Ежелгі дәуір тіл білімі және араб тіл білімі

1. Ежелгі дәуір тіл білімі
2. Араб тіл білімі дамуы
3. Араб тіл білімінің грамматикасы.
4. Араб тілі туралы алғашқы еңбектер.
Біздің жыл санауымыздан 5-6 мың жылдар бұрынғы египеттіктердің, шумерлердің, т.б. шығыс халықтарының жоғары мәдениетті болғандығын, әр түрлі жазуларды пайдаланғандарын ескерсек, тіл ғылымы көне ғылымдардың бірі екендігін байқауға болады. Бірақ египеттіктердің, шумерлердің тілге байланысты айтқан пікірлері біздің заманға жеткен жоқ. Тіл мәселелеріне байланысты жазылып сақталған, біздің заманға жеткен деректердің ең көнесі Ежелгі Қытай, Үндістан, Ежелгі Греция елдеріне тән.
Ежелгі дәуір - тіл біліміне қатысты ой-пікірдің жаңа туындай бастаған және оның мейлінше балаң шағы. Ұзақ мерзімді қамтитын бұл уақыт бойында тіл біліміне тән түсінік бірте-бірте, өте баяу дамиды. Ол өрісі, тереңдігі жағынан да тым жұпыны болды. Соған қарамастан бұл кезеңдегі тіл біліміне қатысты мәліметтерді қазіргі кезде өркен жайған тіл білімінің бастамасы, қалана бастаған іргетасы деп санаған жөн.
Ежелгі дәуір тіл білімінде ерекше көңіл бөлінген екі күрделі проблема болған. Оның бірі – атау, ат қою теориясы да, екіншісі – грамматикалық өнер (искусство) проблемасы.
Мұның біріншісінде – зат атаулары қалай пайда болған, атаулардың өздері атауы болған заттармен, құбылыстармен, оқиғалармен қандай байланысы бар? Атаулардың дұрыс я теріс қойылуының қандай мәні бар? Дегендерді сөз етушілер – философтар болған және бұл проблеманы олар философияның ең мәнді саласының бірі ретінде қараған. Ғылым тарихында ат қою теориясы деп аталатын бұл сала қытайда да, үнділерде де, герктерде де бір-біріне өте ұқсас бағытта талданып, біртектес шешімге сайып отырған.
Грамматикалық өнер теориясы тілді дұрыс қолданудың ережесін белгілеуді мақсат еткен. Бұл ереже бірде грамматикалық өнер делінсе, енді бірде жазу өнері деп те аталады. Грамматикалық теория жазба ескерткіштер тілдерін зерттеуден туған. Сондықтан ежелгі дәуір тіл білімі, әдетте, филология дәуірі деп те аталады (филология – герк сөзі, мағынасы – сөзді сүю).
Қытай – мәдениеті, ғылыми ой-пікірі ертеде дамыған, дүниежүзілік мәдениетке зор үлес қосқан ежелгі ел. Қытай тіл білімінің тарихы екі мың жылдан астам уақытты қамтиды. Қытай тіл білімі 19 ғасырдың аяғына дейін басқа елдердегі тіл білімінің әсерінсіз өз бетінше дамыған.
1. Маманов, Ы. Қазақ тіл білімінің мәселелері. Алматы: Арыс, 2007
2. Невченко В.Н. Введение в языкознание. М.:Дрофа., 2008
3. Жүнісова, М.Ә. Қазіргі қазақ тілі: оқу құралы .- Алматы: Дарын, 2008
4. Сағындықұлы, Берік. Қазақ тілінің тарихы. Жаңа курс: лекциялар / Б. Сағындықұлы, Ш. Омарбеков; Әл-Фараби атынд. Қазақ Ұлттық университеті. - Алматы: Қазақ университеті, 2011
5. Рамазанова, Ш. Қазақ тілі: оқу құралы / Ш. Рамазанова; Әл-Фараби атын. Қазақ Ұлттық университеті. – А: Қазақ университеті, 2012
6. Исаев , С. Қазақ тіл білімінің мәселелері// Вопросы казахского языкознания .- Алматы, 2011
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ ... ... ... ... тіл білімі және араб тіл білімі
Орындаған: Тарпамбай Ә.С
Тексерген: ... ... ... ... ... Ежелгі дәуір тіл білімі
* Араб тіл білімі дамуы
* Араб тіл білімінің грамматикасы.
* Араб тілі ... ... ... жыл ... 5-6 мың жылдар бұрынғы египеттіктердің, шумерлердің, т.б. шығыс ... ... ... ... әр ... ... ... ескерсек, тіл ғылымы көне ғылымдардың бірі екендігін байқауға болады. Бірақ ... ... ... байланысты айтқан пікірлері біздің заманға жеткен жоқ. Тіл мәселелеріне байланысты жазылып сақталған, ... ... ... ... ең көнесі Ежелгі Қытай, Үндістан, Ежелгі Греция елдеріне ... ... - тіл ... қатысты ой-пікірдің жаңа туындай бастаған және оның мейлінше балаң ... Ұзақ ... ... бұл ... ... тіл ... тән ... бірте-бірте, өте баяу дамиды. Ол өрісі, тереңдігі жағынан да тым жұпыны болды. Соған қарамастан бұл кезеңдегі тіл ... ... ... ... ... ... ... тіл білімінің бастамасы, қалана бастаған іргетасы деп санаған жөн.
Ежелгі дәуір тіл білімінде ерекше көңіл бөлінген екі күрделі ... ... Оның бірі - ... ат қою ... да, ... - ... өнер ... проблемасы.
Мұның біріншісінде - зат атаулары қалай пайда болған, атаулардың өздері атауы болған заттармен, ... ... ... ... бар? ... ... я теріс қойылуының қандай мәні бар? Дегендерді сөз етушілер - философтар болған және бұл ... олар ... ең ... саласының бірі ретінде қараған. Ғылым тарихында ат қою теориясы деп аталатын бұл сала қытайда да, үнділерде де, ... де ... өте ... ... ... біртектес шешімге сайып отырған.
Грамматикалық өнер теориясы тілді дұрыс қолданудың ережесін белгілеуді мақсат еткен. Бұл ... ... ... өнер ... енді ... жазу өнері деп те аталады. Грамматикалық теория жазба ескерткіштер тілдерін зерттеуден ... ... ... ... тіл ... әдетте, филология дәуірі деп те аталады (филология - герк сөзі, мағынасы - ... ... - ... ... ой-пікірі ертеде дамыған, дүниежүзілік мәдениетке зор үлес қосқан ежелгі ел. Қытай тіл білімінің тарихы екі мың ... ... ... ... ... тіл ... 19 ғасырдың аяғына дейін басқа елдердегі тіл білімінің әсерінсіз өз бетінше дамыған.
Ат қою теориясы мен грамматикалық өнер теориясы Ежелгі ... да ... Ат қою ... ... ... ... жыл санауымыздан бұрынғы 551-479 жылдар арасында өмір сүрген философ ғалым - Конфуций (Кун-Цзы).
Грамматикалық өнер ежелгі дәуірден сақталған діни ... ... ... ... ... Көне және ... ... тілге байланысты үш түрлі филологиялық мәселеге ерекше көңіл аударылған. Оның бірі - көне сөздердің мағыналарын айқындау, екіншісі - ... ... мен ... ... үшіншісі - фонология.
Ежелгі Үнді тіл білімі. Үнділерден бізге жеткен зерттеулер жыл санауымыздан бұрынғы 5 ғасырдан ... Бұл ... ... ... ой ... ... Үнді тіл білімі бұдан да бұрын болғанға ұқсайды. Тіл білімі мұнда практикалық қажеттіліктен туған. Үнділердің өте ерте дәуірден сақталған ... ... діни ... ... деп ... жазба ескерткіштері болған.
Ежелгі дәуір тіл білімінің тағы бір отаны - ... ... ... Грек ... ... қатысты мәселелерден ерекше сөз еткендері - атаудың табиғаты, зат пен оның атауы арасында қандай ... ... ... ... ... ... ... және тілдің грамматикасы мен логика арасындағы қарым-қатынас жөніндегі мәселелер.
Дүние жүзі ғылымы мен мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосқан халықтардың бірі - ... ... ... ІҮ ... ... ... тіл ... дамуында да елеулі роль атқарды. Орта ғасырлық арабтарда тіл білімінің ерекше дамыған көзі - ... ... деп ... ... ғасырлар шамасы.
Тілдің грамматикалық жүйесін сипаттаудың араб тіл ғалымдары бір-біріне байланысты үш түрлі мәселенің сырын ашу арқылы жүргізді. Олар сөз ... мен ... ... ... Нахв, сөздердің сөйлемдегі орын жағынан түрленісін, мағыналық құбылыстарын зерттейтін Сарф, сөйлеу процесінде болатын дыбыстардың ... ... ... дыбыс жүйесін зерттейтін - Таджвид деп аталатын бөлімдер.
Арабтар Үнді, Грек тіл ғылымы табыстарын жақсы пайдалана отырып, өз тілінің фонетикасын, морфологиясы мен ... ... ... ... ... ... ... дыбыс пен әріп арасындағы өзгешеліктерді айқындайды. Дыбыстың физиологиялық сипатын ашуға көп көңіл бөледі. Кейбір ... ... ... ... қарай дыбыстарды 16 топқа бөліп қараған.
Грамматика мәселесінде (көрнекті өкілі - Сибавейхи), әсіресе ... ... ... араб ... ... ... ... сияқты бұлар да сөздерді есім, етістік, жалғауыштар деп үш топқа бөлді. ... тіл ... ... тың жол ... ... ... Араб тіл ... тілдің грамматикалық жүйесін зерттеу тәсілдері де, грамматикалық терминдері де бұрынғылардан өзгеше болды, өзіндік дәстүр қалыптастырды. Арабтар киелі, қасиетті, канондық тіл деп ... ... ... нормасын зерттеудің өзінде де, көп жағдайда, сөйлеу тілі нормасына сүйенеді, соны ... Бұл ... ... тіл ... ... да кездеспеген жаңалық.
Араб тілі грамматикасын зерттеудің дәстүрін, өзіндік жүйесін қалыптастыруда Сибавейхидің 796 жылы жазған "Ал ... деп ... ... ... роль ... Араб тіл ғалымдары қалыптастырған біртұтас зерттеу жүйесі кейінгі замандарда ... ... тіл ... да ... әсерін тигізген. Араб оқымыстыларының ерекше көңіл бөлген және зор табысқа жеткен саласы - лексикография көрінеді. Арабтың бір ғана ... ... ... ... (мұхит) атты 60 томдық сөздік жасаған. Араб ... ... М. ... ... кейін де бірсыпыра сөздіктер, грамматикалық еңбектер жазып қалдырған.
Тілдің даму тарихы сол елдің тарихымен тығыз байланысты болуы ... Бұл ... мына ... ... ... тіл ... ... дінмен байланысты. Құранды зерттеп, мұсылман халықтарына насихаттаудан басталады. Араб лингвистикасы өз бастауы VII ғасырдан алады. Осы тұста Араб ... ... ... ... діні ... Орта Азияға таралды.
Дәстүрлі араб тіл білімі теория ретінде басрлық (Басра қаласы), куфалық (Куфа қаласы), бағдаттық (Бағдат қаласы), анадолы (Испания) және ... ... ... ... мен Куфа мектептерінің арасында араб тіл білімінің грамматикасы жөнінде өткір полемикалар болды. Басра өкілдері классикалық Құран тілін қолдаса, Куфалықтар синтаксис ... ... ... мен ... ... Кейін уақыт өте келе Араб халифатының мәдени орталығы Бағдатқа ойысты. ... ... ... ... Куфа мектебінің қағидалары үстемдік етсе, кейін Басралық мектептің ұстанымдары келді.
Араб тіл білімінің дамуына тек қана араб ... ... ... ... ... ... құрамына кірген елдердің мәдениеттің дамуына белгілі бір деңгейде өз ... ... . ... ... араб ... ... көпшілігі араб емес. Араб халифатында ғылым мен мәдениеттің ең дамыған ... ... ... ... ... сай ... ... атақты шығыс зерттеуші ғалымы Е.Браунның көрсетуінше, осы дүниеге танылған 45 араб ғалымдарының ... ұлты араб ... ... ... ... ... ... араб тіл білімі дамуына үлес қосқан түркілік ғалымдар жайында сөз ... ... ең ... ең ...... ... екінші ұстаз Әбу Нәсір әл-Фараби. Араб, парсы шежірелерінің деректеріне қарағанда әл-Фараби 870 жылы Арыс өзенінің Сырға құяр ... ... ... ... ... әскербасының отбасында дүниеге келген.
Әбу Насыр бала күнінен ғылымға үйір болып өсті, оның бақытына қарай сол заманда Отырарда аса бай ... бар еді. ... ... грек ... ... осы ... ғылыми трактаттар оқиды. Фараб пен Бұқарада бастапқы білім алған соң әл-Фараби өз білімін ... ... ... ... ... ... ... Мерв мектебінің ғылыми дәстүрлері мен философиялық бағдарлары өз әсерін қалдырды. ... ... ... мен ... ... ... ... деген құштарлығының арқасында әл-Фараби сол уақыттағы ғылым мен білімнің ордасы саналған Дамаск, Халеб, Каир, Шаш, Самарқан, Бұхара, Мерв, ... Рей, ... ... да болып, білімін үнемі жетілдірумен болды.
әл-Фарабидің лингвистикалық көзқарастары тілді адам ... ... оны ... ... деп таныған болатын. трактаттарында көптеген тілге қатысты ойларын көреміз. Ол фонетика мен логиканы байланыста қарады. Тілдің ... ... ... ... пікір білдірді.Оны төмендегі тұжырымнан да байқаймыз:
Тіл білімін ... ... ... деп таниды. Өзінің әйгілі () еңбегінде ғылымдарды бес түрге жіктеп, оның ... ... тіл ... ... ... оны жеті ... ...
1. Жай сөздер туралы ғылым;
2. Сөз тіркестері мен сөйлем туралы ғылым;
3. Жай ... заңы ... ... Сөз ... мен ... заңы ... ғылым;
5. Дұрыс жазу заңы туралы ғылым;
6. ... оқу ...
7. ... ... тіл ... ... ... орны ерекше. Ғалымдар бұл құбылысты саз өнерімен байланыстырады. Осы тұрғыда әл-Фараби өзінің (Китаб ... ... атты ... ... ... жөнінде сөз етеді. Фонетиканы грамматиканың бір саласы ретінде кейінірек ... ... ... ... ... ... ... ғалым сөйлеу дыбыстарына тоқталып, өзінің лингвистикалық ой-тұжырымдарын жасайды.
Ғалым бабамыздың трактаттарындағы тіл және ойлау тұжырымдары логика, философиямен астасып жатса, фонетика туралы ... саз ... ... ... лингвистикалық ғылыми негіз болмауы мүмкін, бірақ сол ғылыми негіз тудыруға бастау болған Фараби трактаттары дей аламыз.
Келесі араб тіл ... өз ... ... Әбу ... ... ... Әбу ... Ысмайыл бин Хаммад әл-Жауһари. Әл-Жауһари араб тіл білімінде лексикография саласына көп еңбек сіңірген ғалым. Оны ғалым В.А. ... ... ... ... ... ... .
әль-Жауһари Бұхара, Мәрі, Нишапур, Рей, Хамадан секілді қалаларда болып, кейін Бағдатқа келген. Көптеген араб тіл білгірлерінен дәріс алып араб тіл ... ... ... үлес қоса ... ... ... ... еңбектері жеткені туралы сөз етсек, ортағасырлық оқымысты Әбу Мансур ас-Сағалиби өз еңбегінде ол деп келтіреді. Өзінің алғашқы еңбегі () араб ... өлең ... ... ... ... теория жасауға тырысқан. Бұдан көретініміз ғалым тек қана ақын емес, әдебиет теоретигі.
Тіл біліміне қатысты осы ... ... араб ... ... () ... айтады. Бірақ өкініштісі, араб поэзиясына қатысты еңбегі мен грамматика жөнінде еңбегі біздің дәуірге жетпей қалған.
Отырар перзенті араб тіл білімінің лексикография ... көп ... ... дедік. Оны дәлелдейтін тағы бір еңбегі () болатын. Ғалымдар арасында қысқартылып (, , ) деп ... ... ... бұл ... араб ... қазақ, орыс тілдеріндегідей бастапқы әріпке емес, сөз түбірінің алғашқы әрпіне байланысты орналастырылады ... айта ... ... ... ... ... ... арабтың 40 000 сөзі енген. Жалпы сөздікке В.А. Звегинцев былай баға ... . ... ... ... араб тіл ... ... орны бар ... екенін көреміз.
Түркі халқының ХІ ғасырда өмір сүрген дарынды ... бірі ... ... Махмұт Талас-Шу алқабындағы Барысхан қаласында туған. Ғылым жолын іздеп ... ... Мерв ... ... Аталған қалалардағы білім қанағаттандырмай Бағдат қаласына сапар шегеді. Мұсылман мәдениетінің жері саналған ... ... ... ... алып ... ... халықтарына мәлім (Түркі сөздерінің жинағы) атты еңбектің авторы. Бұл еңбек араб лингвистикасында тосын жаңалықтар алып келді. Сонымен қатар тек қана араб тіл ... ... ... тіл ... тарихына да қатысты біраз жаңалықтардың негізін салып кетті.
түрікше-арабша сөздік болғанымен, автор сөздерді түсіндіріп, оның мағынасын анықтау үстінде басқа ... ... ... ... мағыналық ауытқулар мен дабыстық өзгерістерді салыстыра отырып, оларға шолу ... ... да М. ... ... ... болып салыстыру тәсілін қолданған ғалым. бір-екі мысал келтірейік: .
Салыстыру ... ... жас ... айтқан алғашында тілдер көп ерекшеленбей айырмашылық жекелеген ... ... мен ... ... ... пайда болған. Мұнда автор қазіргі лингвистика деңгейіндегі жетістік деп танылатын терең ойларын ... Жас ... ... ... ... ... ... Guzz (түркі тайпасы) және Qifčaq әрбір j әуелі ʼ (айн) ... ž ... ... ... ... älkin jälkin (жиһанкез) немесе iliy suv jiliy suv(жылы су) түрікшесінің орнына беріледі>> .
Сонымен қатар фонетика, морфология саласын салыстыра зерттеулері ... ... ... ... тіл ... ... ... деп жүрген жалпы тіл біліміндегі кейбір категорияларының бастауы ХІ ... ... ... керек. Жалпы лингвистикада салыстырмалы-тарихи тіл білімінің негізін Ф.Бопп қалады деген пікір орныққанмен, М. ... ... өз ... орны ... ... Бұл ... араб тіл ... зерттеген В.А.Звегинцев былай дейді: .
Осы пікірдің өзі М.Қашқаридің тек қана араб тіл білімі деңгейінде емес, жалпы тіл білімі ... ... ... ... ғалымдар араб тіл білімінен сусындап, дамуына үлес қосу арқылы жалпы тіл білімінің бастау негізіне арқау ... ... ... ... Ы. ... тіл білімінің мәселелері. Алматы: Арыс, 2007
2. Невченко В.Н. Введение в языкознание. М.:Дрофа., ... ... М.Ә. ... ... тілі: оқу құралы .- Алматы: Дарын, 2008
4. ... ... ... ... ... Жаңа курс: лекциялар / Б. Сағындықұлы, Ш. Омарбеков; Әл-Фараби атынд. Қазақ Ұлттық университеті. - ... ... ... ... ... Ш. ... тілі: оқу құралы / Ш. Рамазанова; Әл-Фараби атын. Қазақ Ұлттық университеті. - А: Қазақ университеті, 2012
6. ... , С. ... тіл ... ... Вопросы казахского языкознания .- Алматы, 2011

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі дәуір тіл білімі мен араб тіл білімі12 бет
Тіл білімі тарихын кезеңдерге бөлу мәселесі104 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
Геодезия (сұрақ-жауап)11 бет
М.Әуезов – әлем әдебиеті мойындаған тұлға28 бет
Қазақ әдебиеті тарихы пәні4 бет
Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі көне Түркі ескерткіштері13 бет
Әл – Фараби6 бет
"Араб халифаты."36 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь