Мэйдзи дәуіріндегі Жапониядағы жаңа саяси жүйенің қалыптасуы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

I. Мэйдзи дәуіріндегі конституциялық құқық

1.1. Заң шығарушы орган . парламенттің құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Мэйдзи дәуіріндегі Жапонияның сайлау жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Жапониядағы саяси партиялардың құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.4. Алғашқы жапон конституциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

II. Мэйдзи дәуіріндегі үкіметтің еуропалық үлгіде құрылуы

2.1. Атқарушы билік органы . министрлер кабинетінің құрылуы ... ... ... 23
2.2. Император жанындағы жоғарғы консультативті орган . құпия
кеңес (сумицуин) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.3. Гэнро институтының құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.4. Мемлекеттік идеологияның қалыптасуы. Кокутай доктринасы ... ... .32

III. Мэйдзи дәуіріндегі полиция мен қарулы күштерді реформалау

3.1. Тұрақты қарулы күштерді және полицияны құру ... ... ... ... ... ... ... ...37
3.2. Құқықтық.сот жүйені реформалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
КІРІСПЕ

Күншығыс елінің, яғни жапон халқының тарихнамасында «Мэйдзи исин» атымен белгілі 1868 жылғы төңкеріс мемлекет өмірінің барлық салаларына түбегейлі өзгерістер әкелді. XIX ғасырдың 70-80 жылдарындағы буржуазиялық қайта құрулар Токугава сегунаты кезіндегі феодалдық қатынастардың ыдырап, саяси биліктің жаңа жүйесі – абсолюттік типтегі орталықтанған мемлекеттің орнауына жол ашты. Сан ғасырлар бойы жалғасқан император билігі қайта жандандырылып, 1889 жылы Ұлы Жапон Империясының алғашқы Конституциясы қабылданды.
Зерттеу жұмысының өзектілігіне келетін болсақ, біріншіден, Конституцияның қабылдануы, парламенттің және алғашқы саяси партиялардың құрылуын қамтитын Мэйдзи дәуірінде қалыптасқан жаңа мемлекеттік құрылым мен саяси жүйе ерекшеліктерін танып-білу, 1947 жылғы Конституцияның жария етілуіне дейін, тіпті, бүгінгі күнге дейін жалғасқан жапон мемлекетінің демократиялық даму жолын зерттеуде аса маңызды болып табылады. Екіншіден, елдегі саяси, экономикалық және әкімшілік реформалардан кейін күшейе түскен Жапонияның XX ғасыр табалдырығында әлемдік сахнада ең мықты әрі саяси ықпалды мемлекеттер қатарына еніп, империалистік елге айналуы өз алдына маңызды мәселе болып отыр. Өйткені, Жапонияда жаңа билік жүйесі мемлекет үшін ауыр зардаптармен ерекшеленді десек, артық айтпағанымыз. Қалай дегенмен де, мұндай саяси жүйенің ертеңі елде монархиялық-фашистік режимнің орнауымен аяқталғанын естен шығармаған жөн. Мемлекеттің милитаризациялану жолын басқан Жапонияның «Үлкен соғысқа» бастамашылық ретінде жүргізген экспансиялық саясатының алғышарттарын қарастыру, синтодан бастау алатын кокутай идеологиясының қалыптасу себептерінің шымылдығын ашуға мүмкіндік береді. Үшіншіден, жапон мемлекетінде орын алған басқару түрінің абсолюттік конституциялық монархиядан біртіндеп шектеулі дуалистік монархияға өту үрдісін зерттеу қазіргі таңда жапон елі тарихы ғылымы шеңберінде аса маңызды саяси мәселеге айналып отыр. Себебі, халық құқықтары мен бостандықтарының кеңеюі және император билігінің әлсіреуі, келешекте микадоны биліктің символы ретінде ғана танитын жаңа конституцияның қабылдануына әкелді.
Мэйдзи дәуіріндегі мемлекеттік аппарат реформасының алғышарттары мен нәтижелерін белгілеу, оның ішінде 1889 жылғы еуропалық үлгіде құрастырылған елдің алғашқы Конституциясының моделімен танысу, әрі оның құрылымының негізінде әрбір мемлекеттік органның атқаратын қызметі мен міндеттеріне, халықтың құқық-бостандықтарына толыққанды талдау жүргізу – жұмыстың негізгі мақсаты болып саналады.
Осы мақсаттың мүддесінен шығу үшін зерттеуде мынадай міндеттерді шешу көзделді:
♦ Мэйдзи дәуіріндегі конституциялық құқық нышандарын қарастыру
♦ Парламенттің құрылуы, оның құрылымы, құрамы, қызметін, саяси жүйедегі ролін анықтау
♦ Сайлау жүйесі және саяси партиялардың қызметіне тиісті баға беру
♦ Еуропалық үлгідегі үкіметтің – министрлер кабинетінің өкілеттік шеңбері мен өзге мемлекеттік органдарға тәуелділігін анықтау
♦ Гэнро институты мен Сумицуин Құпия Кеңестің қызметі мен мемлекеттік аппаратта алатын орнын айқындау
♦ Кокутай доктринасының мемлекеттік идеология болып қалыптасуының жаңа мемлекеттік құрылым үшін нәтижелерін нақтылау
♦ Тұрақты әскер мен полицияның құрылуының алғышарттарын мен нәтижелерін анықтау, жаңа қарулы күштер жүйесінің кемшіліктері мен артықшылықтарын белгілеу
♦ Жаңа құқықтық-сот жүйесінің моделі, құрылымы және басты ерекшеліктерін жан-жақты қарастыру
Зерттеу барысында негізінен 1889 жылғы Ұлы Жапон Империясының Конституциясы басты дереккөздердің бірі болып табылады. Салыстырмалы талдаулар жүргізу мақсатында 1947 жылғы Конституцияның мәтіні де қолданылды. Сонымен қатар, Мэйдзи дәуіріне жататын түрлі заң актілері мен мемлекеттік құжаттар зерттеу жұмысының құнды дереккөздері ретінде пайдаланылды.
Мэйдзи дәуіріндегі жаңа саяси жүйенің қалыптасуы тақырыбында зерттеу жүргізген жапон, орыс, американ, неміс тарихшылары мен саясаттанушы ғалымдар орасан зор. Жапон еңбектеріне келетін болсақ,
С. Тадагаваның «1889 ж. Жапонияның Конституциясы және елдің модернизациялануы» атты шығармасының бұл саланы зерттеуде тигізетін пайдасы мол болатыны даусыз. Бұл еңбекте Мэйдзи дәуірінің қайта құрулары, олардың алғышарттары мен нәтижелері жан-жақты сипатталған. Сонымен қатар, Конституцияның қабылдану тарихы мен оны жасауда Ивакура Томоми, Ито Хиробуми және Окума Сигэнобу тәрізді тәжірибесі мол білгір саясаткерлердің мемлекеттік құрылымның реформалануы барысында атқарған еңбектері жөнінде сөз етілген.
С. Тояманың «Мэйдзи исин. Жапонияда феодализмнің жойылуы» еңбегінде Токугава дәуірінің соңғы кезеңіндегі (бакумацу) күншығыс елінің феодалдық бытыраңқылықтан орталықтанған билік жүйесіне өту үрдісі, Мэйдзи дәуірінде жүргізілген экономикалық, саяси және әкімшілік реформалары жөнінде орасан зор ақпарат табуға болады.
Орыс ғалымдары да жапон тарихын зерттеу саласында тер төгіп еңбектеніп, асқан белсенділік танытқаны сөзсіз. Орыс тарихшылары мен саясаттанушылары еңбектерінің ішінде В.В. Маклаковтың «Шетел мемлекеттерінің конституциялары» деген кітабын ерекше атап өткен жөн. Бұл еңбекте 1855 жылы Жапонияның ашылуынан бастап, 1947 жылғы Конституцияның қабылдануына дейінгі кезең қамтылған. Сондай-ақ, 1889 жылғы Конституцияның құрылымы мен құрамын толық баяндалып, құқықтық сот жүйесіндегі қайта құрулар, оның ішінде неміс үлгісінде дайындалған қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу кодекстері жөнінде біраз құнды мәлімет жинақталған.
О.А.Жидкова, Н.А.Крашенникованың «Шет елдердің мемлекетігі мен құқығының тарихы» атты кітабы Мэйдзи төңкерісінің барысы, нәтижелері туралы мағлұматтарға бай еңбек болып табылады. Мұнда 1890 жылғы сайлау құқығының реформасы, қарулы күштерді қайта құру және сот жүйесіндегі жаңашылдықтар сөз етілген. «Шет елдердің мемлекетігі мен құқығының тарихы» - сот жүйесіндегі адвокатура және прокуратура органдарының атқаратын қызметі, құзырындағы негізгі мәселелер егжей-тегжейлі қарастырылған саны жағынан аз еңбектердің бірі. Сегунаттың құлауымен қалыптасқан жаңа саяси жүйедегі әрбір мемлекеттік органға жүктелетін басты функциялар мен міндеттер және олардың өзара бір-бірінің алдындағы жауапкершілігі секілді мәселелерді қарастыру барысында атақты орыс заңгер ғалымы, З.М.Черниловскийдің «Мемлекет пен құқықтың жалпы тарихы» еңбегі құнды материал болатыны сөзсіз. Бітіру жұмысын жазуға төмендегі ғалымдардң еңбектері де арқау болды:Минору Сонода. «Мир синто» (19), Молодякова Э.В. «Синто в послевоенные годы» (20), Молодякова Э.В., Маркарьян С.Б. «Японское общество: книга перемен (полтора века эволюции)» (17), Георгиев Ю. «Закулисный реформатор эпохи Мэйдзи»(13).
Бітіру жұмысы кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады. Жұмыстың кіріспе бөлімінде Мэйдзи дәуіріндегі жаңа саяси жүйенің қалыптасуы жөнінде жалпы сөз қозғалады. Сонымен қатар, зерттеу жұмысының өзектілігі, мақсаты мен міндеттері, пайдаланылған дереккөздер мен мұндай саланы қамтыған түрлі ғалымдардың еңбектері, бітіру жұмысының құрылымы сипатталған.
Зерттеу жұмысының негізгі бөлімі үш тараудан тұрады. Бірінші тарау «Мэйдзи дәуіріндегі конституциялық құқық» деп аталады. Бұл тарауда 1890 жылы Жапонияда заң шығарушы орган – парламенттің құрылу мәселесі толығымен қамтылған. Бір ғана үкіметтік партиядан құрылған парламенттің қызмет ету мерзімінің тым қысқалығы, әрі жұмысының әлжуаздығына қарамастан, оның тіпті саяси орган ретінде құрылу фактінің өзі, елдегі әскери-бюрократтық қоғам өкілдерінің ақыры парламенттің және саяси партиялардың мемлекет өміріндегі маңыздылығын мойындатқаны жөнінде сөз қозғалады. 1890 жылы сайлау құқығының реформасы өткізіліп, елдегі дауыс беру құқығына ие азаматтардың санының айтарлықтай өсуі, 1890 жылы және 1892 жылы өткізілген алғашқы парламент сайлаулары сол кездегі саяси мәдениеттің аяғына дейін қалыптасып бітпеуі салдарынан парақорлықпен, әрі жемқорлықпен ерекшеленуі, елде алғашқы Дзиюто конституциялық-либералдық және Кайсинто конституциялық реформалар мен прогресс саяси партияларының құрылуы тәрізді мәселелер егжей-тегжейлі қарастырылған. Сонымен бірге, 1889 жылғы алғашқы Конституцияның жария етілуі, оның моделі мен құрылымы анық сипаттталады. 1947 жылға дейін өз күшінде болған бұл Конституция елдің капиталистік дамуының мемлекеттік-құқықтық іргетасын қалады. Оның нәтижесінде, Жапония мықты империалистік державаға айналды. Саяси изоляция қыспағынан шыққан күншығыс елінің бұдан былай дүниежүзілік сахнада маңызды орынға иеленуіне қатысты мәселелер осы тарауда қарастырылған.
Екінші тарау «Мэйдзи дәуіріндегі үкіметтің еуропалық үлгіде құрылуы» деген атқа ие. Мұнда дадзеканның жойылып, атқарушы билік органы – министрлер кабинетінің құрылуы, құрамына кірген барлық министрліктер, олардың құзырындағы мәселелер жөнінде бірқатар құнды мәліметтер бар. Оларға қоса, найкаку органының құрылуынан бастап билік еткен премьер-министрлердің жалпы тізімі де осында берілген. Бұл тарауда император жанындағы жоғарғы консультативті орган – Құпия Кеңестің (Сумицуин) құрылу тарихы, қызмет ету тәртібі мен өкілеттік шеңбері нақты көрсетілген. Сонымен қатар, «ақсақалдар кеңесі» - Гэнро институтының мемлекеттік орган ретінде қалыптасуы жөнінде біраз сөз қозғалған. Гэнро институты күншығыс еліне ғана тән өзіндік саяси институт ретінде мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатына қатысты премьер-министрдің тағайындалуы, соғыс ашу, бейбітшілік жариялау, шетел державаларымен түрлі келісім-шарттар жасасу сияқты маңызды мәселелерді қарастыруда шешуші рольге ие болғаны, органның сол замандағы билік жүйесінде күшті саяси беделімен ерекшеленгені екінші тарауда қозғалатын негізгі мәселелердің бірі болып табылады. Тараудың соңғы бөлігі, синто ілімінің саяси билікпен бірігіуі, яғни Кокутай доктринасының мемлекеттік идеология деңгейіне көтерілуі мәселесіне арналған.
Негізгі бөлімнің үшінші тарауы «Мэйдзи дәуіріндегі полиция мен қарулы күштерді реформалау» деп аталады. Өзінің атынан-ақ белгілі, бұл тарауды оқи отырып, 1873 жылы күшіне енген «жалпыға бірдей әскери міндет» туралы Заң негізінде тұрақты құрлық және теңіз әскерін құру және орталықтанған полиция жүйесін қалыптастыру жөнінде көптеген құнды мәліметтер мен ақпарат жинауға болады. Қарулы күштерді реформалау мәселесімен бірге, бұл тарауда жапон мемлекетінің құқықтық-сот жүйесіндегі қайта құруларға да толыққанды сипаттама жасалған. Нақты айтқанда, 1872 жылы жапон үкіметі Әділеттік министрлігінде лауазымды тұлғалардың қызеттік міндеттері жөніндегі Ережеге сәйкес төтенше, апелляциялық, жылжымалы, префектуралық, аймақтық соттардың құрылуы. Сонымен қатар, үшінші тарауда адвокатура және прокуратура органдарының құрылуы және олардың сот жүйесіндегі қызметі мен өкілеттік ету шеңбері жан-жақты баяндалған.
Бітіру жұмысының қорытындысында жалпы Мэйдзи дәуіріндегі жапон мемлекетінің саяси құрылымын егжей-тегжейлі қарастырудың маңыздылығы, зерттеудегі әрбір тараушаға сәйкес шығатын қорытындылар мен тұжырымдар келтірілген. Сондай-ақ болашақта одан әрі зерттеуді қажет ететін мәселелер де осы қорытындыда берілген.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Дурденевский В.Н., Лудшувейт Е.Ф. Конституция Востока: Египет, Турция, Персия, Афганистан, Индия, Китай, Монголия, Япония. Л., 1926.
2. Все о Японии. Энциклопедия. М., 1996.
3. А.Е. Жуков. История Японии. Т. II. 1868-1998. 2-изд., исправленное и дополненное. М., Институт востоковедения РАН, 1999.
4. Faribank J., Reischauer E., Craig A. East Asia/ the Modern Transformation. Boston, Houghton Mufflin Co., 1965.
5. Hane M. Peasants, Rebels and Outcasts. The Underside of Modern Japan. N.Y., Pantheon Books, 1982.
6. История государства и права зарубежных стран. Под общ. Ред. О.А. Жидкова, Н.А. Крашенниковой. М. 1996 г.ч. II. М. 1998 г.ч. II.
7. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права. М., 1996.
8. Ким Г.Ф. Востоковедение в условиях перестройки. – Народы Азии и Африки. 1988, № 5.
9. Акимото Рицуо. Сэйдзи Сякайгаку дзесэцу. Гэндай сякайни окэру кэнреку то санка (Введение в политическую социологию. Власть и участие в современном обществе). Токио, 1974.
10. Ike Nobutake. A Theory of Japanese Democracy. Boulder, 1978.
11. Всеобщая история государства и права. Учебник/Под ред. проф. К.И. Батыра. – М.: Юристъ, 1999.
12. Дневники осмотра Америки и европейских стран Чрезвычайным и полномочным послом/Под ред. К. Кумэ: В 100 т. Токио, 1878 (на яп. языке)
13. Георгиев Ю. Закулисный реформатор эпохи Мэйдзи. // Электронный журнал «Япония сегодня» japantoday.ru/arch/jur№ al/0106/10shtml.
14. Конституция Японии 1889 г. и «модернизация» страны /С. Тадагава. Правоведение. – 2002 . - № 4 (243).
15. Ito H., count. Commentaries on the Constitution of the Empire of Japan/ Translated by Miyoji Ito. Tokyo, 1889.
16. Научное издание. Япония: экономика, политика, история. / Под ред. Б. Е. Косолапов. М.: Наука, 1989.
17. Молодякова Э.В., Маркарьян С.Б. Японское общество: книга перемен (полтора века эволюции). М., 1996.
18. Тояма С. Мэйдзи исин. Крушение феодализма в Японии. М., Изд.ин. лит., 1959.
19. Минору Сонода. Мир синто. – М., 2001.
20. Молодякова Э.В. Синто в послевоенные годы // Синто – путь японских богов. – СПб., 2002. – Т.1.
21. Эрхарт Х.Б. Религиозные традиции Японии.
22. Гришелева Л.Д Чегодарь Н.И. Японская культура нового времени. Эпоха Мэйдзи. М., Изд. фирма «Восточная литература» РАН. 1998.
23. Черниловский З.М. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. М., Фирма Гардарика. 1996.
24. Квигли Г.С. Правительство и политическая жизнь Японии. М., 1934.
25. А.Я. Сухарев. Правовые системы стран мира. Энциклопедический справочник. Издательство НОРМА. М., 2000.
26. Конституция зарубежных государств: Учебное пособие / Сост. проф. В.В. Маклаков. – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: Волтерс Клувер, 2003.
        
        БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Мэйдзи дәуіріндегі Жапониядағы жаңа саяси жүйенің қалыптасуы
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
....................2
I. Мэйдзи дәуіріндегі конституциялық құқық
1.1. Заң ... ...... ... ... Жапонияның ... ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің еуропалық үлгіде құрылуы
2.1. Атқарушы билік органы – министрлер кабинетінің құрылуы............23
2.2. Император жанындағы жоғарғы консультативті орган – ... ... ... ... идеологияның қалыптасуы. Кокутай доктринасы.........32
III. Мэйдзи дәуіріндегі полиция мен қарулы күштерді реформалау
3.1. ... ... ... және ... ... ... ... ... яғни жапон халқының тарихнамасында «Мэйдзи ... ... 1868 ... ... мемлекет өмірінің барлық салаларына
түбегейлі өзгерістер әкелді. XIX ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың ыдырап,
саяси биліктің жаңа жүйесі – абсолюттік типтегі орталықтанған мемлекеттің
орнауына жол ... Сан ... бойы ... ... ... ... 1889 жылы Ұлы ... Империясының алғашқы Конституциясы
қабылданды.
Зерттеу жұмысының өзектілігіне ... ... ... қабылдануы, парламенттің және алғашқы саяси партиялардың
құрылуын қамтитын Мэйдзи дәуірінде қалыптасқан жаңа мемлекеттік құрылым ... жүйе ... ... 1947 ... ... ... дейін, тіпті, бүгінгі күнге дейін жалғасқан жапон мемлекетінің
демократиялық даму жолын зерттеуде аса маңызды ... ... ... ... ... және ... ... кейін күшейе түскен
Жапонияның XX ғасыр табалдырығында ... ... ең ... әрі саяси
ықпалды мемлекеттер қатарына еніп, империалистік елге ... өз ... ... ... ... ... Жапонияда жаңа билік жүйесі мемлекет
үшін ауыр ... ... ... ... ... ... де, мұндай саяси жүйенің ертеңі елде монархиялық-фашистік режимнің
орнауымен аяқталғанын естен шығармаған жөн. Мемлекеттің милитаризациялану
жолын басқан ... ... ... ... ... жүргізген
экспансиялық саясатының алғышарттарын қарастыру, синтодан бастау ... ... ... себептерінің шымылдығын ашуға мүмкіндік
береді. Үшіншіден, жапон мемлекетінде орын алған басқару түрінің абсолюттік
конституциялық монархиядан ... ... ... ... ... зерттеу қазіргі таңда жапон елі тарихы ғылымы ... ... ... ... ... ... ... халық құқықтары мен
бостандықтарының кеңеюі және император билігінің әлсіреуі, ... ... ... ретінде ғана танитын жаңа конституцияның
қабылдануына әкелді.
Мэйдзи ... ... ... реформасының
алғышарттары мен нәтижелерін белгілеу, оның ішінде 1889 ... ... ... елдің алғашқы Конституциясының моделімен танысу, әрі
оның құрылымының негізінде әрбір мемлекеттік органның ... ... ... халықтың құқық-бостандықтарына толыққанды талдау жүргізу –
жұмыстың негізгі мақсаты болып ... ... ... шығу үшін зерттеуде мынадай
міндеттерді шешу көзделді:
... ... ... ... ... қарастыру
♦ Парламенттің құрылуы, оның құрылымы, құрамы, қызметін, саяси
жүйедегі ролін ... ... ... және ... партиялардың қызметіне тиісті баға
беру
... ... ...... ... шеңбері мен өзге мемлекеттік органдарға тәуелділігін анықтау
♦ Гэнро институты мен ... ... ... қызметі мен
мемлекеттік аппаратта алатын орнын айқындау
♦ Кокутай ... ... ... ... жаңа ... құрылым үшін нәтижелерін нақтылау
♦ Тұрақты әскер мен полицияның құрылуының алғышарттарын мен
нәтижелерін ... жаңа ... ... ... ... ... белгілеу
♦ Жаңа құқықтық-сот жүйесінің моделі, құрылымы және басты
ерекшеліктерін жан-жақты қарастыру
Зерттеу ... ... 1889 ... Ұлы Жапон Империясының
Конституциясы басты дереккөздердің бірі болып табылады. ... ... ... 1947 ... ... ... де
қолданылды. Сонымен қатар, Мэйдзи дәуіріне жататын түрлі заң актілері мен
мемлекеттік құжаттар зерттеу ... ... ... ретінде
пайдаланылды.
Мэйдзи дәуіріндегі жаңа саяси жүйенің қалыптасуы ... ... ... ... американ, неміс тарихшылары мен саясаттанушы
ғалымдар орасан зор. ... ... ... ... ... «1889 ж. Жапонияның Конституциясы және ... атты ... бұл ... ... тигізетін
пайдасы мол болатыны даусыз. Бұл еңбекте Мэйдзи дәуірінің ... ... ... мен ... ... сипатталған. Сонымен қатар,
Конституцияның қабылдану тарихы мен оны ... ... ... Ито
Хиробуми және Окума Сигэнобу тәрізді тәжірибесі мол білгір саясаткерлердің
мемлекеттік құрылымның реформалануы барысында атқарған ... ... ... ... ... ... ... феодализмнің жойылуы»
еңбегінде Токугава дәуірінің соңғы кезеңіндегі (бакумацу) ... ... ... ... ... жүйесіне өту үрдісі, Мэйдзи
дәуірінде жүргізілген экономикалық, ... және ... ... орасан зор ақпарат табуға болады.
Орыс ғалымдары да жапон тарихын зерттеу ... тер ... ... ... ... ... Орыс тарихшылары мен
саясаттанушылары еңбектерінің ... В.В. ... ... ... ... ... ... атап өткен жөн. Бұл
еңбекте 1855 жылы Жапонияның ашылуынан бастап, 1947 ... ... ... ... қамтылған. Сондай-ақ, 1889 жылғы Конституцияның
құрылымы мен құрамын ... ... ... сот ... ... оның ішінде неміс үлгісінде дайындалған қылмыстық және қылмыстық
іс жүргізу кодекстері жөнінде біраз құнды мәлімет жинақталған.
О.А.Жидкова, ... «Шет ... ... мен
құқығының тарихы» атты кітабы Мэйдзи төңкерісінің барысы, нәтижелері туралы
мағлұматтарға бай еңбек болып табылады. Мұнда 1890 ... ... ... ... ... ... құру және сот ... жаңашылдықтар
сөз етілген. «Шет елдердің ... мен ... ... - ... адвокатура және прокуратура органдарының атқаратын қызметі,
құзырындағы негізгі мәселелер егжей-тегжейлі ... саны ... ... ... ... құлауымен қалыптасқан жаңа саяси жүйедегі
әрбір мемлекеттік органға жүктелетін басты функциялар мен ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді
қарастыру барысында атақты орыс заңгер ... ... пен ... ... ... ... ... материал болатыны сөзсіз.
Бітіру жұмысын жазуға төмендегі ғалымдардң еңбектері де ... ... «Мир ... (19), Молодякова Э.В. «Синто в послевоенные годы» (20),
Молодякова Э.В., Маркарьян С.Б. ... ... ... ... ... ... (17), Георгиев Ю. «Закулисный реформатор эпохи Мэйдзи»(13).
Бітіру жұмысы кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады.
Жұмыстың кіріспе ... ... ... жаңа ... жүйенің қалыптасуы
жөнінде жалпы сөз қозғалады. Сонымен қатар, зерттеу жұмысының өзектілігі,
мақсаты мен ... ... ... мен ... ... ... ... еңбектері, бітіру жұмысының құрылымы
сипатталған.
Зерттеу жұмысының негізгі бөлімі үш ... ... ... ... дәуіріндегі конституциялық құқық» деп аталады. Бұл тарауда
1890 жылы ... заң ... ...... ... мәселесі
толығымен қамтылған. Бір ғана үкіметтік партиядан құрылған парламенттің
қызмет ету мерзімінің тым қысқалығы, әрі жұмысының ... ... ... ... орган ретінде құрылу фактінің өзі, елдегі ... ... ... ... парламенттің және саяси партиялардың
мемлекет өміріндегі маңыздылығын мойындатқаны жөнінде сөз қозғалады. ... ... ... ... өткізіліп, елдегі дауыс беру құқығына ие
азаматтардың ... ... ... 1890 жылы және 1892 жылы ... ... ... сол кездегі саяси мәдениеттің аяғына ... ... ... ... әрі жемқорлықпен ерекшеленуі,
елде алғашқы Дзиюто конституциялық-либералдық және ... ... мен ... саяси партияларының құрылуы тәрізді мәселелер егжей-
тегжейлі қарастырылған. Сонымен бірге, 1889 жылғы алғашқы Конституцияның
жария етілуі, оның ... мен ... анық ... 1947 жылға дейін
өз күшінде болған бұл Конституция елдің капиталистік дамуының ... ... ... Оның ... ... ... ... айналды. Саяси изоляция қыспағынан шыққан күншығыс елінің бұдан
былай дүниежүзілік сахнада маңызды орынға иеленуіне қатысты ... ... ... ... ... дәуіріндегі үкіметтің еуропалық үлгіде құрылуы»
деген атқа ие. Мұнда дадзеканның жойылып, атқарушы ... ... ... ... ... ... кірген барлық министрліктер,
олардың ... ... ... ... ... ... бар.
Оларға қоса, найкаку органының құрылуынан бастап ... ... ... жалпы тізімі де осында берілген. Бұл тарауда император
жанындағы ... ... ...... ... (Сумицуин) құрылу
тарихы, қызмет ету тәртібі мен өкілеттік шеңбері нақты көрсетілген. Сонымен
қатар, «ақсақалдар кеңесі» - Гэнро ... ... ... ... ... біраз сөз қозғалған. Гэнро институты күншығыс еліне ғана
тән өзіндік саяси ... ... ... ішкі және ... ... ... тағайындалуы, соғыс ашу, бейбітшілік жариялау,
шетел державаларымен түрлі келісім-шарттар ... ... ... ... ... ... ие ... органның сол замандағы
билік жүйесінде күшті саяси беделімен ерекшеленгені ... ... ... ... бірі ... ... ... соңғы бөлігі,
синто ілімінің саяси билікпен бірігіуі, яғни Кокутай доктринасының
мемлекеттік ... ... ... ... арналған.
Негізгі бөлімнің үшінші тарауы «Мэйдзи дәуіріндегі полиция мен
қарулы күштерді реформалау» деп аталады. Өзінің ... ... ... оқи отырып, 1873 жылы күшіне енген «жалпыға бірдей әскери ... Заң ... ... ... және ... ... құру және
орталықтанған полиция жүйесін ... ... ... құнды
мәліметтер мен ақпарат ... ... ... ... ... ... бұл тарауда жапон мемлекетінің құқықтық-сот жүйесіндегі
қайта ... да ... ... жасалған. Нақты айтқанда, 1872 жылы
жапон үкіметі Әділеттік министрлігінде лауазымды ... ... ... ... сәйкес төтенше, апелляциялық, жылжымалы,
префектуралық, аймақтық соттардың құрылуы. Сонымен қатар, үшінші тарауда
адвокатура және ... ... ... және ... ... қызметі мен өкілеттік ету шеңбері жан-жақты баяндалған.
Бітіру жұмысының қорытындысында жалпы Мэйдзи ... ... ... ... ... ... ... әрбір тараушаға сәйкес шығатын ... мен ... ... ... одан әрі зерттеуді қажет ететін мәселелер
де осы қорытындыда берілген.
1-ТАРАУ. МЭЙДЗИ ДӘУІРІНДЕГІ ... ... ... ...... құрылуы
Жапон парламенті «императорлық парламент» (Тэйкоку гикай) деген атқа
ие болғаны белгілі. Бұл ... емес еді. Сол ... ... ... байқағанындай, конституцияны «императордың халыққа деген асқан
мейірімі» ретінде халық санасына ... заң ... ... ... айналды (1, 162).
Жапон парламетінің жұмысы 1890 жылы ... ... ... ... бұйрығымен шақыралатын және ... ... өз ... әр түрлі саяси жағдайларға байланысты парламент
сессиясын уақытша тоқтатуға не ... ... ... жіберуге толық
құқылы еді.
Парламент екі палатадан тұрды: пэрлер палатасы (Кидзоку-ин) және
өкілдер ... ... ... ... немесе жоғары палата
таратылмайды, оның отырыстары тек кейінгі мерзімге қалдырылуы мүмкін.
Парламенттің пэрлер палатасының ... ... ... император тұқымындағы ханзадалар;
2) 25 жастан асқан маркиздер мен княздар;
3) өз жетістіктерімен көзге түскен, еңбегі сіңген ... ... ... ... ... салық төлеушілер ішінен сайланатын әр
префектурадан бір өкіл.
Палатаның құрамына енетін соңғы аталған үш ... ... ... ... бестен бір бөлігінен асып кетпеуі тиіс еді. Екі соңғы топ
мүшелерінің жасы 30-дан ... ... ... ... ... палата құрамына
300-дей депутат кірді.
Өкілдер палатасы құрамына 25 жасқа толған және 3 иен ... ... ... ... ... ер адам ... ... кірді.
Жоғары палата мүшелері өмір бойы қызмет ету құқығына ие болатын. Ол
палатаның көп ... ... ... ... ... ... Төменгі палата
мүшелері 4 жыл бойы қызмет істейтін еді.
Пэрлер палатасының президенті мен ... ... ... Ал ... ... президенті мен вице-президенті палата таңдаған
кандидаттар арасынан сайланады. ... өз ... ... ... ие ... кандидатқа тоқтатады. Палатаның президенттері жылына бес
мың иен, вице-президенттер үш мың иен, палата мүшелері екі мың иен ... ... ... ... ... ... императорға жолығу;
3) үкіметтен түрлі мәселелерге байланысты ... ... ... ... ... орындамаған жағдайда, парламенттің төменгі
палатасы императорға шағым тастауға құқылы, ал ... заң ... ... атқарушы биліктің арасындағы келіспеушіліктер шектен шығып жатса,
палатаны таратып жіберуге ... ... ... шығындар мен кірістердің тиісті түрде тіркелуін
қадағалау. Сонымен қатар, парламент, оның ... оның ... ... қаржылық ұсыныстарынан бас тартуға, қажетті жағдайларда
белгілі бір шараларға қаражат бөлмеуге де құқылы болды.
Парламент ... ... ... орны ... бойынша түсетін
нөмірімен анықталды. Ал бұл дегеніміз, жапон ... ... оң, сол, орта ... ... бөлініс болмады.
Парламент жұмысын бақылауға бағытталған арнайы комиссия құрылды.
Ол комиссия жұмысына министрліктен жіберілген өкілдер де ... ... жақ ... ... ... ... еді. Екі ... арасында бегілі
бір заң жобасына байланысты келіспеушіліктер ... ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізетін. Комиссияларда тынбай
еңбек еткеннің арқасында аз уақыт ішінде жапон парламентінің ... заң ... ... үлгеріп отырған. Мысалы, 1898 жылдың
желтоқсанынан бастап 1899 жылдың ... ... ... депутаттар палатасы
280 рет дауыс берді. Яғни, орташа есеппен депутаттар күн ... төрт ... ... ... ... ... ... айтарлықтай қарама-
қайшылықтардың болмауымен түсіндіріледі. Палата барлық ... ... ... алып ... ... ... министрлер
сирек қатысатын, өйткені мұндай отырыстар іс жүзінде ... ... ... асып ... шаралар ғана болып есептелді. Маңызды заң жобаларын
талқылау кезінің өзінде министрлер өз ... ... ... ... ... жіберіп отырды (2, 328).
1890-1923 жылдар аралығында парламенттің төменгі палатасында
өткізілген ... саны 45-ке ... ... ... ... ... себебі ретінде келесі фактіні келтіреміз: парламенттің
құрылғанынан кейінгі ... он жыл ... ... ... ... ... ... болғаны сонша, үкімет парламентті ... ... ... ... еді. ... ... ... бес
сессиясы таратылды. Елде мемлекетті басқарудың түрі ретінде өкілдік
конституциялық монархия ... ... ... ... ... ... ... қалыпты деп санауға келмейтін еді. Осыған орай,
парламент тікелей репрессияларға жол беруден бас ... ... ... ... яғни көпшілікті құрайтын топты ... ... 1900 жылы ... ... Ито ... Сэйюкай үкіметтік
партиясын құрды. Партия жұмысы ұйымдастырылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... келе бастады. Ито партияны
құрғаннан соң өзінің парламенттік қызметі ... ... ... ... ... оралды. Партия Ито Хиробумидан оның ... ... ... өтіп, билік басына келетін әрбір министрлер кабинетінің
өзіндік ... ... сай ... де жедел өзгеріп отыратын үкімет
қолындағы күшті құралға айналды. Ито мен ... ... ... ... ... мен Кацураның консервативтік кабинеті болсын,
Сэйюкай партиясы тең дәрежеде ... ... ... көрсетіп,
парламентте көпшіліктің даусына ие болып, үкіметке ... ... ... ... ... ... ... саяси сахнасында
оппозициялық партия да, ... ... ... ... әрі ... түрде император рұқсатымен пайда болғанын естен
шығармаған жөн. Сэйюкай партиясының парламентегі саяси маңызы күннен-күнге
өсіп, үкіметтің ... ... ... арта ... ... ол ... көрсете бастайды. Соның салдарынан, 1908 жылы сол ... ... ... ... өзге ... құруды және дәл осы
партияға «үкіметтік» мәртебесін беруді ... ... ... ... ... Сэйюкай париясы біртіндеп өзінің парламенттегі
бұрынғы беделінен айырылып бара ... ... соң, қол ... Өз ... ... ... шыққан партия үкіметке өз кінәсін
мойындайтындығын жеткізуге асықты. Ескі дос екі жаңа ... да ... ... партиясы саяси алаңдағы өз маңызын қайтарып, үкіметтің
сенімді ... ... қалу ... иеленеді. Ал Досикай партиясы
оппозициялық партияға айналып, аты «Кэнсэйкай» деп өзгереді. ... ... ... бөле ... Кэнсэйкай нақты саяси
мақсаттары жоқ, оппозициялық деген аты ғана бар ... ... ... да, ... ... ... да енбеген
тұлғалар өздерінің кішігірім саяси топтарын құрай ... ... ... «Дайдо», «Дококай», «Сэйкоку-рабу» т.б. Парламенттегі
мұндай қосымша топтар өміршеңдігімен ерекшеленбеді. Тұрақты болған жоғарыда
аталып ... екі ... ... (Сэйюкай, Кэнсэйкай).
1917 жылғы парламенттік сайлауда Сэйюкай партиясы төрт жүз алпыс төрт
орыннан екі жүз сексен ... ... Ал ... жүз он бір ... ... партияларды белгілі қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... бұл екі партияның
нақты саяси бағдарламалары болған жоқ. ... өз ... ... ... ... партиясы мүшелерінің көпшілігі ауыл ... ... еді. Бұл ... ... ... деп ... ... деген қызығушылық арта түскен кезде пайда болған кэнсэйкай
партиясы сауда-өндірістік партиясы ... ... Ал ... соғыс
кезінде қоғамдық таптар пайда ... ... ... ұмтылғаны
белгілі.
Жапонияның үстем тап өкілдері, шенеуіктер мен император ұрпақтарының
өздері алып-сатуға салынды. Екі ... да ... ... ... ірі ... ... қорғағандықтан, саяси мақсаттары
бір жерден шығып отырды. Аграрлық және өндірістік ... ... екі ... ... ... ... Осы ... саяси сахнаға парламент
жұмысын белгілі бір ... ... ... еткен жаңа «Дзицугио Досикай»
атты яғни, іскер адамдардың партиясы шығады. ... ... Муто ... ... бағдарламасының негізгі ... ... ... ... ... ... өндіріс күшінің дамуынан
тікелей туындайтын нәтиже. Экономика – саясаттың негізі. ... ... ... тиіс. Олардың бұндай мәселелердегі енжарлығы, бұқара
халықтың нақты саяси ұстанымының қалыптаспауына, әрі оның ... ... ... ... күштің жетілуі ұлттық күш-қуаттың қайнар
көзіне айналуы ... Ал оның ... асуы ... ... ... етеді. Қазіргі таңдағы жаңадан пайда болып жатқан
партияларға ... ... ... ... Дзицугио Досикай партиясын
жаңа саяси партиялардың бірі ретінде ғана ... ... ... Ол ... ... ... – саясатты жағымсыз нәрселерден тазартуды жүзеге
асырғаннан кейін ... ... ... құрылған ұйым болып
табылады».
«Дзицугио Досикай» партиясының саяси бағдарламасын көз жүгіртіп қана
қарастырғанның ... жаңа ... өз ... ... ететін өзекті
мәселелерді қоя білуінде бір түрлі сақтықтың ... ... ... ... ... жаңа ... елдегі милитаристер мен бюрократтарға
қолдау көрсетіп, олардың қызметіне заң жүзінде ... ... ... ... бағдарламасында жұмыс заңнамасы жөнінде мүлде сөз
қозғалмайды. Сонымен қатар, цензура, ... т.б. ... ... ... ғана ... ... ... утилитаритік сипаты анық
білінген болатын. Соның себебінен бе екен, партия бағдарламасы ... ... ... ... ... ел ... ... де
көңілдерінен шықпай, нәтижесінде, халықтың Дзицугио Досикай қызметіне деген
үлкен қызығушылық туындамаған еді.
Партияның бағдарламасы буржуазияның ... ... ... ... ... мен осы буржуазияның егер халық өзгерістерді талап
ететін болса, арты көтеріліспен аяқталады ... ... ... өзі ... ... Бұндай жағдайда ... ... ... ... ... алып келе алмады. Анық болған бір
мәселе – ... ... ... ... ... ... күштердің
көптеп араласуын жүзеге асыруды өзінің басты мақсатына айналдырды.
Капиталистік әлемде аты ... ірі ... ... ... ... партияның басшысы болып табылуы және Дзицугио ... ... жүз ... ... ... ықпалды кәсіпорындары өкілдерінің
қолдау көрсетуі осыған ... (2, ... ... дәуіріндегі Жапонияның сайлау жүйесі
1890 жылы Жапонияда сайлау құқығының реформасы өткізілді. ... ... ... ... ... ... саны
өсті.
Өкілдер палатасы мүшелері жапон Конституциясымен бір уақытта жария
етілген сайлау туралы заңның ... ... ... ... ... 25 ... ... және 3 иен құнынан асатын
тікелей салық төлейтін жапондық ер адам ... ... ... жүзінде төменгі палатаның мүшесі болып сайлана алмайтындарға:
1) император үйінің шенеуніктері;
2) соттар;
3) мемлекеттік бақылау шенеуніктері;
4) діни лауазымды тұлғалар;
5) салық ... ... ... ... ретінде сайлануға да, сайлаушы ретінде
дауыс беруге де құқығы жоқ болып келесі азаматтар есептелді:
1) армия және әскери флотта қызмет ... ... ... ... ... жағдайы нашар қарыздар адамдар;
4) сот шешімімен азаматтық құқықтарынан айрылған ... жылы ... жаңа ... заңы ... 25 жастан асқан 15 иен
құнынан асатын ... ... ... және ... сайлау округінде бір
жарым жылдан көп уақыт бойы ... ... ... ... беру ... ие
болды. Сайлау заңы бойынша, өкілдер палатасына депутаттыққа сайланатын
үміткер 30 жастан асуы тиіс. ... ... ... ... үшін ол ... ... ... қажет болды. Депутаттық мандат 4 жылға созылды.
Сайлау туралы заң әр префектурада сайлау бөлімшелерінің орнатылуын
және ... ... ... санын белгіледі. Оған қоса,
электорат құрамын, кандидаттық ... және ... ... тізімін
дайындау ережелері мен сайлау ... ... ... ... шараларға жұмсалатын қаражат жергілікті бюджет қорынан бөлінді.
Бұл сайлау заңына халықтың көңілі толмағаны белгілі. Оның себебін
былай ... ... Сол ... ... 25 ... ... саны 16 ... жуық адамды құрады. Оның ішінде ... ... ... ... қажеттті сомасын төлейтіндер 510 мың
ғана адам болды. Сонымен қатар, бұлардың арасында белгілі бір ... ... ... құқығы жоқ азаматтар да ... ... ... алғанда, мың жапондықтың тек 11-ы ғана дауыс беру ... ие ... ... ... Олай ... жапон парламенті халықтың мүлдем аз ғана
бөлігінің мүддесін қорғағаны айқын болып тұр.
1900 жылдың ақпан айында жаңа ... заңы ... Бұл ... заңнан айырмашылығы, сайлаушы құқығына ие болу үшін ... ... ... құны ... 10 ... ... палата мүшелерінің саны көбейіп, 300-ден 369-ға жетті.
Сонымен бірге, сол кезде көптеп орын ... ... ... алу» ... ... ... қатаң жазалау шаралары бекітілді. Халықтың
сауда және өндірістік табынан сайланатын депутаттар саны ... ... ... мүшелерінің 6-29%-на дейінгі бөлігін құрады)
(4, 143).
Алғашқы парламенттік сайлауды өткізу мақсатымен ... 257 ... ... ... ... бір ... ... отырды.
Бөлімшенің халқы 180 мың адамнан асқан жағдайда, 2 депутаттан сайланды.
Сайлаудың нәтижесінде 214 ... – 1 ... ал 43 ...... сайланды.
Парламенттік сайлау ережелеріне сәйкес әрбір сайлаушы азамат сайлау
қағазына өзінің жеке мөрін қойған болатын.
Осы алғашқы ... ... ... ... ... ... ... 93,9 % - ы қатысты. Оппозициядан – 170, ...... ... 300 ... сайланды. Шамамен депутаттардың 1/3-і – дворяндық
(сидзоку), ал қалған бөлігі – хэймин, яғни бұқара халық санатынан болды ... жылы ... ... ... ... ... алғашқы
сессиясында бюджет мәселелеріне байланысты айқастар басталды. Оппозиция
үкіметтен жалпы салықтарды азайтуды, мемлекеттік аппаратты арзандатуды ... ... ... ... ... азайтуды талап етті. Оның
нәтижесінде оппозиция күштері ... ... ... 10%-ке
қысқартылуына қол жеткізді. Демократиялық өзгерістермен ... ... ... ... басшысы Ямагата Аритомо ... ... ... бел ... Алайда екі жақтың да мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Үкіметтің де, оппозиция қатарында да талас-тартыс ... ... ... ... ... пен ... болмады. Әсіресе Ито мен Ямагата
арасындағы ... өрши ... арты екі ... және ... ... айқасып, тартысуына әкелді. Бірлік жоқ жерде тірлік жоқ
демекші, 1891 жылы ... ... ... ... ерте ... жылы өткізілген жаңа сайлау кампаниясы жемқорлық, парақорлықпен
ерекшеленді. Мұндай қылмыстарға Ішкі ... ... ... ... Бұл ... құпия түрде өтетін. Бұл әрекеттердің ... ... ... ... Мәселен, Итагаки және Окума
сайлау бөлімшелері орналасқан Ко:ти мен Сага ... орын ... пен ... ... ... ... шайқастар ел аузынан әлі де түсер
емес. Бұл ... 388 адам ... ... 25 адам мерт ... Оған
қарамастан оппозиция парламенттегі көпшілік орынға, нақтырақ ... ... ... ... ... ... ... жасаған адал емес
істері үшін парламент сессиясында ... ... ... ... ... ... Оның себебі ретінде үкімет ел басшысы тэнно
билігіне ғана бағынатынын сылтау етті.
Дәл осы ... ... екі ... ... ... байланысты
мәселелер төңірегінде келіспеушіліктер орын алды: төменгі ... ... ... ... палата қалпына келтірді. Осыған орай өкілдер
палатасы императорға шағымданды. ... ... бұл ... ... ... тапсырды. Құпиялы кеңес бюджет мәселелеріне
байланысты сұрақтар төменгі палата өкілеттілігінде ... ... ... осы ... ... басым екенін көрсетті. Бұған да қарамастан
үкімет 1889 жылғы конституциядағы ... ... ... ... ... ... жаңа ... да өз күшінде қалдырды. Мұндай жағдайдың ... ... ... заң шығарушы бұтағының ... ... ... (4, ... ... ... мүшелеріне сайлану туралы айтудан
бұрын, олардың құрылымы мен құрамы жөнінде сөз ... жөн деп ... ... ... ... француздық мекемелердің үлгісінде
қалыптасты. Олар екі негізгі бұтаққа ... ... ... ... пен халықпен сайланатын жергілікті басқару органдары.
Әкімшілік жағынан Жапония мемлекеті префектураларға («кэн»)
бөлінеді (барлығының саны – 47). ... ... ... ... ең кем ... 30 ... құралатын жергілікті
префектуралық жиналыстар («кейконай») да қызмет етті. ... ... ... ... атқарушы билік органы ретінде
қарастырылды. Мұндай жиналыстар Францияның генералдық кеңестеріне сәйкес
еді. ... ... өзі ... ... ... ... ету мерзімі 4
жылға тең болды.
Белсенді сайлау құқығына 25 жастан асқан, тікелей ... ... ... ... ер адам ... ие ... Ол бір жылдан астам
уақыттай сайлау аймағы болып саналатын префектурасының тұрғыны болуы ... ... ... мен ... ... ... ... уездік басшылар (гунче) биледі. Гунче жұмысына уездік жиналыстар
жәрдемдесті. ... мен уезд ... ... ... ... ... ... істер жөнінде есеп беруге міндетті болды. Оларды
Ішкі істер министрі ... еді. ... саны 25 мың ... ... си ... ... Си ... билік органдары деп ... ... және ... ... ... ... ... әкімнен («сиче») және оның жолдастары мен кеңесшілерінен құралады.
Олардың қызмет ету ... – 6 жыл. Сиче ... ... ... үш
үміткердің ішінен императордың өзімен тағайындалады. Әкім жолдастары де
сикуайдың кеңесімен ... ... ... ... ... ... өз ... 30 жастан асқан жапон
қызметшілері арасынан сайланады. Сандзикуая органының төрағасы және ... ... ... мүшелерінің саны қаланың халық санына тікелей
байланысты еді. Мысалы, халқы 50 мың ... ... ... ... саны 30 ... 50 мыңнан 100 мың адамға дейінгі халқы бар
қалаларда кеңесшілер саны 36-ға ... ... ... әр жыл ... Әкім ... сайлау правосы өз бостандықтары мен құқықтарына
ие ер адам қала тұрғынына («сикомин») берілді. Сикомин ... 25 ... ... ... ... ... ... 2 жылдан көп уақыт өмір сүрген
жылына 2 иеннен кем емес мөлшердені салықты төлейтіндер ғана саналды. ... ... егер ірі ... ... қатарында әйел адам немесе заңды
түрде құрылған ұйым болған жағдайда, олар да ... ... ... ... еді (5, ... ... берушілер қала басқармасына төлейтін тікелей салықтардың
мөлшеріне қарай, үш категорияға бөлінді. ... топ ... ... мен ... мүшелерін сайлайды. Бірінші категорияға орташа
есеппен ... аса ірі ... ... ... Олардың барлығының
төлейтін салықтары дерлік қалалық тікелей салықтардың үштен бір ... ... ... салық төлеушілер екінші топты құрады. Бұл топ
қалалық салықтардың үштен екінші ... ... ... ... жапқан саны
жағынан көп болған, ұсақ салықтарды төлеуші жапондықтар болды.
Қалалық басқармаға кеңесшілікке үміткерлерден мүліктік ценз ... жоқ. ... ... алмайды. Кеңесшілік мандат 6 жылды құрады.
Олар әрбір үш жыл сайын сайланып отырады. Сайлау кезінде ... ... ғана ... өздері шағын қалалардан («че») және ауылдардан ... Ірі ... мен ... ... әкімдері және ауыл старшындары
тікелей емес халықтық сайлау негізінде 4 ... ... ... ... ... ... берушілердің екі тобымен сайланады. Бірінші тобы –
қаланың жоғары салықтарын төлеушілер. Олар ұйымдасқан түрде ... ... ... ... ... еді. Ал ... топқа салықтың қалған
жартысын төлейтіндер кірді. Алғашқы топ мүшелері негізгі дауыс ... ... ... топ қосымша сайлаушылардан құралды. Бірінші класқа
жататын дауыс берушілер қалалық кеңестің жартысын ... тиіс ... ... ... ... ... ... қалған бөлігін сайлау еді.
Пассивті сайлау құқығына ие болу үшін ... ... сай болу ... ... қызметшісі болу;
2) 25 жасқа толу;
3) қалалық сайлау аймағында 2 жылдан көп ... ... ... ... ... салық мөлшерін төлеу (2, 358-361)
1.3. Жапониядағы саяси партиялардың құрылуы
Мэйдзи төңкерісіне дейін «саяси ... ... ұғым ... ... жат болып ... Елде ... ... себебі сегунаттың мемлекттік істерге қандай да ... ... ... ... отыруында.
1881 жылдың қазан айында «бостандық және халық құқығы үшін қозғалыс»
көшбасшылары Жапониядағы бірінші ... ... ... Бұл ... ... ... дзиюто, кейін дзиюто аталып
кетті). Оны Итагаки Тайсукэ ... ... ... ... Темин, Ои
Кэнтаро және Дзиюто және ... да ... ... француз
ағартушылары мен ағылшын авторларының шығармаларына қанық еді. Дәл ... жаңа ... ... ... ... ... ауыл буржуазиясы, зиялы қауым, ірі
кәсіпкерлер мүдделерін ... Жаңа ... сол ... ... де,
буржуазиямен де тығыз байланыста ... ... ... ... «Мицуи» фирмасы қаржыландырып, қолдау көрсетті.
Дзиюто партиясының ... ... ... келесі қағидаларға
негізделді:
1. Біздің партия бостандыққа қол жеткізу және әрбір адамның құқықтарын
қамтамасыз етуді мақсат етеді. ... ... ... ... жақсаруына ықпал етеді.
2. Біздің партия елде жетілген конституциялық жүйені енгізу үшін бар
күшін салады.
3. Біздің партия біз ... ... ... ... ... орындау жолында бірлесе жұмыс істейді.
Дзиюто партиясының саяси бағдарламасын ... ... ... ... негізге ала отырып жасалған. Оның құрамында монархия
жөнінде ... сөз ... ... ... ... ... Соның салдарынан партия мүшелері қуғынға ұшырады. Тіпті
партия басшысы ... ... ... қауіп төнген жағдайлар орын алды.
Партия мұндай жағдайды өз ... ... ... «Итагаки өлсе
де, бостандық өлмейді!» үндеуін тастады.
1882 жылдың маусым айында үкімет либералдық партияның жұмысына ресми
түрде рұқсат берді
Конституциялық-либералдық ... ... ... ... маңында
орналасқан префектураларда және Осака, Нагоя тәрізді өндірістік қалаларда
саяси ... ... ең ... ... ... еді. ... ұсақ ... шаруалар сыртқы нарық көздерін, яғни жібек мата, шай өндірістерін басты
шаруашылықтың түріне айналдырды. Сондықтан олардың саяси ... ... ... ... партияның саяси беделінің өсуі үкіметті
біраз алаңдаттырды. 1882 жылдың маусым ... ... ... ... ... ... ... шектеу құқығы
берілетіні жөнінде жаңа заң қабылданды. Бұл заң ... ... ... ... не ... ... ұйымдармен бірлесіп, саяси
жиналыстар мен лекциялар ... ... ... ... Оның ... ... ... мен топтар таратылды. Алайда, Дзиюто
партиясы қол қусырып ... ... ... ... өз ... Партияның кейбір мүшелері шаруалар шеруіне де қатысқан еді (6,
38).
Жапонияның саяси сахнасы ... бір ... ғана ... жоқ. ... наурыз айында Риккэн кайсинто, кейінірек Кайсинто деген атқа ... ... мен ... ... ... ... ... шыққан Окума Сигэнобу басқарды. Конституциялық либералдық
партиясына «Мицуи» фирмасы ... ... ... ... ... ... ... негізін салушы Ивасаки Ятаро және Жапонияның
шенты батыстанушысы, ағартушысы Фукудзава Юкити берді.
Дзиюто партиясының саяси бағдарламасымен салыстырғанда бұл партияның
көздеген ... ... ... ... таразыланған
консервативтік сипатта болды. Партияның саяси бағдарламасына ... ... оның ... ... Император үйіне сый-сияпат көрсете отырып, халық қамын ойлау; 2.
Ішкі ... ... ... ... ... ... саяси
құқықтардың шеңберін кеңейту;
3. Орталық биліктің араласуын болдырмай, жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қызметін нығайту;
4. ... даму ... ... ... ... кеңейту;
5. Шетел мемлекетерімен келіссөздер жүргізу, сауда байланыстарын
күшейту;
6. Ақша айналымын асыл металмен қамтамасыз етілуін қадағалау.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды баға бергендігінде. Оған дәлел
партия бағдарламасындағы мынадай үзінді:
«Біз император үйінің гүлденуі мен халықтың ... өмір ... ... саяси партиясын құрғымыз келеді. Біздің партия шектелген,
ескелікті көксейтін ұстанымдардан қашық; ... де, ... ... ... ... ... ... партия саяси өзгерістерге дайын.
Ақыл мен парасаттылыққа негізделген шешімдер қабылдай отырып, алдыға қадам
басу».
Екі партияға да ... ... екі ... атап айтуға болады. Біріншісі
– партиялар құрамындағы адамдар санының аз ... ал ... ... ... ... ... ... саясатына көңілдері
толмағандығы. Партия басшыларының үкіметтің бетке ұстар көрнекті тұлғалары
екендігін ескере отырсақ, бұл ... ... ... ... ... партияның идеологиясын алсақ, айырмашылықтарына ... ... ... ... ... Оған қарамастан,
партиялар бірлесе жұмыс істеудің орнына, үнемі бір-біріне қарсы ... ... ... үкіметке қарсы шығуға бел байлаған партиялар бар
күш-жігерлерін бір-бірімен күресу үшін ... Екі ... ... ... мен қайшылықтар әр түрлі аумақтық және
экономикалық мәселелерге байланысты туындап отырды (7, ... ... ... өз ... ауызбіршілік болмады, олар бірнеше
фракцияға бөлініп кетті. Дәлел ретінде парламенттің жұмысы басталған кезде,
Дзиюто партиясы құрамындағы фракциялардың саны ... ... ... Бұл ... Г.Ф. Кимнің былай айтқанын білеміз: «Даже политическое
развитите Японии, страны давно не ... ... в ... ... ... по ... клик внутри правящей партии» (8, 9).
Фракциялар партияның негізгі ... ... ... Олардың
қалыптасуында фракция мүшелерінің ортақ ... ... ... ... айтарлықтай маңызды рольге ие болды. ... ... ... қоғамына тән белгілі бір ... ... ... жүзеге асып отырды. ... ... ... ... негіздеріне сүйенген жанұя, қауым, қоғам ішіндегі
«оябун кобун» атты ... ... ... ... ғалым Акимото Рицуоның байқағанындай, «По воззрениям Алмонда,
каждая политическая система с точки ... ... ... ... ... «традиционности» и «рациональности» (9, 216). «Оябун
кобун» жүйесі өзіндік жапон мәдениетінің саясаттағы ... ... ... жүйе ... ... әрбір мүшесінің ондағы өзіндік орны, әрі
міндеттері болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ...... деген схемада қарастырады (10, 16).
«Оябун кобун» пинциптеріне сәйкес, әрбір ... өзін ... яғни ... ... ... артқан үміттерін ақтай білуге
борыштар еді. ... ... ... ... ынтымақтастық пен топ
ішінде қалыптасқан иерархиялық тәртіпті сақтауға зор маңызын тигізді. Бұл
жерде Н.Икэнің мынадай ... ... жөн ... «В ... ... ... несомненная групповая ориентация. Групповая
ориентация обнаруживается в политике, поскольку социальные связи, в которые
вовлечены ... ... ... в ... ... ... «оябун кобун» жүйесінің ұтымсыз жақтары да ... ... өз ... ниет білдіру және жеке жауапкершілік сезімдерінің
әлсіреуі, белгілі дәрежеде партия жұмысына мін ... ... ... ... ... ... аренасында жаңа
үкіметтік партия пайда болды. Бұл – Конституциялық императорлық партия
(Риккэн тэйсэйто, кейінірек ... ... ғана ... ... ... негізгі мақсат-міндеттері тәуелсіз саяси ... ... ... ... ... ... құрамына көбінесе жапон
шенеуніктері кірді, ал ... ... ... ... ...... мен Иноуэ Каору. Өзінің аты айтып ... ... ... монархиялық негізде жасалды. Партияның саяси бағдарламасы мұны
растайды:
«Мемлекеттегі жоғарғы ... иесі ... ... саналады. Билік
конституциялық жүйе негізінде жүзеге асырылады. Елде екі ... құру ... ... сайлау құқығын енгізу керек. Император
парламент шешімімен келісуге де, бас тартуға да ... ... ... сөз және ... ... ... қажет».
Конституциялық императорлық партияның үкіметтегі ықпалы әлсіз болды,
ал оның ... ... ... ... ие бола ... ... ... қатар, 1882 жылдан бастап Жапонияда
социалистік бағыттағы ұйымдар да құрыла ... ... ... ... ... ... Генри Джорджтың «жерді ұлттандыру» ілімін елге
әкелді. Бұл ілім ... ... ... айналдыру негізінде
құрастырылған. Бірақ Жапониядағы жердің ... ... ... меншігі
болғандықтан, Генри Джорджтың концепциясы қолдау таппады.
Он бес жылдан кейін ғана Жапониядағы социализм бағытындағы ұйымдардың
жұмысы жандана түсті. ... ... ... ... ... ... басшылығымен ұйымдастырылған социалистік дәріс беретін арнайы
үйірме ... жылы ... ... ... ... ... жол
жұмысшылардың толқуы өтеді. Дәл осы кезде ... ... ... ... ... Жапонияда жұмысшы табының бірлестіктер құруға
тыйым салатын арнайы заң қабылданды. ... ... ... ... ... ... ... жұмысы тоқтатылды. ... ... ... ... не ... ... ... күншығыс еліндегі социалистік қозғалыстың «шоғы» сөнбеді. 1903
жылы ... ... ... табы ... ... съезі өткізілді.
Съезге бұрын Қытайда жапон елшісі қызметін атқарған Фуннио Яно қатысты.
Партия ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастырған болатын. Партияның ресми органы болып
саналған «Хаймин-Шинбун» газеті еді. Бұл ... ... ... ... ... ұйымдастырылған, халыққа социалистік
бағыттағы білім беру мақсатында өткізілген ... ... ... қамтамасыз етіп отырды. Билік басындағылар партияның мұндай үгіт-
насихат ... ... ... ... ... ... ... жазалау
шараларын белгіледі. Бірақ, шындығына келгенде, партия өз қызметінде ... ... ... ... ... ... өз ... сақтап
қалу жолындағы күрес деп білген сол ... ... ... ... ... ... ... бейбітшілік
пен халықтар бірлігін уағыздауға бет алды. Үгіт жүргізген социалистер
саны жағынан көп ... ... ... ... ... орын ... ... аса үлкен көлемді шығындарға ұшырап, аяғында ... ... ... ... ... ... насихат жұмыстарының қарқынды жүргізілуінің себебі ... ... ... ... ... ... болды.
Жапон елінде жұмысшылар табының партиясынан басқа өзге ... ... ... олар сан ... өте аз ... және ... көпке созылмады. Билік басындағылардың елдегі социализмнің
таралуына қатаң түрде ... ... ... болсақ, мұндай саяси
ұйымдардың тез жойылып ... ... ... ... ... ... ... социалистік партиясы») болды. Бұл партияның
жұмысы не бары бір айға ғана созылды, ... ... ... ... ... (2, 350).
1.4. Алғашқы жапон конституциясы
1889 жылы қабылданған жапон ... ел ... ... еді. ... ... ... ... конституция
деген аты ғана болды, ал іс жүзінде ол мемлекеттің Ата заңы ретіндегі ... ... ... ... ... «Құқықтардың жүзеге асырылуы
қамтамасыз етілмейтін, әрі билік бөлінісі белгіленбеген қоғамда ... ... ... деген адам мен азамат құқықтарына арналған француз
Декларациясының 16-бабын келтіруге ... (11, ... ... ... ... сөз ... ... алдымен
оның қабылдану тарихымен танысқанды жөн деп санаймыз.
Жаңа билік басындағылар бұдан ... екі ... ... ... біріншіден, тэнно мәртебесі мен беделінен басқа барлық «ескілік»
пен ... ... бас ... елде жаңа ... ... ... Бұл жоспардың орындалғанына келесі жайттар
дәлел болады: княздықтар жойылып, орнына ... ... ... ... ... ... (Эдо) ... көшірілді, сословиелер
(самурайлар, шаруалар, қолөнершілер, ... ... ... жойылды, жыл санау жүйесінің реформасы өткізілді т.б.
Екіншіден, мемлекет үшін аса маңызды болған мәселе – АҚШ ... ... ... тең емес ... ... қарап, оларға
қажетті өзгертулер енгізу. Екінші мақсатты жүзеге асыру үшін жаңа үкімет
1871 жылы АҚШ және ... ... ... ... ... сол кездің
еңбегі сіңген шенты саясаткерлердің бірі – Томоми Ивакура басшылығымен ірі
делегацияны жіберуді шешті.
Шығыстың әлсіз ... ... ... ... ... ... барысында батыстың кейбір мемлекеттерімен жасаған ... ... ... ... санамағанда, ауыз толтырып айтарлықтай
нәтижелерге қол жеткізе алмады. Дегенмен, ... ... ... ... үкіметі үшін ұтымды жақтары да болды. 1871-1873 жылдар ... аса ... он екі елін ... жапон делегациясы олардың
мемлекеттік мекемелері, мәдениет ерекшеліктері, әрі өндіріс түрлерімен аса
жақсы танысады. Бұдан соң ... ... ... даму жолына түсіп,
Азиядағы өркендеген ... ... ... ... ... елі ... ... белгілі болған «азиялық даму деңгейден асып, Еуропаның даму
деңгейіне жету» деген ұранды ұстанған еді (12, ... елге ... ... ... елі ... барлық
салаларында дерлік батыстандыру бағытының әсері анық байқала бастайды.
1874 жылы ... ... ... және ... ... ... және өзге де мамандар саны 500 адамға ... ... ... кию ... арасына кеңінен тарап, қоғамда өз қолдауын табады.
Астанадағы аты ... ... ... ... ... үлгісіндегі
кештер жиі-жиі өткізіле бастайды (13).
Елдегі еуропаландыру үрдісінің орын алуының салдарынан Жапонияда
әлемнің басқа да бірқатар мемлекеттерінде сияқты ел ... ... ... үшін ... халық қозғалысы пайда болды. Жаңа қозғалыстың
басшысы Тайсукэ ... 1874 жылы ... ... ... ... ... талап ететін өз декларациясын жасап шығарды. Демократтар
жазған конституцияның түрлі жобалары ... ... ... ... шоқтығы
биік тұрғаны 1881 жылы сол кездің аты ... ... бірі ... ... ... еді. Бір ... ... жүйеге көшуді қостаған
ол әйел адамдардың негізгі құқықтары мен ... ... ... тең ... ... ... беру ... енгізуді дұрыс көрді.
Жаңа саяси жүйе көшбасшылары Т.Ивакура, Т.Окубо және Х.Ито т.б.
елдің өз конституциясын қабылдау қажеттілігі ... ... анық ... ... Саясаткерлердің алдында тұрған келесі мәселе: монархтық
не болмаса демократиялық конституцияны қабылдау. ... ... ... ... арқасында билік басындағылар күншығыс елінің
тұрақтылығы мен одан әрі ... ... ... ... ... ... орынға ие тэнно династиясының ... ғана қол ... ... ... ... жылы бұрынғы үкіметтің беделді басшыларының бірі болған
Сигэнобу Окума ағылшын саяси жүйесін ... ала ... ... ... ... (2-3 жыл ... ... ұсынды. Мұндай жоба үлгісін
елде реформалар жүргізу үшін мүлде тиімсіз деп бағалаған Х.Ито С. ... ... ... ... алып ... ... атынан жаңа
декларация шығарады. Бұл декларацияда жаңа саяси билік ... он ... ... ... ... және ... Конституциясын толығымен
дайындап шығаратындығы жөнінде сөз қозғалды.
Дәл осы ... ... ... ... ...... ұстанатын, бай мен кедейді біріктіріп, елде ынтымақтастық пен
бірлікті сақтауда аса ... роль ... ... ... деген
сипаттағы «көзқарасы» ұсынылды. Ол 1850 жылғы прустік конституцияға өзінің
аса жоғары бағасын берді. Р.Реслер ой-пікірі ... ... ... ... жылы ... ... мазмұны және ерекшеліктерімен
жан-жақты танысып, ... ... ... ... мен Австрия елдеріне
арнайы сапармен жіберіледі. Бұл мемлекеттерде ол Вена ... Л. Фон ... (Lorenz von Stein) және ... ... Фон Гнейсттің (Rudorf von Gneist) дәріс сабақтарына қатысады. 1883 жылы
Х.Ито елге оралғаннан ... ... ... ... дайындау
жұмыстары басталды. Бұл жұмысты жүргізуде Х.Итоға Р. Фон Гнейст ... (Albert Mosse) және ... зор ... ... ... ... ... императордың ұлттық, тарихи және діни беделінің
сақталуына аса үлкен көңіл ... ... ... ... ... ... ... бойы үзілмей, жалғасып келе жатқан» ... ... ... ... деп ... ... ... айғақ болса ... ... оның ... Р.Реслер де конституция тексінде мифологиялық не
болмаса тарихи сипаттамалар болмауы тиіс деген ... ... ... ... ... де ... ... эпитет ел басшысы,
императордың құдайдан шыққандығын ерекше атап көрсету үшін тым қажет ... ... ... ... олар өз дегендерінен қайтпады (14,
193).
Конституция 1889 жылдың 11-ыншы ақпанында ... ... ... ... 1900 ... ... ... өз күшіне енді.
Ол «Ұлы Жапон Империсының Конституциясы» деген шенқа ие болды (15, ... ... ... ... ... ... болмайтын
еді. Нақтырақ айтқанда, 1889 жылғы конституция мемлекетті басқару істеріне
белсенді араласатын императорды абсолютті ... ... ... ... ... қолдаушылар және микадо атынан бюрократия
билік жүргізетін бюрократтық авторитарлық жүйені жақтаушылардың бірігіп
жасаған ... ... ... ... деп ... ... болады.
Конституцияның қабылдануы Америка және ... ... ... ... ел ретінде мойындауы жолындағы кедергілерді жоюда орасан
зор ықпалын тигізгені даусыз.
Конституция 7 тараудан, 76 баптан ... Осы 76 ... ... 3-уі ғана ... ... ... ... қалған бөлігінің
толығымен неміс конституциясынан енген болатын (3, 118).
1889 ... ... тән ... ... ... бар.
Біріншіден, Конституция октроирленген (француз тілінен ...... ... саналады. Яғни, бастапқыда монарх ... ... ... ... ... қабылданады. Екіншіден,
конституционализмнің қағидалары шектеулі болып есептеледі. Ол дегеніміз –
парламент ... ... ... асырылуына кедергі жасай алмайды. Үшінші
ерекшелігі – ... ... ... саяси партия кабинетінің
қалыптасуының қағидалары белгіленбеген. ... ... мен ... ие ... ... деп ... деп ... адам құқықтары мен бостандықтары шеңбері шектеулі
(14, 194).
Жапон Конституциясының ең бірінші тарауы ел ...... 17 ... ... бұл ... ... ... Жапония елінде
саяси жағынан да, сан ғасырлар бойы өз жалғасын тауып келе жатқан ... дін ... да ең ... тұлға ретінде белгіленген.
Конституцияда императорға «мың жылдар бойы ... ... келе ... ... деген анықтама береді. «Тэнно – тірі құдай» делінеді (1-
бап). Бұл теңеуге сәйкес ол – ... әрі оның ... қол ... ... Сонымен қатар, тэнно – орнын ешкім баса ... ... ... Ол ... биліктен тарайтын ел ... ... ие. ... заң шығарушы билік – парламентпен бірлесе отырып,
заңдар қабылдайды (5-бап). Бұл заңдарды ... ... және ... ... ... ... ... (6-бап). Парламент, министрлер
кабинеті және сот билігінің ролі императордың елді ... ... ... ... ғана шектеледі. Император ... ... ... ... ... ... Ал премьер-министрдің
ұсынысымен кабинеттің өзге де ... ... Өз ... ... ... болған жоқ. Өйткені, Конституция бойынша, парламент
үкіметке сенімсіздік вотумын шығаруға құқылы емес ... ... ... қалағанынын орындайтын «құралы»
ретінде қызмет ететін ... ... ... Олар – ... және ... Ол ... қарулы күштерін басқарады (11-бап). Басқаша ... ... ... мен ... әскерінің бас қолбасшысы болды. Тэнно
Жапонияның шетел мемлекеттерімен қарым-қатынасының сипатын анықтайды (13-
бап). Яғни, ... ... ... ... бітімін жасасуға және түрлі
халықаралық келісімдерге отыруға құқысы болды. Рақымды ел басы ретінде
император ... ... шен, ... ... ... ... ... ата заңының екінші тарауы Конституцияның сипаттамасы
тұрғысынан қарағандағы өте маңызды тарау болып саналады. Өйткені, бұл ... ... мен ... ... ... қызметшілердің құқықтары ел басшысының рұқсат еткен
құқықтарымен ... ... ... туа ... бекітілетін құқықтар мен
бостандықтар жоқ. Ел Конституциясында қызметшілердің тұрғын мекен-жайын
ауыстыру ... ... дін ... ... сөз, баспасөз
бостандықтары, халықтық жиналыстар ұйымдастыру және ... ... ... ... бұл ... ... кейбір
шектеулерді байқауға болады. Мысалы, құқықтардың «заң аясында» жүзеге асуын
қарастырады. Конституцияда ең бірінші ... ... ... ... ... өту ... алым-салық төлеу (21-бап), бұдан
кейін ғана олардың бостандықтары ... ... ... жөнінде үшінші тарауда айтылған.
Парламент екі палатадан тұрады: пэрлер палатасы мен ... ... ... Жоғары палатаның құрамына жапон қоғамының үстем тап өкілдері
кіреді. ... ... ... ... шендер: князь, маркиз, граф,
виконт, барон және императордың өзі тағайындаған тұлғалар болды. Ал ... яғни ... ... ... ... бөлігі сайланып
отырды. Бұл дегеніміз – парламент бұқара халықтан ... ... ... қана заңдар қабылдайды, бірақ олар ... ... ... ... аспайды (6-бап). Император парламент сессияларының
арасында заң күшіне ие жарлық ... ... (бұл ... ... сессияларында ұсынылуы тиіс еді. Егер олар ... өз ... ... болады) (7, 293).
Тэнноның өзі депутаттар палатасын тарату құқығына ие ... ... ... ата ... ... тарауы «министрлер және
мемлекеттік кеңес туралы» деп ... ... ... ... –Құпиялы
кеңес. Императорға ел басқару жұмыстарында жәрдем қажет ... ... ... ... ... органына жүгінеді. Бұл тарауда «кабинет», «үкімет»
деген ұғымдар қолданылмаған. ... ... ... жұмысына әрбіреуі
бөлек-бөлек жәрдемдеседі (55-бап), олар кабинеттің ортақ көзқарасын ұсына
алмайды.
Сот билігі жөнінде жапон ... ... ... Онда ... ... ... ... мәнге ие болып табылады:
«Сот билігі император атынан соттармен жүзеге асады».
Алтыншы тараудың тақырыбы ... ... ... Үкімет керек
болған жағдайларда, император беделін пайдалана ... ... ... ... ... қажетті қаржылық шараларды ұйымдастыра алды.
Қосымша заңдар Конституцияның жетінші ... ... ... аса ... ... жері – ... ... ешбір адам Конституцияға
өзгерістер енгізе алмайтынында болды (73-бап) – ... те, ... ... ... ... ... ниетін білдіре алмайды.
Ұлы жапон Империясының Конституциясында жергілікті басқару билігі
жөнінде мүлде сөз ... (16, ... ... ... ... ... ... ҚҰРЫЛУЫ
2.1. Атқарушы билік органы – министрлер кабинетінің құрылуы
80-жылдардың орта шенінде жапон ... ... және ... ... ... ... монархиялық
құрылымға негізделген жапон мемлекеттілігін нығайту шараларын жүргізді.
Мұндай маңызды шаралардың ... 1884 жылы ... ... ... ... ... туралы Жарлық болды. Ито Хиробуми осы
Жарлықтың ... үлес ... Ол ... ... ... негіз болатын ақсүйектер тобын ұйымдастыруды қажет деп санады.
Неміс үлгісі бойынша, бес атақ енгізілді: 1) ханзада; 2) ... 3) ... ... 5) ... шендерге кадзоку өкілдері, үкіметтің жоғары шенеуіктері, құрлық
және теңіз ... ... ... ... ... ... ие ... Хиробуми, Ямагата Аритомо және Иноуэ Каоруға граф ... ... ... ... нығайту шаралары жүргізілді. Дәл ... ... үйі ... орасан зор жерлер мен ормандар ... ... ... ... ел ... 8 млн. Иенге жуық соманы құрайтын бағалы
қағаздардың ірі иегеріне айналды.
1885 жылы ... ... ... ... ... ... Еуропаға жасаған сапары аяқталып, императордың «оң ... ... ... ... ... Ито ... Отанына қайтып
келген соң 1885 жылы желтоқсанның 10-ыншы жұлдызында министрлер ... ... ... Бисмарк негізін ... ... ... ... жүзеге асты. Жапон елінде 1868 ... ... ... ... орнына министрлер кабинеті – найкаку
құрылды.
Найкаку он ... ... ... үйінің министрлігі
2) сыртқы істер министрлігі (гаймусе);
3) ішкі істер министрлігі ... ... ... ... ... теңіз (кайгунсе);
7) әділеттілік (сихосе);
8) ағарту (монбусе);
9) ауыл шаруашылық (носемусе);
10) сауда және ... ... үйі ... ... әрі ... ... ... саяси мәселелерін шешу жұмыстарындағы ең басты кеңесшісіне
айналды.
1885 жылы желтоқсан айының ... ... ... ... ... өз ... бастады. Жапонияның ең ... ... Ито ... ... ... ... жүйесінің қайта
ұйымдастырылу үрдісі дәл осы саясаткердің ... ... ... ... елінің саяси құрылымына енген өзгерістер жайында Ито
Хиробумидің былай деп ... ... ... ... ... нәтижесінде, министрлер тікелей император алдында жеке-
жеке ... ... ... ... ... басты мақсаты, бір
жағынан, министрлердің қызметіне баса ... ... және ... ... ... ... ... түрлі келіспеушіліктер мен
қарама-қайшылықтардың алдын алып, министрлер кабинетінің біртұтастығы ... ... ... ... (1, 167).
Министрлер кабинеті прусстік модельдегі құрылым бойынша жасалды. Бұл
модель бойынша кабинет мүшелерін гэнро ... мен аса ... ... ... ... өзі тағайындады. Еуропалық үлгідегі
жаңа үкімет мемлекеттегі жоғары ... ... ... қызметін атқарды.
Министрлер кабинеті парламент алдында жауапты емес еді, тіпті 1889 жылғы
Конституция ... ... мен ... реттеген жоқ. Жапон
атқарушы билігінің органы ... ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі, Империя Конституциясының
он екінші бабында айтылғандай, құрлық және теңіз әскерінің ... ... ... ... Бұл баптың мазмұнына сәйкес, құрлық
әскері және теңіз министрлері кабинеттің басқа ... ... ... ... ... кабинетінің тым жиі ауысып ... ... ... қалауынан бөлек, құрлық әскері және ... ... ... ... ... Одан басқа бұл
министрлер ... және ... ... ... шен ... ... Өйткені, бұл екі ведомство бұрынғы Жапонияда
қалыптасқан үрдістің белгілеріне әлі ... еді. ... ... пен ... ... Мысалы, құрлық және теңіз әскерлері
ведомстволарының басшыларымен ... орын ... ... ... ... ... ... бір жерден шығып отыратын жақтаушыларын
таппаған жағдайлар болды. Мұндай кездерде министрлер ... ... ... ... ... және теңіз министрліктері құрылымының тағы бір
ерекшелігі – штат басшыларын ... өзі ... Бұл ... биліктің екіге бөлініп, министрліктердің өзара ... ... ... ... ... ... ... ал
ондағы басты рөлді үстем тап өкілдері ... ... ... ... ... өз жұмысының басында біртұтас орган ретінде қалыптасқан
жоқ, оның құрамына бірнеше органдар ... ... ... ... ... ... басы ... билікті гэнро институты,
император үйінің басқарушысы, ... ... ... әскери
қолбасшылармен бөлісті. Сонымен қатар премьер-министр өз қалауы бойынша
министрлерді қызметінен ... ... жоқ ... (17, ... ... Империясының Конституциясында министрлер кабинеті жөнінде
және премьер-министрдің тұлғасы туралы ... ... ... онда
министрлердің тағайындалуы жөнінде және үкімет ... ... ... ... ... Конституцияның 55-бабында ғана министрлер кабинеті
жөнінде сөз қозғалған.
1885 жылы жарық көрген императордың прокламациясында кабинеттің тоғыз
министрліктен ... сөз ... жылы ... саны ... ... ... министрлігі
құрылды. 1924 жылы Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігі екі ведомствоға
бөлінеді: Ауыл ... мен ... ... және ... мен өндіріс.
Сөйтіп, 1929 жылы жалпы үкіметтегі министрліктердің саны он үшке ... ... ... 1889 жылғы императорлық
жолдауда белгіленген ... Бұл ... ... жүгінсек, премьер-
министр немесе минист-президент министрлер кабинетіне басшылық етеді.
Үкімет басының ... ... ... ... ... ... және микадоның нұсқауы бойынша, әр түрлі басқарма салаларын
бақылау кіретін.
Премьер-министр қажет жеп ... ... ... ... кез ... салаларында шаралар немесе ... ... бұл ... ... ... бұрын, тоқтатуға құқығы болды. Сонымен қатар
премьер-министр кабинет ... ... ... ... еді. ... губернатоларының әрекеттерін бақылауға және ... ... ... ... ... еді. ... ... отырыстарын шақырды. Бұл отырыстарға төрағалық етіп,
күн тәртібін белгілейтін (1889 ... ... ... ... ... ... жүзінде тағайындағанымен, іс жүзінде бұл
міндетті премьер-министр атқаратын. Премьер-министрдің тағайындалуы гэнро
институты немесе император ... ... ... іске ... үкімет басы мемлекеттің тәжірибелі қайраткерлері, елдің ...... ... ... тағайындалды.
Кейбір жағдайда қызметінен босатылған премьер-министр өз міндеттерін
орынбасарына жүктейтін еді. Жапонияда министр міндетті ... ... ... тиіс ... заң жоқ. ... бола ... министрлік қызмет
парламенттің палаталарындағы мүшелікпен бірге жүре алады.
Үкіметтің барлық ... ... ... ... ... ... атқарушы билік органының құрылымы қалыптасқаннан кейін,
премьер-министр болып ... ... ... бастады. Кабинеттің
жұмысының алғашқы жылдары үкімет басы болып тек қана 1867-68 ... ... ... ... ғана ... Сонымен бірге премьер
орнын алу үшін үміткер ірі феодалдық тектен шыққан тұлға немесе император
үйінің ұрпағы болуы ... ... ... ... ... батыс елдер
тәжірибесімен таныс болуы, мемлекеттік лауазымда жұмыс атқаруы, ... ... де ... рөл ... Алғашқы жапон премьер-
министрлерінің көпшілігі князь, маркиз, граф, барон сияқты ... ие ... Олар көп ... бойы ... ... Еуропа
мемлекеттерде өмір сүріп, сол ... ... ... гуманитарлық білім
алып, бірнеше тілді жетік ... ... ... ... ... ... ... өзгерді. Төменгі әлеуметтік таптан шықққан адамдар үшін
мүмкіндіктер көбейе ... ... ... ... гөрі бұл ... мен ... қатысты болды
Жапонияның саяси сахнасында партиялардың пайда болуымен, олар премьер-
министр лауазымына тағайындалатын ... ... ... ... ... ... үміткердің нақты қандай топқа мүшелік ... ... ие ... Бұл топтардың ішінде көзге түскені әскери топ
еді. 1885 жылдан бастап ... басы ... ... ... ... ... сараптайтын болсақ, отыз адамның жартысына жуығы генерал
немесе адмиралдардың әскери қызметіндегілер болды. ... ... ... ... ... ... ... әскери білімдері
болатын. Қалған премьерлердің гуманитарлық білімі, оның ішінде заң бөлімін
бітірген, түрлі шетел ... ... ... ... ... ... ... екі жеке меншік университет болды: Киото
қаласындағы Рюкоку және ... Кэо). ... ... ... ... журналист, философ, саясаттанушы
мамандар еді. Солай бола тұра, олардың біраз бөлігі әскери қызметте еді ... ... ... 1945 ... ... ... ішінде Жапонияда 43
министрлер кабинеті болды, премьерлердің орасан зор бөлігі әр түрлі ... ... ... үш ... басқарды. 1885 жылдың желтоқсан айынан 1901
жылдың маусымына дейін үзілістермен төрт кабинетті басқарған Ито ... ... ... ... ... Барлығын санағанда, ол билік басында 7
жыл 6 ай ... ... ... ... ең аз уақыт отырған премьер-министр
Абэ Нобоюки – не бары үш жарым ай үкіметке басшылық ... ... ... ... ... соңғы мүшесі болған Сайондзи
Киммотиға дейінгі аралықта ... ... ... тізімі
келесідей болды:
1) Ито Хиробуми
2) Курода Киетака
3) Ямагата Аритомо
4) Мацуката Масаеси
5) Окума Сигэнобу
6) Кацура Таро
7) Сайондзи ... жылы ... ... Конституциясы қабылданып, парламенті
құрылғаннан кейін, ... ... ... демократия
орнайтынды деген сенім арта түсті. ... ... ... ... монархтың абсолюттік билігін бекітті. ... тек ... ғана ... мен ... ... Үкімет парламентке
бағынбады. Парламенттің өзі ... ... заң ... ... болып
табылғанымен де, оның өзі іс жүзінде заң шығарудағы бастамашылық құқығына
ие емес еді: заң жобасын тек ... өзі ... ... ... ... болсақ, олар тым әлсіз болды және ... ... ... ... XX ғасырға дейін елдегі саяси ... ... ... басу деген армандарында да жоқ нәрсе
еді (18, 133).
2.2. Император жанындағы ... ... ...... ... ... 80-інші жылдары Жапонияның жаңа ... ... ... ел ... ... қағидаларының
тәртібін анықтау мәселесі төңірегінде талас-тартыстар ... өрши ... ... кейбір ықпалды саясаткерлерінің көзқарастары бойынша, елдің
негізгі заңдарын қабылдау үшін ... ... ... өз ... ел ...... ... әбден жеткілікті болды.
Алайда, өзге саясаткерлер, мысалы, саяси партиялардың басшылары Итагаки
Тайсукэ мен ... ... ... ... ... ... бүкіл мемлекет
мүддесін қорғайтын арнайы консультативтік органды құру ... ... ... ... Осы ... Ито Хиробуми екі жаққа да бірдей ... ... ... таба алды ... ... Саясаткер елдің саяси құрылымына
император жанындағы жаңа мемлекеттік органды ... ...... құру туралы идеясын ұсынды.
1888 жылы маусым айында билік ... 35 ... ... Ито ... ... басшылыққа алып, мемлекетте Құпия
Кеңесті құру туралы арнайы жарлық ... Бұл ... ... ... айтарлықтай еңбегі сіңген тұлғалардың ... ... ... ... ... ... деп санай отырып,
Біз елде ... ... ... жөн ... Кеңес император жанындағы ең жоғарғы консультативті орган
болып саналды. ... аса ... ... ... қарастырып, талқылау
қызметі тапсырылды. Өзінің атына сәйкес, бұл кеңестік орган өз ... ... ... ... ... ... ... тәрізді кеңестік
институттың қалыптасуы Жапонияның өзге шетелдермен салыстырғандағы,
мемлекеттік механизмінің бірден-бір ... деп ... ... (1, ... Кеңестің құрамына келетін болсақ, Сумицуин органы оның
төрағасы, орынбасары және жиырма бес ... мен ... ... Кұпия Кеңес мүшелерінің жалпы саны жиырма жеті ... заң ... ... ... ... мүшелерін императордың өзі
тағайындады. Олар қоғам жұмыстарына ... ... ... ... бай ... ... ... лауазымды тұлғалар қатарынан алынды.
Сумицуин кеңесінің мүшелерін император көп жағдайларда министрлер қатарынан
тағайындап отырды.
Құпия ... ... ... ... бір ... ... 40 ... асуы. Алайда, мұндай кеңесшілікке ... ... ... ... жоқ.
1889 жылы қабылданған Ұлы Жапон Империясының Конституциясына
сәйкес, императордың өзі ғана ... ... ... ... ... ... бір ... талқылануын, олардың мүмкін шешімдерінің
қарастырылуын талап ету құқығына ие болды. ... ... ... ... ... ... де, ... кабинетіне де тәуелді емес еді.
Құпия Кеңес тікелей монарх ... ... ... Керісінше, іс жүзінде
парламент палаталарының немесе үкіметтің белгілі бір ... ... ... ... ... асырылуы үшін, міндетті
түрде, жоғарғы консультативтік органның келісімі қажет ... ... ... ... ... іске асуы да ... Кеңес келісімінсіз мүмкін емес еді.
Сонымен бірге, елдің Ата заңы – ... ... бар ... да ... ... өкілеттілігіне кірді.
Сумицуин кеңесінің мүшелерінің заң жүзінде ешбір мемлекеттік ... не ... ... ... ... қарым-қатынас жасауға
құқықтары болмады. Олардың ... ... ... ... жеке ... ... Бұл заң тек қана ... билік органының
өкілдері, министрлерге және үкімет басына ғана қолданылмаған еді. ... ... әр кезі ... ... мәселелердің оңтайлы шешімін
іздеу барысында, міндетті түрде ... ... ... ... ... ... құрылған кезде, оның алғаш төрағасы ... ... ... Осыған орай, үкімет басында тұрған Ито ... ... бас ... ... жуық ... ішінде консультативті кеңес аса құпия
түрде император үйінде ... ... ... ... ... мұқият танысты. Сумицуин мүшелеріне кеңестің
жиналыстары өткізілген жерден, өзімен бірге ... мен ... ... ... ... ... ... болмасын талқыланатын саяси мәселелер
жөнінде небір ақпарат, ... ... ... ... ... Егер
кеңесшілердің біреуінде қызмет уақытынан тыс қосымша жұмыс ... ... ... ол тек ... ... ... ғана ... орындай алатын еді. Сақтықта қорлық жоқ, ... ... ... ... ... ... американдық конституцияның жобаларын
дайындау процесінде жиналған тәжірибе түрткі болды. Оның нәтижесінде,
мемлекеттік ... ... ... ... ... дейін, Жапонияның Ата
заңынын бірде-бір бабы қоғамның назарына ұсынылған жоқ.
Осы кезде ел конституциясымен ... ... ... қатысты
арнайы комментарийлер де даярланған еді. Олар ескілікке қанық жапон ... ... үлгі ... ... ... ... ... жазылды. Император Құпия Кеңеспен бірлесе ... ... ... ... ... мен ... да
талқыға салды. Комментарийлердің негізгі авторы болған Ито ... ... еді. ... негізгі заңдарына қатысты жазылған түсініктемелердің
жарық көруі ... ... ... Ито ... ... ... өз келісімін бергенінің белгісі ретінде түсініктемелердің жанына
өз қолын қояды. Ал оның ... ... өз ... ... ... ... ... барлық жауапкершілікті шын
мәніндегі авторға емес, бұрынғы үкімет басына жүктеген еді.
Микадо Құпия Кеңестің ел ... ... ... ... ... жиналыстарына дерлік қатысатын еді. Кейбір
жағдайларда, ол ... ... ... еткен Ито Хиробумиды өзінің жанына
шақыртып алып, Конституцияның бір бабы жөнінде түсініктеме беруді ... не ... өзі ... бір ... қатысты арнайы нұсқаулар мен бағыт-
бағдарлар беріп отырды. Императордың ... ... ... ... ұстанған өзіндік принциптері болды. Олар ... ... қалу ... ие ... ... ... көп ... Кеңес тарапынан жасалған саяси ... ... ... ... ... ... ұлттық өзіндік
ерекшеліктеріне, жалпы жапон реалийлеріне сай ... ... ... ... аз ... өзін де қолдайтын еді.
1889 жылы Жапонияның Ата заңы ... ... ... ел ... ... ... ... құрылған
жоғарғы консультативтік орган өз жұмысын үзбестен жалғастырды (2, 353).
Конституцияда Құпия Кеңестің қызметі мен міндеттері ... ... ... ... бірге, 4-тарауға біріктіріліп
жазылған. Негізгі ... осы ... ... ғана ... ... сөз қозғалады. Ол жерде Сумицуин кеңестік органының міндеттері
жөнінде ... ... ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес,
император талап ... ... ... ... істер төңірегінде
кеңесу құқығына ие».
Жаңа ел ... ... ... ... тыйым салған жоқ: Сумицуинмен қатар, Жапонияда микадо жанындағы
кеңестік орган - «гэнро» ... ... ... ... ... мен ... кеңесі секілді мемлекеттік органдар қызмет жасады.
2.3. Гэнро институтының құрылуы
Мэйдзи дәуіріндегі Жапонияның саяси ... ... ... ... ... ... орнаған конституциялық
принциппен жанаспайтын, ... ... ... ... ... тағы да бір ... институт құрылғаны белгілі. Бұл институт
елдің саяси жүйесіне жаңадан ... ... ... ... » - ... ... болды. Гэнро институты Еуропа елдерінде
мемлекеттік «мекеме» деген ... ... ... ... ... атауға
келмеді. Оның себебі, ... ... ... ... ... толық мәніндегі «мемлекеттік орган» ретінде тиісті заңдармен
белгіленбеген еді.
Гэнро кеңесінің күншығыс елінің мемлекеттік жүйесінде алатын орны ... ... ролі ... сөз ... ... ... ... үңілсек дейміз. 1875 жылдың өзінде ... ... ... ... ... өтуі ... императордың арнайы жарлығы
қабылданды. Жарлық негізінде елде «гэнроин» – ақсақалдар палатасы ... – сот ... ... екі тармақтан тұратын жаңа мемлекеттік жүйе
қалыптаса бастады. Бұл гэнро ... ... ... ... әбден болады. Осылай император жарлығының жария етілгені себеп ... ... ... институты сияқты мемлекеттік ... құру ... етек ала ... институтының әрі қарай қалыптасу процесін қарастыру үшін
1890 жылы қабылданған ... заңы ... айта кету ... Бұл ... ... ... қырқыстар туындаған болатын. Әсіресе, ... ... ... ... орын ... ... Мұндай тартыстар, өз кезегінде, елде үкіметтік тоқырауға
әкелді. Нәтижесінде, осындай жағдай конституциялық емес, ... ... ... айтарлықтай маңызы зор болған, ел басы, императормен өмір
бойына тағайындалатын кеңісшілер тобы – гэнро институтын ... ... ... ... ... ... «жаңа Жапонияның іргетасын
қалаған тұлғалардың» бірқатар өкілдері енгені мәлім. Олардың қатарына ... ... ... бір не бірнеше рет тағайындалған, сол
заманда елдің саяси аренасында жарқын жанған жұлдыздар кірді. ... ... ... Ито ... Курода Киетака;
3) Ямагата Аритомо;
4) Мацуката Масаеси;
5) Иноуэ Каору;
Уақыттың өтуіне сәйкес, ... ... ... ... мүшелері
өзге жаңа кеңесшілермен алмастырылып отырды.
Кейінірек кеңесшілер тобының құрамы кеңейтілді. Алайда, толық
мүшелер саны еш ... көп ... ... Гэнро институтының қызмет еткен
мерзімі бойы оның құрамына не бары 12 ... ... адам ... (2, ... ... ... көп ... мемлекеттік
тәжірибелері мол, әбден қоғамға еңбегі сіңген, ... ... ... қатарынан болды. Институт кеңесшілерін императордың өзі
тағайындады. Олардың құрамына ... та, ... де ... атақ иелері
кіретін. Алайда, жоғарыда аталғандардан ... ... ... ... ... ... шыққан ақылгөйлердің де гэнро институтына кеңесшілер ретінде
енгені ... ... ... ... ... ... көпшілігі Сацума және Тесю ... ... ... ... ... ... болып шықты.
Император гэнро институтының кеңесімен алуан түрлі мемлекеттік
істерге қатысты мәселелерді шешті. Құпия ... ... саси ... ... мен ... ... ... тигізген ықпалы зор болды.
Премьер-министр мен министрлер қандай да болмасын маңызды ... ... ... институты кеңесшілерінің қолдауын таппай, өз
жұмыстарын ілгері жылжыта алмайтын-ды.
Мемлекеттік биліктің бұл ... ... ... ... ішкі ... саясатына қатысты маңызды мәселелердің оңтайлы ... ... аса зор ... Ондай мәселелер қатары келесідей болды:
1) премьер-министрдің тағайындалуы;
2) соғыс ашу;
3) бейбітшілік жариялау;
4) шетел державаларымен түрлі келісім-шарттар ... ... ... ... ... ... құрамынан
тағайындалды (1, 163).
Гэнро институтының қызметінде айрықша атап өтетін ерекшелігі болды. Ол
институттың саяси мекеме ретінде ... ... ... ... сот
билігінің де, үкіметтің, яғни, министрлер кабинетінің алдында да ... Одан қала ... ... ... тобы заң алдында да, қоғам
алдында да жауапты емес еді. ... ... ... елдегі ешбір
мемлекеттік орган тарапынан да қадағаланбады. Сонымен қатар, ... ... ... мен ... ... ақпарат баспасөз
бетіне еш шықпады, баршаға мәлім болмады.
Гэнро институтының құрамындағы көреген ақсақалдар ... ... жеке ... ... ... ... саналғандықтан, қандай да
болмасын мемлекеттік ... да не ... ... да ... ... әрі ... қол ... бірде жол берілмеді.
Жапон қоғамының конституциялық топтары әлденеше рет ... ... ... құрылуы елдің Ата заңына қайшы ... ... ... кеңестік орган қызметіне өз наразылықтарын білдірген
еді. Алайда, институт жұмысына қарсы ... ... ... тарапынан
түскен шағымданулар билік басындағылардың назарынан тыс ... ... елде ... ... ... ... аса жоғары болды, ал
оның кеңесшілері өте ... ... ... ... ... ... ... кеңестік жұмысын жалғастыра берді.
Гэнро институты кеңесшілер тобының ең соңғы мүшесі ... ... ... еді. ... ... мемлекеттік тәжірибесі мол, саяси
жетістіктерімен көзге түскен, өз заманының аса ... ... еді. Ол ... ... және 1911-1912 жылдар аралығында үш рет
Жапонияның премьер-министрі қызметіне ... ... ... ... кеңесшісі болып тағайындалған кезі – ол ... ... ... яғни, 1912 жыл. 63 жасқа келген саясаткер 28
жылға жуық уақыт бойы император ... ... ... ... ... ... ... жолын одан әрі жалғастырады.
1940 жылы император жанындағы ... ... ... соңғысы
болған, мемлекетке әбден еңбегі сіңген Сайондзи Киммоти өмірден өткеннен
кейін, елу жылдай уақыт бойы ... ... ... ... ... аса зор болған «ақсақалдар кеңесі» жапон саяси сахнасынан ... еді (16, ... ... идеологияның қалыптасуы. Кокутай доктринасы.
Мэйдзи төңкерісі феодалдық Жапония мен еуропалық ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі
неоконфуцийшілдік Жапонияда білімді дамыған қоғамды құру жолында үлкен
кедергі болды. Жаңа ... ... және ... алдында халық ағарту ісі,
біркелкі ұлттық тілдің ... ... және ... және ... ... ... ... жаңа идеологиялың іргетасын қалау
сияқты мәселелер тұрды.
Жаңа үкіметке бүкіл елді бір ... ... ... идеологиялық
негіз қажет болды. Ондай идеологиялық негіз ретінде ... ... ... ... ... ... «құдай жолы») немесе синтоизм –
жапондықтардың ерте кезден қалыптасып келе ... ... ... ... Бұл
дін табиғат әлеміне тәңірлік сипат беріп, саны жағынан көп болған «ками»
құдайларына табыну ... ... ... ... Жапон
халқы үшін синто – діннен гөрі, өмір сүру салты, адамды қоршаған бүкіл
әлем, ... ... ... ... ... Минору Сонода ұлттық
дін туралы былай дейді: «Синто – ... ... ... дін ... да ... ... ... Синто «сенім» деп аталатын жеке өзіндік
сана-сезімде қалыптасатын небір жан қажеттілігі түрінде емес, ... ... өмір сүру ... ... сан ... бойы ... беріліп
келді. Басқаша айтқанда, синто жапондықтардың ортақ байлығын құрайтын
рухани өмірінің ... ... ... (19, ... бұл дін ... ... ... да, үйлесімді тәртібі
ретінде танылады, әрі күншығыс елінде туылған әрбір адамға етене ... ерте ... келе ... сай ... сипатқа ие болған
реалийлердің бірі десе ... ... ... ... бірқатар
еңбектерін арнаған Э.В. Молодякова пікірінше, ... ел ... ... ... ... ... ол – ... ядросы. Синтосыз
жапондық жапондық емес, ал Жапония Жапония емес. Бұл дін негізінде әрбір
жапондыққа ұлттық ... ... ... ... (20, ... қазір жапон халқының дәстүрлі діни көзқарастары мәселесіне кеңірек
тоқталатын боламыз. Синто құдайларының өмірге келуі, әлемнің, оның ... ... ... болу ... ... заманнан қазіргі күнге дейін
жеткен «Кодзики» («Ежелгі істер жазбалары», 712 жыл) және ... ... ... 720 жыл) ... ... жинақтарында жан-
жақты сипатталған.
Жапон ұлттық дінінің іргетасын жапон ... ... ... ... құдайларды да жаратқан Идзанаги және Идзанами ... ... Аса ... ... ... ... ... қызы Аматэрасу күн
құдайы жатады. Оның басқаратын жері аталмыш Аспанның Жоғарғы Жазығы болды.
Сонымен қатар, ... ... ... жел ... ... да өте
қадірленді. Алайда, құдайлар өзінің «тасқын судай тасыған» мінез-құлқы үшін
Сусанооны Идзумо жеріне қуып ... Ал жер ... ... ... ... ... ... Елін басқару үшін Аматэрасу құдайы өз ... ... ол ... ... императорына айналады. Бұл
жапондықтардың мифологиялық ... ... ... ғана мағлұмат
болып табылғанымен, ол орта ғасыр жылнамаларындағы басты идеяны ... ... ... ... ... бекітеді, әрі императордың құдайлардың
тікелей ұрпағы екендігін айғақтайды.
Синтоизм арқылы император ... ... басы ... ... ... Синтоизм ескі императорлық дін және жаңа ... да ... ... ... ... ... оның құдайдан
жаралғандығы жөніндегі синтоистік идеологияға негізделді. Сол себептен
тэнно жалпы ... ... ... ... ... елбасы ретінде
қарастырылды.
Жаңарған мемлекеттік идеология кокутай доктринасы (жапон тілінен
аударғанда, «мемлекеттің денесі») ... ... ...
императорды (синтоның бастапқы дін басы және қасиетті басшы), жапон ... ... ... біріктіретін мемлекеттік біртұтастықтың концепциясы.
Мұндай дүниетанымның қалыптасуында жапондықтардың ... ... ... ие ... Екі ... жуық ... бойы жапон
мемлекетінің сыртқы әлемнен оқшауланып, «сакоку» - жабық есік ... және ... ... жағдайы, яғни, оның ... ... да өз ... ... Мұндай жағдайларда, жапондықтар өздерін
біртұтас дене, яғни мемлекеттік-этникалық және діни-руханилық бүтін ... ... ... ... ... бастап мемлекет – табиғат
заңдылықтарына және ... ... ... ... ... дене ... ұғым қалыптасып келді. Түйіндеп айтқанда, кокутай
ұғымы Жапонияның табиғаты, халқы және құдайларының ... ... ... ... елі ... мен ... айрықша
қасиеттілігін насихаттады.
Американдық ғалым Байрон Эрхарт пікірінше, «Жапония әр ... мен ... ... болып келді. Ал Мэйдзи төңкерісі бұл екеуіне
ортақ бір ... ... ... ... Таза ... мемлекетті басқару
формасы мен дініне қайта оралу, сонымен қатар күншығыс елін ... ... ... ... мен дәстүрлеріне ашуды жүзеге асырды» (21, 151-
152).
Жаңа үкіметтің алғашқы дін мәселесіне байланысты заң ... ... мен ... біртұтастығы жөніндегі Жарлық ... Ол ... ... ... ... синтоға бас ұрғызды.
1868 жылы сәуір айында елде «сайсэй итти» - «рәсім мен биліктің
бірлігі» ... ... Бұл ... акт ... және ... біртұтастығы туралы ежелгі заманда қалыптасқан қасиетті
түсінікке жаңа дем ... ... Ол ... ... ... бастап кокутай концепциясының негізгі принципі ретінде император
жарлықтарында көп рет ... ... ... акт орта ... ... ... 660 жылы таққа келіп, жапон императорлары династиясының
көшбасшысы ретінде танылған, аты аңызға ... ... ... Дәл осы ... ... ... ... императордың
жапон халқымен «аспаннан келген құдай» деп қабылдауын оңай түсіндіруге
болады.
Мэйдзи ... ... ... пен ... толық бүтіндігіне жету
мүмкін емес еді. Бірақ, ресми түрде бұл ... ... ... ... ... ету ... ажырамас бөлігі ретінде танылды.
Мэйдзи императоры ... ... ... ... күн ... ... ... құдай» деп жария етілді.
1869 жылы Мэйдзи императоры синтоизмнің діни орталығы болып табылатын
Исэ атты жерге ... ... ... ... ... тектік храмы – Исэ-
дзингу синтоның басты храмына айналды. Бұл жерде ... діни ... ... қалыптасқан дәстүрге сәйкес, халқы мен құдайлары алдында
қасиетті антын берді. Осы кезден ... ... ... ... ... жаңа ... ... мәлім болды.
Мерекелердің көпшілігі императормен және оның ата ... ... ... ... құдайына құрбандық әкелу күні, Дзимму
императорының ... ... ... ... ... ... ... туған күні т.б. Бұл мейрамдардың бәрінің ортақ ... ... ... таралғандығында болды.
Сонау VIII ғасырда құрылған ежелгі синто институты ... ... және жер ... ... ... басқармасы (дзингикан)
өкілеттілігінде синтоистік храмдар мен рәсімдер ... ... ... органы биліктің жаңа құрылымындағы үкіметтік ведомстволар
арасында елеулі орын алды. Оған ... ... ... ... ... ... ... әріптестеріне қарағанда, беделі бойынша
жоғары саналды.
Дзингикан басқармасы ... ... ... ... Діни білім беру институты «Оқыту ережелерін» жасап шығарды. Олар
уағыз тақырыбына сай үш бөлімге бөлінген. Уақыт өте келе ... ... ... ... ... бастады. Осылай жаңа үкіметтің ... діни және ... ... ... үрдісі жүрді. Қайта
жаңғыртылған ведомствоның ұстанған бағыты императордың діни және ... ... ... жылы ... ... ... мемлекеттік рәсімдерді жүргізу
орындары болып жарияланды. ... жеті ... ... ... ... ... VIII ... Тайхоре кодексінде белгіленген қатаң
иерархиясы орнады. Бірінші үш категорияға ... ... ... астында болды. Қалған бөлігі басқарманың жергілікті
бөлімшелеріне ... жылы ... ... бойынша департамент министрлікке ... ... ... ... бақылауына тек қана синтоистік ... ... ... ... ... буддистік тэралары (храмдар) және өзге
де діни топтар да берілді. Кейінірек ағарту министрлігінің жанындағы ... мен Ішкі ... ... ... ... бюросына бөлініп кетті.
1882 жылы барлық синтоистік храмдар және ұйымдар екі топқа бөлінді.
Біріншісі, мемлекеттік ... ... ... ... тәуелсіз секталық
ұйымдар. Сонымен қатар, аталмыш күнделікті өмірдегі синтоизм болды, яғни
халықтық ... мен ... ... ... үш аясы
туралы айтуға болады: храмдық, секталық және рәсімдік. ... ... ... тіркелген он үш секта болды. Олар мемлекеттен ... ... ... ... жаңа ... ... ... мәтіндердің
мағынасын ашуға талпынды. Мемлекеттік синто ұлттық идеялардың ... ... ... ұлтты біріктіруге бағытталды. Ол ... ... және ... ... бекітті (22, 68-71).
Синтоистік дін қызметшілері іс жүзінде ... ... ... үйі ... ... бойынша істер басқармасы бүкіл
жапон еліндегі өткізілетін діни шараларды бақылап отырды.
1889 ... ... дін ... ... шын ... бұл
тезис жүзеге аспады. Өйткені, жапон Ата заңы ел ... ... ... ... ... 28-бабында былай
делінген: «Барлық жапон қызметшілері қоғамдық тыныштық пен ... ... ... ... ... жүретін дін бостандығына ие»
(23, 269).
Мемлекеттік ... ... ... де, ... ... да алыс ... ... синтодан дін емес, жапондықтардың азаматтық қасиетті парызы
болуымен ... ... ... ... ... ... көрінісі ретінде таныды. Олардың ойынша, сол кезеңде ... ... және ... ... үшін ... ... ... еді. Тек 1900 жылы мемлекеттік синто ресми түрде дін ... ... ... биліктің идеологиялық тірегі ретінде жарияланды.
Мемлекеттік храмдар мен мектептер мемлекеттік синтоны таратуда маңызды
рольге ие бола бастады. Ал, «ұлы ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
1900 жылы мемлекеттік синтоны мазмұны жағынан діни емес деп жариялап,
үкімет оны идеология ... ... ... оның ... ... ... синтоны идеологиялық күш ретінде пайдаланудың
нәтижесінде Конституция бабында көрсетілген ... ... ... ... ... ... кететін қызықты жайт, «Тайхоре» заңдар кодексі қағаз жүзінде
өзінің күшін Мэйдзи кезеңіне дейін сақтап қалғандығы, ... ... ... Конституцияның мыңдаған жылдардан кейін император мен жаңа ... дін және дін ... ... ара ... ... ... ... болғандығы (21, 68-71).
Мэйдзи дәуірінде қалыптасқан жаңа үкімет синто дінінің ... ... ... ... болуын көздеді. Мемлекеттік рәсімдердің
міндетті түрде өткізілу қажеттілігі заң жүзінде ... ... ... ... яғни, діннің мемлекеттік аппаратпен
жымдасуына әкелді.
Сайып келгенде, ресми түрде дін деп есептелмеген ... ... ... ... ... ... ... орынға шықты.
3-ТАРАУ. МЭЙДЗИ ДӘУІРІНДЕГІ ПОЛИЦИЯ МЕН ҚАРУЛЫ КҮШТЕРДІ РЕФОРМАЛАУ
3.1. Тұрақты қарулы күштерді және полицияны ... ... ... ... ... тұрақты әскері болмады. Бұдан
былай жапон мемлекетіне жаңа доктринаға негізделген әскер құру қажет болды.
Ондай әскерді құру «бай ...... ... ... ... жаңа
мемлекетті қалыптастыру бағдарламасының негізігі мақсаттарының бірі еді.
Әскери реформа мәселесіне байланысты Мэйдзи дәуірінің ... ... ... ... Кидо ... сидзоку әсерінің күшейіп
кетуінен қорқып, жалпыға бірдей әскери міндетке ... ... ... деп санады. Ал Окубо Тосимити және Сайго ... ... ... ... ... сақтай отырып, әскерді
самурайлар қатарынан құруды жөн көрді. Олар самурайлар жаңа биліктің басты
тірегіне ... ... ... ... ... ... олар ... өз беделін жоғалтып алуынан сескенді.
1871 жылы ақпан айында ортақ шешім ретінде императолық ... ... Бұл ... ... ... атқа ие ... Оның ... саны 8 мың адамды құрады. Симпэйдің құрамына ... ... және ... ... ... ... ... гвардия толығымен әскери
ведомствоның билігінде болды. 1871 жылы шілде ... елде ... ... ... бөлімшелер жарым-жартылай таратылды. Алайда,
кейбіреулері үкімет ... ... ... Осылай мемлекетте біртұтас
қарулы күштерді құруға мүмкіндік пайда болды. Ал императорлық ... ... ... ... ... ... симпэйдің қалыптасуы
сепаратизмге қарсы бағытталған соңғы соққы болды десек, артық айтпаймыз.
Жапониядағы әскери ведомствоның жұмысының тоқтатылуы 1872 жылы ... орын ... ... күні ... ... ... министрлігі –
«рикугунсе» және құрлық пен теңіз әскерінің министрлігі – «кайгунсе»
құрылды. ... ... ... ... ... қарулы күштерін басқару
ісінің дамуында елеулі рольге ие болды (3, 49).
1872 жылы қараша ... ... ... ... ... ... Бұл өз ... күншығыс елінде жалпыға бірдей әскери міндетке
негізделген, заман талабына сай қарулы ... құру ... ... жалпыға бірдей әскери міндет қағидасы Жапонияның бес
префектурасында ғана енгізілді. «Әскери» ... ... ... аз ... өз ... енуі ... жайт ... Жапон үкіметі қарулы
күштер жөніндегі мәселеге келгенде, алды-артына ... ... ... қабылдай алмайтын еді. Елдің тұрақты әскерін ... ... ... ... ... де 1873 жылы ... міндет туралы заң бүкіл мемлекетте күшіне енген. Мемлкеттік
кеңестің бұл ... ... ... ... ... ... деп ... адамдар бірдей өзінің әскери міндетін өтеуге тиіс. Әскери
қызметке жарамды ересек ... ... ... ... ... өтеуден бас тартатындар үшін ең қатал шаралар белгіленген. Әскери
қызметтен өткендер өз үйлеріне қайтып, өзінің кәсібіне ... ... ... ... саудагерлік қызметтерін одан әрі жалғастыра алады.
Самурайлар деген атпен белгілі, екі қылышты ... ... ... ... баратын және билік басындағылары алдында жауапқа тартылмайтын
адамдар елде болмауы тиіс. Барлық төменгі сословие қатарындағы ... ... ... жолмен әскер мен шаруалар арсындағы бірлік және
барлық адамдардың теңдігін бекітуге қол жеткізуге болады».
Әскер міндетке байланысты қабылданған заң ... ... ... аймаққа бөлініп кетеді. Бұл заң ... 20 ... ... ... 3-жылжық мерзімге әскери қызметтен өтуі тиіс еді.
«Ағайынды aзаматтардың бірі әскери қызметте ... ... ... міндетінен босатылады» деген қағидаға сәйкес, бір жанұядан бір ... ... ... шақырылатын еді.
Бұқара халық ішінде мұндай жаңа заң ... ... ... ... ... бас тартқандардың саны күннен-күнге
өсті. Оған ... ... ... «Жарияланған адамдар теңдігіне»
қарамастан, үкіметтік шенеуніктер, беделді ... оқу ... ... ... ... алатын азаматтар әскер қызметтен толығымен
босатылды. Сонымен қатар, мұндай адамдар құрамында белгілі бір ақша ... ... ... ... ... аса ауқатты азаматтар да болды.
Одан қалса, жанұя отағасы, оның мұрагерлері, яғни, үлкен ... ... ... ... ... балалар, отбасындағы жалғыз бала
немесе ... ... ... ... да, ... ... өтпеуге
рұқсат етілетін. Осылай әскери міндет ауыртпашылығы халық ... ... ... ... орын ... ... ... ел ішіндегі толқуларға әкелді.
1873 жылы өткен жалпы саны 30 шаруалар көтерілісінің 12-сі ... ... ... ... ... ... ... көрінісі болды. Кейбір
жағдайларда, белгілі бір заңның баптарын ... ... не ... ... өзі ... ... сыбыс әңгімелерді шын
көрген халық көтеріліске шығып отырды. Мәселен, ... ...... ... ... заң ... әскери міндетінен бас ... ... ... ... ... беріледі деп, тура мағынасында
қабылданған еді (2, 534).
Заңға сәйкес, Жапонияның қарулы күштерінің бас ... ... ... ... ... ... келесі салаларға басшылық
етті:
1) артиллериялық кеңес
2) ... ... ... ... ... әскери-ветеринарлық кеңес
5) қарулар бөлімшесі
6) арсенал
7) фортификациялық бөлімше
8) интенданттық қызмет
9) әскери жоғары оқу орындары
Құрлық және ... ... ... ... зор ... ие болды.
Үкімет білім жүйесіне қатысты алдыңғы қатарлы шетелдік тәжірибені ұлттық
әскери дәстүрлермен ... ... ... үшін күш пен ... жоқ. ... бас ... ... қаласында әскердің топтық құрамын
даярлайтын әскери академия құрылды. Жоғары оқу орнында француз оқытушылары
қызмет етті. Теңіз әскерін дайындау мақсатында, ... ... ... ... ... ... көбінесе ағылшын мамандары ұстаздық етті. Бұл
жоғары оқу ... ... ... бөлігі практиканы шетелде, нақтырақ
айтқанда, Ұлыбритания мен АҚШ-та өтті. Сонымен бірге, елде әскердің өзге де
түрлерін даярлауға арналған ... ... ... жаңа әскерінің алғашқы жарғысының жасалуы, оңтүстік-шығыс
княжестволарының ... ... ... ... ... алды. 1878 жылы бұл жарғы «Әскери қызметшіге арналған
нақыл» деп атала бастайды. Алайда, 1882 жылы жарғының аты ... ... ... ... атқа ие ... ... ... әскер бойында болуы тиіс адалдық, бұйрықтарды бұлжытпай
орындауға, өз ... ... ... ... ... ... қадір-қасиеттерге баса назар аудартып жазылғандығында. Оған қоса,
«Императорлық тапсырма» бойынша, әскерлерге ... да ... ... ... ... ... (18, 145).
Батыстан енген жаңашылдықтар әскери ... ... ... ... ... өзіндік дәстүрлі белгілерін сақтап қала алды
десек болады. Орта ... ... ... ... ... ... (жапон тілінен аударғанда, бусидо – ... ... ... ... ... негізіне айналды. Сондай-ақ идеологияны
қалыптастыруда синтоизм және ... ... – өз ... ... ) ... ... қағидалардың да пайдаланылғаны мәлім.
Мұндай жүйедегі әскери тәртіп 1945 жылы болған ... ... өз ... ... жапон әскерінің құрамы мен құрылымы мінсіз болып көрінді.
Бірақ, кейінірек, француздық үлгі ... іске ... ... ... ... ... көзге іліне бастады. Оның ең бастысы
– бас штабтың болмауы. ... ... ... ... әскер
министрі айналысқан болатын. Ямагата Аритомоның қызулы жақтаушысы – ... ... ... ... ... мұндай кемшілікті жою идеясын
бірінші болып ортаға салды. Тесю ... ... ... шыққан
Кацура Таро жас кезінен бастап, сегунатты билік басынан ... ... ... ... ... ... етті. Бірнеше жылдар бойы
Пруссияда білім алып, әскери атташе қызметіне ... ... ... ... ... ... ... үрдісіне бастамашылық етті, әрі
әскери өзгерістерді енгізуді өз қолымен жүзеге асырды. 1885 жылы ... ... және ... ... үлгі бойынша
жапон әскері қайта құрыла бастаған еді.
Осындай орасан зор еңбектенгеннің нәтижесі жеміссіз ... жоқ. ... ... 1878 жылы бас штаб ... Бас штаб ел ... ... бағынышты тәуелсіз орган болып саналады. Қарулы
күштерді басқару жүйесіндегі мұндай ... ... ... фон
Мольткенің басшылығымен өткізілген әскери реформаға дейінгі бірнеше жылдар
алдында орын алды. Бұдан ... ... және ... ... ... екі ... штабтардың құрылуы етек алды. Бұрынғы кезде өзге тиісті ... ... ... жаңа әскери органдар ... ... бас ... ... император билігінің қосымша тірегіне
айналды.
Прусстік жүйе негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... 1882 жылы үкімет құрлық әскерінің санын алты дивизияға
дейін өсіруді ... ... ... саны ... ... 73 мың ... соғыс кезінде 274 мың адам деп бекітілді (11, 457).
1882 жылы жапон теңіз ... ... ... ... 8 ... жасалып шығарылды. Бұл әскери бағдарлама бойынша, теңіз
әскерін салмағы 30,7 мың ... ... 42 ... ... ... 4 ... соң ... саны 52-ге дейін өсірілді. 1892 жылы жаңа
бағдарлама қабылданып, ... ... ... 120 тонна етіп
белгіленетіндігі шешілді.
1893 жылы ... ... ... ... шеше ... ... және теңіз әскеріне ие болды.
Қарулы күштерді қайта ұйымдастыру реформасымен бірге, елдегі полиция
жүйесін ... да ... ... ... ... ... 1871 жылы ... сай полиция күштерін құру процесі басталды.
Токио астаналық префектурасында патрульдік қызметті ұйымдастыру үшін 3 ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелер
жұмыстары тоқтатылып, мүлде таратылды.
70-жылдардың бас кезінде орталықтанған полициялық жүйе жасалып, ... ол ішкі ... ... басқармасының өкілеттігіне өткен еді.
Әрбір префектурада полиция қызметіне губернатор тиісті басқармалар ... ... ... ... ... префектурасында губернатор
қызметімен жанында, ... ... ... қалыптасқан полициялық
губернатор лауазымы да енгізілген ерекше тәртіп орнады.
Уездерде жеке полиция бөлімшелері ... ... ... өкілеттік
ауқымы жергілікті тұрғындар ... ... ... ... ... ... 300-800, ал уездерде 1-2 мың тұрғынға бір полициялық
қызметкерден бөлінді. Жапон ... ... ... заң ... ... ... тыныштық пен тәртіпті сақтау
2) аймақтағы санитарлық жағдайлардың сақталуын қадағалау
3) билік басындағылардың шектен шығуларымен күресу
4) тергеу жұмыстары
5) ізденіс жұмыстары
6) елдегі өрт ... ... ... ... полиция күштерінің юрисдикциясына елдегі саяси жағдайды
қадағалау, баспасөз органдарының жұмысын бақылау ... ... ... өте келе ... қызметінің жаңа түрлері пайда болды. Олар
алдына қойылған мақсат-міндеттері бойынша ... 1881 жылы ... ... қызметінің жаңа саласы - әскери полиция құрылды. Әскери
полиция (кэмпэйтай) жандармерия ... ... ... ... өзгешелігі елдің мемлекеттік жүйесін қорғау полициясының қалыпты
әкімшілік полиция қызметінен бөлініп шығуында болса керек (24, 59).
Полиция ... ... ... олар ел ... мемлекеттік
шенеуніктер ретінде қарастырылды. Префектуралық полиция басқармаларының
қызметшілері орталықпен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Орталық үкімет
полиция бөлімшелеріне қажетті жалпы ... ... ғана ... ... ... ... ... басқармасына ғана қаржыландыру
ауыртпашылығының 40% -ын өтеді.
Полиция қызметшілерінің көпшілігі ... ... ... ... Оған ... бір ... болды. Біріншіден, сол
кезеңде самурайлар жалпы халықтың ең ... ең ... ... құрады.
Екіншіден, нағыз жауынгерге сәйкес тиісті тәрбие мен қатаң тәртіпте өскен
самурайлар полиция қызметіне бәрінен артық сай ... әрі оған аса ... ... ... ... ... ... олардың санасында дәл осы
бұқараға деген тәкаппарлық және жеккөрініштік сезімдері кетпестен ұялады.
Сондықтан полиция мамандарын ... ... ... ... ... ... ... Токио қаласында полициялар мен ... ... Бұл ... оқу ... ... губернаторларының
шешімімен полицияның ең озат бетке ұстар қызметкерлері жіберілді. ... өз ... ... ... олар ... ... да ... таныстырып, оқып-тоқығанына үйретті.
Күншығыс елінің батыс мемлекеттерінен өзгешеліктері аз емес еді. Жапон
түрмелері жұмысының ұйымдастырылу ... де ... ... Шетел мемлекеттеріндегі түрме жұмысы ережелеріне сәйкес, абақтыға
алынған адамды жеке камераға орналастырып, күнделікті ... ... ... Ал, Жапонияда қамаудағы адам өзге де сотталғандармен
бірге ортақ камерада жатады. ... ... ... ... ... ... өз
қаржысын жұмсайды.
Жапон түрмелері Әділет министрлігіндегі арнайы басқармасының қарауында
болды. ... ... ... ... де толығымен префектура
губернаторлары бақылады. Олар жергілікті бюджетпен ... ... ... ... ... болды. Мэйдзи кезеңінде
жапон түрмелерінің жағдайы өте нашар болды, қаражат жетіспеді (6, ... ... ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізудің
алғышарттары ретінде елдің жаңа құқықтық-сот жүйесін дайындап шығаруды ... ... ... ... бөлінісі және адам құқықтарының кепілдігіне
негізделген құқықтық жүйені ... ... ... ... ... ... ... заңгерлері қытай үлгісіндегі құқық нышандарының ықпалында
болды. Алайда, ... ... ... ... модельде
дайындалатындығы бір ауыздан шешілді. Оның себебі, жапон үкіметі шетел
мемлекеттерімен ... тең ... ... ... ... үшін мықты
құқықтық жүйенің іргетасын қалау қажет болды.
1868 жылы ақпан айында қабылданған ... ... ... ... ... құжатқа сәйкес, бакуфудың тартып
алынған иеліктеріндегі әкімшілік ... яғни ... ... орнату міндетін жүктеді.
1869 жылы шілде айында «жапон мемлекеті мен халқы императорға
қайтқанынан» кейін, «Қызметшілер иерархиясы ... заң» ... Бұд ... ... ... қылмыстық сот жұмыстары қылмыстық
істер ведомствосына (кэйбусе) тапсырылды. Ал ... ... ... ... (минбусе) жүзеге асырды. Сонымен
қатар, елде жалпы бақылау органы ... ... Ол ... ... шенеуніктерге кінә тағу құқығына да ие болды.
Алайда елдегі ... және ... ... ... ... жүзеге асырған префектуралар мен княздықтардың басшылары болып
қала берді. Ал орталық ... ... ... ... тек қана ... ... шешім қабылдауға құқылы еді. Мысалы, қылмыстың жазасы өлім
жазасы немесе жер аудару ... ... ... өлім ... ... үшін императордың санкциясы қажет болды.
1871 жылы шілде айында қылмыстық істер ... және ... ... ... ... ... ... министрлігі (сехосе)
құрылды. Оның құзырында сот істері мен ... салу ... еді. ... ... болып Это Симпэй сайланды. Ол сот жүйесінің орталықтандыру
идеясын қолдады (16, 274).
Жапонияның сот жүйесінің қайта ұйымдастырылуы 1871 жылы ... ... ... ең ... жаңа ... сот ... – Токио
қаласындағы сот құрылды. Кейінірек арнайы актілердің негізінде жоғары
соттар (дзето ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Сонымен бірге елде префектуралық соттар ... жылы ... ... ... ... ... бұқара халық
құқығын бұзу жағдайлары орын ... ... ... ... ... ... шағымдануына болатын еді. Это ... ... ... ... басындағыларының шектен шығып кетуін қадағалап отырды.
«Әділеттік министрлігінде лауазымды тұлғалардың қызеттік міндеттері
жөніндегі Ережені» ... ... ... ... ... 1872 жылы ... ... болатын. Бұл Ережелер тізімінде француз, ... ... ... Бұл ... ... ... бес ... енгізу
қарастырылды.
1. Әділет министрлігінің төтенше соты (сехосе риндзи сайбансе). Бұл
соттың түрі Жоғарғы Империялық сот деген атпен де ... ... ... сот ... ... ... істер болды. Сонымен бірге,
төтенше сот соттар мен сот ... ... ... Әділет министрлігінің соты (сехосе сайбансе). Бұл соттың түрі
апелляциялық болып есептелді. Барлығы 7 сот болы.
3. Жылжымалы сот ... ... Бұл ... түрі алшақ орналасқан
жерлерге барып, өз қызметін сонда орындайды. Іс ... ... ... де ... ... сот (фукэн сайбансе). Мұндай соттар префектуралар
ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... елдің префектуралардың барлығының ... ... ... ... ... сот жұмысына өзінің жағымсыз
әсері болды. Елдегі қаржылық проблемалар да өз септігін тигізбей ... ... сот (ку ... ... маңызды емес қылмыстық
істер осы сот ... ... ... Бұл сот ... ... саны 298-
ге жетті.
Жаңа сот жүйесі қалыптасып, қарқынды дамыды. Дегенмен жаңа сот
жүйесінде ... ... мен ... байқалды. Оның ең бастысы
соттарға және сот ... ... ... берілмегенінде.
Олардың қызметі әділеттік министрлігінің тарапынан ... ... ... ... тағайындады және қызметінен босатты. Министрдің
өзі үкімет мүшесі ... ... ... министрліктің бас соты
қызметін де бірге алып жүрді. ... ... ... ... сот ... өзге ... ... жүргізді.
Соттық істердің барлық нормаларға сай жүргізілуі тиісті органдармен
қатаң қадағалана бастады. 1872 жылдан бастап сот ... ... ... ... рұқсат етілді. 1890 жылғы заңға сәйкес, барлық
соттық істер жария түрде жүргізілу принципі орнады.
Сол кездегі соттардың ... ... ... дәрежеде
дамып, жетілмеуін және жапон құқықтық жүйесіндегі сан алуан кемшіліктерді
ескере ... ... ... ... ... ... ... қатысты Это Симпэйдің сапалы, әрі біркелкі сот жүйесін құру туралы
идеяларын жүзеге асыруға өз септігін ... ... ... ... ... жылы ... Заң ... соттардың толық тәуелсіздік алуы
және қызметтерінен ауыстырылмауы туралы қағидасы бекітілді. Қылмыстық
жауапкершілікке тартылған не ... жаза ... ... тәртіптік шаралар
белгіленген жағдайда ғана, соттарды қызметінен ... ... ... ... етілді. Белгілі бір жағдайларға байланысты, қызметінен
уақытша босатылған сот орнын басу үшін арнайы ... ... және ... тәжірибенің болуы талап етілді. Сот болып тағайындалатын адам
тиісті емтихан тапсыруы тиіс еді. ... ... сот ... ... үш ... кем емес ... ... мерзімінен өтуі қажет
болды.
1890 жылдары прокуратураның құқықтық мәртебесі өсіп, ... ... ... ... оның ... ... ... келесі
мәселелер жүктелді:
1) сотқа дейінгі тергеу жұмыстары
2) сот отырыстарында күдіктіге кінә тағу міндеті
3) қылмыскер жазасын қайта қаруды ... ... ... барлық түрлеріне бақылау жүргізу
1890 жылы қабылданған Заңға сәйкес, Прокуратураның Жоғарғы қауымдық
департаменті ... Оның ... ... ... ... Департамент жұмысы қатаң субординация қағидаларына негізделген түрде
ұйымдастырылды. Прокурорлар жұмысына бақылаушы орган болған ... еді. ... өз ... ... ... ... бір ... байланысты бағыт-бағдар мен кеңестер
беріп отыруға құқылы болды.
1893 жылы елде адвокатура ... Заң ... ... тең ... сот ... ... бастады. Адвокаттық корпус
құрылды. Оның қызметі Әділеттік министрлігімен, одан қалса ... ... ... ... ... соттар
юрисдикциясының астында болды. Оларды дисциплиналық жауапершілікке тарту
құқығына ие болған ... еді. ... ... ... ... ... жүйесі біраз нығайып, заманға сай дамыды (11, 457).
Орталықтанған сот жүйесін қалыптастыру бағытындағы әрекеттер Мэйдзи
үкіметінің заңгерлік саласына айтарлықтай үлкен мән ... ... ... ... батыс институтарына сәйкес ... ... ... Шетелдіктермен жақын қарым-қатынасқа бөгет жасаған да
осы мәселе болатын. Дәл осы себеппен ... ... ... талап етіп, кейін оған иеленді. Ал өздерінің азаматтарын ... ... ... заңдарының күшінің шеңберінен тыс шығарды.
Жапон заңдарына қатысты қалыптасқан мұндай ... жаны ... ... ... 1870 жылы мамыр айында қылмыстық істер ведомствосымен
енгізілген қылмыстық-соттық іс жүргізу ережелері ... ... ... ... ... ... ... ережелер қатарында
күдіктіні қинау шараларына рұқсат етілді. Сонымен бірге, сот ... ... ... ерекшеліктері негізінде орналастыру
белгіленді. Бұл ережелерде жеке мәртебені, заңнан бірінші қою ... ... ... ... ... ... ... әсері айқын
байқалады.
Жапон мемлекеті өз территориясында елдің құқықтық жүйесіне ... ... ... ... болдырмау үшін, батыстық
модельдерді отандық заң шығару жүйесін қалыптастыруға арқау етіп алып, іске
асырды. Алайда, құқықтық ... ... ... ... ... ... Қытайдан келген ежелгі заң үлгілері бойынша қалыптасқан сегунат
кезіндегі құқықтық дәстүрлерден аттап өту үкімет үшін тым ... ... ... ... зор ... созылды.
Құқықтық жүйе іргетасын қалауда Мэйдзи үкіметі еуропа елдеріндегі
әділеттік қағидалары мен ... ... ... ... ... ... ... құқықтық элементтердің енгізілуі тәрізді, Жапонияда
ұлттық үлгіге шетелдік құқықтық реалийлерімен ... ... ... жоқ. Олар міндетті түрде жапон ұлттық ... ... ... ... ... прецедентке негізделген ағылшын
құқықтық жүйесін өзіне үлгі ... ... ... жөн ... жоқ. Себебі,
жапондықтардың заң мәселелеріне қатысты дүниетанымы ... ... ... өз ... ... (3, ... қалауы құқықтық жүйенің француздық үлгісіне ... ... ... ... ... еуропалық құқықтың алғашқы нышандары
пайда бола бастайды. Билік ... екі ... ... ... ... ... немесе англосаксондық құқықтық жүйе моделін ... I және ... III ... ... ... ... беделі
артқан Францияның әлемнің бірқатар мемлекеттерінде қабылданған құқықтық
моделі өзінің ... және ... ... ... англосаксондық үлгіге қарағанда аса тиімді, әрі көңілге ... ... ... ... ... заңгерлері шақырылды. Олардың
қатарында Париж университетінен келген Г. Буассонадтың (Gustave Emile
Boissonade de ... ) ... ... ... ... ... ... аса
зор болды. 1870 жылдардың аяғында француз мамандарының ... ... және ... іс ... ... ... 1880 жылы 17 шілдеде халыққа жария етілді. 1882 жылы қаңтар
айынан бастап олар өз ... ... ... жалпы алғанда, әлемдік
құқықтық жүйенің ең мықты үлгілеріне сай келді. Ондағы екі басты ... ... ... қолдау тапты:
1) «Заң нормасынан тыс қылмыс та, жаза да ... ... кері күші ... ... ... ұстанымдар Жапония халқына жат
болды, әрі жапондықтармен ... ... ... Сондай-ақ екі
кодекстің өзгешеліктеріне, барлық азаматтардың заң ... ... ... ... ... ... принципінің бекітілуі жатады. Феодалдық
заман заңдар ... тән ... ... ... пен ... ... ... мүлде жойылды. Бастапқыда қылмыстық іс ... ... ... ... енгізу жоспарланды. Алайда, көптеген
талқылау мен талдаулар ... ... сот ... ... бас ... (25, ... жылы елге кеңесші ретінде тағы да бір ... ... Ж. ... шақырылды. Осы жылы әділеттілік министрлігінде қылмыстық
істерді жүргізу бойынша, 11 маманннан ... ... ... ... ... қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу
кодекстерін ... ... ... ... жапон құқықтық жүйесінде өз
ізін қалдырмай қоймады. Оған дәлел, ... ... ... ... ... ету және оны ... ... мүмкіндіктерін заң жүзінде
бекіткен арнайы ... ... еді. ... ... қылмыскердің
жазасын белгілеу үшін, оның өз кінәсін мойындау ... сан ... бойы ... келген принцип өз күшін жойды. Оған
Буассонадтың 1875 жылы ... ... ... ... бас ... ... жазған хаты түрткі болғаны анық. Жапон үкіметі
қылмыскерді қинау шараларынан біржолата 1879 жылдың қазан ... ... ... ... ... ... тез арада аяқталған
болатын. Ал елдің азаматтық кодексін жасап ... ... зор ... ... ... жиырма жылға жуық уақытты, 1870 және 1890 жылдар
аралығын қамтыды. Оның ... ұзақ ... ... ... құқық жалпы
ұлттық қана емес, жергілікті ... де ... ... ... Оған ... ... ... жүзеге асыру үрдісінің бас кезінде-ақ
азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... және ... ресми соттық шешімдер қабылдау процедурасы ... ... ... анықталды. Соның салдарынан 1876 жылы үкімет
сегунат дәуіріндегі сияқты мұндай ... ... ... ... ... ... мойындай бастады.
Жапон қоғамында орын алған қарқынды өзгерістердің ... ... ... ... азаматтық құқықтың жедел дамып жетілуіне ұласты.
Бітім жасасу кезінде толтырылатын құжаттардың толық ... ... ... ... ... хаттың негізінде бітім жасасу институттары ... ... ақша алу ... ... ... ... ... кепілдігі, қарызды алу құқығы, шағым беру ... және ... ... ... ... ... мәселелер қарастырылды.
Мемлекеттің экономикалық дамуына тікелей қатысты ... ... ... ... де ... тыс ... бірқатар заңдық
актілермен тиісті түрде бекітілді.
1880 жылдары елде құқықтың француздық моделінен ... ... ... орын ... Оған Франция мен Пруссия арасында болған соғыста
1871 жылы ... ... ... және ... ... ... ... республиканың орнауы себеп болды. Францияның республикалық
Президентіне қарағанда, ... ... ... II ... өз
императорларын құдайдай көрген жапон халқына жақын көрініп, көңілінен шықса
керек. Бұндай ... орын ... ... еліне Германияның шенты
заңгері К. Реслердің (Karl Friedrich Hermann Roesler) шақырылып, оның 1884
жылы Жапонияның сауда ... ... ... жөніндегі жайт растайды
(26, 4- бас.)
Жапонияның құқықтық-сот ... ... 1889 ... ... ... қалыптасып бітті. Соңғы болып 1891 жылы
азаматтық істерді ... ... өз ... ... ... ... билік
құрған дәуірдің феодалдық қалдықтарынан барынша бас тарқан жапон үкіметі,
француз және неміс мамандарының көмегімен күншығыс ... ... сай ... ... ... жойылып, «бансэй иккэй» жүйесіне сәйкес микадо билігі
жанданғаннан кейін, ... ... ... және әкімшілік қайта
құрулардың заманы басталды. Бұл кезең ... ... ... ... ... қамтиды. Мэйдзи дәуірінде Жапонияда ... ... ... ... ... зор ... орын алды.
Мұндай қайта құрулардың мемлекет үшін ұтымды жақтары да, жағымсыз жақтары
да болды.
Мэйдзи ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүйенің қалыптастырады. Нақтырақ айтсақ,
1889 жылы Пруссия елінің Ата Заңы ... Ұлы ... ... қабылданады. Халықты «микадоның қызметшілері» деп бекіткен
Конституцияда «құдайдың ұрпағы» деп танылған император – шексіз билік ... ... ... ... ... ... ... Гэнро
сияқты мемлекеттік институттар не бары тэнно жұмысына ... ... ... деп ... Оның ...... ... кокутай
доктринасы өз астына мемлекеттік синтоны, халықты және ... ... ... ... айналғаны.
1890 жыл жапон татихында заң ... ...... атақты болды. Дадзекан органы ... оның ізін ... ... кабинеті басты. 1881-1882 жылдары Жапонияның саяси
сахнасынан алғашқы партиялар көріне бастады. Парламенттің және ... ... ... елде ... ... жүйесін
қалыптастырып, қалай дегенмен де императодың абсолюттік ... ... ... ... 1890 ... ... құқығының реформасы нәтижесінде,
дауыс берушілердің саны көбейді, халық құқықтары мен ... ... да ... Мұндай жағдайлардың орын алуы, өз кезегінде,
мемлекетті басқару түрінің ... ... ... ... ... дуалистік монархияға өту үрдісін үдете түсті. Алайда, осы дәуірде
құрылған Гэнро институты, Сумицуин Құпия Кеңесі сияқты император ... ... ... ... да, ... ... шеңберін керісінше
кеңейтумен болды.
XIX ғасырдың 70-жылдары өткізілген ... ... да ... ... ... болды. Әділет министрлігі құрылып,
мемлекетте заң ... ... ... бес ... ... Осы
тұста мемлекетте құрлық және теңіз әскерін құру жаңа үкіметтің билік
етуінің алғашқы ... ... ... ... ... мәселенің
біріне айналды. Елдегі ықпалды милитаристік топтардың мемлекет өміріндегі
ролінің маңыздылығы, бұрынғы феодалдық ... мен ... ... тыс қалған жүз мыңдаған самурайлардың ... ... ... ... ... ... оған түрткі
болды деуге болады. Нәтижесінде, күншығыс елінде 1873 жылы ... ... ... ... Заңына сәйкес, теңіз және құрлық ... ... ... ... ... құрулар Потсдам декларациясының
қабылдануына дейін жалғасқан агрессиялық соғысқа әкелгені баршаға ... 1947 жылы ... ... ... қайта құрулардың негізіне
айналған жаңа Конституцияның ... ғана ... ... ... Жаңа ... адам ... мен бостандықтары, халықтың
егеменділігі және бейбітшілік қағидасы тәрізді демократиялық мемлекетке тән
үш басты принципке негізделді.
Сайып келгенде, ... ... ... ... реформалар,
оның ішінде мемлекеттік құрылымға қатысты қайта құрулар жапон мемлекеті
үшін маңызы ... зор ... ... ... ... жаңа ... қалыптасуымен, Жапонияның шын мәніндегі халық құқықтары мен
бостандықтары қастерленіп, қорғалатын ... ... ... ... ... осы кезде ол дүниежүзіндегі халықтың егенмендігін паш ететін алдыңғы
қатарлы мемлекеттерге айналуға өзінің алғашқы қадамын жасаған ... ... ... В.Н., ... Е.Ф. ... ... Египет, Турция,
Персия, Афганистан, Индия, Китай, Монголия, Япония. Л., ... Все о ... ... М., ... А.Е. ... История Японии. Т. II. 1868-1998. 2-изд., исправленное и
дополненное. М., Институт востоковедения РАН, 1999.
4. Faribank J., ... E., Craig A. East Asia/ the ... Boston, Houghton Mufflin Co., ... Hane M. ... Rebels and ... The Underside of Modern Japan.
N.Y., Pantheon Books, 1982.
6. История государства и ... ... ... Под общ. Ред. ... Н.А. Крашенниковой. М. 1996 г.ч. II. М. 1998 г.ч. II.
7. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права. М., ... Ким Г.Ф. ... в ... ...... Азии и Африки.
1988, № 5.
9. Акимото Рицуо. Сэйдзи Сякайгаку дзесэцу. Гэндай сякайни ... ... ... ... в политическую социологию. Власть и участие ... ... ... ... Ike ... A Theory of Japanese ... Boulder, 1978.
11. Всеобщая история государства и права. Учебник/Под ред. проф. К.И.
Батыра. – М.: ... ... ... ... Америки и европейских стран Чрезвычайным и полномочным
послом/Под ред. К. ... В 100 т. ... 1878 (на яп. ... ... Ю. ... ... ... Мэйдзи. // Электронный журнал
«Япония сегодня» japantoday.ru/arch/jur№ al/0106/10shtml.
14. Конституция Японии 1889 г. и ... ... /С. ... – 2002 . - № 4 (243).
15. Ito H., count. Commentaries on the ... of the Empire of ... by Miyoji Ito. Tokyo, ... ... ... ... ... политика, история. / Под ред. Б. Е.
Косолапов. М.: Наука, 1989.
17. Молодякова Э.В., ... С.Б. ... ... ... перемен
(полтора века эволюции). М., 1996.
18. Тояма С. Мэйдзи ... ... ... в ... М., Изд.ин. лит.,
1959.
19. Минору Сонода. Мир синто. – М., ... ... Э.В. ... в послевоенные годы // Синто – путь ... – СПб., 2002. – ... ... Х.Б. ... ... ... Гришелева Л.Д Чегодарь Н.И. Японская ... ... ... ... М., Изд. ... ... литература» РАН. 1998.
23. Черниловский З.М. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права.
М., Фирма Гардарика. 1996.
24. Квигли Г.С. ... и ... ... ... М., ... А.Я. ... Правовые системы стран мира. ... ... ... М., ... Конституция зарубежных государств: Учебное пособие / Сост. ... ... – 4-е изд., ... и доп. – М.: ... ... 2003.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жапон қоғамының күрделі капитализмге өту жолдары16 бет
Жапондық басқару6 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет
N сызықты теңдеулерден тұратын жүйенің жауабын табатын программа құру15 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы жайлы6 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Windows операциялық жүйенің файлдық жүйесі4 бет
Автоматты жүйенің температуралық реттегіш режимі19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь