іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... ... мен талаптану деңгейінің теңсіздігі ... ... қиын ... ... ... ... бағалауда
қалыптасады. Талаптану деңгейін зерттеген көптеген зерттеушілердің ішінен
З.И. Калмыкованы айтуға болады. Ол ... ... ... ... ... үлгеретіндер, әлсіз үлгеретіндер деп үш топқа бөліп
көрсетеді. Ол оқушыларға ... беру ... 87%-ін ... ... ... деп ... үлгеретін оқушылар - бұл берілген тапсырманың 57%- ін
орындаған оқушылар ... Бұл ... ... ... ... түрде бағалаған. Орташа үлгеретін оқушылардың 14%- ін қиын
тапсырманы таңдап алғандар болды, ал 28-%- і ... ... ... ... ... ... ... үлгеретін оқушыларға қарағанда саны
жағынан аз. Әлсіз үлгеретін оқушылар жеңіл ... ... 29%- ... -өзі ... ... ... бұл ... оқу қабілеттерінің
жетістіктерінен көрсетеді.
5. Оқушының оқу іс-әрекетінің жетістіктеріне ... ... ... ... ... бірдей меңгереді.
Біріншісі- оқушының белгілі тапсырмаларды меңгерудегі арнайы ... ... ... ... ... мен сипатталатын
әлеуметтенудің жабық бағдарламалары.
Оқушы әлемі- бұл мектептегі оқу тапсырмаларды ... ... ... қарым-қатынасынан көрінеді.
«Басқалардың маңызы» термині – бұл бала үшін ... ... ... ... бала үшін ... ... болса, ал мектепте
мұғалім және топтағы құрбы-құрдастары болып табылады [6, 198-21 ... ... ... ... ... мен
үлгермеушіліктерінің негізгі факторлары
Психологияда оқушылардың үлгерушілігі мен әлсіз үлгеретіндердің
психологиялық ерекшеліктерін зерттелген ғалымдар мыналар: З.И. ... ... Ю.З. ... Л.С. ... және т. б болды.
А.М. Гельмонт өзінің классификациясында оқуда артта қалатын ... ... ... спецификалық үш категорияға бөліп көрсетті:
үлгермеушілікті алдын-алуға болатын жеңіл түрі, ... аса қиын ... ... Осы спецификалардың ішінде үлгермеушіліктің жеңіл түріне аса
көңіл бөлді.
Н.М. Мурачковский ... ... ... ... тәуелсіздігін зерттеу арқылы үлгермеушілікті 3 түрге бөліп
көрсетті;
• Оқушыға ойлау іс - әрекетін ерекшеліктеріне ... ... ... деген қарым- қатынасындағы тұлғалық ... ... ... өзі ... ... С. Славина өзінің класификациясында үлгермейтін оқушыларды 5 ... ... ... оқуға деген дұрыс емес қарым- қатынасынан пайда болатын
қиындықтар.
2. ... оқу ... ... ... ... пайда
болған қиындықтар.
3. Үлгерімі төмен оқушылардың оқу жұмыстарында қабілеттері мен ... ... ... ... ... Оқушының оқуға деген танымдық қызығушылық жоқ ... ... ... ... үлгілеріне әсер ететін негізгі факторлардың бірі
оқушының ... ... ... ... ... ... ... мектептегі үлгермеушіліктің себептері мыналар болып
табылады:
1.Орта буын сыныптардағы оқу іс-әрекетінің ... ... ... оқу іс- ... бар баладан мына талаптарды ... ... ... ойлауын талап етеді, өзіндік танымдық іс- әрекетін
ұйымдастыруы, өзіндік жұмысты бағалау және ... ... ... жаңа оқу іс- ... формасын орындауға дайын екендігін
көрсетеді.
2.Орта буын сыныптағылардың мұғалімдермен өзара қарым- қатынасы. ... ... ... ... ... қарым-қатынас либералды
бітімге жіберушілік стилін жиі ... ... ... ... әр ... ... ... қажет етеді.
3.Жеке танымдық процестердің қалыптасуындағы кемшілікткрдің оқу
бағдарламасын меңгерудегі ... ... (В. А. ... көрсетуі бойынша 13 жастағы оқушылардың 50%-і ... ... ... ... оқу әрекетіне жетуін
көрсетеді.
4.Эмоцционалды кедергі ... Дені сау ... ... тұрақсыздануы, өзін- өзі бағалауы тұрақсыз болады.
5. Білімдегі кемшіліктер және оқу ... ... ... жаңа ... және ақыл - ой ... ... ... ... ... ... қажет етуінің
себебі оқушының алға қарай жылжуына мүмкіндіктер ... ... ... ... жаңа ... ... түсінбеудің әсерінен дамып
отырады.
6. Жасөспірімдердің жанұядағы ішкі ... және ... ... ... ... ... ... баласының жетістігне
талғаусыз қатынасты болуы, бұл мектептегі білімді бағалаудың төмендеуіне
соқтырады. Жасөспірімдердің педагогикалық конфликт жағдайына ... ... мен ... ... ... ... түсуінен пайда
болады. Оқушы ересектердің мінез - құлқының әсерінен оқудағы жетістігінің
бағалауына алаңдайды. Баланың үлгерімі үшін ... ... ... ... [7, 232-257 ... ... ... көпшілігі үлгерімнің төмендеу
себептерін өздерінен көреді. Олардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... «зейінім әлсіз», «ол түсіндіре
алмайды», «бірден екі қоя салады», «мағыналы ойлай алмаймын» және т.б. ... ... ... ... мыналар: «мектепте оқу –құралдары
жеткіліксіз», «мектепте өте ... ... ... «мектеп
бағдарламасы дұрыс ұйымдастырылмаған» және т.б.
Сонымен, қорытындылай келе, көптеген авторлар жасөспірімдік жастағы оқу
үлгерімнің төмендеуінің келесі түрлерін қарастырған:
- Оқушының ... ... ... З. ... Танымдық процестің дамуындағы кемшіліктер (Дуборовина И. В. 1988г);
- ... ... ... ... Г. ... ... ... (Оргова Л. В.);
- Оқу мотивациясының адекватты жойылуы.
Оқушының психологиялық дамуындағы ауытқудың пайда болуы, бұл оқушының
оқудағы сәтсіздігі, сонымен қатар, үлгермеушілікке алып ... ... ... ... кіші ... ... ... дер кезінде орындамауының әсерінен пайда болады.
Орта буын сыныптарындағы ... ... ... ... бірі - оқу мотивациясының төмендеуі. Көптеген жасөспірімдердің
оқуға деген ынтасы келмейді, ... ... ... ... арқылы
көмектесу керек.
С.К. Масгутованың зерттеулерінде 7-8 сыныптарда оқитын оқушылар тек
қана баға үшін оқиды деген. ... ... ... ... ... үшін ... ... болды. Жасөспірімдік шақтағы оқушылардың
көпшілігі өздігінен ... ... Олар баға үшін ... ата-анасы
ұрыспас үшін оқиды. Ата-аналардың көпшілігі балаларының сабақтан ... ... ... ... да бір ... ... ... кемде-кем. Оқушының оқуға деген қарым-қатынасы қоғам
әсерінен өзгеруі мүмкін.
Н.Л. Конавалованың зерттеулерінде оқу материалын толық меңгеру ... оған ... ... болу ... ... ... ... маман және
жоғары айлық алу үшін», «білімсіз жоғары орындарға жұмысқа тұра алмайсың»
және т.с.с ... ғана ... ... ... ... А ... В
Совкин, А Левинсон зерттеулерінде мына тақырыпта ... ... ... орында тұрады?» деген сұрақтама жүргізді. Зерттеулердің
нәтижесі көрсеткендей ішінен ең жоғарғы ... ...... ... (60%), ... (63%) болды.
Жасөспірімдердің 37%- і өзін-өзі қамтамасыз ететін мұғалімдердің
50%-і ... ... ... үшін алға ... Т.А. ... ... ... төменірек көрсетеді. Ішкі мотивациялық
қажеттілік сферасы келесі көрсеткіштеріне келіседі:
1.Жасөспірімдердің ұмытылысы мен арманы ерік күш ... ... Олар ерік ... даму жеткіліксіздерін көрсетеді.
2.Синхронды емес ішкі және сыртқы мотивтердің дамуы. ... ... гөрі ... тұрады. Оқушы оқуға ішкі ынталандыру (ата-
анасының қысымы мұғалімнің қысымы т. б) арқылы ... емес ... ... ... түсінудің әсері. Мұндай
оқушылар нақты ... ... ... тұрып, тәрбие деңгейін
төмендегілермен ерекшеленеді. ... ... ... ... оқиды,
бірақ олар өздері қаламайды. Олардың оқу іс- әрекетіне қызығушылығы
болмайды, мақсатқа оңай ... ... ... және кез-келген қысымнан
оңай шығып кетуге тырысады. Жасөспірімдердің интеллектуалды пассивтілігіне
келетін болсақ В.С ... ... ... ... ... енжарлығы» оқушының үлгермеуіне оқу іс-әрекетінің ерекшеліктерімен
танымдық процестерге кері әсерін тигізеді [8 ].
Л.В. Орлова ... ... ... ... алғашқы
симптомы туылғаннан мектепке дейінгі шақта көрінеді дейді. Кіші мектеп
жасында «ақыл-ой ... ... ... ... ... ... жағымды және жағымсыз әсер етуі оқыту мен тәрбиелуде
анық көрінуі мүмкін. Бұл әсер ету орта ... ... ... ... ... ... қалыптасып бейнелейтін интеллектуалды
пассивтілігі бәсеңдеуі немесе күшеюі мүмкін. ... ... ... ... ... интеллектуалды
пассивтілік жағымсызды басып, ... ... ... ... ... ... ... шешу мүмкіндіктерін анықтайды жұмыс
қабілеттер мен ақыл-ой қысымы талап етуімен тұрақты ... ... ... ... ... ... әсер ететін негізгі
факторлардың бірі – отбасыдағы танымдық климат болып таылады. ... ... ... ... ... алу деңгейіндегі
қанағаттанарлық дәрежесі мәдени бос уақыт (теледидар қарау, бағдарламаларды
оқу және т.б) ... ... ... ... ... қарым-
қатынасқа түсу, оқу тапсырмаларын қадағалау (оқығанды ұнатады немесе қазір
оқып жатыр және ... [9, 79-91 б.]. ... ... ... ... ... ... көрсетеді, яғни оқу
жұмыстары ұйымдастырғанда ... ... ... ... ... тапсырманы орындай алмайды, жаңа материалды ... ... В. ... ... оқушының опериационалды сфераларының даму
деңгейі оның оқу ... ... ... ... Олар оқу іс- ... ... ой ... кемшіліктері
болып табылады. Оқу ... ... ... ... орта ... сыныптардағы жасөспірімдердің
білімді меңгерудегі үлгерімі өзіндік оқу іс-әрекетін мағыналы ұйымдастыруда
жауапкершілікті талап етуден көрінеді. Осындай ... ... ... ... ... оқи ... ... Жасөспірімдерде ақыл-ой
ұйымдастырылуының жоқ ... бұл ... ... ... сыныптағы оқушылардың танымдық сферасының ... бұл ... ... ... ... ой ... көрінеді. Оқушының сабаққа дайындалуы достарымен, ата-анасымен
не ... ... ... ... ... ... дамуындағы кемшіліктер ... ... ... ... есте ... ... ... төмендеу
концентрациясынан көрінеді.
М.К Акимова зерттеулерінде жасөспірімдердің ... ... ... ... жасөспірімдер мағынасына қарай есте сақтай алмайды.
Орта сыныптағы оқушылардың көбісінің интеллектуалды ... ... ... ... ... ... саладағы білімдердің болмауы.
2. Белгілі пәндерді кейбір логикалық-функцияларды сөздермен ... ... ... ие бола ... материалдарды және матиматикалық тапсырмаларды шешудегі негізгі
өлшенетін және шаблонды амалдар.
4.Ақыл- ойдың ... ... ... бөлінуі.
5.Кіші жасөспірімдердің бойында кіші ... ... ... ... ... ... ... өзінің жеке практикалық
қабілеті кең таралуында функционалды басқаға қатысты ауыстыру қарапайым
аналық түсінігінің жетіспеуі.
Оқушының интелектуалды ақыл- ... ... ... оқу ... төмендетеді.
1. Жаңа материалды меңгеруде білімдегі кемшіліктер кедергі келтіреді.
2. Ақыл-ой іс-әрекетінің белсенділік.
3. Оқу іс-әрекетінің басқару және ішкі дефектілердің ұйымдастырып бұл ... ... ... ... ... етудегі біліктілігі
4. Пәнді оқып білу деген қызығушылықта танымдық- мотивациялық бұзылуы.
5. Мотивацияның біртіндеп қалыптасуы.Оның ақыл- ой іс- ... ... ... пассивтілікті ұлғайтады.
6. Оқушының жаңа материалды түсінуіндегі белгілі бір жетістік пен ... ... ... ... ... әлеуметтік статусы өзгереді.
Жасөспірімдердің мектептегі оқу үлгеріміне деген мінез-құлықының
спонтанды түрде өзгереді [10, 113-124 ... ... мен ... ... өзара әрекеттестік жағдайының
ұйымдастырылу ерекшеліктері
Соңғы он жылда педагогикалық-психологияның жиі көтерілген мәселесі
ретінде мұғаліммен ... ... ... немесе «мұғалім-оқушы»
жүйесіндегі күрделі, көп аспектілі процесс ... ... ... ... ... Бір жағынан бұл мәселе зерттеудің жеке обьектісі
ретінде отандық және ... ... ... ... орын ... В.А. Сухомлинский мұғаліммен оқушының өзара әрекеттестігі ... ... Оның ... ... ... сөзі ... мықты құралы. «Мұғалімнің ... ... ... ... Сол ... педагог-психологтардың қарым-қатынас мәслесі
ретінде деп ... ... ... ... ... ... ... анықталған, яғни коммуникативті мәселелерді қойып шешу.
Екінші ... ... ... ... жеке ... ... интеракционизм шеңберінде (Дж. Мид), ... ... ... және ... психологтардың (Б.Р.
Поршнев, Б.Ф. Ломов, Б.Д. ... Г.М. ... Л.П. ... ... А.А. ... және т.б.) ... де, ... Бұл бағыттағы
жүргізілген зерттеулер педагогикалық қарым-қатынас мәселесінің қалыптасуына
әсерін тигізді. ... және ... ... әдебиетте
К. Маркспен Ф.Энгельстан кейін адамдардың қарым-қатынас іс-әрекетімен және
одан туындайтын бірлескен іс-әрекетпен байланыстырады.
Педагогикалық ... ... ... күрделілігі келесіде:
қарым-қатынас көптеген психологтармен негізгі психологиялық ... ... ... ... ... ... емес, әлеуметтік (А.А.
Леонтьев, В.В. Рыжов) және оның пәні болып әлеуметтік әрекеттестік. Бұл іс-
әрекеттің субьектісі - ... ... ... ... ... ... зерттеушілер
жекедара қарым-қатынасты айтады: сөздік қарым-қатынас іс-әрекеті ... бір ... ... ... ... ... ... өз кезеңінде коммуникаторда қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... тыс фактордан
қалыптасады. Коммуникативті интенциядан коммуникаттивті мәселе шығарылады.
Кейін бұл ... ... ... ... әрекеттің жоспарлануы
жүреді [11, 17-22, 68-77 б.б].
Қарым-қатынас қоғамдық – коммуникативті іс-әрекетті орындау барысында
адамдардың ... ... ... де ... (И.А. ... Қарым-
қатынастық мұндай анықтаудан келесіден шығады:
а) «әрекеттесу» - ол ... ... оның ... ... және ... ... жеке ... кіреді;
ә) коммуникативті-қоғамдық іс-әрекеттер болмысты ... ... ... ... қоғамдық-коммуникативті іс-әрекет ретінде адамдардың қарым-қатынасы әр
түрлі құралдармен ... ... ... бейнелеуші) жүзеге
асады;
в) вербалды қарым-қатынас – тіл арқылы адамдар арасындағы әрекеттесудің
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
арқылы іске асады. Тікелей ауызша қарым-қатынас-бұл сөздік іс-әрекет айту
және тыңдау, ал ... ... ... ... – ол оқу және ... ... ... адамдардың (субьектілердің) бөлек
әрекеттердің бір ізділігі ретінде қарастыруға болмайды. Тікелей ... әр ... бір ... ... ... әсері, дәлірек айтсақ,
әректтестіктің екі жақты сипаты коммуникативті ... ... ... қарым-қатынас сызбалары «сөйлеуші (бірінші серік)- ... ...... яғни ... коммуникативті акт сызбасына алып
келеді, бұл қарым-қатынастың өзі емес, ол ... ... ... ... ... ... процесі ретінде қарастырылса,
онда ол сызба С1-С2 болып оның әрекеттесу функциясы ... және ... ... И.А. Зимняя).
Педагогикалық қарым-қатынас неғұрлым екі адамдардың әрекеттестіктің
актісі С1-С2 ... деп ... ... ... ... ... сұрақ туындайды. Құрылымдық бірлік авторлармен әр
түрлі қарастырылады. А.К. ... ... ... іс-әрекетінің
құрылымдық бірлігі- пікір айтудан құрылатын әрекет. ... ... ... ... ... И.А. Зимняя бойынша әрекеттестіктің
формасы ретінде қарым-қатынастың құрылымдық бірлігі – ол ... ... ... ... ... ... «өңдеудің тұтастылыққа тән негізгі
қасиеттер» деп айтылып кеткен. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... боламыз: сөйлеуші
(мұғалім немесе оқушы) тыңдаушы (мұғалім немесе оқушы ... ... ... ... ... ... сабақ барысында сабақтан тыс (оқу және тәрбиелеу процесінде ... ... ... ол белгілі бір педагогикалық функцияға ие
болып, психологиялық климаттын, оқу ... ... ... ... ... ... және ... ішінде жағдай жасауға бағытталған [12, 117-127 б.].
Педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... кетуіміз керек. Н.В. Кузьминаның
еңбектерінде педагогикалық жүйе – ... ұғым және ... әр ... түрі белгілі мемлекеттік, ... ... жету үшін ... Педагогикалық жүйе тұлғаны оқыту ... ... ... де, ол өз кезегінде тұлғаға мақсаты бағытталған,
жүйеленген және ұзақ мерзімді педагогикалық ұжыммен ... ... ... ... ... әсер етеді.
Адам өзінің өмірі барысында бір педагогикалық жүйеде екіншіге ауысып
отырады (бала-бақша – мектеп - кәсіби оқу орындар - ... ... ... мақсаттары, міндеттері, мазмұны, құрлымы және ... ... ... ... қарым-қатынас педагогикалық жүйенің ішіндегі процесс
болса, онда педагогикалық қарым-қатынаста өзінің ... ... ... болу ... ... ... бірлігін анықтауда М.И. Лисинаның
қарым-қатынастың міндетін анықтамасынан бастаймыз: «қарым-қатынас міндеті-
қарым-қатынас ... ... әр ... ... ... жете алатын
мақсат». Қарым-қатынастың міндетін сыртқы және ішкі ... ... ... өз ... ... ... сипатын анықтайды.
Сөйлеушінің жағынан қарстырғанда коммуникативті актінің міндеті
немесе ортақ мақсаты ол: а) хабар айту ... ә) ... ... ... ... ... ... ауызша жауап немесе тыңдаушының вербалды емес
мінез-құлықтық реакция ... ... ... ... функционалды
бірлігі деген кезде коммуникаттивті ... ... ... ... ... міндеті- «қарым-қатынастың шартын»
түсіну В.А. Артемов ол мақсаты бойынша коммуникативті міндеттің мақсаты- ол
қарым-қатынас серіктестігіне әсер ету, ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Коммуниктивті сөйлеушінің комминикативті мақсатын
біле ... ... әсер ету ... білу.
Қарым-қатынастың қатысушылары ретінде сөйлеушімен тыңдаушының рөлін
анықтап, ... ... ... ... ... айтқанда,
коммуникативті серіктердің вербальды мінез-құлықының регуляторы. ... ... ... ... деген коммуникативті емес,
факторларымен шартталынған қажеттілік кіреді.
Коммуникативті міндет ретінде танымдық ... ... ... А.А
Леонтьев біріншісінің мақсаты ол қарым-қатынас топта ... ... ... ... ... ... және ... іс-әрекеттің қажеттіліктері затталынған. Басынқы мотив ретінде
танымдық және коммуникативті мотивтер ... ... ... және ... ... ойлау міндетіне қарағанда кең ұғым.
Ойлау міндеті айтылынып кеткен 2 міндетті шешудің ... ... ... табылады. Яғни қарым-қатынас процесінің барысында ойлау танымдық және
коммуникативті міндеттерді орындауға қатысады.
Шешуші ... ... ... үш ... (танымдық,
коммуникаттивті, ойлау) ішкі деп қарастырылады. Олар субьекттің мәселесі
жағдайды шешу барысында пайда болады.
С1-Т2 коммуникативті ... 2 ... ... ... орындайды
деп айтып кеткен едік. Оны жақсылап қарастырайық.
Сөйлеуші бұрын айтып кеткендей, 2 ... ... ... беру және ... әсер ету, ол ... ... сөздік ақпаратына жатқызылынады. В.Д. Порышн бойынша адам
психикасына әсер ету дәрежесімен сипатына қарай сөздік ақпараттың 3 ... ... 1) ... 2) ... 3) ... [13, 37-43 б ... еңбектерде ( А.В. Бельский, В.А. Артемов, А.Д. Ревтова, В.И.
Кадомцев және т.б.) «хабарлаумен» «талаптанудың» көп ... ... Бұл ... ... интонацияның формаларын қарастыруға
бағытталғандығымен ... 4 ... ... сәйкес келеді:
баяндау (әңгіме, сұрақ, талаптану және ептеу).
Мәскеу ... әр ... ... ... нәтижесі келесіні
көрсетті: педагогикалық қарым-қатынас коммуникативті міндет ретінде жиі
дәлел, әңгіме түсіндіру кездеседі. « ... ... не оңай ... » деген
сұраққа 50% мұғалімдер «түсіндіру», «әңгіме», «сендіруді» айтып кеткен, ал
« сыныпта нені жиірек ... » ... ... ... деп жауап
берді. 66,7% мұғалімдердің пікірлерімен келіспесе де, олар ... 80% ... бір ... ... ... бір ... гөрі ... сыныппен қарым-қатынасты шешкенді жөн көреді.
Тыңдаушының педагогиалық қарым-қатынас барысында ... ... ... түсіну, есте сақтау, жаттау, игеру, ... ... ... ... ... ... бұл міндеттер біркелкі
емес, біреуі күрделі (дәлелдеу), екіншісі оңай ... алу), ... ... жиі ... коммуникативті міндет ретінде түсіну,
жауап беру, есте ... ... ... ... айтып кеткен еді.
Педагогиалық қарым-қатынас ұғымын 3-ке бөліп қарастыру керек. 1) оқу
іс-әрекетін ұйымдастыруқұралы, 2) оқыту мақсаты, 3) ... ... ... А.К. ... ... ... мақсат және құрал ретіндегі
міндеттерін қарастырайық. Оқыту 4 деңгейден ... ... ... ... ... ... ... оқушы өз ойын айқын білдірту. Екінші этапта
оқушы қарым- қатынас серігіне әсер ... ... ... яғни ... ... ... ... жүзеге асыру керек.
Д.Б. Эльконин бойынша оқу міндеті оқу іс-әрекетінің негізгі бөлігі.
Оқу міндетінің ... ... ... ... – ол ... нәтижесі субьекті өзгеруінде [14 ].
Осы ойды ... ... А.К. ... коммуникативті мәселелерге
қолдануға болатындай оқу міндетінің бір ізділігінің иерархиясын анықтау.
Коммуникативті міндет оқу ... ... оқу ... ... деп ... Мысалы, оқу барысында мұғалім ... ... ... ... ... ... әр түрлі педагогикалық
функциялар арқылы іске асырады. С.Я. Рамешина 4 ... ... ... 1) ... 2) ... беруші, оған кіретіндер а)
бағалау және ә) ... ... 3) ... 4) ... ... а) оқушының зейінін қабылдауға, жаттауға және қайта ... ә) ... ... ... ... және т.б.
материалмен дайындығын ұйымдастыру, б) тапсырманың бір ізділігімен ... в) ... ... жұптық, жекедара жұмыс істеу формаларын
ұйымдастыру, г) оқушының сабақта тәртібін, ... ... ... ... оқушының оқу іс-әрекетін ұйымдастыратын ... ... ... сөз ... сөйлеушінің педагогикалық
коммуникативті міндеттерімен сәйкес болуы мүмкін.
Кесте 1- С.Я Рамешина бойынша педагогикалық функциялар тізімі.
| Сөз ... ... ... |
| ... |
| ... | Ынта ... ... ... ... ... ... |
|Бақылаушы ... ... ... ... беруші | ... ... ... ... ... ... ... ... ... үшін ... ... жиі нақты міндет
ретінде қалыптасатынын айтып кетуіміз керек. Бұл ... ... ... емес бөліктер шығады. Императивті емес бөлік коммуникативті
міндетке ие.
Тапсырманың талабын нақтылауда айтылынып жатқан сөздің жалпы ... ойды ... ... ... яғни ... ... санның
көбеюіне алып келеді. Императивті нақтылау әсерінен айтушы ... ... ... пән ... субьект грамматикалық–логикалық
психологиялық талаптарды таңдайды.
Тапсырмаларды талдау барысында ... ... ... коммуникативті міндеттің құрылымын өзін қарастыруға болады. Ал
ол өз кезегінде жағдаймен ... ... ... ... сөз ... мазмұнына, ал жағдай оқушының ... ... ... ... кездегі коммуникаттивті міндетті іске асыру құрылымы ғана
емес әлеуметтік ... ... ... аықтайты параметрлары
және т.б зерттелініп ... ... ... міндет ретінде
қарастырылған педагогикалық қарым-қатынас мұғаліммен ... ... оқу ... жалпы оқу іс-әрекеттерімен қоса қарастыруға
болады және әр түрлі қарым-қатынас жағдайларындағы бір жастық ... ... ... оқу ... мәселесіне тән нақты эксперименталдық зерттеуді
болжауға болады.
В.П. Панюшкин зерттеулерінде соңғы жылдары оқу ... ... ... ... ... рөліне және талдауына көптеген еңбектер
аралған. Бұл ... көбі ... ... оқу
әрекеттестіктің эффективтілігінің жоғарлауы және әлеуметтену процесіне
немесе ... ... ... арасындағы қатынастың тәрбиелік
аспектісіне арналған. Бұл жерде біз талдау пәні ретінде ... ... ... ... ... қатынас болады.
Қалыптасқан білім беру жүйесінде және кадырларды дайындауда оу іс-
әрекетін игеруі оың ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың арасындағы қатынас келесі үлгі бойынша
қалыптасады: мұғалім («жетекші» позицияда) ... ... ... Ол ... ... ... жәе ... жиынын игеру, яғни
оқу процессі репродуктивті сипатқа ие. Оқыту «монолог» принципімен құралады
десек болады-бір ... ... ... ... ... процесс ретінде мұндай жағдай ... ... ... ... ... ... суммасын кең. Оның
тұтастылығы ішкі көрінбейтін және сондықтан ... ... ... –мағыналық, тұлға іс-әрекетінің ядросымен
негізделеді (А.Н. Леонтьев). ... ... ... мотиві болмаса онда
ол іс-әрекетке де ие емес деп ... ... ... ... ... ол ... ... мотивтелген процессті жүзеге
асырмайды, тек іс-әрекеттің үлгісін ғана көрсетеді.[15,27-29 б.].
Толық іс-әрекетті игеруі оқуды ... ... ... ... ... ... қатысушылардың арасындағы қатынас тұлғалық мәнді деңгейде
өту керек, ол дегеніміз оқу ... ... ... немесе әрекеттесуге
айналады: мұғалім тұлға ретінде ашылған кезде ғана тигізе алады. ... ... ... ... мен ... бір-біріне маңызды әсерлері
тигізеді.
Дәл осылай Л.Н. Толстой, С.Т. ... Дж. ... ... ұлы ... ... ... ... Лев Толстой балаларды
«шығармашылыққа» үйреткен кезде ... көп ... ... ... ... ... «кім кімнен білім алу керек, шаруаның балалары бізден
ба, әлде біз ... ... ба?» атты ... ... еді. ... ... өзінің бір кітаптарының ішінен мұғалім тұлғасының әсер
ету өнері туралы айтып, ... ... ... жол ... үйрету керек екендігі туралы жазған.
К.С. Станисловскийдің педагогикалық ізденуін оның шәкірті ... ... деп ... «К.С. ... педагогикалық процесстің
керемет формуласын тапты: оқыта отырып, ... Ол ... ... ... мұғалім оқушыдан ала отырып бай, сондықтан оның дәлелі
шексіз. Үйреніп ала-алмайтын жағдайда ... ... ... ... ... ... мұғалімнің
өзінің тұлғасы оқу процесінің негізгі шарты бола отырып, ... ... ... ... ... педагогикада интенсивті оқу
прогрессивті тенденцияны көрсетеді. Ол бір кезде тұлғаның интеллектуалды,
эмоционалды және ... ... ... ал шығарманы оқытуға
бағытталынған педагогика болып табылады [16].
Сонымен, оқу процестің тұлғааралық ... ... ... ... ... кең қолдануы оқушының психикалық дамуына
ерекше ... ... ... ... ... негізінде пайда
болатын бірге жасалынатын әрекеті» оқушы «қамтамассыз ... ... ... ... ... ... ... табысты іс-әрекетінің қалдыптасуына басқа
не керек? Мұғалім оқушының ... ... ал ойды іске ... ғой. Тұлғааралық қатынас жағдайында оқушы іс-әрекет интенцияға
ие болуын ары қарай талдау ... және ... ... немесе басқа
оқушылармен арақатынасынан туындаған іс-әрекетте арнайы мотив пайда ... ... ... механизмі болады.
Сипат ретінде М. Полянин өзінің «Личное знание» деген кітабында іс-
әрекеттің мотивациялық ... ... ... ... ... (мұғаліммен) тікелей қарым-қатынастан іс-әрекеттің мағынасын құра
алатындай пайда болады. М.Г. ... ... ... ... еді: «ғылыми іс-
әрекетте формалды емес элементтер бар, олар тек ғылыми іздеуде ... ... ... ... ... табиғатын түсіну үшін «формалды
емес» компоненттерін қарастырамыз. Оқушының ... ... ... ... ... жағдайда
болатындығын біз резонанс деп атаймыз.
Әрине, резонанс дегенде, іс-әрекеттің мотивациялық-тұлғалық ... ... ... ... ... құрылады. Дегенмен бұл бейне
мұғаліммен оқушының арақатынас жағдайында жаңа ... ... ... аудара аламыз.
Оқушымен мұғалімнің әрекеттесуі арқылы іс-әрекеттің қалыптасуына
оптималды ... ... Оған қоса ... ... толықтық
жағдайда оқу серіктестігі өнегелік реттік факторына ауысады.
Сонымен, шынайы ... ... тек оқу ... қатысушылардың
диалогында серіктестік тұлғааралық оқу әрекеттестік ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік
рөл де елеулі әсер етеді.
Қоғам мұғалімге ... ... ... Ол ... қоғамнан, ата-аналардан, оқушылардан күткен ... ... ... ... әлеуметтік рөлдерде келіскен ... ... ... ... ... ... ... білімі,
даңқы толығымен тәуелді ... Бір ... ... ... ... ... жағдайының пайда болуына әкеледі. Егер мұғалім өзін
оқушылардың ... ... ... онда ... конфликт пайда болады.
Егер мұғалім оқушымен конфликт жағдайына жиі ... ... ... ... ... болады. Мұғалім сабақ түсіндіру барысында
оқушыларға сұрақ қоюы ... Кім ... ... бір ... тұрып, «мен
түсінбедім»-дейді. Мұғалім қайта сұрайды: «кім түсінбеді? Сен еңбектеп
жүріп келесі ... ... ... ... ... ... толмаған
оқушы оған бұл пәннің керек еместігі жайлы айтады. Сол ... ... ... арасында конфликт жағдай пайда болады. Мұғалім жасөспірім ... ... ... ауыр ... және топ ... ыңғайсыз жағдайда
қалдырғанын байқамайды. Осының әсерінен мұғалім мен ... ... ... болады.
Бұндай жағдайлар ... ... ... ... Мектеп практикасында бұндай жағдайлар,
яғни мұғаліммен конфликтке түскенде оқушылар оның іс-әрекетіне ... ... ... осынадй конфликтер-оқушылар мен оқушылар мен
мұғалім арасында өзара түсінушіліктін жалғасқан дәлелдеудің ... ... мен ... ... ... ... оқушылардың мұғалімге деген сенімділігі жоққа шығарады ... ... алып ... ... ... жағдайларды
болдырмас үшін алдын-алу керек. Қазіргі ... ... ... ... ... ... түсінушіліктің және өзара сенімділікке
алып келуі басты шарты болып табылады.
Оқушы мен мұғалімнің өзара тұлға ... ... ... ... ... ... мен оқушының арасындағы тұлғааралық бөліну
олардың бір-біріне деген ... ... ... ... ... Оқушы мен мұғалімнің арасындағы тұлғааралық рөлдер адекватты,
зейінді, ұқыпты, жоғары ... ... онда бұл ... ... оқушы сабаққа үнемі дайындалып келсе, айтылған материалдар зейінімен
тыңдалса, мұғалімнің де ... ... ... ... ... мұғалім қаталдық көрсетсе, оқушы мұғалімнің
талаптарынан қорқады немесе оны ... ... ... оқушымен
тұлға аралық қарым-қатынақа түскенде, бірінші әлеуметтік рөлде оқушының
тәрбиесі мен іс-әрекетіне ... ... Егер ... ... шығармашылық
қабілетін дұрыс тиімді өткізсе, оқушылардың еңбектерін дұрыс бағалай білсе,
ал оқушы мұғалімнің айтқанын екі еткізбей ... ... ... ... онда оқушымен мұғалімнің арасында ешқандай стресстік жағдай
мен қиындық тумас еді. Кейбір мұғалімдер бар, оқушыларға деген ... олар ... ... ... ... ... ... және олармен ылғи конфликтілі жағдайда ... Кей ... ... ... ... ... ... және оқушылармен
жұмыс істегенді ұнатпайды [17, 47-61 б.].
Мұғалім мен оқушының ... ішкі ... ... бар. Топ
арасында оған ақкөңіл, белсенділік танытып ... оған ... ... ... ... ... Топ ... мұғалім мен оқушының мінез-құлқы
түрлі жағдайларда көрініп отырады. Бір кезде мұғалім оқушыны-көш басшы етіп
қараса, кей ... оған ... ... ... мұғаліммен қарым-
қатынасында алдымен өзінің жекедара рөлін білу керек. Жекедара рөл - бұл әр
адамның өзінің мінез-құлқымен ... ... ... автопортреті ол
оқшуы өзін қоғамда неге жеткенін, қандай мүмкіндіктерді қажет ететінін ... ... ... ... қалай қабылдайтынын көрсетеді. Мұғалім мен
оқушының ... ... ... рөл атқарады. Мұғалім мен
оқушылар арасындағы қарым-қатынас жақсы болу керек. Егер оқушы мұғаліммен
дұрыс қарым-қатынас ... онда ол ... ... ... кері ... Егер ... ... нашар болса, осының әсерінен бүкіл
оқушыға әсер етеді. Мұғалімнің әлеуметтік рөлі оқушыларға ... әсер ... ... ... ... өзінің білімін жақсылап көрсете алмаса,
не болмаса сыртқы келбеті дұрыс болмаса онда оқушылар мұғалімді тыңдамайды.
Егер үлгермейтін оқушыға ... ... ... ... ... ... береді. Үлгермейтін оқушының қызығушылығын
арттыру үшін түрлі тренингтар ұйымдастыру керек.
1.4 Әлеуметтік - психологиялық тренинг мұғалім мен ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекеті көп жағдайда оның бүткіл сынып пен
жеке оқушылармен қарым-қатынас жасау түрінде өтеді. Бұл ... ... ... үлкен орын алады. Бұл факторларды білу және ... ... ... қолдана алу қабілеттілігінің әлеуметтік-
психологиялық ... деп ... ... ... ... мотивтер,
интенциялар, «мінез-құлық стратегиясын» қарым-қатынас кезіндегі өзінің және
серіктестіктің фрустрацияларын ... алу ... Оған ... ... ... түсіну қабілеті, өзара түсінісуде туындауы
мүмкін болатын кедергілерді ұғыну қарым – қатынасын ... ... және т.б. ... ... ... қызыметі үлкен және айқын
талаптарды сонымен бірге оның әлеуметтік-психологиялық ... ... ... мен ... ... қалыптасатын қарым-
қатынас арасында мінез оқыту, тәрбиелеу процестерінің барлық аймағына
едәуір әсер ... ... ... ... бойынша,
көп жағдайда мұғалімның ... ... ... ... ... ... анықтайды осыған байланысты оқушының
мамандық (мүмкіндіктерінің) қасиеттерінің күрделі ансамблінің ... ... оның ... және коммуникативті мүмкіндіктерінің
қандай деңгейде болуы маңызды. Көбінде олар оқушының адеквитті қабылдауына
оның психологиялық ерекшеліктерін, іс-әрекеттерінің ... ... ... ... – қатынастарды орнатуына ... ... ... ... – қатынасты нақты талдай алу қабілеттілігі ретінде
түсіндірілетін әлеуметтік-психологиялық бақылаушылықтың дамуы ... ең ... ... бірі. Оқушылар қалыптастырған мұғалім
кейпінен оқушыдан шыққан ақпаратты қабылдау тәуелді, ... ... ... ... ... ... тек қана оқыту ақпаратын ғана
қабылдауға ... ... ... ... көрсететін нормалар мен
құндылықтарды қабылдауына әсер ... ... ... да ... ... кейбір эмпирикалық зерттеушілердің мәліметтері
көрсеткендей, мұғалімдер оқушының адекватты қабылдауын ... ... ... алғы ... болып табылатын оқушының ішкі әлемінің
ерекшеліктерін түсіне бермейді (А.А. ... Я.Л. ... ... Т.Н. Мальковская және т.б.). ... ... ... ... Г.И. ... ... ... мазмұны мен
оқыту іс-әрекетінің процестерімен байланысты, стимулдардың барлық ... ...... мен ... ... стимулдар (яғни
әлеуметтік-психологиялық факторлар) оқушы тұлғасы үшін барлығынан маңызды.
Жоғарыдағы ... ... ... оның педогогикалық шеберлігінің де маңызды ... ... Бұл ... ... ... мұғалім
шеберлігінің жоғарғы сатыға көтерілуінің формаларының бірі ретінде қарауға
болады. Тұлғаның әлеуметтік–психологиялық компетентілігінің жоғарылауының
көлемдегі ... ... ... ... ететін күрделі тапсырма.
Осындай құралдардың бірі ... ... ... болып табылады.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг деп- қарым-қатынас аймағындағы
білімдердің өзіндік ... ... және ... қабілеттіліктер, сонымен
бірге оларды түзетуге сәйкес келетін түрлер ... ... ... ... ... ... шешілетін тапсырмалар аймағы кең және
әртүлі соған сәйкес тренингтерді жатқызуға болады. Бұл формаларды екі ... А) ... ... ... ... мысалы, дискуссия
жүргізе алу, тұлға аралық конфликттерді шеше алу. Б) ... ... ... тәжірибесін тереңдетуге бағытталған .Бұл жерде ең
алдымен өзін қарым-қатынасқа ... ... және ... ... ... алу тәжірибесі айтылыпты.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг әдістері әлеуметтік-психологиялық
мәселелер бойынша дәстүрлі әңгімелесу, семинарлар, лекциялар ... ... ... ... де ... асырады. Бұл тренингтер
әдістерінің көптеген классификациясы бар болғандықтан олардың барлығы ... ... ... – топтық дискуссиялар және топтық ойындар. Топтық
дискуссия әдісі көбінесе нақты жағдайларды талдау және ... ... ... ... мысалы, Т-топтары. Әлеуметтік-психологиялық
тренингтік ойын әдістерінің ішінде рөлдік ... ... кең ... тренингтің барлық әдістері ... ... ... ... ... ... кең ... бағытталған.
Екіншіден, бұл әдістер үйренушінің белсенділік принципін оқытуға үйрету
элементін қосу арқылы жүзеге ... Егер ... ... ... ... бағытталса, ал бұл жерде қатысушы – зерттеушілер өздері осыған келу
керек.Үшіншіден, аталған әдістерде моделдерде оқытудың өзіндік ... ... ... ... ... ... ... және
әдістердің қосындысынан тұратын ... ... ... ... ... ... ... талдау - әлеуметтік психологиялық тренингтің өте
көп қолданылатын ... ... ... енгізгі әдетте қандай да бір
адаммен, қандай да бір жерде, қандай да бір ... ... ... ... ... ... күрделі үрдісінде топ
зейінінің фокусы (орталығы) шешетін мәселе, ал басты әрекет ететін адам –
дискуссияға қатысушылар ... ... ... тиімділігінін қамтамассыз
етуші жүргізуші болып табылады. Дәл ... ... ... ... ... ... ... төңірегінде дискуссия жүргізе алу тәуелді.
Топтық дискуссия түрінің мақсаты ... ... ... ... ... ... бір психологиялық қарым-
қатынас жағдайына кіргізіп қойып ұсынылған нақты ... ... ... ... ... көруіне және мінез-құлықтың ... ... ... таңдауға итермелеу.
Бұл әдіс практикалық ... ... ... ... бұл әдіс ... оқу тапсырмалар мен мысалдарды
шешу арқылы қол жеткізетіндігі тәрізді жалпы ережелерді ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
тренинг қатысушыларына нақты жағдайлар анализінен кейбір жалпы принципін
алуға көмектеседі. ... ... ... психологиялық сипаттағы
педогогикалық көптеген мәселелердің шешімін табуға көмектесуі мүмкін. Сол
себепті ... ... ... ... ... ... әрекеттерге
дайындық қалыптастырады. Әлеметтік-психологиялық тренинг әдісінің тағы ... ... бар: ... қатысушыға өзінің көзқарасын анықтап
беруге көмектесу, басқа адаммен өзара қарым-қатынас жасау арқылы ... ... ... ... шешімді ортақтастыру дағдысына
үйретеді. Осының барлығы әлеуметтік-психологиялық тренингке қатысушыларының
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... туғызады. Бұл шешімді ... кету ... ... ... практикалық түрде теріс
салдарға алып келмейді. Осындай өзіндік әрекеттердің еркіндігі, ... ... ... күштерін сынап көру ... ... ... ... ... ... көрсеткендей бұл әдіс
лекция типтес әдістерге қарағанда ... ... ... ... аса ... ... ... топтық дискуссиялардың барлық түрінде дерлік
дискуссия пәні ... да бір ... ... бір ... ... да ... өткен оқиғалар болып табылмайды, ал ... ... және ... ... ... тұлға аралық қарым-қатынасы болып
табылады және міндеті сол жерде болып жатқан үрдістерді талдау ... ... ... ... ... ... топта жүргізушінің рөлі
сенімділік атмосферасын орнату мен ... ... ... ... ... ... ... қарағысы келетін интенсивті зерттеу
орнатуға көмек көрсету. Т-топтағы кері байланыс жүйесі әрбір ... не ... не ... ... ... ... жасайтынын көре
алуға мүмкіндік береді, одан адамның өзінің ... ... ... ... ... саналауға алғышарт туындатады.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг ойындық әдістері әртүрлі болып
келеді.Олардың ішінде кең ... ... ... да, ... ... ... оның ... қарапайым толық дискуссияда жүргізілетін
талқылау сияқты тек ұжымдық талқылауда емес. ... ... ... ... жеке ... сол ... рөлдерін айтуын
сұрайды. Мысалы, мұғалімның рөлі мен оқушының рөлі т.б. ... ... ... ... ... ... кету ... Бір оқиға қайталана
береді. Себебі тренингтің қатысушыларына әртүрлі бірнеше рет ... ... ... ... ... үшін осылай жасалады. Рөлдік ойынның
барысында қатысушылар рөлді белсенді ойнаушы бола алады, сонымен бірге
көрермен-қазылар ... Бұл ... ... ... ... ... іс әрекеттің мақсатты жүзеге асыру және т.б. мәселелерде
жетекші мен бірлесіп топтық ... ... ... ... ... ... жасалады: а) іс
әрекет рөлімен байланысты қарым-қатынастың нормаларын, ... ... ... мен ... жиып алу. б) әлеуметтік-психологиялық
құбылыс болып табылатын идентификасия мен ... ... ... ... ... кіру қабілеттілігін дамытып, олардың
позициялары мен сезімдерін ... ... в) ... ... ... ... жаңа ... мен формаларын қойып көру.
Рөлдік ойындарда топтық пікір-таластың барлық ... ие. ... ... мынадан көрінеді: Егер нақты жағдайды топтық талдау
кезінде қатысушылар ... ... ... ... ... ... олар оны «шет жақтан » талдап, шешетін болса, ол рөлдік ойын ... ... ... ... ... ... ... талпыныстар
жасайды. Бұл ойын іс әрекетінің психологиялық механизміндерін қолдану
арқылы ... ... ... үшін ойын әрекетінің ашық ... ... ... ... сипаты керек. Әдетте ойын іс
әрекеті оның қатысушылары үшін сан қилы қобалжулар тудырады.Бұл ... ... ... ... өзін-өзі тұрақтандырумен, ойын әрекеттерімен
байланысты немесе ойын барысында, басқа ... ... ... ... рахаттанумен және т.б. байланысты болуы мүмкін. Ойын
жағдайының шарттылығына қарамастан ойнаушы сезінген ... ... ... Ол жерде ойналған ойлар мен ойлаулар, ойнаушыға маңызды ... ... да ... ... ... Осы айтылған сипаттар Л.С
Выготский, А.В Запорожец, А.Н Леонтьев, С.Л Рубинштейн, Д.В ... ... ... ... ... ойындарын зерттейтін психологиялық
жұмыстарын сипаттаған. Ал, үлкендердің ... ... ... ... ... ... оның ... жақтары балалардың рөлдік
ойындарына ұқсас, екіншіден оның ерекшелігі ... ... ... керек.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг әдістері қаншалықты көп болса да,
топтық дискуссия жүргізу әдісі базалық әдіс болып ... ... ... ... ... әдістерге дерлік кіреді. Мысалы, сабақтар
мүмкіншілік болса могнитафон лентасына ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл дыбыстық және ... ... үшін ... дәрісін талдау үшін ғана емес, сонымен қатар ... ...... ... қатысушыларымен, топтық
дискуссия жүргізу мақсатымен көрсетіліп ескертіледі.
Әлеуметтік-психологиялық тренингтер контексінде диогностика үлкен
маңызға ие. Бұл ... ... тек ... тапсырманы шешіп қана
қоймай сонымен қатар әрбір ... бұл ... ... ... дербес шеше алу жағдайын туғызу керек . Яғни, топтың ... ... жеке ... ... ... жағдайларда
кездесетін қиыншылықтарды дербес диогностикалай алу. Осындай өзін-өзі
диогностикалау өзгертуге, түзетуге бағытталған кез-келген ... ... ... ... ... ... ... дейді: «шынайы тәрбие тек өз-өзін тәрбиелеу
бар жерде ... ... ... ... ... ... ... мәселенің шешімінің нақты ... ... ... ... ... адамдар қалай көреді, олар оның мінез-құлықын
қалай ... ... ... ... ниет ... т.б.
жатқызылады. Лауазымды атрибуция процесі яғни, басқа адамның мінез-құлқының
себептерін интерпретациялау тұлғааралық қабылдаудың негігі белгісі болып
табылады. ... ... ... қатысушы адамдардың сыртқы
көрінісінің бірдей ақпараты негізінде сол мінез-құлықтың ішкі ... ... ... туындайды. Әлеуметтік-психологиялық тренинг оның
қатысушыларына бұл ... ... мен ... ... қай жерлеріне
түзетулер керек болса, сол жеріне коррекция ... ... ... ... оған сырт ... жатқызатын қасиеттерінің сәйкес келу
дәрежесін, осы жағдайда өзінің мінез-құлықының себептері және ... ... ... ... сонымен қатар оның басқа адамдар
бойынша қандай екендігін елестетулеріне көмектеседіь [19, 115-125 б ... өзі ... ... ... білім спектріндегі маңызды
компонент – оның мінез-құлықы қалай әсер ететіндігі, оның ... ... оның ... да бір ... қандай сезімдер гаммасымен бірге
жүретіндігі жайында ойлар болып табылады. ... ... ... бір ... мүмкін саналанбаған пікірлер бар, ал ... ... ... ... ... вериерициациялау жасауға арнайы
мүмкіндік туады. Оның нәтижесі нақтыланып кеңейтілген білім немесе ... ... ... айналуы мүмкін жаңа психологиялық шындықтың
ашылуы болады.
Өзін кең түрдегі обьективтендірілген түсінуге ... ... ... ... тану ... ... ... психикалық
қасиеттерін бөліп, бағалау басқа адамды ... ... ... ... ... өзіндегі нәрселерді соңына дейін шынайы анықтай алмайды.
Сонымен топтық контекст әлеуметтік психологиялық ... өзін ... ... ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік-психологиялық тренинг контекстінде өзін-өзі талдау,
табандық түріндегі оқыту процесі үшін ... ... ... ... мынадай мәселелерде өзгереді: біріншіден, топтық өзара ... ... ... ... қабылдайтындығы; екіншіден осы
мәліметтерді қабылдау мәселесі. Психологиялық қорғаныс ... ... ... ... ... қалыптастыруда белсенді қатысады. Өзі ... ... ... ... ... ... ... бұзатын
жаман деп бағаланатын ақпаратты бұрмалап немесе жоққа шығарудан көрінеді.
2 БӨЛІМ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1. Зерттеу мақсаты, міндеті, ... ... ... ... стилдерінің олардың
үлгерім деңгейіне әсерін эмперикалық зерттеу.
Болжамы: Мұғалімдердің оқушылармен қарым-қатынас ... оқу ... ... ... ... ... ... Мұғалім тұлғасының кәсіби бағыттылығы
Мерізімі: 10.02.07-15.04.07.
Зерттеу обьектісі - №86 мектептің оқушылары мен мұғалімдер ұжымы.
Зерттеу пәні – ... мен ... ... қарым-қатынас жағдайлары.
Міндеттері:
1.Әдістемелер арқылы зерттеу жүргізу
2. Жеке дара мәліметтерді өңдеу
3. Топтық көрсеткіштерді айқындау
4. Зерттеу болжамын дәлелдеу
5. ... ... ... ... Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы
1. Т. Лири әдістемесіне сипаттама
Т.Лири әдістемесінің кеңес психолгиясының модификациялап, өзгертулер
енгізіп, ұсынушылардың бірі – ... ... Бұл ... ... -
әр түрлі деңгейдегі басқару аумағындағы студенттер мен мамандардың жеке
адамдық ерекшеліктерін ... еді. Бұл ... ... топ
басшыларының лидерлік типін кәсіби жеке ... ... ... ... ... ... ... қызметтегі жауынгерлердің ерекшеліктерін ескеріп,
оларды белсендіруге сондай-ақ, студенттердің ... ... ... береді. Негізінен бұл әдістеме мынадай қасиеттерді
анықтауымызға мүмкіндік береді:
1. Жеке адамның іскерлік қасиеті.
2. Жеке ... ... ... Жеке ... кәсіби немесе тұлғалық бағыттылығы.
4. Жеке адамның бағыныштылығы, тәуелділігі, сондай-ақ жағымды қасиеттері.
Жауап бланкісіне ... ... ... ... бойынша
қосындысын аламыз. Қосынды қатарында орналасқан цифрлар әр он параметрдің
көріну деңгейін ... ... ... пен ... төрт ... ... (0-4), потенциалды (4-8), перспективті (8-12), суперзона (12-).
Әр қатар бойынша бейнеленген цифрлар қосындысы қай ... сай ... ... ... ... ... ... «жәйттік» мінез-құлық жағдайында басқалау болып келеді. ... ... сан ... ... ... ... номиналды зонадан шықпаса, оны былай түсінуге болады:
1. Зерттелуші инструкцияны түсінбеді ... ... ... ... ... ... тез оқығанынан зерттелуші қасиеттерді белгілеп
үлгермеді.
3. Зерттелуші инструкцияға қарамастан тек ... ... ... ... ... ... ... аз деңгейде көрінген.
Әдістеме шкалаларының мазмұндық мәні.
Үшінші шкаладан бастап барлық шкалалар үш топқа ... ... ... ... блок адаптивті, яғни қалыпты үйреншікті жүрі-
тұрысты сипаттайды, ал жоғарғы блок дезадаптивті ... ... бұны ... ... конфликті зонасы деп атаймыз. Мысалы:
доминаттылықтың шкаласы үш блоктан: ...... ... ортанғы
– «билікшілдік», жоғарғы – «қаталдық». Жоғарғы блок қасиеттері неғұрлым көп
белгіленсе соғұрлым сол адамның ... ... ... ... ... кейбір ерекшеліктерін атап ... Бұл ... ... екі ... ... ... Ұйымдастырушы лидердің
әрекеті оның ... ... ... ... Жеке адамның
ұйымдастырушылық талабы оның айқын ... ... өз ... ... басқару кадрларын таңдау кезінде әлеуметтік сапалар мен іскерлік
сипаттамалары принципі есепке алынады. ... ... ... асуы
үшін «бағыттылық» және «іскерлік» шклалары құрылды.
1. ... ... ... ... оның ... ... табылады. Моралдық және интеллектуалдық құндылық бағыттарының жалпы
интеллект пен кругозордың ... ... ... ... ...... ... жоспарр параметрлері бірігеді: этикалық
(көзқарастық), әлуметтік – психологиялық (мотивациялық бағыттар) және ... Осы ...... ... ... ... ... болып отырып, іскерлік және жеке бастың қасиеттері
арқылы әлеументтік әрекет ... ... ... ... ретінде жалпы іскерлік ... ... ... ... бір ... ... даярлығын көрсетеді.
Профессиялық (өз жұмысына сенімді, шешіміне сенімді жауапкершілікті).
Ұйымдастырушы ... ... және ... ... ... 56-60, ... ... (доминанттылық)
Дағдылы мінез-құлық лидерлікке ұмтылушылық, басқарушылық. Сонымен
бірге, басқалардың еркімен тілектерін ескерместен басқаруға ... ... ... ... Егер профиль нүктесі потенциялды зонада жатса –
ұйымдастырушылармен өзара ... ... тип ... ... ... қаталдық (11-15)
Өзінің мақсаты үшін дөреклік көрсетіп, басшылықта болуға ұмтылады:күрес,
агрессияның көрінуі.
4. Өзіне сенімділік
Дағдылы ... ... ... ... ... көру (66-70). Өзінің күшіне, өзіне сенімділік. Сондай-ақ, өзінің
абыройлылық сенімінң күштілігіне байланысты ... өзі ... ... ... ... ... ... жағдайларға ұмтылады.
Лидерлік жағдайларда авторитарлы, мансапқор, лидер.
Конфликті зона: ... ... (16-20). Өзге ... ... ... ... қарайды. өзімшілдік рационализмнің көрінуі.
Барлығы іскерлік шеберлігімен ... ... ... пайда әкелетін
нәрсеге ғана ұмтылу.
Егер біреудің ырқына көнетін өзіндік «дипломатиясы», яғни, ол өзіне жақсы
нәтиже алып ... ... ал жеке ... ... мен комфортына зиян
әкелсе, оған қайшылығын тигізеді.
5. Талап етушілік, ... ... ... ... (71-75). Ашық, тік
мінез, тез ашуланғыштық. Егер кедергі ... ... ... ашу ... ... ... әрекетестік типі -
авторитарлы қатаң ... ... ... ... компромиске қарай жүрмейді. Келісмге,
ымыраға келмеуші (21-25) эмпатияның жоқтығы біреу ... оның өзі жоқ ... ... айту және ... ... ... қанағат алу.
6. Бірбеткейлілік, негативизм.
Дағдылы мінез-құлық: бірбеткейлік (126-130),скептициялық (76-80).
Күмәнді, ... ... ... ... ... ... өзінің айтқанына жету. Кез келген ... ... ... Конфликтілік зона: ... (26-30). ... ... ... өз ... ... ... Кез
келген сырттан келген әскерлерге қарсы тұра біледі. Конфликті ... ... ... ... ... күмәнданушылық,
ренжігіштік, арамзалылық тағы басқа көрсетеді.
7. Көнгіштік.
Дағдылы жүріс – тұрмыс: ырыққа көнгіштік ... ... ... ... ... ... өз ... басқалар үшін
бас тарта алады. ... ... ... пікірлерге, әсерлерге,
бағдарлаға қарсыласпайды, келіседі. Компромистерге, келісіге бейім, момын,
бағынғыш.
Конфликтік зона: ... ... (31-35). ... ... ... ... Біреуге тәуелді болу, ... ... ... ... ... жеке ... тип.
8. Тәуелділік.
Дағдылы мінез-құлық:тыңдағыштық, өзіне сенімсіздік, басқа адамдарға,
басқа адам ... өз ... ... өз ... жоқ ... ... болу.
Еліктегіш. Өзініңкүшіне сенгіш, құбылмалы, тіл алғыш.
Конфликтілік зона: тәуелділік (36-40). Басқалардан көмек, ... ... ... ... ... ретінде ере береді.
9. Психологиялық такт.
Дағдылы мінез-құлық: тактілік (141-145), ... ... ... ... ... ... ол оның да
ерекшеліктерінің нәтижелігіне байланысты.бірінші ... ... ... ... ... ... қатынаста жасанды емес. Әрекеттерінің түрі
тактикалық сенімді, дипломаиялық лидерлі тип.
Конфликтілік зона: жұсақтық (41-45), тым ... ... ... ұштасады (қоғамдық пікірлерге қосылады).
10. Қайырымдық.
Дағдылы мінез-құлық: ықыластылық (146-150), риясыздық (96-100).
Басқалардың ... ... ... ... білдіреді, көмектесуге әрқашан
дпйын. Басқалардың мінезін бар көңілімен ... жаны аши ... ... ... ... ... дұрыстығы, әлеуметтік кемелденушілік әлеументтік
конформизм, өзіндік бағалау және ... ... ... және ... ... ара ... анықталынады.
1)Ең алдымен жауаптардың сенімділігн анықтаймыз, сенімділік индексі
(СИ). Егер зерттелушінің өзін-өзі бағалауы биік ... ... ... ... ... онда бұл да ... сенімділігін көрсетеді.
Ал, өзіндік бағалау интенсивтілігінің коффицеті 35%-тен болып, СИ=0 болған
жағдайда, зерттелуші шын ... ... ... ... оның
профилінің интерпритациясы шындыққа сәйкес келмейді. Сенімділік индексі
зерттелушінің неғұрлым жоғары болса, онда оның ... ... ... қасиеттер жиынтығын есептейміз (А) Ол 3,4,5,5 ... ... ... ... ... ... 7,8,9,10 ... қосындысынан аламыз.
4) А пен Р арақатынасын интерпретациялаймыз.
А өлшемін жоғары әлеументтік кемелденушілікті, ... егер ... Р ... ... ... ... ... онда ол
бағыныштылықты және 7 мен 8-ші ... ... ... 9 бен 10-шы ... аралық басым болса, адамның бағыныштылығы емес, оның
икемділік қасиетін ... ... ... ... коэфициенті есептелінеді (1).
∙100% (1).
Мұнда Σ= А+Р+І-ші және 2-ші шкалалар мәні. Өзіндік бағалау интенсивтілігі
рефлекциямен ... және ... өз ... ... ... ... ... кемелдік» ұғымы жеке адамның белсенділік
ұғымымен ... ... Егер К 35% ... ... өте ... ... 35-40% пен 55-60% аралығында болса, айқындалған рефлекция.
6) ... ... жеке ... ... әрекетінің мотивациялық
сипаттамасын қос шкалалардың анық ... ... ... 3-7; 4-8; ... ... 3-ші ... ... доминантылықты еріктілікті көрсетеді;
7-ші шкала бағынушылықты , икемділікті көрсетеді.
4-8: 4-ші шкаланың басымырақ болуы 4 «Мен» Күшінің әлсіз екенін ... 5-ші ... ... ... ол ... бір ... көрсетеді.
9-шы шкала басым болса – икемділікті (айлакер) мінезді көрсетеді.
10-шы шкала–татулық сезімдерін көрсетеді.
2. ... ... ... ... ... кезде мұғалімнің өз мамандығын қаншалықты деңейде меңгергенін
бағалау, яғни кәсіби іс-әрекеттің мұғалімнің жеке ... ... ... ... анықтау мәселелері жиі бой көтеруде. Осыған байланысты
педагогтардың ... ... ... ... ... негізгі сүйенетін
критерийлерін негізге ала отырып, бұл мәселені шешуге болады. Мысалы, бір
мұғалім білім берудің бір ... ... ... ... ... ... беру, басқа біреулері оқушылардың тәуелсіз және батыл
ойлауына ықпал етсе, енді ... ... ... ... ... жетілдіруде жетістікке жетіп жатады.
Мұғалімдердің кәсіби бағыттылығы және кәсіби ... ... ... ... ... ... отырып бағалау арқылы бірқатар
жетістіктерге қол жеткізуге болады. Мұнда көбінесе төмендегі қасиеттерге
көңіл аударылады.
- көпшілік, ... ... ... ... ... ... ... көрсету түрткілері.
Ұйымдастырушы типінің тұлғалық құлылымына тән негізгі сапалар: талап
қойғыштық, күшті ерік –жігер, қызу қандылық, ... ... ... ... ... ... ... тән болады. Пәндік-
ұйымдастырушы типінің ерекшелігі, мұнда оқушылардың ... ... ... ... осы негізде ұйымдастыру көзделеді. ... ... ... ... ... сыртқы тартымдылық,
жоғарғы жауапкершілік сапаларынан тұрады. Мұнда мінез-құлықтың ... да ... орын ... ... типі ... ... ... әр түрлі типтерінде де пәндік білім қорына
негізделген аралық типтер болады. Бұл ... ... да ... тән
оқыту әдіс-тәсілдері мен қатар ... ... осы ... көрініп отырады.
Коммуникатор мұғалім мейірімді эмпатияға қабілетті, балаларды сүюімен
ерекшеленеді. Ол ... ... ... ... жеке ... тікелей
араласа отырып, бірге іздеу механизмі негізінде жүзеге ... ... мен оның ... маңыздылығы сенімді пәндік-мұғалім үшін
оқушыны тәрбиелеуде оқылаты ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге педагогикалық ұжымда да, басшылық етеді.
Сабақтан тыс түрлі шаралар кезінде өз ... ... Ол ... ... ... ...... талап қойғыш, моролдық ережелерді қатал сақтау арқылы
оқушыларды адамгершілік, рух, еркіндік сезімін сіңіруге ұмтылады. Кәсіби іс-
әрекет маманның тұлға құрылымының ... бір ... ... ... ... ... екінші жағынан бұл ... ... ... ... ... ... Егер осы ... өзгерістер жағымсыз
бағаласа, тұлғаның біртұтастылығының бұзылуын, оның ... ... ... ретінде қарастырылады. Бұл ерекшеліктер
тұлға құрылымына бірте-бірте сіңе берсе, тұлғалық акцентуацияға әкеледі.
3. В.Ф. Ряховскийдің мұғалімнің қарым-қатынас ... ... ... әдіс ... ... ... бағалауға арналған. Бұл
әдіс 16 сұрақтамадан ... ... ... ... ... ... ... Сіз осы сұрақтарға жылдам иә, жоқ, кейде деген жауаптар
арқылы жауап ... ... ... ... ... «иә»-2 балл, «кейде»-1 балл, ... балл ... ... балдар бір- біріне қосылады. 7 шкала бойынша қорытынды жасалынады.
1. ... 7654321 ... ... Қызығушылық 7654321 ... Оқу ... ... 7654321 ... ... ... Ашықтық 7654321 ... ... 7654321 ... ... 7654321 ... ... 7654321 ... ... ... ... ... бойынша мұғалімнің қарым-қатынас деңгейі
анықталады.
2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық өңделуі
Кесте 2- Т. Лири әдістемесі бойынша топтық ортақ көршеткіштер
|№ |I |II |
|1 | 40 ... |
|2 | 45 |өте ... |
|3 | 39 ... |
|4 | 37 ... |
|5 | 36 ... |
|6 | 34 ... |
|7 | 44 |өте ... |
|8 | 24 ... |
|9 | 25 ... ... | 39 ... ... | 22 ... ... | 33 ... ... | 29 ... ... | 44 |өте ... ... | 23 ... ... | 32 ... ... | 37 ... ... | 43 |өте ... ... | 30 ... ... | 43 |өте ... ... | | ... 4 - ... ... ... ... топтық көрсеткіштер.
|№ |Интеллегент |Ашықтық ... ... ... |
|1 |10 |6 |8 |9 |9 |
|2 |9 |7 |7 |10 |5 |
|3 |5 |6 |8 |9 |8 |
|4 |8 |6 |6 |8 |6 |
|5 |7 |8 |9 |9 |8 |
|6 |7 |7 |7 |9 |4 |
|7 |7 |9 |8 |7 |5 |
|8 |8 |6 |7 |10 |6 |
|9 |10 |10 |6 |9 |9 ... |8 |8 |7 |8 |4 ... |6 |7 |6 |6 |6 ... |9 |7 |8 |9 |9 ... |6 |9 |7 |8 |8 ... |7 |8 |7 |8 |7 ... |8 |7 |6 |5 |5 ... |6 |5 |8 |6 |4 ... |7 |4 |6 |7 |7 ... |9 |6 |8 |7 |6 ... |5 |9 |9 |9 |9 ... |7 |8 |6 |5 |8 ... |8 |7 |7 |8 |7 |
1 ... ... тұлғасының кәсіби бағыттылығын анықтауға арналған
әдістемесі бойынша алынған мәліметердің сапалық талдауы.
Бұл сұрақнама негізінен кәсіби маңызды сапалардың қасиеттерінің
5 ... ... ... типі;
2. Интеллегенттік типі;
3. Пәнге бағыттылық типі;
4. Ұйымдастырушы типі;
5. Қолдау мотивациясы типі;
Сұрақнама бойынша ... ... осы ... ... ... ... Мәліметтерді сандық бағалау барысында типтерді өзара
салыстырып, пайыздық өлшемі ... ... бұл ... жеке ... ... типке сай қасиеттер араласып жатады. Мысалы: пәнгер –
мұғалім типі пәннің негізгі талаптарын қатаң ... ... ... іс-
әрекеттерін пәндік білім негізінде дұрыс ұйымдастыра білу тән болып келеді.
Жалпы көрсеткіштерді жинақтап қорытындылауды ... ... ... ... және пәнгерлік типке жататынын байқауға болады.
Жалпы ... ... ... ... ... Мұғалім
бағыттылығының пәнгерлік типі - 87%, ... типі - ... типі - 70%, ... типі – ... ... арқылы алынған мәліметтердің статистикалық
мәнділігін, ... ... ... Осы ... эксперименттік
зерттеудің болжамын шығарамыз.
Эксперименттік зерттеу болжамы:
Н0 – Т. Лири ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығы» әдістемесінің шкалалары арасында өзара
байланыс жоқ.
Н1 – Т. Лири ... ... ... стильдері мен
«мұғалімнің кәсіби бағыттылығы» әдістемесінің шкалалары ... ... ... ... ... үшін ... рангілік корреляция
коэффиценті қолданылады. (3. 4. 5. 6.) кестелері.
Кесте 5 - Т. Лири ... ... ... мен ... ... ... қасиетінің өзара байланысын
анықтау.
|№ |Іскерлік |Рангілік№ |Ұйымдастырушылық ... № |d |d2 |
|1 |7 |9 |10 |19,5 |10,5 |110,25 |
|2 |10 |19 |7 |8,5 |10,5 |110,25 |
|3 |9 |16,5 |10 |19,5 |3 |9 |
|4 |10 |19 |9 |16,5 |2,5 |6,25 |
|5 |10 |19 |9 |16,5 |2,5 |6,25 |
|6 |6 |3,5 |8 |12,5 |9 |81 |
|7 |8 |14 |6 |4,5 |9,5 |90,25 |
|8 |7 |9 |8 |12,5 |-3,5 |12,25 |
|9 |8 |14 |9 |16,5 |- 2,5 |6,25 ... |7 |9 |8 |12,5 |- 3,5 |12,26 ... |7 |9 |6 |4,5 |4,5 |20,26 ... |6 |3,5 |7 |8,5 |- 5 |25 ... |7 |14 |7 |8,5 |0,5 |0,25 ... |7 |9 |8 |12,5 |- 3,5 |12,25 ... |9 |16,5 |7 |8,5 |8 |64 ... |6 |3,5 |5 |1,5 |2 |4 ... |5 |1 |6 |4,5 |- 3,5 |12,25 ... |7 |9 |5 |1,5 |7,5 |56,25 ... |8 |14 |9 |16,5 |2,5 |6,25 ... |6 |3,5 |6 |4,5 |1 |1 ... | |210 | |210 | |645,5 ... ... ... корреляция коэффициентінің формуласы:
ә) Кесте бойынша Rs сыни мәнін анықтаймыз. n = 20 (В. Урбах)
rs эмп > rs кр ( p = ... Н0 ... ... Н1 ... ... ... мен «Ұйымдастырушылық» шкаласы арасында оң
байланыс бар және ол статистикалық ... ... ... 6 - ... ... мен «Пәнгер» типінің өзара байланысын
анықтаймыз.
|№ |Іскерлік |Рангілік№ ... ... № |d |d2 |
|1 |9 |15 |10 |1865 |- ... |
|2 |5 |2 |6 |3,5 |- 1,5|2,25 |
|3 |9 |15 |8 |9,5 |5,5 |30,25 |
|4 |9 |15 |8 |9,5 |5,5 |30,25 |
|5 |7 |6,5 |9 |14,5 |- 8 |64 |
|6 |5 |2 |6 |3,5 |- 1,5|2,25 |
|7 |10 |20 |8 |9,5 |10,5 |110,25 |
|8 |9 |15 |7 |66 |9 |81 |
|9 |9 |15 |10 |18,5 |- ... |
|10 |9 |15 |8 |9,5 |5,5 |30,25 ... |7 |6,5 |6 |3,5 |3 |9 ... |5 |2 |6 |3,5 |- 1,5|2,25 ... |9 |15 |10 |18,5 |- ... ... |9 |15 |9 |14,5 |0,5 |0,25 ... |8 |9,5 |10 |18,5 |- 9 |81 ... |7 |6,5 |9 |14,5 |8 |64 ... |6 |4 |8 |9,5 |- ... ... |7 |6,5 |5 |5 |- ... ... |8 |9,5 |9 |14,5 |- 5 |25 ... |9 |15 |8 |9,5 |5,5 |30,25 ... | |210 | |210 | |647 ... ... ... ... ... формуласы:
ә) Кесте бойынша сыни мәнін анықтаймыз. (В. Урбах)
rs эмп > rs кр ( p = ... Н0 ... ... Н1 қабылданады.
Жауап «Авторитарлық» шкаласы мен «Пәнгер» шкаласы арасында оң байланыс
бар және ол статистикалық мәнділік деңгейіне жетеді.
Кесте 7- Ашықтық типі мен ... такт ... ... анықтаймыз.
|№ |Ашықтық |Рангілік№ ... ... № |d |d2 |
| | | ... | | | |
|1 |9 |15,5 |10 |18,5 |-3 |9 |
|2 |9 |15,5 |8 |11,5 |4 |16 |
|3 |9 |15,5 |10 |18,5 |-3 |9 |
|4 |8 |10 |7 |8,5 |1,5 |2,25 |
|5 |10 |19 |9 |14,5 |4,5 |20,25 |
|6 |8 |10 |6 |5 |5 |25 |
|7 |10 |19 |9 |14,5 |4,5 |20,25 |
|8 |9 |15,5 |10 |18,5 |-3 |9 |
|9 |5 |1 |6 |9 |-4 |16 ... |8 |10 |9 |14,5 |- 4,5 |20,25 ... |8 |10 |7 |8,5 |1,5 |2,25 ... |8 |10 |7 |8,5 |1,5 |2,25 ... |8 |10 |7 |8,5 |1,5 |2,25 ... |10 |19 |9 |14,5 |4,5 |20,25 ... |7 |5 |8 |11,5 | 6,5 |42,25 ... |6 |2,5 |5 |2 |0,5 |0,25 ... |8 |10 |10 |18,5 |- 8,5 |72,25 ... |7 |5 |6 |5 |0 |0 ... |6 |2,5 |5 |2 |0,5 |0,25 ... |7 |5 |5 |2 |3 |9 ... | |210 | |210 | |299 ... Спирменнің рангілік корреляция коэфициентінің формуласы:
ә) Кесте бойынша Rs сыни мәнін анықтаймыз. n = 20 (В. ... эмп > rs кр ( p = ... Н0 ... шығарылып, Н1 қабылданады.
Жауап шкаласы мен «психологиялық такт» типінің арасында өзара байланыс
бар және ол статистикалық мәнділік деңгейіне жетеді.
Т. Лири әдістемесі ... ... ... ... ... жасау.
• Бағыттылығы бойынша орташа есептегенде 8 балл – ға ... ... ... ... оның ... сай. Осы ... ... бағыттары қарым-қатынасты
ұйымдастырушы әрекетінің фундаменталды негізі болады. Іскерлік және
жеке бастың тұлғалық әлеуметтік қарым-қатынас ... ... ... ... көрсеткіші 7 балл. Ұйымдастырушы ретінде ... ... ... ... ... Кәсіби іс-әркетте өзіне
сенімді жауапкершілікті, ... ... ... ... ... ... көрсеткіші 6 балл. Дағдылы МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚ лидерлікке
ұмтылушылық қарым-қатынасты басқарушылыққа бейімділік басым ... ... ... нүктесі потенциалды зонада орналасқан қарым-
қатынасты ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... 6 балл. Өз-өзі сыйлайды, өзінің ... жеке ... ... сенімінің күштілігіне байланысты
айналадағы ортаға өзі туралы жақсы пікір қалдырады. Қарым-қатынаста
белсенділік ... ... ... ... ... 8 ... Талапшыл, қатаң, ашық, тәртіпке
қоғамдық ережелерге бағынатынын көреміз. Қарым-қатынаста белгілі бір
жүйелі тәртібімен қатысатынын байқалады.
... ... ... 4 ... ... ... кез-келген
ықпалға қарсылық білдіру мотивациясы басым. Қарым-қатынас өз ролі ... ... ... ... Көнгіштік шкаласы бойынша көрсеткіші 5 балл. Басқалардың ... ... өз ... ... мақсат тұтады. Пікір таласуға
бағдарларға қарсыласуға, ырыққа онша көне ... ... ... ... айқындаймыз.
• Тәуелділік шкаласының көрсеткіші 5 балл. Өзіне сенімсіз ... ... ... өз ... ел іктемейді, бағыныштылықты ұнатпайтынын,
қарым-қатынас әректінде оңашалықты қалайтынын көруге болады.
• Психологиялық такт шкаласы бойынша 8 ... ... ... ... ... ... ... жасандылық жоқ
екендігін баайқаймыз. Қарым-қатынас жүйесінде өз әлеуметтік ... ... ... Қайырымдылық шкаласы бойынша 6 ... ... ... ... ... ... ... Өзінің жеке бас ... Кең ... ... ... қарым-қатынасты орнатуға
тырысатынын байқауға болады.
Зерттеу мәліметтерінің сапалық талдауы
Зерттеу мақсаты мен міндеттеріне орай, іріктелініп алынған әдістемелер
арқылы мұғалімдік ... ... мен ... ... және оның ... ... ... өзара байланысын
анықтайтынын көрсеткіштік мәліметтер алынды. Зерттеу мәліметтерін сапалық
талдауда біз негізінен ... ... ие ... ... ... ... ғана ... типі бойынша жоғарғы көрсеткіш мұғалімдың кәсіби іс-әрекетіне
құрылымындағы қарым-қатынасқа тез түсетін мейірімді, жақсылық ... ... ... ... білу ... ... ... білдіреді.
Мұғалім тұлғасының кәсіби ең маңызды қасиеттеріне біріншіден мұғалімнің
ақыл-ой деңгейінің жоғарылығы ... ... ... ашықтық
қасиеттері жатады.
Интеллегент типі бойынша жаңа оқу материалы басқада қажетті хабарларды
тез қабылдап меңгеру қабілеттілігі, яғни ... ... ... мәліметтер алынды. Бұл факторлардың жоғарғы көрсеткіштерде болу
себебімұғалім іс-әрекетінің табыстылығы оның оқу ... ... ... білімділігіне, дүниетанымдылығына байланыст.
Қолдаушы типі бойынша көрсеткіштер эмоционалды ... ... ... ... ... білдіреді. Мұғалім шәкірттерінің ... оқи ... ... түсіне білетіндігін білдіреді. Сол сияқты өз көңіл-
күйлерін, сезімдерін ... ал уға ... ... оқу ... көрініс береді.
Ұйымдастырушылық типі бойынша өзіне сенімділік, тәуелсіз ойлау
қабілеттілігі әрбір мұғалім ... бола ... ... ... ... байқалады. Бұл үшін мұғалімдың жағайларды басқара білу
қабілеттілігі болуы тиіс. Сондай-ақ көңілді белсенді оқушыламен ... ... ... әрі ... қоя білу ... үшін ... қасиет.
Пәнгер типі бойынша жауапкершілік саналылық, ... оқу ... ... ... ... ... ... жету үшін мұғалімға табандылық әрі ... ... ... ... бойынша батылдық, тәуекелшілдік,
көпшілдік көрсеткіші тәуелсіздік мәнін ... яғни ... ... ... жол ... ... тәуелсіз болатынын білдіреді.
Мұғалімдардың шкаласы бойынша өзіне сенімділік, өзі шешім ... жол таба алу ... ... Мұнда өзіндік мінез-құлықы
мен эмоциаларын басқара алу мақсатына бағытталған бастаған ісін ... ... ... тән ... ... және ... қабылдайтын, белсенділік көрінеді.
Эксперименттік зерттеу бөлімі бойынша қорытынды.
Қорыта келгенде, білім беру жүйесінің өзгеріске толы жағдайындағы
қоғам ... ұлт ... ... ... табылатын
мұғалімдардың кәсіби маңызды асиет-сапаларын зерттеп ... ... ... ... зор ... ... маңыздылығы жоғары. Бұл
бағытта жүргізілген жұмыстардың қандайы болмасын, білім ... ... және ... ... ... ие. Өз ... тән ... мұғалімдың қазіргі елімізде демократиялық қоғам орнатудың көптеген
өзгеріске толы жағдайында өз ... ... ... қатар оқушыларға
өзгерістердің мән – жайын ашып түсіндіру, олардың ... өз ... ... мақтаныш сезімін тәрбиелеп оқу, ... ... ... білу ... тұлғасының жеке адамдық құрымындағы кәсіби
маңызды қасиет сапалардың деңгейін анықтайды. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... Мектеп оқушылардың
үлгеріміне мұғалімнің қарым-қатынас жағдайларының әсерін анықтау мақсатында
жүргізілген ... ... ... ... ... ... болады.
1. Оқушының үлгерім деңгейі оның сол пән ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл тұжырымның дәлелі
ретінде оқушының сабаққа, мұғалімнің ... ... ... деген жағымды
қарым-қатынасын бұзып алмау үшін үнемі дайындалуы немесе керісінше
мұғалімнің өзіне деген қатынасына қарсылық ретінде дайындықсыз ... оқу ... ... ... ... ... ... Мұғалімдардың қарым-қатынас стилі оның тұлғасының ... ... ... ... ... стилі басым, мұғалімдардың
тұлғалық бағытындағы ұйымдастырушылық типіне ие болады.
3. Мұғалім ... ... ... ашықтық,
ұйымдастырушылық, пәнгер, қолдаушы) оның оқушылармен сабаққа және
сабақтан тыс ... ... ... ... негізі болып табылады.
4. Мектеп оқушыларының сабақ үлгерімі олардың тұлғалық қабілеттерімен
қатар мұғалімдарымен ... ... ... ... ... тікелей тәуелді болады.
Бұл тұжырымдардың дәлелі ретінде зерттеу барысында анықталған бір
немесе бірнеше пәндерден үлгерімі ... ... ... ... көп ... ... ... айқындау мақсатында қол
жеткізілген мәліметтерді келтіруге болады.
Сондай-ақ бұл тәуелділіктер зерттеу мәліметтерінің ... ... және ... ... зерттеу болжамын ... ... ... Бұл ... ... ... болжамын дәлелдеуге
және алдымызға қойған міндеттеріміздің жүзеге асқанын, яғни ... ... ... жетті деп айтуға толығымен мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі жағдайдағы мектептегі өзекті мәселелердің бірі-ол ... ... ... Біз өз ... ... осы ... ... талдау жасап, мектеп оқушыларының үлгермеуіне
мұғалімнің қарым-қатынас стилінің әсерін ... ... ... және ... әдебиеттерді талдау негізінде «үлгермеушілік» пен
«артта қалушылық» ұғымдарына анықтама берді. ... ... ... оқу ... бір ... ... арналған
сабақ немесе оқу тоқсаны, ... жыл ... ... ... Артта қалушылық бұл-белгілі бір уақыт аралығында талаптар
мен тапсырмалардың орындалмауы.
Сонымен қатар, теориялық бөлімде біз айтып ... ... ... ... анықтап, жүргізілген әдістер мен психотренингті айтып кетуге
болады. ... біз ... ... ғана ... ... осындай
тренингтерді өзімізде қолданамыз.
Зеттеудің эксперименттік бөлімінде үш әдістемені қолданып, ... ... ... ... ... ... және
оқу үлгерімі арасында өзара байланыс бар екендігі дәлелденді.
Сонымен, мектеп ... ... ... оның пән ... қарым-қатынас типіне біршама дәрежеде тәуелді болады. Яғни,
мұғалім оқушының сабаққа деген ынтасын ... ... ... үшін ... ... бұзып алмау үшін педагогикалық тактімен демокраитиялы стилге
негізделген педагогикалық қарым-қатынас стилін ұстануы қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... Н.А. ... ... неуспеваемости школьников. М
«Педагогика» 1971г 272с
2. Калмыкова З.И. Проблема преодоления неуспевамости глазами ... 1982г ... ... И.Ю, Калмыкова З.И. Отстающие в учении школьники ... ... М., 1976г ... ... А.А. ... ... М., 1979г І ... Бернс Р. Развитие Я-концепции и воспитание. Пер. с ... М., 1986 ... ... ... Н.Ф. ... ... ... знаний. М., МГУ 1975г 289с.
7. Реан А.А. Психология подростка. М., Олма-пресс, 2005г ... ... Р.С. ... ... 286с ... ... Н.А. ... педагогического общения. Минск, 1988 г.
10. Давыдова В.В., Фельдштейн Д.И. Психолого-педагогические проблемы
обучения и ... ... 1974 ... ... М.П. ... о ... с ... М, ТГПИ 1988г 175с
12. Сухомлинский В.А. О воспитании. М., 1973г ... ... А.С. ... в ... ... ... РГПИ,
1979 г. 80 с.
14. Валентинова К.У., Вальтеровна Р.В. ... ... в ... М.,
1986 г. 79с.
15. Чирков В.И. Мотивация учебной деятельности. М., 1993г 256с. г.
16. Жук Г.А. ... ... ... ... ... Штиница, 1989 г. 115 с.
17. Чернов А.П. Вопросы психологии и методики ... ... 1975 ... Лидерса А.Г. Основы возрастно-психологического консультирования.
19. Купцов И.И. Психологическая характеристика ... ... в ... ... ... ... 1992г 115с.
20. Сидоренко Е.В. Математические методы обработки в психологии. М., 1996
г. 351 с.
21. ... Г. В. ... ... ... для психологов.
Л., 1972 г. 430 с.
22. Рогов Е.И. ... ... ... психолога в образовании. М.,
Владос-Пресс. 2006 г., 287 с.
23. ... А.А, ... В.Я. ... ... ... и ... М, НИИОП 1980г 159с.
24. Зинченко С.Н. Почему детям бывает трудно учиться. Киев 1990г 54с..
25. Ломов Б.П. Категории ... и ... М., 1977г ... ... А.О. ... ... и их ... в учебном
процессе. Казань-1991г 165с..
27. Салатовская П.Г. Психолого-педагогические проблемы воспитания ... ... ... ... В.Н. ... сотрудичества, творчество. М., 1973г 208с.
29. Попова М.В. Психология как учебный предмет в школе. М., 2002г ... ... О.В. ... ... ... ... ... М., 1991 г.
31. Поливанова К.Н. Психология возрастных кризисов. М., ... ... ... В.Д, ... А.В. ... по ... и ... Издательство Ленин 1987г 165с.
33. Реан А.А., Коломинский П.Л. ... ... ... ... Е.И. ... ... ... и практика. М., Феникс 1996г 315с.
35. Розин В.М. Психология: теория и практика. М., 1998г 349с.
36. ... Д.И. ... по ... психология. М., 1981г 412с.
37. Абрамович К.Б. Учителю о педагогическом общении. М., 1987 г. 190 ... ... Г.С. ... по ... ... М., 1998г. ... Аверин В.А. Психология детей и подростков. М., Издательство Михайлова
В.А. 1998г 341с.
40. Кле М ... ... М., 1991г ... ... И.Ю. ... ... ... УРАО 1997г 304с.
42. Левитов Н.Д. Детская и педагогическая психология. М., 1964г ... ... В.И, ... С.В. ... управлять собой и детьми. М.,
Владос. 1995г 198с.
44. Овчарова Р.В. Практическая психология ... М., 2003г ... ... Р.В. ... ... ... ... М., 1996г 346с.
46. Райгородский Д.Я. Подросток и семья. Хрестоматия. М., 1989г 365с.
47. Столяренко Л.Д. ... ... ... ... 2004г ... Рыбалко Е.Ф. Головей Л.А. Практикум по возрастной психологий. ... 2005г ... ... В.Г. ... ... М., Владос пресс 2004г 446с.
50. Психологияны мектепте және ЖОО-да оқыту. журнал №4 2006ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұғалімнің педагогикалық шеберлігі туралы түсінік25 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Менеджердің жұмыс істеу стилі17 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь