Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы

Мақсаты: халықтық ұстанымдарды педагогикалық процесте қолдану әдістерімен танысу.
“Ата-аналар баланы тәрбиелегенде дәл өзіндей етіп тәрбиелеуге тырыспау керек,олар баланы өзінен күшті етіп тәрбиелеуі тиіс. Өйткені олардың заманы ата-аналарының өмір сүріп отырған заманына қарағанда анағұрлым күрделі талабы жоғары болатынын ұмытпаған жөн” М.Жұмабаев
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі – болашақ ұрпақ тәрбиелеу. Жан – жақты жетілген, ақыл парасаты мен мәдениеті мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт – дәстүрі, ел дамуындағы бағалы байлықтың нәрін біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Басқа халықтар сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол тәжірибесі, жиған – тергені, озық ойлары мен өзіндік ерекшеліктері бар. Осындай мол мұраның «дәнегін мәпелеп екпейінше» жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу мүмкін емес.
Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы-қазақ халқының салт-дәстүрлері болып табылады.Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыпқа,әсерлі әдет-ғұрыптар салт-дәстүрлерге, халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлерге, сал-сана болып қалыптасқан. Халықтың сал-дәстүрлері рәсімдер мен жөн-жоралғылар , рәміздер, ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып келеді.Оның бәрі дамып,толысып , жаңарып отырады.
Халықтың игі мәдени дәстүрлері: ізеттілік, қайырымдылық, мейірімділік,қонақжайлылық,имандылық,иманжүзділік –барлық мәдени үлгі-өнегелі іс-әрекеттердің көрінісі –әдеп деп аталады.Қазақ халқының осы игі дәстүрлерін айқындап, дәлелдей келе, халықты рухани тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни қайырымды, мейірімді халық деп атауға әбден болады. Бұл-ұлт мәдениетінің ең озық көріністері.Халықтық әдеп-ұрпақ тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдеттердің өмір қолданысына айналуы-әдет ғұрып, оның біржола өмір заңдылығына айналуы-салт-дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр –қолданылмалы іс-әрекет. Ол қалыптасқан іс-әрекет ешкімнің “нұсқауынсыз” еркін мәжбүрлікпен орындалады.Өмірдің өркениетті дамуы дәстүрлердің толысып, не жаңарып отыруына себепші болады. Мысалы қыз ұзату, үйлену тойлары толысып, жаңарды да, ал “әменгерлік”, “атастыру” салты бірте-бірте өмірге қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадагы салт-дәстүрлердің ұлттық санаға сіңіп, біржола заңдандырылуы-сал-сана деп аталады. Ұлттық санаға сіңіп,қалыптасқан салт-дәстүрлер сол ұлттық ой-санасының дәрежесін көрсетеді. Ұлттық сананың қозғаушы күші-ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу дәрежесіне сай өмірден өз көріністерін байқатады. Сондықтан әрбір әдет-ғұрыптың салт-дәстүрдің салт-санаға әсер ететін тәрбиелік мәні зор.
1. «Бала мен балабақша» Республикалық педагогикалық журнал №7, 2011
2. Қазақ этнопедагогикасы(Оқу құралы).-Алматы /Әбдібай Табылдиев
3. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, «Сана», 1995
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Бала тәрбиесіндегі ... ... ... Т.Н, Т-411 ... ... ... 2015 ... халықтық ұстанымдарды педагогикалық процесте қолдану әдістерімен танысу. ... ... ... дәл ... етіп ... тырыспау керек,олар баланы өзінен күшті етіп тәрбиелеуі тиіс. Өйткені олардың заманы ата-аналарының өмір сүріп отырған заманына ... ... ... ... ... ... ұмытпаған жөн" М.Жұмабаев
Қай заманда, қандай қоғамда болсын алдымызда тұрған зор міндеттердің бірі - ... ... ... Жан - ... ... ақыл ... мен ... мол, саналы ұрпақ тәрбиелеуде әр халықтың салт - дәстүрі, ел дамуындағы бағалы байлықтың нәрін ... ... ... ғана ... ... ... ... сияқты қазақ елінің де ұрпақ тәрбиелеуде мол тәжірибесі, жиған - ... озық ... мен ... ... бар. Осындай мол мұраның жастарды ізгілік пен парасаттылықты тәрбиелеу мүмкін емес.
Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір ... ... ... ... ... игі ... ... келе әдет-ғұрыпқа,әсерлі әдет-ғұрыптар салт-дәстүрлерге, халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлерге, сал-сана болып ... ... ... ... мен ... , ... ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер арқылы өмірде қолданыс тауып ... бәрі ... , ... ... игі ... ... ... қайырымдылық, мейірімділік,қонақжайлылық,имандылық,иманжүзділік - барлық мәдени үлгі-өнегелі іс-әрекеттердің көрінісі - әдеп деп аталады.Қазақ халқының осы игі ... ... ... ... ... рухани тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни қайырымды, ... ... деп ... әбден болады. Бұл-ұлт мәдениетінің ең озық көріністері.Халықтық әдеп-ұрпақ тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдеттердің өмір ... ... ... оның біржола өмір заңдылығына айналуы-салт-дәстүр деп аталады. Яғни дәстүр - қолданылмалы іс-әрекет. Ол қалыптасқан іс-әрекет ешкімнің "нұсқауынсыз" ... ... ... ... ... ... ... не жаңарып отыруына себепші болады. Мысалы қыз ұзату, үйлену тойлары толысып, жаңарды да, ал ... ... ... ... өмірге қолданылудан қалды.
Этнопедагогикадагы салт-дәстүрлердің ұлттық санаға сіңіп, біржола заңдандырылуы-сал-сана деп аталады. Ұлттық санаға сіңіп,қалыптасқан салт-дәстүрлер сол ұлттық ... ... ... Ұлттық сананың қозғаушы күші-ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу дәрежесіне сай өмірден өз ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін тәрбиелік мәні зор.
Қазақ халқымызда бала тәрбиесіндегі көптеген халықтық ұстанымдар бар. ... ... ... ... ... ... балаға ат қою рәсімі, тұсакесер. т.с.с
Шілдехана рәсімінің әдептілік мәні.
Нәрестеге туған күннен бастап,үш күнге дейін,нәрестені әрі күзетіп, әрі ананы қуаныш-шатыққа ... ... ... ... ... үш ... ... жын-періден қорғап күзету" секілді діни рәсімге байланысты туған, кейін шаттық тойына айналған бұл ... ... ... және жанжүйелік мәні бар.
Жарық дүниеге жаңа келген нәрестенің әсем әуен, ... күй, ... үні ... ... ... ... ... ояна түседі.
Шілдеханадағы шаттық ойын-сауық нәрестені қоршаған балалар мен ересек адамдардың ... ... ... өркендетіп, дарынын дамыта түседі.
Шілдехана жыры құтты болсын айту, бата беру ... ... бауы ... болсын:
Өскен сайын өрлесін,
Еш жамандық көрмесін,
Өзі жарық күн болсын,
Жасы ұзақ,мың болсын!
Бөбекті қырқынан шығару рәсімі.
Бөбекті қырқынан ... ... ... күн ... шашын алып, бесікке салу рәсімі.Бөбекті қырқынан шығару рәсімі ананың бой көтеріп ,денсаулығының толысып, ... ... ... ... ... ... ана қалжаланып,днесаулығын түзейді,емшекке уыз қатып қалмауы, емшек сүтінің мол болуы үшін ... ... ... ... ... қамқорлық жасайтын жанашырлар болуы тиіс.
Бөбек қырқымы толыса бастағанда,ол мазасызданып,жылауық болуы да мүмкін.Қырқынан шыққан бөбектің ... ... ... ... ... қырқынан шығару, көбінесе , бесікке салу рәсімімен бірге өткізіледі.Бөбекті қырқынан ... ... ... оны ... ... ... шомылатын суға күміс теңгелер салу ырымның гигиеналық мәні зор.
Бөбекті қырқынан шығарғанда оның ... ... алу ... ең сыйлы,тәжірибелі,ардақты әйел орындайды.Бұл рәсімге жаңашыр жақын әйелдер шақырылады.Оларға ,бұл кішігірім той кезінде, сый-сыяпат көрсетіледі.Бала ... ... соң ... ... бесік жыры айтылады.
Бесік жырының тәрбиелік мәні.
"Ел болу үшін, бесігіңді түзе" ( М.Әуезов) деген ... ... ой ... ... дүниеге келтіруден басталады; сол тәрбиенің дәстүрлік,салт-саналық бастаулары мен бағдарларын жан-жақты пайдаланып, даналықпен ... білу ... ... ... ... ... ... кезінен басталадын тәрбиенің қалыптасқан ұлттық рәсімдері мен тәлімдік тәсілдері ұлттық салтпен қолданылып жан жүйеге тәлім - тәрбилік әсер ... ... ... айтылатын бесік жыры бөбекті жұбату үшін және оған ... айту үшін ғана ... ... Ең ... ырғағы бесітің тербелісіне сәйкес келетін сабырлы екпінді айтылатын қоңыржай әуен бөбектің сезім мүшелері арқылы оған сүйкімді , ... әсер ... ... ... яғни ... , ... әсермен баланы жұбатады. Екіншіден, баланың келешігіне үміт артып, тілек айта ... оны ... ана ... ... мен нұрсәулесімен қуат алғандай әсерленеді.Үшіншіден, ата - ана жатқа айтқан тілектерді тілі шыққан балдырғандар да жаттап, әрі тілі ... сол ... ... алады.
Бесікке бөлеу жыры нәрестені бесікке салғанда,қуаныш-тілек ретінде, көбінесе көңілді, әуезді ... ... ... ... жата ... ... бата ... есімің,
Құтты болсын бесігің.
Тұсау кесу. Бөбектің туғаннан кейін жеті-сегіз айдан соң, әуелі еңбектеп содан кейінірек қаз-қаз тұрып қаз басып жүре ... Бала ... ... жүре ... ... ... кесу рәсімі жасалып, тұсау кесу жыры айтылады.
Тұсау кесу-әдет-ғұрыптық, ырым-рәсімдік қуаныш ... ... ... бір ... ... ... жүре бастаған балбөбектің басқан қадамы құтты болып, одан әрі жаны жамандық көрмей ... ... ... ... ... , оның ... ... ортақ жақын адамдарды жинайды да. Сыйлы адамға балбөбектің тұсауын кестіреді.Баланың тұсауын ала ... ... ... тоқ ... ... да, ... ... соң тұсау кесушіге сый - сыяпат көрсетіліп,сыйлық беріледі. Жағдайы келіп, жақсылыққа жайы мол әке-шеше бұл рәсімді ... ... ... баланың тұсауын жарыстан озып келген ең жүйрік азаматқа кестіреді.Тұсау кесілген соң баланы ақ жайма үстімен ( ақ жол ... ... ... кілем үстімен (жолы жұмсақ болсын деп) жүргізіп:
Қаз-қаз балам, қаз балам,
Қадам ... мәз ... баса ... жаз, балам.
Қаз баса ғой,қарағым,
Құтты болсын кадамың
Алға қарай баса бер,
Асулардан аса бер!
деп ата-ана қуаныш білдіріп,арман-тілегін ... ат қою ... ат қою ... ... ойын-сауық кешінде орындалады. Ертеде нәрестеге ат қою рәсімін, негізінен, жанұядағы ең ... ... кісі ... ... рәсімі бойынша балаға "азан шақырып" ат қою рәсімін қарт діндардан қажыға дейін ... ... ... ... ... адал ... ардақты адам орындайды.Тұрмыстық және әлеуметтік жағдайға байланысты, балаға ат қою рәсімін ата дәстүрінен аумай, салтанатты түрде өткізудің мәні зор.Жанұяда ... ат қою ... ... ... ... ата, әке, аға, ана, т.б. Егер ... бабасы бар болса, ол үлкен-бақыт.Батасын беріп,бабасы ат қойған ... ... ... еске алады, онвң бауырмашылдығы,үлкен адамды құрметтеуі басқалардан басым болады.
Халық педагогикасы - халықтардың ғасырлар бойы ... ... ... бай ... ... Этнопедагогика - халық педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі тағылымдарын ... ... ... ... ... ... бір ... Этнопедагогиканың мақсаты - халықтық салт-дәстүрді, ... ... ана тілі мен ... ... ... ... ... сүйетін, жан-жақты жетілген, саналы жасты тәрбиелеу. Сондай-ақ, ... ... ... жас ... бойына сіңіртіп ілім, білік дағдыларын дамыту, сөйтіп дене еңбегіне де, ой еңбегіне де қабілетті, жан-жақты жетілген азамат етіп ... Ол ... ... ... жүргізіліп, балалардың қайрат- жігерін, ақыл-ойын халықтың өнер туындылары негізінде оқытып, тәрбиелеу арқылы іске асырылады. ... бала ... мен ... ... жөніндегі қамқорлық ақыл-ой мен еңбекке дайындық, саналы адамгершілік-эстетикалық тұрғыда бағыттау, мінез-құлықты реттеу, өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу, яғни тұлға ... ... ... бағыттарын қамтиды. Халықтық педагогикада бала дүниетанымын қалыптастырудың және оның ақыл-ойын дамытудың бастау кезі ... ең ... оның ... ... ... - ... ... Халық ұрпақты ақыл-ойды өздігінен жетілдіруге үндейтін терең және ... ... ... ... ... болжайды.
Қолданылған әдебиеттер:
* Республикалық педагогикалық журнал №7, 2011
* Қазақ этнопедагогикасы(Оқу құралы).-Алматы /Әбдібай Табылдиев
* Жарықбаев Қ., Қалиев С. ... ... ... , 1995

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар, нақыл сөздер,адамгершілік7 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Ішкі істер органдарының уақытша ұстау изоляторлары туралы76 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. бесік тәрбиесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь