«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»

Диалект (гр. διάλεκτος — говор, сөйленіс) — 1.Белгілі бір аймақ, облыс тұрғындары қолданатын тіл ерекшеліктері бар халық тілінің бөлігі. Диалект халық тілінің құрамына кіре отырып, өзіне тән лексикалық, дыбыстық, грамматикалық ерекшеліктерге ие болады. Ұлттардың қалыптасу кезенінде ұлт тілдерінің негізіне жатуы мүмкін. Адамдардың аз ғана тобы қолданатын, жеке тіл дәрежесінде дами алмайтын жаргондардан Диалектті айыра білу қажет. Әдеби тіл мен Диалекттің өзара қарым-қатынасы өте күрделі. Әдеби тіл Диалектке эсер ете отырып, өзі де олардың есебінен байып отырады.
2.Негізгі тілдік ерекшеліктері бірынғай говорлардың жиынтығы. «Диалект» термині «говор», «говорлар тобы» және «наречие» мағыналарында да қолданылады. Диалектология (гр. діалектос – сөйлеу, гр. логос – білім) – тіл білімінің белгілі бір тілдегі диалектілік ерекшеліктерді, олардың шығу тегін, таралу сипатын, ұлттық және әдеби тілге қарым-қатынасын зерттейтін саласы. аумақтық немесе әлеуметтк жағынан біріктірліген, шоғырланып орналасқан ұжымның тілдік қарым-қатынас жасауының негізгі құралы болып табылатын тіл. Аумақтық диалект – аумақтық жағынан шектелген жіне әдеби тілмен қатар қолданылатын тіл; ол тек ауызша нысанда ғана болады; қатаң нормалары жоқ; стильдік тармақтары да сараланбаған. Әлеуметтік тіл әлеуметтік немесе кәсіби жағынан топтасқан ұжымның тілдік қарым-қатынас құралы болып табылатын тіл.
Диалектологияның міндеті – жергілікті тіл ерекшеліктерін тексеру. Қазақ диалектологиясы қазақ тіліндегі говорлар мен диалектілерді зерттейді.
Жергілікті диалектілердің зерттеле бастауы 19 ғ.2- жартысында Германия, Франция, Италия сияқты елдерде кеңінен дамыған. Диалектологияның жеке сала ретінде қалыптасуына орыс ғалымдарыда көп еңбек сіңірген. Зерттеу нысанының саралануына және сипатына қарай диалектология –сипаттама диалектология және тарихи диалектология болып екі салаға бөлінеді. Сипаттама диалектологияның міндеті- тілдегі диалектілер мен сөйленістердің дыбыстық, грамматикалықжәне лексикалық құрылысын сипаттау, сол жайында жүйелі түсінік беру. Тарихи диалек. Міндеті- тілдегі диалектілер мен сөйленістердің диалектілік ерекшеліктердің пайда болу сырын, тарихын зерттеу.
Қазақ тіліндегі диалектілерді , сөйленістерді топтауда әр түрлі пікірлер болып келеді.С. Аманжолов оңтүстік, батыс, солтүстік-шығыс сияқты үш диалект бар деген қорытынды жасады.Ж. Досқараев болса қазақ тілінде екі үлкен сөйленістер тобы бар деп көрсетті.Қазір қазақ тілінде төрт түрлі сөйленістер тобы айқын көріне бастады.1. оңтүстік, 2. батыс, 3. шығыс, және 4. орталық-солтүстік.
1. Айдаров Т. «Қазақ тілінің лексикалық ерекшеліктері». Алматы, 1975;
1. Досқараев Ж., Мұсабаев Ғ. «Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері». Алматы, 1951
2. Досқараев Ж. «Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері». ІІ бөлім (лексика), Алматы, 1955;
3. «Некоторые вопросы истории и диалектологии казахского языка». «Вопросы языкования», 1954, №2
4. Кеңесбаев І. , Мұсабаев Ғ. «Қазіргі қазақ тілі». Лексика / фонетика. Алматы, 1975 «Қазақдиалектологиясы» 1 – шығуы. Алматы, 1965«Қазақ тілініңдиалектологиялықсөздігі». Алматы, 1969
Источник: http://fullref.ru/job_81fdb38ef64fd3c31f6a10ee00eb1b3f.html
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласыныңШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы:
Орындыған: Мұхаметжанова Г.
Топ: Қ - 319 ... ... 2015 ... ... ... ... шет тілдің нұсқалары).
Диалект (гр. διάλεκτος -- говор, сөйленіс) -- 1.Белгілі бір ... ... ... ... тіл ерекшеліктері бар халық тілінің бөлігі. Диалект халық тілінің құрамына кіре отырып, өзіне тән ... ... ... ... ие болады. Ұлттардың қалыптасу кезенінде ұлт тілдерінің негізіне жатуы мүмкін. Адамдардың аз ғана тобы қолданатын, жеке тіл дәрежесінде дами ... ... ... ... білу ... ... тіл мен Диалекттің өзара қарым-қатынасы өте күрделі. Әдеби тіл Диалектке эсер ете отырып, өзі де олардың есебінен байып ... ... ... ... ... ... термині , және мағыналарында да қолданылады. Диалектология (гр. діалектос - ... гр. ... - ... - тіл ... ... бір ... ... ерекшеліктерді, олардың шығу тегін, таралу сипатын, ұлттық және әдеби тілге ... ... ... ... ... ... ... біріктірліген, шоғырланып орналасқан ұжымның тілдік қарым-қатынас жасауының негізгі құралы болып табылатын тіл. Аумақтық диалект - ... ... ... жіне ... ... қатар қолданылатын тіл; ол тек ауызша нысанда ғана болады; қатаң ... жоқ; ... ... да ... ... тіл ... ... кәсіби жағынан топтасқан ұжымның тілдік қарым-қатынас құралы ... ... ... ... - жергілікті тіл ерекшеліктерін тексеру. Қазақ диалектологиясы қазақ тіліндегі говорлар мен диалектілерді зерттейді.
Жергілікті диалектілердің ... ... 19 ғ.2- ... ... ... ... ... елдерде кеңінен дамыған. Диалектологияның жеке сала ретінде қалыптасуына орыс ғалымдарыда көп ... ... ... ... саралануына және сипатына қарай диалектология - сипаттама диалектология және тарихи диалектология болып екі салаға бөлінеді. Сипаттама диалектологияның міндеті- тілдегі ... мен ... ... ... лексикалық құрылысын сипаттау, сол жайында жүйелі түсінік беру. Тарихи диалек. Міндеті- тілдегі диалектілер мен сөйленістердің диалектілік ерекшеліктердің пайда болу ... ... ... ... ... , ... топтауда әр түрлі пікірлер болып келеді.С. Аманжолов оңтүстік, батыс, солтүстік-шығыс сияқты үш диалект бар деген қорытынды жасады.Ж. Досқараев ... ... ... екі ... сөйленістер тобы бар деп көрсетті.Қазір қазақ тілінде төрт түрлі сөйленістер тобы айқын көріне ... ... 2. ... 3. ... және 4. орталық-солтүстік.
С. Аманжолов қазақ әдеби тілілінің негізі солтүстік-шығыс диалектісі болды ... ... ... ... Ол бір ... Әдеби тіліміздің жасалуы үшін оңтүстік, батыс диалектілері негіз болған жоқ, бұлардың ... ... ... ғана ... ... ... ... арқасында ғана көрініп отыр десе тағы бір еңбегінде Қазақтың үш жүзінен шыққан ақын-жазушылар біріне-бірі қайшы тілде, бірнеше бөлек диалектіде жазып, әр ... өз ... ... ... таратуға тырысты дей келіп, Қазаргі қазақ әдеби тілге солтүстік-шығыс қазақтарының тілі негіз болды- деген пікір түйді.Бұл пікірді ғылыми тұрғыдан дәлелді ... дей ... ... ... ... ... ... ішкі мұмкіншіліктерімен қатар, бөтен тілдерден де сөз қосып байытады. Бүл әр ұлт тілдерінде ... ... ... ... процестер. Соның бірі- казак тілі. Түркі тілдерінде де бұрыннан келе жатқан сөз алмасу құбылысы тілші зерттеушілер назарынан тыс ... жоқ. ... ... тіліндегі кірме сөздер мен неологизмдер туралы көптеген талдау, пікірлер баршылық. Алайды, кірме ... мен ... түп ... ... орыс ... енген сөздер тобына көбірек талдаулар бар болса, орыс тілі арқылы шет тілдерінен енген сөздер мен тіркестерді тек атап кету ғана ... ... Бұл ... ... мен тұрақты тіркестерге де бірдей катысты еді. Қазақ тілі ұлт тәуелсіздігіне байланысты соңғы он ... /1990 ... ... ... ... тіл ... ие ... бері тілдегі неологизмдер мен кірме сөздер тасқыны көбінесе шет тілдік сөздер мен сөз ... орыс ... ... ... енседе, қазақ тілінде ешбір фонетикалык игерілусіз-ақ, тіпті кейде экзотикалык лексика ретінде ағылшын, француз, неміс тіліндегі графикалық ... ... ... ... ... ... ... және мұнай өндірістеріндегі кірме сөздерді қосар едік. Калька туралы тілдік талдаулар да ... ... қоса ... Өйткені тілдегі тұрақты тіркестер де сол ұлттың сөздік қүрамында қалыптасады, сақталады. ... кең ... ... аясында тілдегі барлық тұракты тіркес түрлері, мәселен, идиомдар, фразеологиялық бірліктер, фразеологиялык тізбектер мен ... ... ... ... бір ... ... тұрақтылық және тұтастық формаларын сактайтын тіркестер тобын айтсак, онда бұлардын ішінде шеттілдік конструкциялар мен модельдер аркылы жасалған немесе ... ... ... тобы да ... ... ... тұрарлық тілдік факторлар деп айту керек. Орыс тілі ... ... ... ... ... ... ... де ұшырасады. Бірак қандай шет тілінің мысал үлгілері деген сауалдарға бас қатырып жатпағандықтан, кездесіп қалатын тұрақты тіркес ... ... ... ... ... ... бойынша, орыс тілі арқылы қабылданған тұрақты тіркестердеп бөле-жарып айтпайтынымыз бар. Қазіргі тілдік даму тұрғысынан ... ... еніп ... ... ... мен ... және ... тіркес, яғни фразеологизмдерді түгендеп отырсақ, қазақ тілінің сөздік құрамына ... шет ... ... ... барлығын бағамдауға болатыны белгілі. Орыс тіліне де әртүрлі ұлт тілдерінен еніп жататын фразеологиялық тұлғалардың ... ... ... мен ... ерекшеліктері туралы зерттеулер баршылық. Мысал үлгілері сол зерттеулер аркылы басқа тілдерге де танылып жатады. ... ... ... шара ... ... меры ... арғы тілдік дерек бойынша француз тіліндегі rendrelesmesures деген тіркес түрінде сөзбе сөз; аудару, калька аркылы енсе, қырғи-қабақ соғыс- холодная война ... ... goldwar ... тіркестен орыс тіліне сөзбе сөз аударылған. Ал казак тілінде ... ... ... бойынша жасалған . Сол сияқты қайталау- білім ... ... -- мать ... ... ... repelitio est mater studiorum деген тіркестерден аударылған. Бұл арада қазақ тіліндегі орыс тілі арқылы ... ... шет ... ... ... ... санамалаудан аулақпыз. Шағын мақала - тезис көлемінде мүмкіндікке қарай, осындай тілдік ауысулар түрі ... ... ... тілдерден екендігін және қазіргі колданыс өрісі туралы пікір білдіру еді. ... ... ... ... шет ... тұрақты тіркестер тобын фразеологиялық материал ретінде олардың жасалу жолдарын талдап отыру тілші мамандар міндеті болмақ.
Ағылшын тілінде көптеген диалект ... бар. Олар ... ... ... және де АҚШ-ынын әсерінен болды. Ағылшын тілінде ең көп таралған диалектілер - ... , ... - АҚШ ... . Америка Құрама Штаттарында тұратын ағылшын спикерлердің шамамен 70 % осы ... ... ... Мысалы мынандай диалектілерді кездестіруге болады.
* LowlandScottish
* Edinburgh (Эдинбург)
* Belfast (Белфаст)
* SouthWales ... ... Йола -- өлі ... yob - boyilkem - milk; artful dodger -lodger; : ... - ... ... ... бөлінетіндігі ертеден-ақ белгілі. Тіпті көне замандардағы грамматикаларда вульгаризм (тұрпайы сөздер), провинциализм (аймақтық, областық тіл ерекшеліктері) сияқты терминдердің ... ... ... ... шыққан. Бірақ ХІХ ғасырға дейін диалектілік ерекшелік тілдегі "қате сөйлену", дұрыс сөздің "бұрмалануы" сияқты ... ... ... ХІХ ғасырдың бас кезінде Батыс Европада, Россияда халық мәдениетіне, энтографияға, фольклорға, сол сияқты тілге де ерекше назар аударыла бастады. ... ... ... мен ... әлі ... ... ... диалектология жеке сала ретінде дами бастады.
Әдебиеттер тізімі
1. Айдаров Т. . Алматы, 1975;
* Досқараев Ж., Мұсабаев Ғ. . ... 1951
* ... Ж. . ІІ ... ... ... ... . , 1954, №2
* Кеңесбаев І. , Мұсабаев Ғ. . Лексика / фонетика. Алматы, 1975 1 - ... ... 1965. ... ... http://fullref.ru/job_81fdb38ef64fd3c31f6a10ee00eb1b3f.html

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)8 бет
Тілдің аумақтық өзгешеліктері7 бет
Әлемдік тілдер.Тілдің диалектілік, әлеуметтік жіктері жайлы8 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
«ЕСІМ ХАН» ЖЫРЫНЫҢ НҰСҚАЛАРЫ МЕН ТАРИХИЛЫҒЫ42 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
А.С.Пушкиннің “ Капитан қызы ” повесінің қазақша нұсқалары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь