Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы


Мақсаты: халықтық ұстанымдарды педагогикалық процесте қолдану әдістерімен танысу.
“Ата-аналар баланы тәрбиелегенде дәл өзіндей етіп тәрбиелеуге тырыспау керек,олар баланы өзінен күшті етіп тәрбиелеуі тиіс. Өйткені олардың заманы ата-аналарының өмір сүріп отырған заманына қарағанда анағұрлым күрделі талабы жоғары болатынын ұмытпаған жөн” М.Жұмабаев
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі – болашақ ұрпақ тәрбиелеу. Жан – жақты жетілген, ақыл парасаты мен мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт – дәстүрі, ел дамуындағы бағалы байлықтың нәрін біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Басқа халықтар сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол тәжірибесі, жиған – тергені, озық ойлары мен өзіндік ерекшеліктері бар. Осындай мол мұраның «дәнегін мәпелеп екпейінше» жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу мүмкін емес.
Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы-қазақ халқының салт-дәстүрлері болып табылады.Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыпқа,әсерлі әдет-ғұрыптар салт-дәстүрлерге, халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлерге, сал-сана болып қалыптасқан. Халықтың сал-дәстүрлері рәсімдер мен жөн-жоралғылар , рәміздер, ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып келеді.Оның бәрі дамып,толысып , жаңарып отырады.
Халықтың игі мәдени дәстүрлері: ізеттілік, қайырымдылық, мейірімділік,қонақжайлылық,имандылық,иманжүзділік –барлық мәдени үлгі-өнегелі іс-әрекеттердің көрінісі –әдеп деп аталады.Қазақ халқының осы игі дәстүрлерін айқындап, дәлелдей келе, халықты рухани тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни қайырымды, мейірімді халық деп атауға әбден болады. Бұл-ұлт мәдениетінің ең озық көріністері.Халықтық әдеп-ұрпақ тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдеттердің өмір қолданысына айналуы-әдет ғұрып, оның біржола өмір заңдылығына айналуы-салт-дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр –қолданылмалы іс-әрекет. Ол қалыптасқан іс-әрекет ешкімнің “нұсқауынсыз” еркін мәжбүрлікпен орындалады.Өмірдің өркениетті дамуы дәстүрлердің толысып, не жаңарып отыруына себепші болады. Мысалы қыз ұзату, үйлену тойлары толысып, жаңарды да, ал “әменгерлік”, “атастыру” салты бірте-бірте өмірге қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадагы салт-дәстүрлердің ұлттық санаға сіңіп, біржола заңдандырылуы-сал-сана деп аталады. Ұлттық санаға сіңіп,қалыптасқан салт-дәстүрлер сол ұлттық ой-санасының дәрежесін көрсетеді. Ұлттық сананың қозғаушы күші-ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу дәрежесіне сай өмірден өз көріністерін байқатады. Сондықтан әрбір әдет-ғұрыптың салт-дәстүрдің салт-санаға әсер ететін тәрбиелік мәні зор.
1. «Бала мен балабақша» Республикалық педагогикалық журнал №7, 2011
2. Қазақ этнопедагогикасы(Оқу құралы).-Алматы /Әбдібай Табылдиев
3. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, «Сана», 1995

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

СӨЖ

Тақырыбы: Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар

Орындаған: Калтаева Т.Н, Т-411
Тексерген: Оралбекова Б.С.

Семей, 2015 жыл
Мақсаты: халықтық ұстанымдарды педагогикалық процесте қолдану әдістерімен танысу.
"Ата-аналар баланы тәрбиелегенде дәл өзіндей етіп тәрбиелеуге тырыспау керек,олар баланы өзінен күшті етіп тәрбиелеуі тиіс. Өйткені олардың заманы ата-аналарының өмір сүріп отырған заманына қарағанда анағұрлым күрделі талабы жоғары болатынын ұмытпаған жөн" М.Жұмабаев
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі - болашақ ұрпақ тәрбиелеу. Жан - жақты жетілген, ақыл парасаты мен мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт - дәстүрі, ел дамуындағы бағалы байлықтың нәрін біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Басқа халықтар сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол тәжірибесі, жиған - тергені, озық ойлары мен өзіндік ерекшеліктері бар. Осындай мол мұраның дәнегін мәпелеп екпейінше жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу мүмкін емес.
Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы-қазақ халқының салт-дәстүрлері болып табылады.Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыпқа,әсерлі әдет-ғұрыптар салт-дәстүрлерге, халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлерге, сал-сана болып қалыптасқан. Халықтың сал-дәстүрлері рәсімдер мен жөн-жоралғылар , рәміздер, ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып келеді.Оның бәрі дамып,толысып , жаңарып отырады.
Халықтың игі мәдени дәстүрлері: ізеттілік, қайырымдылық, мейірімділік,қонақжайлылық,имандылы қ,иманжүзділік - барлық мәдени үлгі-өнегелі іс-әрекеттердің көрінісі - әдеп деп аталады.Қазақ халқының осы игі дәстүрлерін айқындап, дәлелдей келе, халықты рухани тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни қайырымды, мейірімді халық деп атауға әбден болады. Бұл-ұлт мәдениетінің ең озық көріністері.Халықтық әдеп-ұрпақ тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдеттердің өмір қолданысына айналуы-әдет ғұрып, оның біржола өмір заңдылығына айналуы-салт-дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр - қолданылмалы іс-әрекет. Ол қалыптасқан іс-әрекет ешкімнің "нұсқауынсыз" еркін мәжбүрлікпен орындалады.Өмірдің өркениетті дамуы дәстүрлердің толысып, не жаңарып отыруына себепші болады. Мысалы қыз ұзату, үйлену тойлары толысып, жаңарды да, ал "әменгерлік", "атастыру" салты бірте-бірте өмірге қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадагы салт-дәстүрлердің ұлттық санаға сіңіп, біржола заңдандырылуы-сал-сана деп аталады. Ұлттық санаға сіңіп,қалыптасқан салт-дәстүрлер сол ұлттық ой-санасының дәрежесін көрсетеді. Ұлттық сананың қозғаушы күші-ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу дәрежесіне сай өмірден өз көріністерін байқатады. Сондықтан әрбір әдет-ғұрыптың салт-дәстүрдің салт-санаға әсер ететін тәрбиелік мәні зор.
Қазақ халқымызда бала тәрбиесіндегі көптеген халықтық ұстанымдар бар. Мысалы,бесік тойы, шілдехана,бөбекті қырқынан шығару рәсімі, балаға ат қою рәсімі, тұсакесер. т.с.с
Шілдехана рәсімінің әдептілік мәні.
Нәрестеге туған күннен бастап,үш күнге дейін,нәрестені әрі күзетіп, әрі ананы қуаныш-шатыққа бөлеп,ойын-сауық өткізу рәсімі. Ертеде "нәрестені үш күнге дейін жын-періден қорғап күзету" секілді діни рәсімге байланысты туған, кейін шаттық тойына айналған бұл дәстүрдің өзіндік әдептілік және жанжүйелік мәні бар.
Жарық дүниеге жаңа келген нәрестенің әсем әуен, күмбір күй, анасының үні қосылған дабыр арқылы сезім жүйесі ояна түседі.
Шілдеханадағы шаттық ойын-сауық нәрестені қоршаған балалар мен ересек адамдардың көңілін көтереді,бауырмашылығын арттырады,өнерін өркендетіп, дарынын дамыта түседі.
Шілдехана жыры құтты болсын айту, бата беру рәсімінде жырланады:
Бөбектің бауы берік болсын:
Өскен сайын өрлесін,
Еш жамандық көрмесін,
Өзі жарық күн болсын,
Жасы ұзақ,мың болсын!
Бөбекті қырқынан шығару рәсімі.
Бөбекті қырқынан шығару-бөбектуған соң,көбінесе, қырық күн толғанда,оның шашын алып, бесікке салу рәсімі.Бөбекті қырқынан шығару рәсімі ананың бой көтеріп ,денсаулығының толысып, жетілген кезінде өткізіледі.Бөбекті қырқынан шығарғанға дейін ана қалжаланып,днесаулығын түзейді,емшекке уыз қатып қалмауы, емшек сүтінің мол болуы үшін ананы қалжалау кезінде тамақтандыру тәртібіне қамқорлық жасайтын жанашырлар болуы тиіс.
Бөбек қырқымы толыса бастағанда,ол мазасызданып,жылауық болуы да мүмкін.Қырқынан шыққан бөбектің ұйқысы тыныш,жан сезімі рахаттана бастайды.
Бөбекті қырқынан шығару, көбінесе , бесікке салу рәсімімен бірге өткізіледі.Бөбекті қырқынан шығару кезінде, мүмкідігінше, оны күміс ыдысқа шомылдыру,ол шомылатын суға күміс теңгелер салу ырымның гигиеналық мәні зор.
Бөбекті қырқынан шығарғанда оның қырқым шашын алу салтанатты ең сыйлы,тәжірибелі,ардақты әйел орындайды.Бұл рәсімге жаңашыр жақын әйелдер шақырылады.Оларға ,бұл кішігірім той кезінде, сый-сыяпат көрсетіледі.Бала шомылдырып, сылаған соң бесікке бөленіп, бесік жыры айтылады.
Бесік жырының тәрбиелік мәні.
"Ел болу үшін, бесігіңді түзе" ( ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар туралы ақпарат
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар. Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар: бала тәрбиесінде нақыл, қанатты, шешендік сөздер қолдану, бесікке бөлеу тәрибиесі
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар, нақыл сөздер,адамгершілік
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар
Отбасындағы қарым-қатынас психологиясы
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )
Бастауыш сынып оқушыларының бойында гуманистік көзқарасты қалыптастырудың ізгіліктік негіздері
Білімгерлердің гуманистік көзқарасын қалыптастыру мазмұнын жаңғыртудың теориялық-әдіснамалық негізі (көпсалалы колледждің оқу-тәрбие үдерісі жағдайында
«Этнопедагогика» пәнінің оқу-әдістемелік кешені (оқытушылар үшін)
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)
Пәндер