Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау

Мазмұны

Кіріспе

1.Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп.баптау
1.1 Өсімдіктің өсіп.өну кезеңіндегі алғашқы суару тәсілі
1.2 Оңтүстік аймақтың еңісі мен ылғалдылығы аз жерлерін суару нормасы

II.Негізгі бөлім
2.Қазаның суды қажет етуі
2.1.Алқаптың еңістігіне және топырағына қарай суару жүйесі
2.2.Қуаң,ыстық аймақтарда ауылшаруашылық дақылдарын суару

III.Қорытынды

IV.Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Су - өсімдіктің тіршілік етуіне қажетті негізі факторлардың бірі. Өсімдіктің сумен қамтамасыз етілуі мақтаның өсуі мен дамып жетілуіне ықпалын тигізеді. Су өсімдіктің барлық бөліктерінің құрамында болып, оның жалпы массасының 60 пайыздан 90 пайызға дейінін құрайды. Су әсіресе өсімдіктің жас_өскіндерінде - жапырақтарында, гүл қауызында, салған түйнектерінде, тағы сол сияқтыларында көп болады, ал, пісе бастаған шиті мен талшығында едәуір азырақ болады. Бұл -бұрынғы пісіп жетіле бастаған өсімдіктерге қарағанда жас өсімдіктердің құрамында су көп болады деген сөз.
Өсімдік суға әбден қанған кезде ғана ондағы маңызды тіршілік процестері толық әрі ойдағыдай жүреді. Топырақта ылғалдық жетіспеуі салдарынан өсімдік клеткаларының құрғай бастауы мақта өнімінің азаюына әрі ташлықтың сапасының төмендеуіне әкеліп соғады.
Жапырақтардың суды буға айналдыруының (транспирация) өсімдікі үшін мейлінше зор маңызы бар. Транспирация кезінде өсімдіктің ішкі тінімен су жүреді. Топырақтағы су азықтық заттармен бірге тамыр арқылы сорып алынып, өсімдіктің тініне одан бұтақшаларына, жапырақтарына, қауашақтарына, тағы басқа органдарына жетеді.
Судын жапырақтардан буланыс ұшуы оларды күн сәулесінен қызып кетуден сақтайды. Өсімдік өзінің құрғақ массасының әрбір грамына өсіп-жетілу кезеңінде 500-600 грамм су шығындайды, демек, ол булануға өз салмағынан 500-600 есе көп су жұмсайды. Өсімдіктің құрғақтай салмағының бірлік өлшеміне жұмсалатын су мөлшері транспирация коэффициенті деп аталады. Осы коэффициентті біле отырып, қандай да бір өнім өсіруге қажетті су мөлшерін есептеп шығаруға болады.
Мақта алқабына жұмсалар судың мөлшері топырақтың жағдайы мен агротехникаға қарай өзгеріп отырады. Агротехникалық баптау сапасын көтерудің, топырақтың құрылымын жақсартудың және суаруды тыңайтқыштармен күтіп-баптаумен дұрыс үйлестірудің арқасында құрғақ заттардың бірлік өлшеміне судың шығыны азаяды да, өнім молаяды. Агротехника төмен болған жағдайда, нақ осындай өнім алу үшін су да көп шығындалады.
Өсіп-өнудің бастапқы кезеңінде мақта суды аз ішеді, өйткені бұл
уақытта оның жапырақтары көп жайыла қоймайды, ауаның температурасы да біршама салқынырақ болады. Алғашқы жапырақтары пайда болған кезде мақта алқабының 1 гектарына тәулігіне 11-12 текше метр су жұмсалады, ал, гүл жарар кезінде бұл шығын әр гектарына 33-48 текше метрге дейін жетеді.
Қоза өсімдігі әсіресе гүл қауызы жетіліп, көсек байлар кезеңінде суды көп қажет етеді, бұл шақта оның бір гектары тәулігіне 90-100 текше метрге дейін, тіпті- бұдан да көп су ішеді. Ал, пісіп-жетілер мерзімінде бұл шығын 30-40 текше метрге дейін азаяды. Мақта алқабына жұмсалар судың жалпы мөлшерінің 30-35 пайызға жуығы топырақта буланады, ал, қозалық алқап берілген судың 65-70 пайызын ішеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. П. М. Жуковский - "Мәдени өсімдіктер мен олардың тұқымдастары". (Орыс тілінде). "Колос" баспасы, Ленинград қ. 1964. 425-бет
2. С. М. Мирахмедов (Бас редактор) - "Мақта шаруашылығының энциклопедиясы". (Орыстілінде). Өзбек кеңес энциклопедиясының
Бас редакциясы. Ташкент қ. 1985. I және II томдар. 154, 179, 446- беттер.
3. А.П. Колдаев, А. С. Самойлов және басқалары. "Мақта шаруашылығы". (Орыс тілінде). Өзбек КСР-інің Мемлекеттік баспасы. Ташкент қ. 1952. 11-75, 179 және 255-беттер.
4. А. Эгамбердиев - "Мақта шаруашылығында 70 жыл қызметте". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1992. №10-11. 6,7-беттер.
5. Ж. Кучкарев, М. Хамраев, Ф. Саттаров "Әртүрлі жағдайдағы жаңа сорттар". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1992. Х28-9. 5-7-беттер.
6. X. Салиметов "Мақтаарал тәжірибе станциясының селекция және тұқым шаруашылығы бөлімінің 1995-1999 жылдардағы жүргізген жұмысының ғылыми есебі". Қолжазба. (Орыс тілінде).
7. Ш. Ибрагимов,Ф. Верхотурцев. "Шит шаруашылығына көңіл бөлейік". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1992. № 4-5. 3-5-беттер.
8. Р. Нұғыманов және басқалары. "Қазіргі жағдайдағы шит шаруашылығы". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыстілінде). Ташкент қ. 1993. №3. 8-10-беттер,
9. Р. Нұғыманов, Б. Үсенбаев "Сорттан туған сергелдең". "Южный Казахстан" газеті. (Орыс тілінде). 1992. 2-ақпан, 8-ақпан, 11-ақпан және 13-ақпан күнгі сандары.
10. Р. Нұғыманов және басқалары. "Сорт - өзбектікі, танап - қазақтікі, проблема — тең ортақ". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы.
(Орыс тілінде). Ташкент қ. 1993. № 2. 6-9-беттер.
11. Э. Бойниязов. "Ауыспалы егіс жүйесін жаңартын отыру керек". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1995. №2-3. 8-10-беттер.
12. Ю. Безбородов, А. Безбородов. "Компьютерлік технология және жаңа ауыспалы егіс жүйелері". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1999. №3. 4-6-беттер.
13. С. Рахманкулов. "Мақта шаруашылығын дамыту проблемалары". "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкентқ. 1996. №3. 3-6-беттер.
14. Ж. Я. Батькаев, А. Б. Мустафаев, И. И. Үмбетаев "Оңтүстік Қазақстан облысында қозаға минералдық және органикалық тыңайтқыштар беру жөніндегі ұсыныстар",(Орыс тілінде). "Қайнар" баспасы. Алматы қ. 1993. 46-47-беттер.
15. Р. Назаров. "Жерді сақтай білейік". "Хлопководство" журналы. (Орыстілінде). 1995. №5-6. 17-19-беттер.
16.И.Сеиітов,Т.Саудабаев,Ш.Әбдірашев.»Агрономиянегіздері»Алматы1991.(қазақ тілінде).
        
        Аннотация
Менің бұл курстық жұмысымда мақта өсімдігін суару туралы кеңінен
қамтылды.Негізгі обьект ... ... ... ... ... ... ... жазылған.Мақта өсімдігін суару барысында
транспирация процесі және су беру ... ... ... ... суарудан соң күтіп-баптау,қозаның суды қажет
етуі,алқаптың еңістігіне және топыпағына қарай ... ... ... ... ... ... ... немесе суару нормасы жайында
қамтылған.Мақта алқабын минералданған сумен суарғанда танап ... ... ... көптеген мәселелер қаралған.Басты мақсат мақта ... ... ... ... жасау және сапалы өнім алу.
Мазмұны
Кіріспе....................................................................
...................
1.Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-
баптау......................................................................
...................................
1.1 ... ... ... алғашқы суару
тәсілі......................................................................
.....................................
1.2 Оңтүстік аймақтың еңісі мен ылғалдылығы аз ... ... ... суды ... ... және ... ... суару
жүйесі......................................................................
.................................
2.2.Қуаң,ыстық аймақтарда ауылшаруашылық дақылдарын
суару.......................................................................
...............................
III.Қорытынды..............................................................
............................
IV.Пайдаланылған
әдебиеттер...............................................................
Кіріспе
Су - өсімдіктің ... ... ... ... ... ... сумен қамтамасыз етілуі ... өсуі мен ... ... ... Су ... ... ... құрамында болып, оның
жалпы массасының 60 ... 90 ... ... құрайды. Су әсіресе
өсімдіктің жас_өскіндерінде - ... гүл ... ... тағы сол ... көп ... ал, пісе ... шиті
мен талшығында едәуір азырақ болады. Бұл ... ... ... бастаған
өсімдіктерге қарағанда жас өсімдіктердің құрамында су көп болады деген сөз.
Өсімдік суға әбден қанған кезде ғана ондағы ... ... ... әрі ... ... ... ылғалдық жетіспеуі салдарынан өсімдік
клеткаларының құрғай бастауы мақта өнімінің азаюына әрі ташлықтың ... ... ... суды буға ... ... өсімдікі үшін
мейлінше зор маңызы бар. Транспирация кезінде өсімдіктің ішкі тінімен су
жүреді. Топырақтағы су ... ... ... ... ... ... ... тініне одан бұтақшаларына, жапырақтарына, қауашақтарына, тағы
басқа органдарына жетеді.
Судын жапырақтардан буланыс ұшуы оларды күн сәулесінен ... ... ... өзінің құрғақ массасының әрбір грамына өсіп-жетілу
кезеңінде 500-600 грамм су шығындайды, демек, ол ... өз ... ... есе көп су ... ... ... ... бірлік өлшеміне
жұмсалатын су мөлшері транспирация коэффициенті деп ... ... біле ... қандай да бір өнім өсіруге қажетті су ... ... ... ... ... судың мөлшері топырақтың ... ... ... ... ... ... ... сапасын
көтерудің, топырақтың құрылымын жақсартудың және ... ... ... ... ... ... ... бірлік
өлшеміне судың шығыны азаяды да, өнім молаяды. Агротехника ... ... нақ ... өнім алу үшін су да көп ... ... ... мақта суды аз ішеді, өйткені бұл
уақытта оның жапырақтары көп жайыла қоймайды, ауаның температурасы ... ... ... Алғашқы жапырақтары пайда болған ... ... 1 ... ... 11-12 ... метр су жұмсалады, ал, ... ... бұл ... әр ... 33-48 ... метрге дейін жетеді.
Қоза өсімдігі әсіресе гүл қауызы жетіліп, көсек байлар кезеңінде суды
көп ... ... бұл ... оның бір ... ... 90-100 ... метрге
дейін, тіпті- бұдан да көп су ішеді. Ал, ... ... бұл ... ... ... ... азаяды. Мақта алқабына жұмсалар судың ... 30-35 ... ... ... ... ал, ... ... судың 65-70 пайызын ішеді.
Әдебиетке шолу
1). Мақтаны суарудың екі түрлі жолы бар:бірінші дымқылдап ... және ... ... ... суару негізі күз-қыс кезеңдерінде ыза суы
терең жатқан жағдайда гектарына 1500-3000м3 су беру ... ... ... ... піскенде(2-
5рет)және шанақтардың піскен кезінде (бір) суарады. ... ... ... шыққан кезде бастайды.Суару ... ... ... ... ... мақта үшін маңызы өте зор.Берілетін судың ... ... оның ... ... және ... ... құрамына
байланысты.Ауыр топырақты суғарған кезде ... ... ... ... топырақ болса оны аз сумен жиі суарып тұрады.(16)
2). ... ... ... ... ... топырақтың жағдайы мен
агротехникаға қарай ... ... ... ... ... ... құрылымын жақсартудың және суаруды тыңайтқыштармен
күтіп-баптау Мақта алқабына жұмсалар судың мөлшері топырақтың ... ... ... өзгеріп отырады. ... ... ... ... ... ... және ... тыңайтқыштармен
күтіп-баптаумен дұрыс үйлестірудің арқасында құрғақ заттардың бірлік
өлшеміне судың шығыны ... да, өнім ... ... төмен болған
жағдайда, нақ осындай өнім алу үшін су да көп шығындалады.(2)
3). Жер асты ... ... ... алқаптарда, әсіресе ұзак уақыт
суарған және суды көп жайып жіберген жағдайда, топырақта ылғал мен ... ... ... қозалықтың өсуі тоқтап, сарғая бастайтыны
анықталған. Мұндай жағдайда өсімдіктін гүл ... мен ... ... түсіп, өнім де азаяды. Ылғалдың артықтығынан
топырақтағы ауа ... ... ал ... ... тіршілік
етуіне ауа мейлінше қажет. Өйткені тамырлар ауамен тыныстайды, топырақтағы
микробтарға да ауа керек.(14).
4).Суару уақыты тура ... ... ... ... бойы ... әрі
біркелкі болып, бұтақ аралықтары ... ... ... ... нышандары мол болады, бұл көсектердің ерте пісіп, ... ... ... ... ... тым ... ... де
зиянды, өйткені бұлай еткенде тамырлар негізінен ... ... ғана ... ал, ... ... нәрі аз ... ... су ішкен мақтаның
негізгі тіні бояу өсіп, жапырақтары кеш жайылады, өнім ... ... жаюы және ... ... ... ... суарудың нормасы өсімдіктің сортына байланысты
анықталады. Сорт ... кеш ... әрі ... мол ... ... ... кезінде су да соншалықты көп беріледі. Алайда неғұрлым
кеінгеу пісетін 108-Ф сияқты сорттар үшін суарудың ... ... ... бұлай ету пісіп-жетілуді кешіктіреді, сөйтіп, аязға дейін
жиналатын өнімді азайтады(3).
6). ... ... ... және Азия Банкінің инвестициялық
көмегімен тік дренаяеды скважиналарды қайтадан іеке қосу ... ... ... - ... ... ... тартын шығару
және ежелден суландырылып келе жатқан ... ... бұл ... ... ... ... ... шығарып пайдаланудың бұл
аймақ үшін экологиялық қажеттілігі де бар. Бұл оңтүстік аймақта ... ... ... оны ауыл шаруашылығында пайдалануды
жақсартуға мүмкіндік береді(5).
1.Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң ... ... ... ... суарудан соң күтіп-баптау дер
кезінде жүргізілмеген жағдайда ... су ... ... ... ... ... 50 ... дейін көбейіп кетеді.
Алқапты өсімдіктің өсіп-өну кезеңінде қанша рет ... ... ... қанша су шығындалатынына орай жоспарланады.
Өсімдіктің ойдағыдай өсіп-жетілу үшін топырақта ылғалмен, ... ... ... да ... ... асты ... деңгейі көтеріңкі алқаптарда, әсіресе ұзак ... және суды көп ... ... ... ... ылғал мен құнарлы
заттардың болуына қарамастан, қозалықтың өсуі тоқтап, сарғая бастайтыны
анықталған. Мұндай ... ... гүл ... мен көсектері
(қауашақты түйнектері) түсіп, өнім де ... ... ... ауа ... жіберіледі, ал өсімдіктің қалыпты ... ауа ... ... ... ... ... ... топырақтағы
микробтарға да ауа керек.
Сондықтан да топырақ құрамысын дұрыс болуы өте-мөте маңызды, ... егіс ... ... ... ... қол жеткізіледі.
Терең атыздармен суды аздап жіберіп суарған ... ... ... ... ыза ... ... ... көтеріледі), сөйтіп жүйектердің
(қатараралықтарының) топырағынан ауа ығыстырып шығарылмайды. Суару кезінде
жекелеген ... су көп ... ... ... ... ... ұзындығын ылди тұстардың бар-жоғына қарай ... ... ... аумағында, яғни әрбір жүйектегі қатардың басынан ... бір ... ... әрі қана суарылуын қамтамасыз ету қажет. Бұл
суарудан кейін, ... ... ... соң ... ... ... ... мүмкіндік туады, сөйтіп өсімдіктің
тамырына ауа баруын тездетеді.
Қандай бір топырақ болсын, судың ... бір ... ғана ... ... ал, ... су ... терең қабаттарға өтіп кетеді. Бір метр
тереңдікке кейінгі топырақ ұстап қала ... ... ең көп ... ылғал сіңірімділігі (полевая влагоемкость) деп аталады. Ылғал
сіңірімділік (ЫС) топырақтың түріне қарай әр ... ... ... ... ... ЫС та ... ... ылғал сіңірімділігі арқасында суарудан кейін ылғал ... бұл ... қоза мен ... бірте-бірте сіңіріп, буға
айналдырады, оны топырақта буландырады.
Алайда өсімдіктер ... ... ... 30-35 ... ғана пайдалана
алады. Егер су қоры егістіктің ылғал сіңірімділігінен 65-70 ... ... ... ... су ... ... оның өсуі баяулайды,
тіпті сола бастайды, жеміс беретін элементері түсіп қалады.
Сондықтан да, мақта өсімдігінің дұрыс өсіп-жетілуі үшін ... ... 65-70 ... мөлшерінен төмендеуіне жол бермеу керек, ... ... 70-75 ... етіп ... ... асты ... ... жақын жатқан топырақтарда қоза егістігі
суландырудан ғана емес, жер асты ... да нәр ... бұл ... ... жер ... жақын болған сайын молая түседі. 3 метр және одан аса
терендікте жатқан сулардың ... ... ... тарта алмайды.
Сондықтан тереңдігі әртүрлі топырақтарда суару және суландыру кестесін
жасағанда жауын-шашынның мөлшері мен жер асты ... ... ... ... ... ... сияқты, өсіп-жетілу кезеңінде де, өсімдіктерді
сумен қамтамасыз етудің негізгі көзі қолдан суару болып табылады.
Жер асты сулары тереңде ... ... ... қысқы-көктемгі
кезеңде жиналған ылғал қорының есебінен қоза ... ... 3-тен ... ... ... ... ... айынын басына дейін бірқалыпты өсіп-
жетіле алды. Ал бұл ... жер ... ... ... ... аудандарда
мақта шілденің ортасы мен аяғыса дейін ішпей-ақ тіршілік ете береді.
Қозаны ... ... ... ... ... ... қабаттағы ЫС
мөлшері 70 пайызға дейін төмендеген соң ... ... Бұл ... бір ... ... тапшылығын сезіне бастайды, күн ысыған кезде
жапырақтарының біразы солғын тартып, ашық жасыл түсі ... ... ерте ... ... қозаның тамыры тереңге бойламай, төңірегіне
қарай жайылады, сөйтіп ... ... ... ... ... жете алмай
қалады, суару сәл кешіккеннің өзінде өсімді солып, оның гүлі мен ... ... ... ... алғашқы суару тәсілі.
Өсімдіктің өсіп-өну кезеңіндегі алғашқы суды дер кезінде ... ... ... ... ... тереңірек қабатынд да, үстіңгі ... ... ... суды әр ... ... алатын болады.
Суару уақыты тура дұрыс білген ... ... бойы ... ... ... ... аралықтары жақын келеді, астыңғы бұтақтарында
өнімдік нышандары мол ... бұл ... ерте ... ашылуын
қамтамасыз етеді. Сонымен бірге суаруды тым кешіктіру ... ... ... бұлай еткенде тамырлар негізінен терең қабатта ғана дамып-
жетіледі, ал, мұндай қабаттың нәрі аз ... ... су ... ... тіні бояу ... ... кеш жайылады, өнім салатын бұталарының
қанат жаюы және көсек бойлауы кешігеді.
Қозаны гүлдеу - түйін салу кезеңінде ... ... ... зор ... Осы ... ... суды ... ішпеуі (шөліркеуі) оның өсуін тежеп,
гүл қауыздары мен байлай бастаған көсектерін төгуіне ... ... ... ... ... мақта талшығының сапасы төмендеп кетеді.
Әсіресе қозаны пісіліп-жетілердің алдында, мерзіміне ерте әрі тым ... ... ... болады.
Керісінше, қозаны оның ... ... ... суару
өсімдіктің бұтағы мен жапырағын мол жайып, көп түйін дегенімен, түпкілікті
өнім аз болады. Өйткені бұл кезеңдегі мол су оның ... тым ... ... де, пісіп-жетілуін кешіктіреді, алғашқы терілетіп
өнімін ... көп ... ... ... ... ... да ... мен су беру нормасын сақтауға баса маңыз берген
дұрыс.
Алқапқа бір ... ... ... ... суару нормасы, ал,
өсімдіктің өсіп-жетілу кезеңіндегі ... ... ...... ... аталады. Суару және суландыру нормалары бір гектарға жіберілетін судың
текше метрімен белгіленеді.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... ... мен күнарлылығы,
жерасты суларының орналасу деңгейі, өнімнің және ... ... ... ... т.б. ... ... мен ... нормаларының
мөлшеріне зор ықпал етеді.
Климаттық ерекшеліктеріне қарай облыс үш ... ... ... ... ... ... ... орталық (Келес, Сарыағаш аудандары)
және солтүстік аймақтар (Сайрам, Бөген, Тұркістан, Шардара ... ... ... сулары деңгейінің жақын жатқандығына байланысты
(1-3 м), әсіресе 1995-1996 ... тік ... ... ... шығуына байланысты қозаны өсіп-жетілу кезеңінде 1-2 рет суарса да
жеткілікті.
Жерасты сулары тереңде жатқан (5-10 м және одан да ... ... және ... аймақтардың бірқатар аудандарында норма бойынша
қозаны 5-6 мәрте суару қажет, ... су ... ... ... ... оны 3-5 рет ... ... сапалы суару және топыраққа қажетті тереңдікте ылғал сіңіру үшін
топырақтың түріне қарай әртүрлі мөлшерде су ... ... ауыр ... ... нормасы да жоғары болуы тиіс. Себебі ауыр топырақтың ылғал
сақтау қабілеті жоғары келеді, соған ... өз ... суды көп ... тұра ... ... және құмайт топырақтардың ылғал ... ... ... аз судың өзі терең ││тез сініп кетеді.
Алайда суару нормасы көбірек болған сайын ... ... ... ... ... да ұзақ ... ... тиіс. Сондықтан ауыр, балшықты
топырақтарда суару нормасы да жоғары ... ... ... ... ... және ... топырақтарға су аз мөлшерде беріледі, ... ... ... ... мен ... аз ... ... нормасы.
Оңтүстік аймақтың еңісі мен ылғалдылығы аз жерлерінде ... ... ... 900-1100 ... метр ... ... ал 2-3 ... суаруға
гектарына 2000-2200 текше метрге дейін су ... ... ... ... ... гектарына 800 текше метр ғана су ... ... ... суарудың нормасы да 700-800 текше метрге ... ... ... ... ... ... жерлерде
суландыру нормасы бұрынғы мақталықтардағыдан және ... ... ... аз болуға тиіс.
Оңгүстік аймақтын жерасты сулары жақыс жатқан ... ... ... ... ... бөлігін жерасты суларының есебінен
алады.
Жерасты суларының деңгейі 1 метрге жақын болын келетін алқаптарда ... ... ... 11700 ... метр ... ... Оның 9140
текше метрі немесе жалпы шығынның 78 ... ... ... ... ... Ал, су ... 2 метр тереңдікте жатқан жағдайда жалпы шығын
әр гектарға 6820 текше метрден келген, оның 1830 текше ... ... ... 34 ... ... суларының есебінен болған .
Ауыспалы егіс жүйесіндегі жоңышқа қозаның өзіне қарағанда суды 2-3 ... ... ... ... ... 2-3 метр ... орналасқан жағдайда
жоңышқа алқабына қозалыққа қарағанда 6-8 есе көп су ... ... ... ... ... ... байланысты.
Жүгерінің тамыр жүйесі топырақтың үстіңгі қабатына жақын жатады.
Сондықтан ауыспалы егіс ... ... ... жерасты суларын
пайдалануы жоңышқа және коза алқаптарына қарағанда аз болып келеді.
Тамыр жүйелерінің аталған ерекшеліктері суландыру нормаларының мөлшеріне
ықпал ... ... ... ... ... ... үшін ... суландыру аймағынын топырағына қолданылған тәртіпті өндіріске
енгізу ұсынылды. Бұл ереже бойынша мақта егісінін 3 ... ... әр ... ... 1100-1300 текше метр, суландырудын нормасы - 2500 текше
метр, жоңышқалық үшін алғашқы жылы 5 ... ... ... ... ... ... метрден, буландырудың нормасы - 6200 текше метр, бұдан бұрынғы
жылдардағы жоңышқалық үшін 6 ... ... ... - 1000-1300 текше метр
және суландыру нормасы 7200 текше ... ... ... ... ... суарудың әр жолғы нормасы гектарына 900-1100 текше метр, ал ... - 5000 ... метр ... ... егістігін суарудың нормасы ... ... ... Сорт ... кеш пісетін әрі жапырағын мол жаятын болса,
оған транспирация кезінде су да ... көп ... ... неғұрлым
кеінгеу пісетін 108-Ф сияқты сорттар үшін ... ... ... ... ... ету ... кешіктіреді, сөйтіп, аязға дейін
жиналатын өнімді азайтады.
Ал, нақ ... ... ... егілетін С-4727, "Юұлдыз" сияқты ерте
пісетін сорттарды, ... ... ... қажет болады. Пісіп жетілудің
аздап кешігуінен көп зиян келмейді, ... бұл ... ... ... ... ... тәжірибе станциясысын аудандастырылған " Мақтаарал-3031"
және « Мақтаарал-3044 » сияқты жаңа сорттарының тамыр жүйесі күші ... суға ... ... ... ... ... суларының есебінен
толықтыра алады. Айталық, 1999 жылы 10 гектар ... ... ... ... ... бір ... ... жағдайдың өзінде әр гектардан 32
центнер өнім берді, қолдан суаруды да ... ... суды ... етуі.
Қозаның суды қаншалықты қажет ететіні ... ... да ... ... ... ... жырту қыскы-көктемгі жауын-
шашын ылғалының жақсы ... әрі ... ... ал, ... тырмалап, мала басу бұл ылғал қорын көктемгі кезеңде шығын болудан
сақтайды.
Суарудан ... ... ... дер кезінде жүргізу де
егістікке берілген судың үнемделуіне ... ... ... ... тез ... ... ... босқа ысырап болуына әкеліп
соғады. Топырақты қопсытылған күйінде ұстау, суды артық ... ... ... ... ... ... жағдайына қарай суарды реттеп отыру арқылы ... ... - ... ... ... суды ... ... арқылы шитті
мақтадан мол өнім алуға болады.
Толық суармау, суды тым аз ... ... ... ... қозаның
солып-құрғауына, гүл қауыздары мен түйіншелерінің, тіпті ... ... ... алыс ... ... аса ... суды тым көп жіберу өскіндердің тым жайылып өсуіне
(жиревание), көсектің аз жинақталуына әрі олардың кеш ... ... Бұл ... ... кеш ... ... ... сулары жақын
жатқан жағдайда және ... ... ... аз, күн ... ... ... ... байқалады.
Суды тиімді пайдалануда дұрыс суара білудің зор маңызы бар. ... ... ... ғана ... ... суды аз шағындай отырып ... ... ... Суды ... ... қатқақтату мақталық
үшін апатпен бірдей десе де болады.
Қозаны дұрыс суару дегеніміз - ... ... ... және ақырғы
тұстарына суды бірдей беру деген сөз. Сонымен бірге су агротехникалық
шаралардан ... ... ... ... ... аз бұзуға тиіс.
Бұған терең атыздарға суды сыздықтата жіберу (ызалатып суару) арқылы қол
жеткізуге болады. Бұлай еткенде топырақтың үстіңгі қабаты ... ... ... ... нәр ... Жүйектің үйме топырағы жайылып
кетпейді, онда әрі ... ... әрі ... ауа ... ... ... мұқият дайындаудың да маңызы зор. Тұқым себілетін
алқаптар ойлы-қырлы болмауға тиіс, онда су ... ... ... ... ... ... ... дұрыс тегістеу қозалықтағы ойпаң тұстарды
суға бастырмай, топырақты қатқақтатпай қандыра ... ... ... ... ... ... береді.
Суару техникасының негізгі ережесін сақтаудың - су жүретін жүйектердің
үзындығы мен ... ... ... судың мөлшерін топырақтың
үстіңгі қабатының еңісі мен биігін ... ... ... ... ... да
бұдан кем емес.
Тым ұзын атыздарға су жібергенде, бір ... пен ... ... ... метр және одан да ... ... ... суды жүйектің аяғына дейін
шығару өте қиынға соғады. Суару 3-4 күнге созылыл кетеді де, су ... ... тұсы тым ... ... ал, етек ... қоза ... ... салдарынан бұл жердің қозасы кеш жетіледі әрі өнімді де аз
береді.
2.1Алқаптың еңістігіне және ... ... ... ... ... және ... қарай су жүретін жүйектердің
ұзындығын да әртүрлі етіп жасайды (бір ... ... - су ... ... ... ... ... ылди-еңісі байқала бермейтін, суды мол сіңіре
алатын топырақты телімдерде бұл ... 50-70 ... ал, суды аз ... - 100-120 метр ... ... Ылди-еңісі едәуір телімдерде (орталық аймақ) ... ... ... ... ... - 80-100 метр, ал, аз сіңіретінінде - 125-150
метр етіп алады.
3. Тым еңіс телімдерде, су сақтау қабілеті жоғары жағдайда - 200 ... ал су ... ... ... — 250 ... дейін (3).
Әр жүйекке салынатын судың мөлшері де су ағатын ... ... ... қарай реттеледі. Атыз ұзынырақ және еңісі аз болған ... ... ... су да ... болады. Әр жүйекке бөлінер судың шамасы
секундына 0,1-1,0 литр ... ... ... бөлінген судың
мөлшері кәдімгі сырлы шәйнектен аққан судың екпін-шамасымен бірдей ... 0,1 литр ... деп ... Суды ... мөлшерде сыздықтатып
салу әдісі орталық аймақтағы қоза өсіретін Келес және Сарыағаш аудандарында
қолданылады.
Топырақтың су сіңіргіштігі жоғары болатын кез - ... ... ... ... - ... салынган судың ағыс мөлшері
бұдан соңғы суарулардағыдан шамамен екі еседей артық ... ... ... ... ... да ... бір ... Суарудың басында сыздақтатып қана ағызылады. Суды бөліп, ... ... ... ... ... ... ... ал, су жүйекгің
аяғына жеткеннен кейін құлақтарды қысып, суды ... ... ... суды қозаның қанып ішуі үшін осылай жасалады. ... ... ... аз ... тиіс. Әсіресе, еңістігі аз телімдерде солай ... ... және ... ... ... алқаптардын ақабасын
төменде жатқан егістерді суаруға пайдаланады.
Атыздың құлағын су шайып кетпеу үшін оны ... шым ... ... ... бұл ... ... ... қаңылтыр
қалақшаларды, резіңке және полиэтилен, қамыс түтікшелерді қолданыс жүр.
Мақталық тәулік бойы ... ... ... еткенде алқапқа бөлінген су
үзілмейді де, дұрыс, ... ... ... ... ... ... тездетіледі.
Жерді мелиорациялау тарауында айтылғандай, шаруа ... ... ... (СПҚ) біріккен жағдайда суды ... ... жылы ... ... мақта өсірушілері Достық каналымен келегін
судың шектелуінен көп зиян шекті Қырғызстанмен және ... ... ... ... ... ... ... су
беру, іс жүзінде алғанда, тоқтатылды. Су тапшылығы салдарынан 91,2 ... ... ... 10-12 мың ... ... ... айына дейін суарылмай
қалды. Бұл алқаша шитті-мақтаның нақты түсімі гектарына 4-6 ... 70-73 мың ... ... ... ... және ... 2000 жылы әр ... 4-5 центнер өнім кем алынды. Мұның өзі
аудан бойынша қозаның әр гектарынан орта ... 20,2 ... ... ... кездегі жағдай.
Мақтаарал ауданыса Достық каналы арқылы нормадағы секундына 75-100 текше
метрдің орнынан ... ... 15-20 ... ... ... айында 25-30 текше
метр, шілдеде 47-48 текше метр су ... Тек ... ... кейін ғана
су беру секундына 60-70 текше метрге дейін арттырылды. ... бұл ... ... ... ... Арай ... округтеріндегі көптеген
шаруа қожалықтарының мақталықтары қаңсын, кенжелеп қалудан шеккен зардақтың
орнын толтыра алмады.
2.2.Қуаң,ыстық аймақтарда ауылшаруашылық дақылдарын суару.
Қуаң, ыстық ... ... ... мол өнім ... ... әрі ... су болып табылады. Әсіресе Асықата және Жетісай
аймақтарының мақталықтары судан қатты тапшылық ... ... ... ... сулары суландырудың қосымша көзі бола алады. 1996
жылға дейін Мақтаарал ауданында 800-ге ... тік ... ... ... еді. ... ... ... жылдары секундына 20 текше метрге
дейін жерасты суы тартып алынатын. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы, тағы басқа себептерге
байланысты бұл скважиналар 1996 ... ... су ... ... ... мемлекеттің және Азия Банкінің инвестициялық
көмегімен тік дренаяеды ... ... іеке қосу ... ... ... - ... ... суларын тартын шығару
және ежелден суландырылып келе жатқан Мырзашөл аймағында бұл ... ... ... ... ... ... ... бұл аймақ үшін экологиялық
қажеттілігі де бар. Бұл оңтүстік аймақта жердің ... ... оны ауыл ... ... жақсартуға мүмкіндік береді
1979-1980 жылдары Жетісай ауданының бұрынғы Ленин атындағы ұжымшарында
дренаж суын пайдалану өндірістік ... ... ... ... ... дренаж суларыс құрғақшылық болған жылдарда және Өзбекстаннан
Достық каналы арқылы келетін су ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстар 30 мың гектар ... ... ... ... 20 ... ... немесе қозанын өсіп-жетілу кезеңінде
700 млн. текше метрге жете алатын тік дренажды ... ... ... ... ... және ... зерттеулер мынадайт түпкі
нәтижелер берді.
Дренажсуының ... кең ... ... ... ... 2-13 ... өзгереді.
Тәжірибелер ылғал тапшылығы кезінде (800 м3/га) дренажсуымен суаруда
минералдану 3,0-3,5 г/л ... ... ал, ... ... ... м3/га) көтерілген жағдайдағы суару нормасы бойынша 4,0-5,5 ... ... ... тиіс ... ... ... көрсеткендей минералданған дренажсуымен 4-5 жыл
бойына суару ... ... ... ... ... айтарлықтай зиянды әсерін тигізе қойған жоқ.
Тәжірибе суландыру нормасы 1200 м3 га жағдайында, минералданудың жол
берілуі мүмкін мөлшері 800 м3 га және 4,0-5,5 г/л ... ... ... 3,0-3,5 г/л) қоза суарғанда топырақта маусындық тұздану жүретінін,
оның мөлшер-шамасы ... ... ... егіс ... суға ... және ... суару нормасына байланысты екенін көрсетті.
Алайда топырақты жыл сайын гектарына 4,0 мың текше метр ... өзен ... ... оны ... кезіндегідей шамада тұзсыздандырады (хлор-ионы
жөнінде массаның 0,008-0,011 ... ... ... жол ... ... дренаж суымен 4-5 жыл бойы суару жыл ... ... ... сор шаю ... тиянақты жүргізілген жағдайда ... ... ... құрамындағы натрий аздап қана ... ... ... ... ... 5,0-5,5 ... аспайды.
Әрине, мақта алқаптарын суландырудың 800 м3 га нормасы ... ... ... ... ең ... өнім - әр ... 42,7 центнер шитті мақта
алысды.
Ал, минералдануы 4,0 г/л және ... ... 800 мл га ... дренаж
суымен суландырған кезде алысған орташа өнім гектарына 39 8 центнерден,
минералдануы 5,0 г/л су ... - 39,1 ... ... Бұл - өзен
суымен (минералдануы 1 г/л) суартандағыдан тиісінше 2,9-3,6 ... ... ... ... ... үшін су аса ... ... отырған кезде,
дренаж суыс сол күнінде және өзен суыса қосып (минералдануы
3 0-5,0 г/л ... ... ... қиын ... ... ... сусыз қалдырғандығымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары өнім
алуға мүмкіндік береді.
Мақталықты минералданған сумен суару ... ... ... жыл ... ... ... гектарына 4 0 мың текше метр
мөлшеріндегі өзен суымен шайып отыру арқылы жоюға ... ... ... ... ... ... ... егілетін
аймақтардың (солтүстік, орталық, оңтүстік), жер асты суы ... ... ... ... өр, еңіс болыс келетін ... ... ... құнарлы екендігінің ... ... ... ... ... ... ... суаратын су мейілінше тапшы болған жағдайда пайдалануға болатын
резервтің бірі - аздап қана минералданған таза ... ... ... ... ... ... оның тұщы өзен ... араластырылған түрі.
Қорытынды...
Менің курстық жұмысымда облыстағы мақта шаруашылығын ... ... ... ... ... және ... процестерді қолдану
арқылды жақсы жетістікке жетуге болатынын айта кету керек.Облысымыз ... ... ... ... ... ... өнім ... шаруалар көптеген жұмыс атқаруда. Мақта алқабына жұмсалар судың
мөлшері топырақтың ... мен ... ... ... ... сапасын көтерудің топырақтың ... және ... ... күтіп-баптаумен дұрыс үйлестірудің
арқасында құрғақ заттардың бірлік өлшеміне ... ... ... да, ... бір ... ... ... мөлшері суару нормасы, ал,
өсімдіктің өсіп-жетілу кезеңіндегі бүкіл судың ...... ... ... Суару және суландыру нормалары бір гектарға жіберілетін судың
текше метрімен белгіленеді Топырақтың су сіңіргіштігі жоғары болатын кез ... ... ... ... ... - ... ... ағыс мөлшері бұдан соңғы суарулардағыдан шамамен екі еседей артық
болады. Қозаның өсіп-жетілу ... ... ... ... ... арқылы
құрғақ заттың (шитті - мақтаның) өлшем бірлігіне суды үнемдеп жұмсау арқылы
шитті мақтадан мол өнім ... ... ... суды тым аз ... ... шөлін қандырмау қозаның
солып-құрғауына, гүл ... мен ... ... ... ... ... алыс ... соғады.
Қалыптан аса суару, суды тым көп жіберу ... тым ... ... ... аз ... әрі олардың кеш ашылуына себеп
болады. Бұл ... ... кеш ... ... ... ... жақын
жатқан жағдайда және өсімдіктің жетілуіне уақыт аз, күн ... ... ... ... байқалады.
Суды тиімді пайдалануда дұрыс суара білудің зор маңызы бар. Жүйектер
(атыздар) арқылы суару ғана бүкіл ... суды аз ... ... ... ... ... Суды ... жіберіп қатқақтату мақталық
үшін апатпен бірдей десе де болады.
Қозаны дұрыс ... ... - ... ... ... және ... суды бірдей беру деген сөз. Сонымен ... су ... ... ... ... жағдайын мейлінше аз бұзуға тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. П. М. Жуковский - "Мәдени өсімдіктер мен ... ... ... "Колос" баспасы, Ленинград қ. 1964. 425-бет
2. С. М. ... (Бас ... - ... ... ... Өзбек кеңес энциклопедиясының
Бас редакциясы. Ташкент қ. 1985. I және II томдар. 154, 179, 446- беттер.
3. А.П. Колдаев, А. С. ... және ... ... шаруашылығы". (Орыс
тілінде). Өзбек КСР-інің Мемлекеттік баспасы. Ташкент қ. 1952. 11-75, ... ... А. ... - ... ... 70 жыл ... ... Узбекистана" журналы. (Орыс тілінде). Ташкент қ. 1992. №10-11.
6,7-беттер.
5. Ж. ... М. ... Ф. ... ... ... ... "Сельское хозяйство Узбекистана" журналы. ... ... қ. 1992. Х28-9. ... X. ... ... ... ... селекция және тұқым
шаруашылығы бөлімінің 1995-1999 жылдардағы жүргізген жұмысының ... ... ... ... Ш. ... Верхотурцев. "Шит шаруашылығына көңіл бөлейік".
"Сельское хозяйство ... ... ... ... ... қ. ... 4-5. 3-5-беттер.
8. Р. Нұғыманов және басқалары. ... ... шит ... хозяйство Узбекистана" журналы. (Орыстілінде). Ташкент қ. 1993.
№3. 8-10-беттер,
9. Р. Нұғыманов, Б. Үсенбаев "Сорттан туған сергелдең". ... ... ... ... 1992. ... ... 11-ақпан және 13-ақпан
күнгі сандары.
10. Р. ... және ... ... - өзбектікі, танап - қазақтікі,
проблема — тең ... ... ... ... ... ... ... қ. 1993. № 2. 6-9-беттер.
11. Э. Бойниязов. "Ауыспалы егіс жүйесін жаңартын отыру керек". "Сельское
хозяйство Узбекистана" ... ... ... ... қ. 1995. №2-3. ... Ю. ... А. ... "Компьютерлік технология және ... егіс ... ... ... ... ... ... Ташкент қ. 1999. №3. 4-6-беттер.
13. С. Рахманкулов. "Мақта шаруашылығын дамыту проблемалары". ... ... ... (Орыс тілінде). Ташкентқ. 1996. №3. 3-6-
беттер.
14. Ж. Я. ... А. Б. ... И. И. ... ... ... қозаға минералдық және органикалық тыңайтқыштар беру жөніндегі
ұсыныстар",(Орыс тілінде). "Қайнар" баспасы. Алматы қ. 1993. 46-47-беттер.
15. Р. ... ... ... ... "Хлопководство" журналы.
(Орыстілінде). 1995. №5-6. 17-19-беттер.
16.И.Сеиітов,Т.Саудабаев,Ш.Әбдірашев.»Агрономиянегіздері»Алматы1991.(қазақ
тілінде).

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шет елдерде және Қазақстанда қарбыз өсірудің қазіргі жағдайы39 бет
Шырайгүл өсімдігі, күтіп баптау технологиясы3 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
Windows-ды баптау4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қиыр Шығыстығы халықаралық жағдай7 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет
XVII-ші ғасырдың соңы – XVIII ғасырдың ортасына дейінгі қазақ-қалмақ қатынастары79 бет
XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды еуропа және орыс ғалымдарының зерттеуі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь