Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау

І Кіріспе
1.1. Р.Тоқтаров «Абайдың жұмағы»роман.хамсаның жазылуы.Романның тарихилығы
ІІ Негізгі бөлім
2.1Тарихи роман және оның бүгінгі бейнесі.
2.2 Әдебиеттегі тарихи шығармалардың ерекшелігі.
ІІІ Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Әдебиет әлемі терең тұңғиыққа тамырын жайып, көптеген белестерге жетіп, өз орнын тапты. Тарихи романдар саны ұлғайып бүгінгі таңда біршама дәрежеге жеткен. Оқырман қауымда тарихилықтың, тарихи шығарманың қандай болатындығына көз жеткізетіндей болды. Тарихи шындықты жазуда жазушыларымызда алдына жан салмайтын, ерекше жазу үлгілерін шығара бастады.Жазушылар саны да ұлғайып, түрлі шығарма, романдар дүниеге келтірді.Тарихи шындықты көркем жинақтаудың биік үлгісі – Мұхтар Әуезовтің жаһанға әйгілі «Абай жолы» роман-эпопеясы. Абайдай дана тұлғасын бейнелеген туындыда қазақ халқы ұлттық бет-әлпеті ерек, жан жүрегі жарқын поэзияға бөленген халық екені терең де тебірентер шыншылдықпен суреттелді. Социалистік реализмнің таптық принципімен санасуға мәжбүр болып, Құнанбайдай алыпты жағымсыз герой санатына жатқызып, мейірімсіз қаталдығын айыптағанымен, ұлы жазушы бұл кейіпкерінің асқақ, айбарлы, ауқымды характерін көкейден кетпейтіндей етіп кескіндеді.
Ұлы ақынды заман туғызады.Абай туралы сөз қозғағанда, ол өмір сүрген орта, қоғам, қоғамдық-әлеуметтік жағдайға міндетті түрде назар аударылады. Өйткені, Абайдың өмір тарихына, заманына, өскен ортасына зер салмай шындық шешілмейді. З.Ахметов осы мәселеге байланысты ұлы Абай туралы: «Адамзаттың перзенті» атты мақаласында: «Заман, қоғамдық жағдай – ақын, жазушы творчествосының өмірлік негізі, түп тамыры» дей келіп, келесі бір тұста: «Ақын үлкен творчестволық тұлға болып қалыптасып, жетіліп, кемеліне келуі үшін тиісті қоғамдық жағдай, аса зор дарын мен даналық, үздіксіз еңбек, ізденіс, міне, осылардың түйісіп келуі шарт» – деп пайымдаған еді.
1.Тоқтаров Р. Абайдың жұмбағы. – Алматы: әл-Фараби, 1999. – 752 б.
2.Ахметов З. Адамзаттың

перзенті // Кітапта: Дала даналары. – Алматы, 2001. – 640 б.
3.Елеукенов Ш. Қазақ әдебиеті тәуелсіздік кезеңінде. – Алматы: Алатау, 2006. – 352 б.
4.Абай және архив. – Алматы, 1995. – 216 б.
5.Абай дәстүрі және қазіргі қазақ әдебиеті: ұжымдық монография. – Алматы: Арда, 2009. – 392 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ... ... ... ... ... Тұрарбек Талшын
Семей 2015ж
Жоспар:
І Кіріспе
1.1. Р.Тоқтаров роман-хамсаның жазылуы.Романның тарихилығы
ІІ Негізгі бөлім
2.1Тарихи роман және оның ... ... ... ... ... ...
ІІІ Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Әдебиет әлемі терең тұңғиыққа тамырын жайып, көптеген белестерге жетіп, өз орнын ... ... ... саны ... ... таңда біршама дәрежеге жеткен. Оқырман қауымда тарихилықтың, тарихи шығарманың қандай болатындығына көз жеткізетіндей болды. Тарихи шындықты жазуда жазушыларымызда алдына жан ... ... жазу ... ... ... саны да ... түрлі шығарма, романдар дүниеге келтірді.Тарихи шындықты көркем жинақтаудың биік үлгісі - Мұхтар Әуезовтің жаһанға ... ... ... дана ... ... туындыда қазақ халқы ұлттық бет-әлпеті ерек, жан жүрегі жарқын поэзияға бөленген халық екені терең де ... ... ... ... реализмнің таптық принципімен санасуға мәжбүр болып, Құнанбайдай алыпты ... ... ... ... мейірімсіз қаталдығын айыптағанымен, ұлы жазушы бұл кейіпкерінің асқақ, айбарлы, ауқымды характерін көкейден кетпейтіндей етіп кескіндеді.
Ұлы ақынды заман туғызады.Абай туралы сөз ... ол өмір ... ... ... ... жағдайға міндетті түрде назар аударылады. Өйткені, Абайдың өмір тарихына, заманына, өскен ортасына зер салмай шындық ... ... осы ... байланысты ұлы Абай туралы: атты мақаласында: дей ... ... бір ... - деп ... ... ... Абайдың өмірге келген уақыты мен өмір сүрген дәуірін тарихи шындыққа сай суреттеуді көздеген. Романнан Абайдай дананың ... ... өзі ... ... ... толысып, піскен толғақ екенін, ол бір ғана Ұлжан ананың емес, ол - ... мен ... ... сол ... толғағы деп есептеуге болатынын байқаймыз. Романдағы деген Кенесарының сөзі Абайдай дананың ... ... өзін ... ... ... ... ... құбылыс екенін көрсетеді.
М.Әуезов роман-эпопеясында Абайдың балалық бейнесін он үшке шыққан кезінен бастап суреттесе, Р.Тоқтаров өз роман-хамсасында ұлы ақынның дүниеге ... ... ... Әлі ... шықпаған қызылшақа жаңа туған нәрестенің бесікте жатып, киіз ... ... ... қарап тілдесуінің тегін емес екендігі, кішкентай кезінен-ақ бастап ... тән ... ... ... сыр ... деп ... Абайдың өскенде кең дүниеге қалай сыйып жүрерін ... ... ... ... сәби ... басталған өзіндік дара ерекшеліктері қиыстыра суреттелген.
Абайдай дананың әкесінің де жай адам ... ... емес ... ... ... Құнанбай баласының терең білім алуын, жастайынан ел ісіне араласып, алғыр, зерек болып өсуіне көп үлес қосқан. Қатал әке ... ... өз ... ... дау-дамайларға қатыстырып, әділ баға беруін, жеке ойы мен жеке ... ... би ... ... ... ... ... үміт күтеді. Сондықтан да Р.Тоқтаров өз туындысында Құнанбайды жан-жақты білгір, ... би етіп ... ... ... толығырақ аша түсу үшін, сол заманда өмір сүрген игі жақсылар мен халық даналарының тигізген әсерлері де нанымды суреттеледі. ... ... өз ... енуі - ... ... ... М.Әуезовтің роман-эпопеясының бастапқы нұсқасында Долгов, кейін Павлов деп түрлі себептерге ... ... ... ... ... ... сол қалпы сақталған. Р. Тоқтаров романында Долгополов бейнесі Абайдың пікірлесі, қамқоршысы, ақыл-кеңесшісі, бағыт берушісі ретінде суреттеледі. ... ... ... де ... ... идеологияның салдарынан М. Әуезовтың эпопеясында Барлас есімімен берілгені бәрімізге де аян. Роман-эпопеяда кездесетін ... ... ... жаңа ... ... ... сәйкес келетін фактілерді суреткер тиімді пайдаланады.
Ұлы ақын айналасындағы халық мұңын ... ... ... қол ... батырлар, ел басқарған хандар, сол кезеңде өмір сүрген ғалымдар мен ірі дарын иелері ... ... өз ... , , , , , ... бес кітабында кеңінен суреттеп, заман бейнесін толық ашып көрсетуді мақсат еткен. Аты-жөндері кезінде аталмай қалған, ... ... ... ... бұрмаланған, өмірде болған адамдар жөнінде көптеген мағлұматтармен қатар, ... ... ... ... ... ... өз ... жазу үстінде жинаған, оқыған, зерттеген, қорытқан фактілерін, тарихи деректерді көңіл елегінен, талғам таразысынан өткізіп барынша мол қамтыған. ... орай жаңа ... ... да ... ... көп. Кенесары хан, Наурызбай, Ағыбай батыр, Үмбетей жырау, Тәттімбет күйші, сұлтан Шыңғыс Уәлиұлы, Мұса Шорманов, ... ... ... ... өмір сүрген замандастары - Шоқан, Ыбырай, Достоевский, Құдайберді, Долгополов, Михаэлис, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп, Әлихан Бөкейханов, тағы да басқа ... ... ... жұмбағы" роман-хамсасының кейіпкерлері болып табылады.
Ұлы ақын өмір сүрген заман, қоғамдық жағдай Ресей империясының дәуірлеу кезеңімен ... ... Осы ... ... билік орындарының тапсырмасымен келген немесе патша үкіметіне қарсы шығып қазақ даласына айдалып келгендер романда кеңінен ... ... ... жан басы мен мал ... ... алу үшін ... ... Ивашкевич пен Адольф Янушкевич, шекара бастығы генерал-майор Вишневский, Батыс Сібір генерал-губернаторы Г.Х. ... П.Я. ... Абай ... ... орын ... ... Е.П. ... пікірлес достарына айналған Н.И.Долгополов, С.Гросс, романда кездесетін т.б. тарихи тұлғалар Абай ... ... ... ... ... Осы шығармадан Абайдың қуғын-сүргінге ұшырап келген шет ел ғалымдарымен байланысын, олардың тигізген әсерлері мен көмектерінің қандай дәрежеде болғанын айқын байқай ... ... аса зор ... мен ... үздіксіз еңбегі мен ізденісін, ақынның үлкен творчестволық тұлға болып қалыптасып, жетіліп, ... ... ұлы ... мінез даралығын, қайталанбас келбетін бейнелеу қаламгер үшін оңайға тимегенін көреміз. Роман-хамсаның өн бойында данышпан Абайдың ақыл-парасатының тереңдігі мен ойының ұшқырлығы, ... ... ... ақындығы, әділ төрелігі айқын көрсетіледі. Р. Тоқтаров Абай дәуірі мен сол заман адамдарының тарихи шындыққа сай өзіндік бейнелерін жасайды. ... ... ... ерекшеліктері сол суреттелініп отырған дәуір шындығына сәйкес келеді. Мысалы, уақыт ... ... ... тұтқан қаламгер Қодар оқиғасының Абайдың он үш жасында емес, кішкентай кезінде болған оқиға екенін ... ... сай ... өз ... ... ... ... құжаттарында кездесетін құрғақ деректерді қайталаумен шектеліп қалмай, Абай ... ... ... сәйкес келетін фактілерді шеберлікпен көркемдік өреге көтерген. деген кітапта ұлы ақын өмірбаянына қатысты деректер үш кезеңге бөлініп жүйеленеді: ... ... - ... ел ... ... ... ... байланысты дау-шар, сот-тергеуге тартылған 1866-1884 жылдар арасын қамтиды. Екінші кезең - 1885 жылы Шар бойында Қарамола ... ... ... ... және сонда Абайдың қатысуымен жазылып, қабылданған Заң Ережесі төңірегіндегі құжаттар мен ... ... ... ... - ... ... ... қамтитын құжаттар" [4, 8]. Романда осы тарихи шындықтар да орынды көрініс тапқан. Қарамолада ... ... ... Абайдың өзі отырып жазып, оған негіз ретінде Шоқанның Сот реформасын пайдаланғанын роман желісінен нақты байқаймыз.
Абай біз үшін ұлы ұстаз, кемеңгер ... ... ... ... рухани көсемі. Оның өзі де, сөзі де, ... де ... ... ... ... ... Абай аты ... Абай сөзі өлмейді.
Бірақ заман өзгереді ғой. Оның ғылым-білімі, ой-санасы, өмір ... ... Жаңа ... ... жаңа ... ... Сонда, жаңағы Тоқтаровша айтқанда, әрдайым мерейі үстем болып қала беретін Абайы да өзгеруі керек қой.
Әрине, осынау шағын ... ... ... Абай ... ... таратып айтып шығу еш мүмкін емес.
Ол Абай мен Шоқанды кездестіреді. Бір емес, үш мәрте. Алғашында кадет корпусын бітірген жас ... ... ... ... ... ... ... Сонда алғыр дарыны мен зерек зейінін аңғарған он жасар Абайды ұнатып қалып, келесі жылы Семей медресесіне әдейі ... ... ... досы Достоевский бар. Үшінші жолы Шоқан Атбасарда болыс сайлауына түсіп жатқанда Абай ... еріп ... ... ... ... де ... ... аңқылдаған ақ көңілден айтқан ағалық ақылы мен ақ тілегі: оқы, ғылымға тереңдеп сүңгі, сонда өмірге ... ... ... ... ... бер, ... ойланып барып, қағазға түсіріп жаз, сонда өлмейтін өнерің ұрпақтарға қалады.
Осы ақыл Абайдың бүкіл өмір бойына көкейінде мәңгілік орнап ... ... ... болады да, Шоқанның жарқын бейнесі мұның көз алдында асқан адамгершіліктің ... ... ... елес ... жүреді.
Өмірде кездеспесе де кездесуі әбден мүмкін адамдардың ... ... ... ... шындыққа айналдырған жазушы қиялы барынша құрметтеуге лайық деп ойлаймын.
Романда Абайдың азаматтық, адамгершілік бейнесінің ерекше жарқырап, жайнай ... ... ... ... ... ... ... тұстары көп-ақ. Оның Михаэлиске еріп, Ұлытауға баруы, сол жерде қазақ тарихынан терең ... сөз ... сол үшін ... орындарына сезікті көрініп, Омбыға апарылуы, онда губерниялық сот мәжілісінде не бір маңғазданған қасқалар мен жайсаңдар алдында көсіле сөйлеп, бәрінен ... ... ... өзін ақтап шығу үстіне билік орнындағы әкімдерден құрметке бөленуі, Әз Тәукенің "Жеті ... мен ... сот ... ... ... ... ... тұтас бір жүйесін жасап беруі, т.б. оқиғалар - ел алдында, жоғары әкімшілік орындары алдында Абай ... ... ... айқын айғақтар болып көрінеді.
Қорытындылай келсек, кесек туынды, ауқымы кең, терең мағыналы, астарлы, мәнді жазылған шығарма ... ... ... орын ... анық.Рамазан Тоқтаров кейінгі ұрпаққа үлкен мұра қалдырған алып тұлға.Бүгінде роман-хамсаны оқи отыра бірталай дүниелерге көзіміз жетті.Жазу шеберлігі, көркемдеуіш ... ... ... ... ... ... ... өзгерек.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.Тоқтаров Р. Абайдың жұмбағы. - ... ... 1999. - 752 ... З. ... // ... Дала ... - ... 2001. - 640 б.
3.Елеукенов Ш. Қазақ әдебиеті тәуелсіздік кезеңінде. - Алматы: Алатау, 2006. - 352 ... және ... - ... 1995. - 216 ... ... және ... ... әдебиеті: ұжымдық монография. - Алматы: Арда, 2009. - 392 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау (образдар жүйесі, портреттер, мінездеу, жазушының тіл шеберлігі, жазушы стилі)14 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдебиеттанушы12 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
«Жоқтау» өлеңдерінің көркемдік аспектілері15 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь