Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар

Бесік жыры – халық тапқырлығы мен даналығы. Ізгі ойдың санаға дарыған мөлдір бұлағының тамшылары. Негізінен аналардың балаға деген мейірін үстемелейді, сезімді тебірентеді. Бөлеуде жатқан баласы бесіктің арқалығына сүйене отырып емізген ана жанын еміренткен арман-тілегенін де, көкейдегі көксегенін де әндетіп айтады. Сол сезімінің бәріне халық сөзі арқау болады.
Сәби тәрбиесі мен мінез-құлқын қалыптастыруда бесік жырының орны мүлде бөлек. Ол баланың көкірек көзін ашады, жан-жүйесін тербейді, сезімін сергітеді, көңіл-күйін көтереді. Есейе келе өнерге, сөз өнеріне бейімделеді. Әже мен ананың әлдиі сәбидің алғашқы өнер мектебі екені баршаға белгілі.Жалпы “бесік” атауының шығуы әлі де болса терең зерттеуді қажет ететіні даусыз.
Қазақ ұлттық этнология саласына тән – қазақ халқының салт-дәстүрі болып табылады. Бесік – қазақ қауымы үшін аса қастерлі, қасиетті мүлік. Оны адами өмірдің бастапқы ұясы деп біледі.Бесік – көшпелі ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті мұра.Қазақта “Есік көргенді алма, бесік көргенді ал”, “Бесік көрмеген ессіз болып есікке енеді”, “Есік арқалағаннан бесік арқалаған артық”, “Төрінде бесік тұрса, төре де бас иеді” деген ұлағатты сөздер содан қалған екен.
Халқымыздың ұлттық дүниетанымы мен мағлұматының, нәрестенің жастайыннан құлағына құйып өскен тағылымының бірден-бір айнасы есептелінетін жырларының бірі – бесік жыры.
Қазақтар жас сәбиді бесікке салуды қуаныш етіп, тойлап өткізген. Онда айтылатын өлеңдерден жас баланың ені сау, ер-азамат болып өсуін халықтың тілейтіндігі де көрініп отырады. Кейіннен, бесіктегі жас баласын тербете отырып, аяулы ана көңіліндегі ой-арманын, жақсы тілегін білдіреді. Мұны халық «Бесік жыры» деп атайды. Бесік жырын айтпайтын халық жоқ. Халық педагогикасының мәйегіне айналған бесік жырында халықтың төл тарихының, дәстүрлі мәдениетінің, ежелгі наным-сенімінің, дүниетанымының көрігісі бар. Бесік жырын барша халық ұлттық тәрбиенің кәусар бұлағы деп таниды. Бесік жыры әр халықта әр түрлі аталғанымен, атқаратын міндеті, мазмұн байлығы, поэтикалық құрылымы мен саз-әуені жағынан үндесіп жатады.
Бесік жырының басты қызметі – бесік тербелісіне ыңғайлас сазды әуен, ырғақты сөзбен баланы тыныштандыра отырып, оның жан жүйесі мен санасына ұлттық тәрбиенің алғашқы нәрін сіңіру. Ә. Диваев хатқа түсіріп, 1905 жылы жарияланған.Содан бері там-тұмдап жиналып келе жатқанымен, халық жырларының асыл үлгілері әлі де толық хатқа түсе қойған жоқ.
Бесік жырларының түрлері.
Бесік жырларын мазмұны мен поэтикалық құрылымына қарай дәстүрлі Бесік жырлары және суырып салма Бесік жырлары деп екі топқа бөлуге болады. Дәстүрлі Бесік жырлары ел арасында ежелден айтылып, әбден қалыпқа түскен, барлық жерлерде мазмұн желісі мен әуені өзгертілмей орындалатын жырлар. Олар: “Әлди, әлди ақ бөпем, Ақ бесікке жат, бөпем!” деген ана мейіріміне толы өлең жолдарымен басталып, баланы жұбататын, алдандырып тәтті ұйқыға батыратын шумақтарға ұласады. Сонымен қатар ана:
Ауыз әдебиетінің жанры. Қазақтың музыкалық-поэтикалық фольклорындағы тұрмыс-салт әндерінің арасында кең тараған. Бесік жыры екі түрлі міндет атқарады: 1) сәбиді жұбату және оның болашағына деген ата-аналық тілегін білдіреді; 2) ананың балаға деген мейірі, махаббаты, ой-арманы, ізгі ниеті, халықтың ақыл өсиеттері айқын керінеді.Өлеңі 7-8, кейде 11 буынды әнтүрінде құрылады. Әуезов Бесік жырын арнайы зерттемеген. Ташкент қаласында шыққан «Жас қайрат» журналының 1924 ж. 3-4-сандарында жарияланған «Халық әдебиеті туралы» деген мақаласында халықтардың арасында ауыздан ауызға көшіп, бірден бірге қалып айтылып жүрген: өлең, жыр, ертек, мақал, жаңылтпаш, айырым бесік жырлары, діндар өлеңдер, үлгілі әңгімелер... басқа да осылар сияқты сездердің бірсыпырасы халық әдебиетіне жатады» деп, бесік жырын халық ауыз өдебиетінің жанры ретінде атаған. Жазушының басқа ауыз әдебиетіне арналған еңбектерінде кездеспейді. «Абай жолы» эпопеясында: Қорқытпа менің баламды Гулей соққан ақ боран. Балам әже қойнында, Келе алмайсың сен бұған, - деп басталатын Бесік жырын енгізіп, Әуезов халық даналығынан туған фольклорлық мұраны пайдаланудың тамаша үлгісін керсеткен («Абай аға» тарауы).
1.Ә.Табылдиев Қазақ Этнопедагогикасы Алматы 2011ж
2.Б.Мұқанова, Р.Ильясова Этнопедагогика Астана 2008ж
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің Семей қаласының
Шәкәрім атындағы мемлекеттік ... ... ... Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар
Орындаған: Мухтарханов А
Тексерген: Оралбекова Б.С
2015 ж
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар
Бесік жыры - ... ... мен ... Ізгі ... ... ... ... бұлағының тамшылары. Негізінен аналардың балаға деген мейірін үстемелейді, сезімді тебірентеді. Бөлеуде жатқан баласы бесіктің арқалығына сүйене отырып емізген ана жанын ... ... де, ... ... де ... ... Сол ... бәріне халық сөзі арқау болады. Сәби тәрбиесі мен мінез-құлқын қалыптастыруда бесік жырының орны мүлде бөлек. Ол ... ... ... ... ... тербейді, сезімін сергітеді, көңіл-күйін көтереді. Есейе келе өнерге, сөз өнеріне бейімделеді. Әже мен ананың әлдиі сәбидің ... өнер ... ... ... ... ... ... шығуы әлі де болса терең зерттеуді қажет ететіні даусыз.Қазақ ұлттық ... ... тән - ... ... ... ... ... Бесік - қазақ қауымы үшін аса қастерлі, қасиетті мүлік. Оны адами өмірдің бастапқы ұясы деп ... - ... ... ... ... ... қасиетті мұра.Қазақта "Есік көргенді алма, бесік көргенді ал", "Бесік көрмеген ... ... ... ... "Есік арқалағаннан бесік арқалаған артық", "Төрінде бесік тұрса, төре де бас иеді" деген ұлағатты ... ... ... ... ... ... ... мен мағлұматының, нәрестенің жастайыннан құлағына құйып өскен тағылымының бірден-бір айнасы есептелінетін жырларының бірі - бесік жыры.
Қазақтар жас ... ... ... ... ... тойлап өткізген. Онда айтылатын өлеңдерден жас баланың ені сау, ... ... ... халықтың тілейтіндігі де көрініп отырады. Кейіннен, бесіктегі жас баласын тербете отырып, аяулы ана көңіліндегі ой-арманын, жақсы тілегін білдіреді. Мұны ... деп ... ... ... айтпайтын халық жоқ. Халық педагогикасының мәйегіне айналған бесік жырында халықтың төл ... ... ... ... ... ... көрігісі бар. Бесік жырын барша халық ұлттық ... ... ... деп ... Бесік жыры әр халықта әр түрлі аталғанымен, атқаратын міндеті, ... ... ... ... мен ... ... ... жатады.Бесік жырының басты қызметі - бесік тербелісіне ыңғайлас сазды әуен, ырғақты сөзбен баланы тыныштандыра ... оның жан ... мен ... ... ... алғашқы нәрін сіңіру. Ә. Диваев хатқа түсіріп, 1905 жылы ... бері ... ... келе ... ... жырларының асыл үлгілері әлі де толық хатқа түсе қойған жоқ.
Бесік жырларының түрлері.
Бесік жырларын мазмұны мен ... ... ... ... ... ... және ... салма Бесік жырлары деп екі топқа бөлуге болады. Дәстүрлі Бесік жырлары ел ... ... ... әбден қалыпқа түскен, барлық жерлерде мазмұн желісі мен әуені өзгертілмей орындалатын жырлар. Олар: "Әлди, әлди ақ бөпем, Ақ ... жат, ... ... ана мейіріміне толы өлең жолдарымен басталып, баланы жұбататын, алдандырып тәтті ұйқыға батыратын шумақтарға ұласады. Сонымен қатар ана:
Ауыз әдебиетінің ... ... ... ... ... ... ... кең тараған. Бесік жыры екі түрлі міндет атқарады: 1) сәбиді ... және оның ... ... ... ... ... 2) ананың балаға деген мейірі, махаббаты, ой-арманы, ізгі ниеті, ... ақыл ... ... ... 7-8, ... 11 ... ... құрылады. Әуезов Бесік жырын арнайы зерттемеген. Ташкент қаласында шыққан ... 1924 ж. ... ... ... ... ... ... ауыздан ауызға көшіп, бірден бірге қалып айтылып жүрген: өлең, жыр, ертек, мақал, жаңылтпаш, айырым бесік жырлары, діндар өлеңдер, ... ... ... да ... ... ... ... халық әдебиетіне жатады>> деп, бесік жырын халық ауыз өдебиетінің жанры ретінде атаған. Жазушының басқа ауыз әдебиетіне арналған еңбектерінде кездеспейді. ... ... ... ... ... ... ақ ... Балам әже қойнында, Келе алмайсың сен бұған, - деп басталатын Бесік ... ... ... ... даналығынан туған фольклорлық мұраны пайдаланудың тамаша үлгісін керсеткен ( тарауы).
Бесік жырының маңызы
Бесік жыры арқылы баланың тілі ерте шығатынына ... мән ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілеті жақсы жетілетініне көңіл аудармаймыз. Бүгінгі ұрпақ шешендігінен, әншілігінен, ақындығынан, сабырлылығынан, парасаттылығынан ажырап ... Бұл да - ... жай. ... елде ... ... келе ... аңызға бергісіз әрі біздің әулетке қатысты бір әңгіме бар. Ертеректе бір келіншек бесігінен ажырамай жүрген баласын бесікке ... ... ... шығып кетсе керек. Отағасы да сырттағы тіршілігімен кеткен. Жолай демалмақ болып ... бір ... киіз ... ... ... деп ... ... екен. деген дауысты естіп, ішке кірген жолаушы аңтарылып тұрып қалады. Үйде бесікте ... ... ... ... жан жоқ. ... екен бала жолаушыға. Қазақтың баласының тілі жатықтығын, ерте шыққанын ... ... ... көбісі қазақ үйде отырған әжелері орындаған. Әжелеріміздің берген тәрбиесі ананың сүтімен, кең даланың таза ... ... ... Бесікте жатқан баланың шырылдап жылағаны әжелердің мағыналы, сабырлыққа толы жырымен жұбатады. Сәби ... ... ... ... ... ... ... итермелейді.
Бесік жыры - балаға берілетін алғашқы тәрбие. Өйткені баяу ... ... ... әлдиі туғаннан баланың құлағына сіңеді. Бесіктегі баланы әннің ырғағымен тербетеді. Бесік жырының тұрақты нұсқасы жоқ.
Баланың бойына әсерлі әуен, сұлу ... ... ... ... ана ... ... осылай сіңеді. Бесік жырының толып жатқан түрі бар. Сәбиінің аман өсуінен бастап, болашақ өміріне деген тілегі, сенімі, ниеті әдемі әнге ... ... ... ... ... ... ... Тіпті алыстағы төркініне деген сағынышын да бөпесіне айтып, баласымен сырласа отырып деп іштегі шерін ... ... ... Анасының еліне деген сағынышы бөпеге беріліп, ол анасын аяйтын, ардақтайтын, мейірімді әрі ... ... ... екен...
Қазіргі заман бесік жыры
Қазіргі таңда перзентханаларда жаңа туған сәбилерге әдісі қолданылады ... ... ... ... классикалық әуендерді тыңдату.Дәрігер-мамандардың айтуынша,осындай әуендерді тыңдаған балалар сергек,тыныш ұйықтайды дейді.Әрине,өз ұлтымыздың сәбилеріне өз ана тілінде әуендер ... ... ... ... ... ... ... Алматы 2011ж
2.Б.Мұқанова, Р.Ильясова Этнопедагогика Астана 2008ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар, нақыл сөздер,адамгершілік7 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Ішкі істер органдарының уақытша ұстау изоляторлары туралы76 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. бесік тәрбиесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь