Негізгі құралдардың кейбір жекелеген түрлерін есептеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

1 БӨЛІМ. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Негізгі құралдар оларды жіктеу және бағалау 9
1.2 Келіп түскен негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру 15
1.3 Негізгі құралдардың кейбір жекелеген түрлерін есептеу 18
1.4 Негізгі құралдардың тозуын және амортизациясын есептеу 21
1.5 Негізгі құралдарды жөндеудің есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
1.6 Негізгі құралдарды жалға алудың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
1.7 Негізгі құралдарды есептен шығару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
1.8 Негізгі құралдарды түгендеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39

2. БӨЛІМ. ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ «ЕҢБЕКТІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ» МЕКЕМЕСІ ЖӘНЕ ТАЛДАУ 46
2.1 «Еңбекті және халықты әлеуметтік қорғау» мекемесі қызметіне сипаттама 49
2.2 Негізгі құралдардың есеп саясаты 53
2.3 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау 53

ҚОРЫТЫНДЫ 58

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 60

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Нарықтық экономика жағдайында басқаруды жетілдіруде бухгалтерлік есептің ролі мен мәні артуда. Басқару мен нарықтың экономиканың дамуына, әр түрлі деңгейдегі басқару шешімдерін әзірлеуге, негіздеу мен қабылдауға субъектінің нарықтағы іс-қимылын анықтап, бәсекелес-субъектіні айқындауға, сондай-ақ субъектілердің қаржылық және шаруашылық қызметі туралы сапалы, уақтылы ақпаратты қалыптастыру бухгалтерлік есептің басты мақсаттары болып табылады.
Бухгалтерлік есеп - экономикалық білім жүйесіндегі негізгі пәндердің бірі, әрі оны мамандығым деп таңдағандар үшін аса маңызды. Ол шаруашылық жүргізуші кез келген субъект қызметінде жетекші орын алады. Бухгалтерлік есептің мәліметтері негізінде бүкіл шаруашылық қызметтің іс-әрекеті сипатталып, оның табысы немесе шығыны есепке алынады, қаржылық жағдайы анық көрсетіледі. Бухгалтерлік есеп субъектілердің меншігін сақтауды бақылауға және басқару шешімдерін қабылдауға қажетті ақпаратты жинақтайды.
Негізгі құралдар дегеніміз - ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) материалды өндіріс саласында да, өндірістік емес салада да еңбек құралы ретінде іс-әрекет ететін материалдық активтер ұлттық комиссиясы.
Негізгі құралдар есебі Қазақстан Республикасының бухгалтер есеп жөніндегі 1996 жылғы 13 қарашадағы Қаулысымен бекітілген № 6 «Негізгі құралдар есебі» бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес іске асырылады.
Негізгі құралдар мақсаттық белгілеуіне және орындалатын іс-қызмет аясына байланысты, сонымен катар Қазақстан Республикасы Ұлттық бухгалтерлік есеп бойынша 1996 жылғы 18 қарашадағы №6 қаулысымен бекітілген қаржы-шаруашылық қызметтің бухгалтерлік есебі шоттарының Бас жоспарына сәйкес негізгі құрамдар бойынша мақсатты белгілеу мен орындалатын іс-қызмет аясына байланысты жіктеледі.
Бітіру жумысының өзектілігі, Өндірістік үрдіске жылдар бойы өз қызметін көрсететін, алдағы кезеңдерде табыс келтіруге арналған және өндірлген жаңа өнімдер үшін жұмсалған шығындар құрамына өзінің бастапқы құнын амортизация түрінде біртіндеп отыратын активтер негізгі құралдар олар әрбір кәсіпорын үшін маңызды және қалаушы салс болып табылады.
Бітіру жұмыстың мақсаты: негізгі құралдардың бухгалтерлік есепті ұйымдастыру жүйесімен таныстыру арқылы, негізгі құралдардың амортизациясы мен тозу есебіне, күрделі шығындарға, негізгі құралдарды түгендеуді теориялық тұрғыдан дәлелдеу. Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндетер орындалады:
- Нгізгі құралдардың есебі;
- Негізгі құралдар оларды жіктеу және бағалау есебі;
- Келіп түскен негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру;
- Негізгі құралдарының кеибір түрлерін есептеу;
- Негізгі құралдың тозуын және амортизациясын есептеу;
- Негізгі құралдарды жөндеудің есебі;
- Негізгі құралдарды жалға алудың есебі;
- Негізгі құрадарды есептен шығару;
- Негізгі құралдарды түгендеу есебі;
- Негізгі құралдарды қайта бағалау есебі.
Негізгі құралдарға бұлардың ең әуелі бастапқы құнына және пайдалану мерзіміне қарай амортизация есептелніп отырады.Есептелінген амортизациялық сома негізгі құралдардың бастапқы құны сомасынан біртіндеп шегерліп отырады. Бастапқы құннан есептелінген амортизациялық соманы азайтқандығы қалған сома қалдық құн (сома) деп аталынады. Негізгі құралдар классификациялық арнайы топтарға бөлінеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Абдыманапов А. Организация бухгалтерского учета и фармимрования учетной политики. – Алматы: 2001.358с
2. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы. – Алматы: Қаржы, 1992. -245б
3. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. – Алматы: Қаржы, 1992. -254б
4. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп терминдері жөніндегі ссөздік/ Бухгалтерлік есеп және аудит. – Алматы: 1998. – 254б
5. Бабаев Ю.А. Теория бухгалтерского учета. – М: 1999. – 400с
6. Бетге Й. Балансоведение. – М: 2000. -240с
7. Бернистайн Л.А. Анализ финансовой отчетности. – М: 1996. – 350с
8. Безруких П.С. Бухгалтерский учет. – М: 1999. 450с
9. Вуд Ф. Бухгалтерский учет для предпринимателей. – М: 1993. -312с
10. Вахрушина М.С. Бухгалтерский учет. – М: 2004. -365с
11. Гетьман В.Г. Финансовый учет. – М: 2004. -152с
12. Гусева Т.М. Основы бухгалтерского учета: теория, практика, тесты. М: 2000. 230с
13. Головизина А. Бухгалтерский управленческий учет. – М: 2004. -450с
14. Грязнова А. Финансово – кредитный экономический словарь. – М: 2004. 220с
15. Дүйсенбаев К.Ш. Аудит - Алматы, Қаржы-қаражат, 1998. -478б
16. Дүйсенбаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами. – Алматы: Экономика, 2000. -287б
17. Кутер М.И. Теория и принципы бухгалтерского учета. – М: 2000. 550с.
18. Ковалев В.В. Финансовый анализ. – М: 2004. 340с
19. Луговой В.А. Учет нематериальных активов и их амортизация. Бухгалтерский учет № 11, 1995. -367б
20. Подольский В. И. Аудит.-М: Юнити, 1997.-460б
21. Радостовец, В.К. Бухгалтерский учет на предприятий, - Алматы: 2002. -655б.
22. Шеремет В.П. Аудит. –М: 1995.-200б
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ЕСЕБІ
(дипломдық жұмыс)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................... 7
1 БӨЛІМ. НЕГІЗГІ ... ... 9
1. ... ... ... жіктеу және бағалау 9
1.2 Келіп түскен негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру ... ... ... ... жекелеген түрлерін есептеу 18
1.4 Негізгі құралдардың тозуын және амортизациясын есептеу ... ... ... жөндеудің есебі
.............................................................28
1.6 Негізгі құралдарды жалға алудың
есебі......................................................31
1.7 Негізгі ... ... ... құралдарды
түгендеу....................................................................
.....39
2. БӨЛІМ. ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ «ЕҢБЕКТІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ»
МЕКЕМЕСІ ЖӘНЕ ТАЛДАУ 46
2.1 «Еңбекті және халықты әлеуметтік қорғау» мекемесі ... ... ... ... есеп ... ... Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау 53
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... 60
ҚОСЫМШАЛАР
Аннотация
Бітіру жұмыстың мақсаты: негізгі құралдардың бухгалтерлік есепті
ұйымдастыру жүйесімен таныстыру арқылы, ... ... ... тозу есебіне, күрделі шығындарға, негізгі ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
құралдарына теңестіріледі. Әрбір субъект негізгі құралдарды есептік бағалау
өзгерістерінің нәтижесі және сипатын олардың материалдық тозуын ашу ... ... ... ... ... ... ролі мен мәні ... Басқару мен нарықтың экономиканың дамуына, әр
түрлі деңгейдегі басқару шешімдерін әзірлеуге, ... мен ... ... ... анықтап, бәсекелес-субъектіні айқындауға,
сондай-ақ субъектілердің қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... есептің басты мақсаттары болып
табылады.
Бухгалтерлік есеп - экономикалық білім жүйесіндегі негізгі ... әрі оны ... деп ... үшін аса ... Ол ... кез келген субъект қызметінде жетекші орын алады. Бухгалтерлік
есептің мәліметтері негізінде бүкіл шаруашылық ... ... оның ... ... ... есепке алынады, қаржылық жағдайы анық
көрсетіледі. Бухгалтерлік есеп субъектілердің меншігін сақтауды бақылауға
және басқару шешімдерін қабылдауға қажетті ақпаратты жинақтайды.
Негізгі құралдар ... - ұзақ ... бойы (бір ... ... өндіріс саласында да, өндірістік емес салада да еңбек құралы
ретінде іс-әрекет ететін материалдық ... ... ... ... ... ... Республикасының бухгалтер есеп
жөніндегі 1996 жылғы 13 қарашадағы ... ... № 6 ... ... ... есеп стандарттарына сәйкес іске асырылады.
Негізгі құралдар мақсаттық белгілеуіне және орындалатын іс-қызмет
аясына байланысты, ... ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп бойынша 1996 жылғы 18 қарашадағы №6 қаулысымен ... ... ... ... ... шоттарының Бас жоспарына сәйкес
негізгі құрамдар бойынша мақсатты ... мен ... ... аясына
байланысты жіктеледі.
Бітіру жумысының өзектілігі, Өндірістік үрдіске жылдар бойы өз қызметін
көрсететін, алдағы кезеңдерде табыс келтіруге арналған және өндірлген ... үшін ... ... ... ... ... ... амортизация
түрінде біртіндеп отыратын активтер негізгі құралдар олар әрбір ... ... және ... салс ... табылады.
Бітіру жұмыстың мақсаты: негізгі ... ... ... жүйесімен таныстыру арқылы, негізгі құралдардың амортизациясы
мен тозу есебіне, күрделі шығындарға, ... ... ... тұрғыдан дәлелдеу. Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндетер
орындалады:
- Нгізгі құралдардың есебі;
- Негізгі ... ... ... және ... есебі;
- Келіп түскен негізгі құралдардың есебін ... ... ... ... ... ... ... құралдың тозуын және амортизациясын есептеу;
- Негізгі құралдарды жөндеудің есебі;
- Негізгі құралдарды ... ... ... ... құрадарды есептен шығару;
- Негізгі құралдарды түгендеу есебі;
- Негізгі ... ... ... ... ... ... ең әуелі бастапқы құнына және пайдалану
мерзіміне қарай амортизация есептелніп ... ... ... ... ... құны ... біртіндеп шегерліп
отырады. Бастапқы құннан есептелінген амортизациялық соманы ... сома ... құн ... деп аталынады. Негізгі құралдар
классификациялық арнайы топтарға бөлінеді.
1БӨЛІМ. ... ... ... ... ... ... жіктеу және бағалау
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол еңбек заттары (шикізат, ... ... ... ... және еңбек құралдары (машина, станок) ... ... ... еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс
процесінде атқаратын роліне ... ... ... заводта дайындалған
бу қазаны -сол зауыт үшін дайын өнім ... ... ал ... үшін ... субъект үшін осы қазан еңбек құралы болып табылады. Осы қазанды
келешекте қайта ... ... онда ол ... ... ... ... материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес
(әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет етеді.
Осы ... ... жер; ... ... көп ... ... ... және құрал-жабдықтар (соның ішінде автоматты машиналар
және құрал-жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу ... ... мен ... ... ... ... басқа
машиналар мен құрал-жабдық; көлік құралдары; құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; ... және өнім ... мал; көп ... ... ... ... ... шыққан күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар жатады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №6 бухгалтерлік есеп стандартына
сәйкес ұйымдастырылады. Осы стандарт негізгі ... ... ... ... меншік құқығын, шаруашылық пен ... ... ... ... ... құралдың есеп бірлігі болып табылады.
Инвентарлық объект күрделі әрі жай ... ... ... құралдың есебін
дұрыс ұйымдастырудың басты шарты оны жіктеу ... ... ... ... ... байланысты негізгі ... және ... емес ... ... бөлінеді.
Негізгі өндіріс құралдарына өндіріс процесіне тікелей ... ... ... көмегімен өнімді әзірлеген кезде еңбек
құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар т.б.) әсер ету ... ... ... ... үшін ... материалдық жағдайын жасайды
(ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі ... ... ... ... ... көрсеткіш-қор
қайтарымы болып табылады, ол негізгі құралдардың бір ... ... ... ... ... ... өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар-тұтынуға арналған құрал-
жабдықтар. Олар ... ... ... тұрғын-үй коммуналдық
шаруашылық, денсаулық сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы
өтеуге арналған.
Иелігіне ... ... ... ... және ... алынған болып
бөлінеді.
Меншікті дегеніміз - субъектіге тиесілі және оның балансында көрініс
табатын негізгі құралдар. ... ... шарт ... ... алынған негізгі құралдар, жалға ... ... ... ... ... ... балансында есептейді, жалға алушы 001-ші
"Жалға алынған негізгі құралдар" баланстан тыс шотында есептейді. Жалға алу
мерзімі аяқталған соң ... ол ... ... ... ... ... ... алуына болады. Оларды 121-ші "Жер", 122-ші ... ... 123 ... және ... ... ... 124-
ші "Көлік құралдары", 125-ші "Басқа да негізгі құралдар" шоттарының ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп түрған, істемей
тұрған (тоқтатылып қойған) және қор ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс істемей тұрғандар-бұл ... ... ... басқа
жағдайларға байланысты уақытша пайдаланбайтын негізгі құрал-жабдықтар.
Қорда тұрғандар болып ... ... ... ... жоспарлы түрде
олардың запас бөлшектерін ауыстыру үшін тоқтатылған объектілер есептеледі.
Заттық ... ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Мүліктікке (заттай) көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге
болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар) ... ... ... жер, ... ... су ... ... күрделі қаржы салымы, яғни заттық нысаны жоқ шығындар ... ... үшін ... жерді өңдеу, жалға алынған негізгі
құралдарға күрделі қаржы жұмсау, т.б.) жатады.
Әр субъектіде негізгі құралдар пайдалану ... және ... ... ... ... ... ... жер; үйлер;
ғимараттар; өткізгіш тетіктер; машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде
автоматты машиналар және құрал-жабдық); күш ... ... ... ... ... және ... ... және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; ... ... ... мен ... ... ... құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп жылдық
екпе ағаштар; ... ... ... ... күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі құралдардың әрқайсысының құрамына енетіндер:
жер - субъект ... ... ... жердің көлемі мен құны. Жерге
меншік құқығы бар болса, онда олар ... ... ... керек. Ондай
актісі берілген болса, онда ... жер ... ... ... болып
саналады;
үйлер -халыққа еңбек етуге, тұруға, әлеуметтік-мәдени қызмет көрсетуге
жағдай жасауға және ... ... ... арналған
әлеуметті-құрылыс объектілері. Әрбір тұрғын үй ... ... ... - ... ... өзгертуге қатысы жоқ белгілі бір
қызметтерді орындау жолымен ... ... ... асыруға арналған
инженерлік-құрылыс объектілері (шахта ұңғысы, мұнай мұнарасы, бөгет, көпір,
автомобиль жолы). ... ... бар ... жеке ғимарат мүліктік объект
болып табылады;
өткізгіш тетіктер ... - ... жылу ... ... ... ... (электр өткізу желілері, трансмиссиялар,
құбырлар). ... ... ... ... электр станциясы ... ... ... ... ... бөлу қондырғыларына
дейін, қабылдау подстанцияларынан және ... ... ... ... ... бола ... мен ... күш беретін машиналар және жабдықтар; жұмысшы
машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары және қондырғылар мен
лабораториялық жабдықтар; әрбір машина, егер ол ... ... ... ... оған ... бейімделген құралдарды, соған тиісті
заттарды, аспаптарды, қоршауды, фундаментті қоса алғанда, мүліктік ... ... ... құралдардың бұл тобы бес топтан тұрады;
күш беретін машиналар және жабдықтар- жылу және ... ... ... ... энергияны механикалық энергияға, яғни
қозғалыс энергиясына айналдыратын двигатель-машиналары (тракторлар ... ... ... бу ... ... ... жану
двигательдері, электрлік двигательдер).
жұмыс машиналары мен жабдықтар- еңбек өнімдерін жасау процесінде еңбек
затына ... жылу және ... әсер ... ... машиналар,
аппараттар және құрал-жабдық (токарьлық бұранда кесетін станоктар, ағаш
кесетін ... және ... ... ... және лабораториялық
жабдықтар- өлшеуге, өндірістік процестерді реттеуге арналған ... ... ... ... ... приборлар мен
аппаратуралар (дозаторлар, амперметрлер, ... ... - ... жылдамдату және автоматтандыруға
арналған машиналар, қондырғылар, аспаптар (компьютерлер, басқарушы және
басқа ... ... ... мен ... ... аппараттар және басқа
құрал-жабдық ... ... ... тораптарының жабдығы, өрт
сөндіргіш машиналар);
көлік құралдары - адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған қозғалыс
құралдары (автомобиль, темір жол және су ... ... ... ... ... объект өзіне тиісті барлық бейімдегіш құралдары мен заттарын
қоса алғанда мүліктік объект болып табылады;
құрал-сайман-қол еңбегінің ... ... ... ... ... ... және т.б. ... машиналарға бекітілген заттар (кесетін, соғатын және нығыздайтын еңбек
кұралдары). Басқа мүліктік объектінің құрамына кірмейтін ... ... ... ... ... ... және соған жататын заттар- өндірістік операцияларды
орындау немесе жеңілдету үшін ... ... ... ... ... көмектесетін жабдықтар; сұйық, сусымалы және басқа материалдарды
сақтауға арналған сыйымды заттар; өндірістік арналымы бар басқа да ... ... ... ... болып табылмайтын және дербес мәні бар
заттарда мүліктік ... бола ... ... кеңсе және шаруашылық мекемелерінің заттары
(орындықтар, шкафтар, кілемдер). Дербес мәні бар ... ... ... бола ... ... және өнім ... мал - ат, ... түйе және
басқа жұмысқа пайдаланылатын малдар; өнім беретін мал - мүйізді ірі қара
мал; асыл ... ... мен ... буралар мен інгендер; бұғылар,
маралдар, еркек шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, саулық қой мен қошқарлар.
Әрбір ересек мал мүліктік ... ... ... ... өсімдіктер - қолдан егілген, көп жылдық өсімдіктер ... ... ... ... ... көп ... түрлері, роза
плантациялары, өсімдіктен жасалған қоршаулар, жерді қорғайтын өсімдіктер).
Жас өсімдіктер даму ... ... ... ... бере бастаған)
өсімдіктерден бөлек есепке алынады;
жерді жақсартуга байланысты күрделі шығындар (ғимаратсыз) - ... ... ... үшін ауыл шаруашылығында пайдалану үшін жер
қыртысын жақсартудың шараларына жұмсалған мүліктік емес сипаттағы ... ... ... ... егін егу үшін өңдеу, егіс даласын
тастардан тазарту);
басқа да негізгі құралдар - ... ... ... мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі құрал-жабдықтардың бастапқы, ... ... ... жою,
тозу және қалдық құндары болады.
Бастапқы (тарихи) құны - негізгі құралды ... ... ... салуға
кеткен нақты өндіріс шығындарынан, соған қоса өтелмеген салық ... ... ... ... ... алу ... ... баж
салығы т.б.), сондай-ақ орнату, жеткізіп беру, монтаждау, пайдалануға қосу
шығындары, несие үшін пайыздар, және т.б. шығындарынан ... ... ... құны ... жолмен анықталады:
Жер учаскелері бойынша меншік немесе тұрақты пайдалану құқығы- актіде
көрсетілген сатып алу ... ... ... ... агенттерге
берілетін сыйақы, сатып алу-сату келісімін рәсімдеу бойынша ... ... ... ... пайдалануға дайындау бойынша (ескі
үйлерді бұзу, тазалау, тегістеу, т.б. кезінде алынған материалдарды сатудан
түсетін табыстың ... ... ... ... және ... қажет ететін немесе қажет етпейтін
сатып алынган машиналар мен құрал-жабдықтар бойынша- ... алу ... ... ... ... ... құрастыру, машиналар мен
құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын, т.б. ... ... ... ... шығындар. Машиналар мен құрал-жабдықтарды
құрастыру кезінде олардың бұзылғандарына кеткен ағымдағы шығыстарын қоса
есептегендегі жөндеу ... Егер ... ... ... ... сатып алынған
болса, онда төленген проценттер ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттарды шаруашылық
әдіспен салу кезінде: ... ... ... ... мен ... ... ... еңбек ақысы, үстеме
шығысының тиесілі үлесі, сәулетшілер, заңгерлер көрсеткен ... ... салу ... сақтандыруға жұмсалатын шығыстар,
құрылыс салу кезеңінде берілген кредиттер бойынша проценттер, құрылыс салу
үшін рұқсат алуға ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығыстардың барлығы да ... ... ... ... ... ғимараттарды біргұтас мүлік ретінде
иеленген кезде өз орнымен пайдалану мақсатымен кіріске енгізу барысында бұл
объектілердің бастапқы құнын ... ... ... ... мен ... мерзімі шектеулі әрі олар тозады. Ал жерді пайдаланудың ... ... олар ... Егер ... тек жер
ғана арналған болса, үйлер мен ғимараттар, жеміс ағаштары т.б. ... ... ... ... ... құнға шектеулер қолданылмайды, ал жер
сатып алынған объектіге жатады. Тозығы жеткен үйлерді бұзуға ... ... ... ... ... ... ... түскен табысты шегергеннен соң, жердің бастапқы ... ... ... ... мен ... ... тұрғызу бойынша жүргізілген жұмыстардың келісілген құнына құрал-
жабдықтарды сатып алуға жұмсалған шығыстар ... егер де оның ... ... тарапынан төленген болса;
құрылтайшылардың жарғылық капиталы салынған негізгі құралдар-
өздерінің ... ... ... өзі дайындаған немесе төлем арқылы сатып алынған негізгі
құралдар бойынша - сатып алуға жұмсалған шығындардың нақты ... ... және ... ... ... ... құрал-жабдықтарды
орналастыруға кеткен шығындарын қоса есептегенде) тозу сомасын ... ... да ... ... ... жұмсалған шығыстар;
тегін алынган негізгі құралдардың объектілері ... ... құны ... ... ... ... орналастыруға
кеткен шығындарын қоса есептегенде);
айырбас операциясы нәтижесінде алынган объектілердің - бастапқы құны
негізгі кұралдардың алынған ... кұны ... ... ал ол ... берілген ағымдағы құнына түзетулердің көмегімен алынған
(берілген) ақша қаражаттарының ... тең ... ... ... ... ... де әртүрлі мақсатқа арналған объектілер
де жатады. Мысалы, бір-біріне ұқсас ... ... ... ... ... кезінде алынған объект сатылған объектінін ... ... ... ол ... ... ... ақшалай салынған
(түскен) сомасы ескеріледі;
жас малдарды негізгі табынға аударған кезде- малдарды ... ... ... ... ... үшін ... ересек малдар бойынша-
жеткізуге кеткен шығындарды қоса есептегенде сатып ... ... ... ... ... ... басқа да шыққан шығыңдар;
жас өсімдіктер бойынша -өсімдіктерді еккен сәттен пайдалануға бергенге
дейінгі егу, күтіп-баптау, ... ... ... (алынған өнімнің
пайдалану немесе сату құнын алып тастағаннан кейінгі) нақты шығындар;
толық төленген және ұзақ ... ... ... негізгі құралдар
бойынша - олардың ұзақ мерзімге жалға алу шартында көрсетілген ... ... ... ... ... ... жүргізілген жұмыс
бойынша шыққан нақты шығындар.
Негізгі құралдардың бастапқы құны өзгертілуі мүмкін; қосымша салынған
күрделі салымдар немесе негізгі ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін болса,
онда, бірінші кезекте, ... ... ету ... ... немесе
ұзартылуы мүмкін.
Ағымды құн-бұл негізгі құралдардың белгілі бір мерзімдегі нарықтық
бағасы бойынша бағаланған құны.
Баланстық құн- бұл ... ... және ... есеп ... ... тозу сомасын алып тастағандағы негізгі құралдардың
бастапқы немесе ағымдық құны.
Сату (өткізу) құны - бірін-бірі жақсы ... және ... ... ... жақтардың (тараптардың) негізгі ... ... ... ... ... құны- тиімді қызмет ету мерзімі біткен ... ... ... ... ... бар бағасы бойынша бағаланған бөлшектердің,
металл сынықтарының және басқа да материалдық құндылықтардың ... құн - ... ... ... және ... ... арасындағы айырмашылығы, ал ол жүйелі түрде ... ... ... немесе барлық пайдалы кезеңіне субъектінің
шығысы ретінде ... бұл ... ... ... қызметі - бұл кезең ішінде негізгі құралдары ... олжа ... ... ... ... ... ... - бұл кезең ішінде белгіленген нормаға сәйкес
кәсіпорын негізгі құралдың тозуын есептейді.
Негізгі құралдардың ... 12-ші ... ... ... ... ... ... жүргізіледі: 121-ші "Жер, 122-ші
"Ғимараттар мен құрылғылар", 123-ші ... мен ... ... 124-ші ... ... 125-ші "Басқа да негізгі құралдар".
Сонымен бірге, 126-шы "Аяқталмаған құрылыс" шотында аяқталмаған күрделі
салымдар, ... ... ... ... ... жас ... және бордақылауға кеткен шығындар есептелінеді.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: ... ... ... кәсіпорын ішінде орын ауыстыруын және шығуын, дұрыс құжаттық
рәсімделуін және ... ... ... ... олардың
материалдық жауапты адамдарға бекітілуін және ... мен ... ... ... құралдардың есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген амортизация
сомасының есепте ... ... ... құралдардың қор қайтарымын
анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... ... ... ... ... сенімді есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгілінде ... ... ... ... көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және олардың
басқаша шығу нәтижелерін есепте нақты көрсетілуін ... етуі ... ... түскен негізгі құралдардың есебін және оның аналитикалық
есебін ұйымдастыру
Негізгі құралдар негізінен өндірістік ... және ... ... ... ... ... көлік құралдарын сатып
алудан; өз күшімен кұрал-саймандар дайындаудан; малдардың ... ... ... жас ... көп ... өсімдіктерге өткеннен; басқа
субъектілер мен жеке тұлғалардан ақысыз (тегін) ... ... ... ... объектілерді ұзақ мерзімге жалға алудан ... ... ... кейін); жарғылық қорға қосқан үлес ... ... ... ... ... түсуі мынадай құжаттармен
рәсімделеді.
Негізгі құраддарды қабылдау-тапсыру ... ... ... ... ... ... объектілерді енгізу үшін; қолданылып жүрген
заңға сәйкес ... ... ... тәртіппен рәсімделуге тиіс
жағдайлардан басқасы, ... ... ... ... ... негізгі
құрал-жабдықтардың бір цехтан (бөлімнен, учаскеден) ... ... ... ... ... ... ... (қордан) пайдалануға
берілуін рәсімдеу үшін, сондай-ақ басқа да субъектілерге ... ... ... ... ... ... сыйларды) оларды негізгі
құралдардың құрамынан шығару үшін қолданылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды рәсімдеу кезінде субъект жетекшісінің
өкімімен тағайындалған ... ... ... ... ... бір
данадан акт жасайды. Негізгі құралдардың бірнеше объектісін қабылдау-
тапсыру актісін жасауға тек ... ... ... және т.б. ... ... ... кезде, егер бұл
объектілер бір типті болса, құндары ... ... бір ... ай ... ... ғана жол ... ... кейін осы объектіге
қатысты техникалық құжаттама қоса тіркеліп акт ... ... ... қол ... субъект жетекшісі немесе соған өкілетті адамдар
бекітеді.
Алыс-беріс (орын ауыстыру) актісінде, ... ... ... ... ету мерзімін және болжамдық жою құнын көрсетеді. Қызмет ету
мерзімін шаруашылық жүргізуші субъекті дербес анықтай ... яғни ... ... ... ... ... және басқа да
көрсеткіштерінен шығады. Ал болжамдық жою құны ... ... ... ... ... ... табуы керек, болмаса оны
қабылдау комиссиясы көп жағдайда көзбен (визуально) анықтайды, не ... ... ... ... ... сомасы алынады.
Негізгі құралдардың кәсіпорын ішіндегі орын ауыстыруын рәсімдеу ... екі дана етіп ... цех ... ... толтырады. Алушының
және тапсырушының қолдары қойылған ... ... ... ал ... ... ... ... құралдарды ақысыз беру (сыйлау) кезінде акт ... ... ... ... екі дана етіп ... құралдарды басқа субъектіге сату кезінде актінің үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі өткізуші ... ... ... бірінші дана
негізгі құралдардың нақты бары, қозғалысы туралы есеп беруге, екіншісі ... ... ... ... үшінші дана негізгі құралдарды
қабылдаушы адамға ... ... ... алыс-беріс (орнын ауыстыру)
актісі бірінші тіркемеде келтірілді.
Негізгі құралдар бірдей өндірістік немесе шаруашылық ... ... ... және құны ... ... ... ... заттарымен, құрал-сайманнан түрса, олар бухгалтерияда бір ... ... ... ... ... ... жауапты адамға бекітіп,
мүліктік карточка ашады, объектіге мүліктік тізімдеу нөмірін беріп, мүлікті
мүліктік тізімге алады, негізгі ... алу ... ... ... ... келіп түскен кезде, мына төмендегідей шоттар
корреспонденциясы жасалынады.
Бұл мүліктерді бір ғана ... ... ... ... етіледі. Барлық
негізгі құралдар үшін мүліктік карточкасының нысаны төменде келтірілген.
Бұл карточка бухгалтерияға келіп ... ... ... ... ... және ... ... негізінде толтырылады.
Карточкада объектілердің және олардың жекелеген құрылымдық элементтерінің
қысқаша техникалық сипаттамасы беріледі, ... сол ... ... ... ... ... басқа субъектіге тапсыру (беру)
кезінде негізгі құралдардың шығуы туралы белгі соғуға, сондай-ак негізгі
құрал ... ... ... орын ауыстыруы кезінде "Негізгі
құралдарды қабылдау-тапсыру ... ... ... ескіру және тозу
салдарынан негізгі құралдың объектілерін есептен шығаруға "Негізгі құралдар
объектілерін есептен шығару ... ... бола ... ... ... жабдықтаулары орнатылған, жөндеу жұмыстары біткен объектілер туралы
жазбаларды карточкаға жазу үшін "Жөнделген, қайта құрылған және ... ... ... ... ... ... жеке ... бөлімінде негізгі объектінің тек
негізгі сапалық және сандық көрсеткіштері, сондай-ақ объектінің ... бар ... ... осы ... үшін ... ... ... керсеткіштермен шектеліп, оған қатысты маңызы
қосымша құрылыстар, бейімдегіштер мен ... ... ... Негізгі
құралдардың топтама есебі жайында қысқаша жеке ... әр ... ... ... карточкада есептелген объектілерінің тобына
тұтастай береді.
Егер де объектінің сандық та және сапалық та ... ... онда ... жаңа ... ... ... ал ескі ... карточка
анықтама құжаты ретінде сақталады.
Бухгалтериядағы толтырылған мүліктік карточкалардың негізінде негізгі
құралдардың есебі бойынша жасалатын мүліктік ... ... ол ... негізгі құралдардың жіктемесі бойынша бір данада
жасалады.
Кесте 1.Мүліктік тіркеме
|Нөмірі ... ... ... ... ... ... ... мүліктік| | ... |
|N | | | |
| 1 |2 |3 |4 |
| 196 04345 |CM-692 ... | |
| ... ... | |
| 197 04346 |Г-45 ... ... ... | |
| ... және | | |
| |т.б. | | ... кезінде карточкаларды нөмірлейді, содан кейін негізгі
құралдарды жіктік топтары ... ... ал бұл ... ... - ... мен ... ... адамдар және негізгі құралдар түрлері
бойынша көрсетіледі. Картотека, әдетте мынадай ... ... ... ... ... ... "Өткізгіш тетіктер"
және басқа жіктік топтары бойынша), сондай-ақ "Ағымдағы айда ... ... айда ... ... ... орын ауыстырғандағы",
"Жөндеудегі", "Қордағы", "Тоқтап тұрғаны (консервациядағы)", "Жалға
берілген ... ... ... ... жалға берілген негізгі
құралдар", "Жалға алынған негізгі құралдар", "Архив".
Ай ішінде ... ... ... және ... ... ... карточкалары 12-"Негізгі құралдар"
бөлімшесінің шоттарында есептелген ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдар жөндеуден
немесе жалға алушылардан оралғаннан кейін, ... ... ... кейін,
қордан қолданысқа өткізілгеннен, т.с.с кейін бұл объектілердің карточкалары
картотеканың тиісті бөлімдеріне салынады. ... ... ... ... картотекаларды "Архив" бөлімшесіне орналастырады. Картотеканың
дұрыс жүргізілуі негізгі ... ... мен ... ... және тиісті бақылау жасалуына септігін тигізеді. Карточка
төменде келтірілген. (Тіркеме 5).
Субъектінің материалдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі құралдардың ... ... ... материалдық жауапты адамдарда
сақталады және жедел мақсаттар ұшін қолданылады. ... ... ... ... және мүліктік карточкалардағы мәліметтер сәйкес келуі
керек. Пайдалану (қолданылатын) орны бойынша негізгі ... ... ... ... ... ... ... екінші
данасы бойынша жүргізіледі. Бухгалтериянын, карточкаларындағы мәліметгер
негізгі қүралдар қолданылатын ... ... ... ... ... ... құралдардың кейбір жекелеген ... ... ... ... ... мен жерді меншік құқығы ретінде есепке
алу. Қазақстан Республикасының "Жер туралы" заңына сәйкес жер территориялық
кеңістік ... ... оның ... ... Республикасының
суверенитеті, табиғи ресурстары, жалпыға бірдей өндіріс процесі және
территориялық негіздегі кез ... ... ... ... Жер ... ретінде еңбек процесінің және экономиканың біркатар саласының, атап
айтқанда, ауыл жөне ... ... ... ... алғы ... ... ... Конституциясына сәйкес жер және ... ... ... ... және ... ... басқа да табиғи
ресурстар мемлекеттік меншікке жатады. Сондай-ақ, бекітілген ... ... мен ... байланысты жер жеке меншікке берілуі
мүмкін.
Қазақстан Республикасында жердің ... те, жеке ... ... ... ... және танылады. Кез келген меншік иесі заңға қайшы
келмейтін кез келген мәмілені жасауына ... ... ... оның ... ... ... жеке ... тегін пайдалануына;
* тұрақты немесе уақытша пайдалануына;
* заң актілерінде қаралған шарттары бойынша жерге ... ... ... ... құқы ... меншігінде тұрған жер учаскелерін тұлғалар
ұзақ (тұрақты) немесе белгілі бір мерзімге, ... ... ... бар. ... ... құқығы: мемлекеттік органдарының актісінің,
азаматтық-кұқықтық мәміленің және басқа да заңмен қарастырылған ... ... ... ... жер ... ... ... болып: жерді тұрақты және жер учаскелерін жеке меншікке
пайдаланған ... ... ... ... ... және жер учаскелерін
меншікке беру құқын растайтын актісі;
жерді уакытша ... құны ... беру - жер ... ... туралы келісім-шарты;
жерді уақытша тегін беру - жерді тегін беру туралы келісім-шарты.
Жерді тұрақты пайдалану ... ... ... жер
пайдаланушыларға беріледі:
-ғимараттарға, коңцоминиум объектілеріндегі үй-жайларға иелік ететін
занды тұлғаға.
Кондоминимум-қозғалмайтын мүлікке бірыңғай ... ... ... ... формасы, бұл жағдайда тұрғын үйдегі жекелеген пәтерлер
азаматтардың немесе заңды тұлғалардың меншігінде болып, ал ... ... ... ... меншік пәтерлердің кооперативтеріндегі тұрғын үй ... ... ... ... ... ... иелігіне жатады.
* ауыл және орман шаруашылығымен айналысатын ... ... ... ... табиғи аймақтарын қорғайтын заңды
тұлғаға;
* заң актілерімен қарастырылған, басқа да жағдайларда.
Жерді қысқа мерзімді пайдалану үшін 5 ... ... ал ұзақ ... үшін 5 жылдан 49 жылға дейін ... ... ... ... ... оның пайдалану мақсаты көрсетіледі.
Жерді басқа да құралдармен салыстырғандағы айырмашылығы- ... ... ... құны ... ... кезде тез азайып қана
қоймай (құнарлылығының ... ... ... ... ... Осыған
байланысты жер амортизацияланбайтын болып саналады.
Жерді пайдаланушылар мемлекетке жер үшін төлем төлейді. Жеке меншікке
немесе жалға берілетін ... ... ... ... ... 2001 жыл 16 ... №210-10 заңымен бекітілген.
Жер телімінің нақты бағалау құнын жеке меншікке берілетін жерлер үшін
белгіленген ... ... ... ... бар ... Елді мекендердің сыртындағы жер уческілерін бағалау үшін жер
үшін ... ... ... 10% ... ... ... оперативтік және бухгалтерлік есебін жүргізеді.
Әрбір жер телімі бойынша негізгі құралдарды есептеудің ... ... ... ... есебі жүргізіледі.
Карточкалар "Жер теліміне меншік құқығын беру, ... ... ... ... ... ... ... Карточкада: жер телімінің
реттік нөмірі (код); жерді пайдаланушы (толық мекен жайы); жер телімінің
аумағы (көлемі); жер ... ... ... ... ... жер ... ... (егер олар бар болса); жер телімінің
бөліну мүмкіндігі; "Жер теліміне ... ... ... ... ... ... ... негізі және басқа да мәліметтер міндетті түрде
көрсетілуі тиіс. ... ... жер ... шектесетіндері
(аталған телімі кімдердің жерімен шектесіп жатыр); құнарлылық (пайдалануға
жататын ... ... ... ... мен тип тармақтары (ауыл
шаруашылығына арналған жер үшін), жер үшін ... ... ... ... ... ... жер ... және бағалау құны және жерді
пайдаланушының ырқы ... ... да ... көрсетіледі.
Меншік кұқы мен жерді пайдалану кұқы Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексімен және ... да ... ... ... қаралған тәртіпте қорғалады.
Меншік иесі немесе жерді пайдаланушылардың шеккен ... ... ... егер ... ... кұқығынан немесе жерді пайдаланушылардан мемлекетгің қажеттілігі
үшін қайтарылып алынса;
* меншік ... ... ... ... ... ... ... белгіленуіне байланысты шектеулер енгізілсе;
-меншік құқығы мен жер пайдалану кұқығы бұзылса;
* объекті салу және ... ... ... ... төмендесе,
нәтижесінде жер құнарлығы мен суару жағдайы нашарласа;
-төтенше жағдай кезінде жерді қайтарып алса.
Меншік иелерінің және ... ... ... ... ... ... ... өтеледі.
Уақытша әкелінген және әкетілетін негізгі құралдардың есебі.
Қолданыстағы ... ... ... ... ... да занды тұлғалар
өндіріс процесінің белгілі бір уақыт мерзімінде ... үшін ... ... ... құрал-жабдықтарын мен басқа да
негізгі құралдарын ... ... ... Бұл ... ... ... өз ... қайтарылады, тек табиғи тозуынан басқасы.
Республикаға әкелінбейтін негізгі құралдардың категорияларын Қазақстан
Республикасы ... ... ... Негізгі құралдарды әкелуге
кедендік органдар рұқсат береді. Әкелу мерзімі әкелу мақсатымен белгіленеді
және ол әдеттегідей екі жылдан аспауы ... ... ... ... мүліктері толықтай немесе
ішінара кеден салығынан босатылуы мүмкін.
Осыған сәйкес Қазақстан Республикасының субъектісі ... ... ... шетелдерде өндірістік қызметті жүзеге асыру үшін ... алып ... ... және ... негізгі құралдардың есебі келесі: (122-125)
"Уақытша әкетілген ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Уақытша әкелінген негізгі құралдарды есепке алған кезде 122-3, 123-3,
124-3 ... ... 687 шоты ... ... ... құралдарды пайдалану процесінде олар бойынша
белгіленген тәртіп бойынша олардың амортизациясы есептелінеді. Бұл жағдайда
126, 811, 821, 935, 946 шоттары дебеттеледі де, ... ... 13-ші ... тозуы" бөлімшесінің шоты, 3-ші "Уақытша өкелінген негізгі
қралдардың тозуы" қосалқы шоты кредиттеледі.
Уақытша ... ... ... ... ... ... ... жасалынады:
уақытша әкелінген негізгі құралдардың бастапқы құнына: 687-ші "Басқа ... ... және ... шоты ... 12-ші "Негізгі
құралдар" шоттарының (122/3-125/3) бөлімше шоттары кредиттеледі;
есептелінген тозу сомасына: 13-ші "Негізгі ... ... ... 12 "Негізгі құралдар" бөлімшесі кредиттеледі.
Негізгі құралдардың әкетілуі 12-ші ... ... ... ... ... және тап осы бөлімшесінің (122-125
шоттары), 1-ші ... ... ... ... ... ... ... әкетілген негізгі құралдар осыған керісінше жазбалар
арқылы көрсетіледі.
Қолданыстағы нормалар бойынша есептелген ... ... ... емес ... ... ... да шығыстар" шоты дебеттеліл, 131-134
"Негізгі ... ... ... 4-ші ... ... негізгі
құралдардың тозуы" деген қосалқы шоты ... ... ... ... 131-134 ... 4-ші ... ... дебеттеліп және
131-134 шотының, 1-ші "Меншікті ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъект шетел ... ... ... ... ... ... ... баланстан тыс шотга
есепке алынады.Мысалы: ЖШС "Вега" компаниясымен 1 ... 2000 жылы ... ... ... алу ушін келісім-шарт жасаған. Жалға алынған
құрал-сайманның құны 2 000 000 АҚШ ... ... ай ... ... құны 5 000 АҚШ ... тең ... ... кеден бекетінен өткен кезде доллардың бағамы 139,45
теңгеге тең болған.
Келісім шарттың ... ... жал ... ... алатын табысынан
табыс салығы шегерілген сомадан төленетін болып келісілген.
1.4 Негізгі құралдың тозуын және ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің
әсерімен, табиғат күшініңәсер етуімен ... ... ... Тозудың екі түрі болады: табиғи және сапалық ... ... сай ... қорлардың табиғи тозуы олардың өндіріс ... ... және ... ... ... ... ... түрлі
сыртқы факторлардың әсерінен: ... ... ... металдардың тот басуынан, ескіруінен (тозудың табиғи ... ... ... ... ... тозуы техникалык прогреске,
өндіріс әдістерін жетілдіруге және жаңартуға байланысты болып келеді.
Техника мен ... ... ... ... ... ... құралдардың
ұқсас өнімдерінің арзандауына ықпал етеді. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... құнсызданғандай
болады. Машиналардың, жабдықтардың, үйлер мен ғимараттардың барынша жаңа,
неғүрлым жетілдірілген және үнемді ... ... жаңа ... ... ... көпжылдық өсімдіктердің түрлері мен
сорттарын өндіріске енгізуге байланысты пайдаланылып ... ... ... әрі ... ... ... тиімсіз болып қалады.
Негізгі құралдардың сапалық (моральдық) тозуын ... ... ... ... ... ... жаңартудағы жаңалықтар (ескі
машиналарды жаңа, неғұрлым өнімді ... ... ... ... технология қолданған кезде пайдаланудағы машиналар
мен жабдықтар жарамайды; шығарылатын ... ... ... ... ... ... мен ... жарамсыз болып
танылады); жұмысшы күшінің еңбекке ... ... ... ... ... ... және ... машиналар мен жабдықтар санының азайтылуын
талап етуі мүмкін; ... ... ... өнімнің жекелеген
түрлерін шығаруға қажетті шикізат құрамындағы ... ... ... ... ... ... әкеліп соғуы мүмкін.
Моральдық тозудың әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал-жабдықтар объектілері жаңасына, әрі неғұрлым ... ... ... ... тозуды болдырмау мақсатында негізгі құрал-
жабдықтар объектілерін қайта ... ... ... ... Мұражай
және көркем туынды құндылықтары, кітапхана кітаптары, фильм қорлары, сәулет
және өнер көрсеткіштері болып табылатын үйлер мен ... және ... ... ... ... ... ... (латынның "өтеу" деген сөзінен) - тозудың құндық көрінісін
білдіреді.
№6-шы "Негізгі құралдардың есебі" бухгалтерлік есеп ... ... ... қызмет еткен мерзім бойына амортизацияланған
құнды тарату процесі.
Амортизацияланған құн бастапқы құны мен жою ... ... ... аударымдар әрбір есептік кезеңнің шығысы ретінде танылады.
Жаңадан пайдалануға берілген негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ... бірінші күнінен басталады, ... ... ... ... ... ... ... кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады.
Толығымен амортизацияланған негізгі құралдар бойынша амортизацияны
есептеу қорлардың құны ... ... ... ... ... айдан кейін туатын айдың бірінші күні тоқтатылады.
Тоқтап тұрған ... ... ... ... ... ... ... консервацияға ауыстырылған кезінде амортизация
есептелінбейді.
Жалға алынған ... ... ... ... ... жалға
беру шартының немесе шарт талаптарына сай жалға беруші немесе жалға алушы
жасайды.
Одан басқа, мына ... ... ... ... ... жер, өнім беретін малдар, кітапхана қоры, ... ... ... мен ... ... ... ... құралдардың тозуын есептеу үшін 13 "Негізгі ... ... ... синтетикалық шоттары: 131 "Үйлер ... ... 132 ... мен ... өткізгіш тетіктердің
тозуы", 133 «Көлік құралдарының тозуы", 134 "Басқа ... ... ... ... көрсетілген шоттардың әрқайсысына мынадай
аралық шоттар ашылуы мүмкін: 1 ... ... ... тозуы" және 2
"Ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі құралдардың тозуы".
12-ші бөлімшенің ... (122-125 ... ... ... ай ... ... ... есептеген кезде
шоттардың келесі корреспонденциясы жасалынады, ол төменде келтіріледі.
(Тіркеме 9)
Ұзақ ... ... ... ... ... бойынша амортизациялық
аударымдарды жалға алушы жасайды. Амортизация сомасы өндіріс шығындарының
есебін жүргізуші 126, 935, 946, 821 ... ... және ... 131, ... шоттарының 2-ші "Ұзақ мерзімге жалға алынған
негізгі құралдардың тозуы" деп ... ... ... ... ... алу ... ... кейін ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі
құралдар ... ... ... ... ... ... ұзақ ... алынған негізгі құралдардың тозуы 13-ші бөлімшенің 2-ші "Ұзақ
мерзімге жалға алынған негізгі ... ... ... ... ... ... және 13-ші ... 1-ші аралық шотының кредиті бойынша
көрсетіледі.
Негізгі құралдардың амортизациясын есептеудің әртүрлі әдістері бар.
Шаруашылык ... ... ... есеп ... сәйкес
дербес тұрғыда, өздерінің есеп саясатында амортизацияны ... ... ... ... ... ... ... сызықты) жолмен есептен шығару;
* құнын орындалған жұмыстың көлеміне пропорционалды (немесе пара-пар) етіп
есептен шығару (өндірістік ... ... ... шығару;
- қалдығын азайту жолымен есептен шығару;
- құнын сандардың жиынтығы бойынша (кумулятивтік әдіс) есептен шығару.
Негізгі ... ... ... амортизацияны есептеудің әрқилы
әдістері пайдаланады. Бұл кезде ... ... бір түрі ... бір ғана
тәсілі пайдаланады.
Таңдап алған амортизацияны есептеу ... ... ... ... тиіс және ол бір ... ... екінші бір есептік
жылға өтуі мүмкін. Егер де амортизацияны есептеу әдісі өзгермейтін ... оның ... ашу ... ... мекемелер бойынша тозудың есептеу әдісін таңдау құқығы
өкілетті органдардың еншісінде болады.
Негізгі құралдардың құны бойынша ... ... ... ... ... яғни объектінің құны, оның қызмет ету мерзімі
ішінде ... ... ... ... ... ... Бұл ... құралдардың тозуына, оның қызмет ету ... ... ... ... тәсілде амортизациялық соманы аудару үшін:
* қызмет етудің пайдалы мерзімі. Бұл кезде пайдалануға берілген объектінің
жағдайы ... және ... ... ... да ... болып келеді
(жөндеу мәселесі және техникалык ... ауа ... оған ... ... ... Республикасының салық заңдылықтарының белгіленген
амортизациялық нормасының шегінде. Шаруашылық жүргізуші субъектісіндегі
белгіленген нормалар, салық ... ... ... ... Мысалы,
жүк автокөлігінің бастапқы құны - 100 000 теңге, 5 жыл мерзімі ... оның ... құны 10 000 ... тең ... Мұндай жағдайда жыл
сайынғы амортизациялау ... ... ... 20%-ін құрайды
немесе бірқалыпты тәсілге сәйкес 18 000 ... ... ... ... ... әдісі мына формула
бойынша есептелінеді.
Бастапқы құн - ... құны 100 000 - 10 ... = ... = 18 000 ... ... 5 ... сәйкес ай сайынғы амортизация сомасы 150 мың теңгеге тең болады
(18 000: 12).
Төменде негізгі ... ... ... ... ... әдіс ... есептеу жолы көрсетілген.
Кесте 2. Негізгі құралдардың амортизациясын ... ... ... ... ... |Амортизация |Жинақ-ған |Қалдық |
| ... ... ... ... ... |
|Сатып алынған мерзімі | | | | |
|1 ... ... ... |18 000 |18 000 |82 000 |
|2 ... аяғында |100 000 |18 000 |36 000 |64 000 |
|3 ... ... ... |18 000 |54 000 |46 000 |
|4 ... ... ... |18 000 |72 000 |28 000 |
|5 ... ... |100 000 |18 000 |90 000 |10 000 ... ... ... ... ... табыс алынатын болып
топшыланса ғана, ... әдіс ... яғни ол ... біртіндеп азайғанын көрсетеді.
Амортизацияны (тозуды) орындалған жұмыстардың көлеміне пропорционадды
түрде есептеу ... ... ... ... ... тозуы
(амортизациясы) тек олардың пайдалану нәтижесі болып ... және ... ... ... ... ... роль ... Жоғарыда сөз
болған автокөлік белгілі бір ... ... ... ... ... ... жолы 900000 ... есептелген. Онда әрбір километрге
есептелінетін ... ... ... ... ... құн- жойылу құны
--------------------------------------------------------- = (100 000-
10000)/900000 км = 0,10 тенге
Орыңдалатын жұмыстың болжамды мөлшер
Егер пайдаланудың бірінші жылында автокөлік 200 000 ... (км) ... ... жылы - 300000 шақырым жол жүрсе, үшінші жылы- 100000 шақырым,
төртінші жылы - 200000 ... және ... жылы - 100000 ... ... деп ... ... ... есептеу төмендегідей жолмен
есептелінеді.
Кесте 3. Негізгі құралдардың амортизациясын (тозуын) өндірістік тәсіл
бойынша есептеу
| ... |Екі ... ... |
| ... ... ... |-ң ... | ... ... |
| | | ... | | |н ... ... алынған | | | | ... | | | | |
|1 ... ... ... ... |40 000 |3333 |
|2 ... ... |100 000 |40%*60000=24000 |64 000 |5333 |
|3 ... ... ... ... |78 400 |6533 |
|4 жылдың аяғында ... ... |87040 |7253 |
|5 ... ... |100 000 |2960 |90 000 |7500 ... ... ... амортизация сомасы мен орындалған жұмыстың өндіріс
процесінде тікелей пайдалануымен байланысты екенін көреміз. Жинақталған
тозу ... жыл ... ... ... ... ... ... байланысты өсіп отырады, ал қалдык құн ... ... ... ... бір ... бірлігіне тікелей пропорционалды түрде азайып
отырады.
Өндірістік әдіс бойынша амортизацияны есептеу тау-кен өнеркәсібінде ... әдіс ... ... ... ... ... ... тонна
мөлшерлемесі бойынша жүргізіледі. Бұл әдіс негізгі құралдарды пайдалану
мерзімі ішінде объектінің қайтарымы ... ... ... ... ... есептеудін жедедетілген әдістері. Бұл әдіс
өндірістік мақсатта пайдаланылатын негізгі құралдардың ... ... ... ... ол оның алғашкы жылдарында өндірілетін өнімнін
өзіндік құнын негізсіз күрт өсіреді, сондықтан оны іс жүзінде ... ... ... де, теоретиктер, оның екі түрін ұсынады:
а) Кумулятивтік әдісі
ә) Азайып отыратын қалдық әдісі.
Кумулятивтік әдіс-латын тілінен ... - өсу, ... ... білдіреді, яғни сандарды ... ... ... ... ... ... қызмет ету мерзіміндегі жылдар санын қосу
арқылы анықталады. ... ... ... ... ету ... 5 ... жылы объектінің бастапкы құнының 5:15 ... ... ... жылы 4:15 бөлігіне, үшінші жылы 3:15, төртінші жылы
2:15, бесінші жылы 1:15 ... ... ... ... бөлімінде жылдар санының
қосындысы, ал алымында: бірінші жыл үшін - 5, ... жыл үшін - 4, ... үшін -3, ... жыл үшін - 2, бесінші жыл үшін - 1 болатын ... ... ... ... бөлшек санды амортизацияланушы құнға (90000
теңге) көбейту арқылы жыл сайынғы амортизациялық ... ... ... ... ... ... кумулятивтік әдісі
бойынша есептеу жолы көрсетілген.
Кесте 4. Негізгі құралдардың амортизациясын (тозуын) кумулятивтік
әдіс бойынша есептеу
| | | | | |
| | | | | ... ... ... |Кумулятивтік саны|Жинақ |Айға |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... ... ... алынған | | | | ... | | | | |
|1 ... ... ... ... |30 000 |2500 |
|2 ... ... |100 000 |4/15*90000=24000 |54 000 |4500 |
|3 ... ... ... ... |72 000 |6000 |
|4 ... ... |100 000 |2/15*90000=12000 |84000 |7000 |
|5 ... ... |100 000 ... |90 000 |7500 ... ... ... әдіс ... есептелген
амортизация сомасы объектіні пайдаланудың бірінші жылында күрт ... ... ... ... ... қалдық әдісі. Бұл әдісте кумулятивтік әдістің
принциптеріне негізделген. Оны екі ... ... ... ... азайып отырған қалдық әдісі деп те атайды. Мысалы, жоғарыда
айтылған авток-ліктің ... ету ... ... 5 жыл. ... ... амортизациялау нормасы 20 % болады (100% : 5).
Екі еселенген нормасымен есептелініп, азайып ... ... ... ... мынаған тең 40 % (20 % х 2) болады. Бұл белгіленген
ставка (40%) қалдық құнға әрбір ... ... ... құнды азайту үшін қажетті шамамен ... ... ... ... ... ... жойылу құны есепке алынбайды деп
саналады. Автокөліктің бастапқы құны 100000 теңге. Бес жыл бойы ... ... ... 5. Екі еселенген нормасымен амортизацияны есептеу
| | | | | |
| | | | | ... ... |Екі ... ... |Айға |
| ... ... ... ... ... | ... ... | | ... сомасы|
| | | |н ... ... ... | | | | ... | | | | |
|1 ... ... ... |40%*100000=40000 |40 000 |3333 |
|2 ... ... ... ... |64 000 |5333 |
|3 ... аяғында |100 000 |40%*36000=14400 |78 400 |6533 |
|4 ... ... ... ... |87040 |7253 |
|5 ... аяғында |100 000 |2960 |90 000 |7500 ... ... баяу ... деп ... әдіс ... ... пайыздық әдіс, бірақ оны тек қана арнайы жағдайда ғана
пайдаланады. Бұл әдістің мәні мына ... ... онда ... ... ... ... тозу сомасы аз мөлшерде есептен шығарылып, ал
келесі жылдары ол біртіндеп арта бастайды. Амортизациялық әдіс ... ... және ... есеп беру ... ... ... : "Әлия" ЖШС 1998 жылы желтоқсан айында құны 1 608 333 ... ... ... ... ... Оның болжаған жою құны 3760 теңге
тұрған, ал пайдалану мерзімі 15 жыл.
Кәсіпорын амортизациясын есептеу үшін кумулятивтік әдіс пайдаланған,
ал 2001 ... ... ... әдіске көшкен.
Есеп қағидасындағы өзгерістің әсерін есептеу және оны көрсету мынадай
жолмен жасалынады:
Кесте 6. ... ... | | |
| ... ... ... ... әдіс ... |
|Кезеңі |амортизацияны есептеу ... ... ... жыл ... |н | ... жыл |(1608333-760)*15/120=187200те|1608333-3760)/15=106971тен|
| |н | ... | | ... | | ... ... = 387772 тен. ... =213942 ... | | ... есептеу 1999 жылдың 1-ші қаңтарынан басталған.
Амортизацияны есептеу үшін кумулятивтік саны мынадай формула бойынша
есептелінеді:
15х (15+1) / ... ... ... ... 173830 ... ... пайда болған,
осы пайда болған айырма таратылмаған табысқа жатқызылады.
1.5 Негізгі құралдарды жөндеудің есебі
Негізгі құралдар пайдалану процесінде табиғи және моральдық ... ... ... бөлшектері (негізгі бөлшектері мен детальдары,
құрылымдық элементтері) негізгі ... ... ... (запас бөлшектері мен детальдары) неғұрлым ... ... ... ... бұрын тозып кетпеуі үшін, оларды
мезгіл сайын жөндеп тұру ... ... ... ... ... және жай ... етіп ... жөндеу деп негізгі құралдардың объектісін тұтастай
алғандағымен салыстырғанда тозу ... ... ... ... ... айтады. Машиналардың, жабдықтардың және ... ... ... деп бір ... астам мерзімде агрегатты толық бөлшектеп,
барлық тозған ... мен ... ... ... ... ... ... жинауды және сынақтан өткізуді, жүйелі түрде ... ... ... Машиналардың негізгі агрегаттарына (двигателін,
мостыларын, жылдамдық ... ... ... байланысты алдын-ала
белгіленген жолын жүріп өткеннен кейін күрделі жөндеу жұмысы жасалынады.
Үйлер мен ... ... ... ... ... құрылымдары мен
детальдары толық ауыстырылады немесе олар ... ... және ... ... ... пайдалану мүмкіндіктерін жақсартатын
детальдармен ауыстырылады.
Күрделі ... ... ... пайдалану мерзімін, өндіріс
қуаттылығын, көлемін, жылдамдығын, ... оның ... ... онда ... ... ... ... бастапқы кұнын өсіреді, ал
барлық қалған жағдайда ондай шығындар ағымдағы шығын ретінде танылады ... оның ... ... әсер ... Кәсіпорындағы автомашинаның бастапқы құны 1 500 000 ... және оның ... ... ету ... 8 жыл ... Бес ... ... автомашинаға құны 290 000 теңге тұратын жаңа двигатель
салынған, сонымен қоса 45 000 теңге ... оң жақ ... ... Бұл ... ... ... оның ... құнын
өсіреді, ал 45 000 теңге тұратын крылосы ағымдағы шығын ... ... ... ... ... ... жұмыс жағдайында ұстап тұру
үшін оның тозған детальдарын ауыстыру немесе жөндеу болып ... ... ... ... ... ... Негізгі құрал-
жабдықтардың тозуының алдын алу үшін күні ... ... ... мерзімінде жүргізудің маңызы зор.
Жөндеу есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі ... түрі ... ... ... және оның ... құнын анықтайды, жөндеуге
жұмсалатын қаражатты ... ... ... ... ... жөндеу мердігерлік және шаруашылық тәсілмен жүзеге
асырылады. Неғұрлым прогрессивті және үнемді болып саналатын мердігерлік
әдісте негізгі ... ... ... ... ... шаруашылығын жүргізуші субъектілер) жөндейді; ал шаруашылық
тәсілі бойынша жөндеу субъектінің өз күшімен және ... ... ... ... шарт негізінде негізгі құралдардың
мердігерлік тәсілмен жасалған ағымды және күрделі ... үшін ... ... ... орнына апарып және ... ... ... ... ... ... еңбек ақысын төлейді.
Жабдықтар мен көлік құралдарын жөндеу үшін мердігерлермен есеп айырысуды
объект тұтастай ... соң ... Есеп ... ... ... ... ... жөндеуден еткен негізгі құралдарды ... алу ... ... ... ққрастырылған және жаңартылған негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру актісі" ... ... ... негізгі
құралдарды қабылдауға өкілетті қызметкерлері және ... ... ... ... ... жүргізген субъект өкілдерінің қол
қойған актісі субъектінің бухгалтериясына тапсырылады. Актіге бас ... ... оны ... ... ... ... ... адамдар бекітеді.
Негізгі құралдардың жөнделген объектісінің техникалық төлқұжатында ... ... ... ... сипаттамасы беріледі, сондай-ақ
техникалық төлқұжатына қайта құрастыруға және ... ... ... ... ... ... ... және жаңартуды сыртқы кәсіпорын орындаған
болса, онда ... екі дана етіп ... ... ... ... ... ... жаңарту жүргізген субъектіге береді.
Шаруашылық тәсілмен негізгі құралдарды жөндеу цехтан тыс жерлерде
жүргізілсе, онда (үйлерді, ... ... ... ... және
мәдени-тұрмыстық құрылыстарды, сондай-ақ басқа қозғалмайтын объектілерді
жөндеу) ... ... ... ... ... ... ... шығындары немесе айналым шығындары мына шоттардың (126, 934, ... 821 ... ... ал ... ... ... ... мына
шоттардың (201-206, 208), еңбек ақысы мен әлеуметтік аударымдарына мына
шоттардың (681, 634), ... ... және ... есеп ... мына ... (671, 641-643) кредитінде
көрініс табады.
Жабдықтардың автомашиналардың, тракторлардың, мүліктердің және басқа
да негізгі ... ... ... ... 920-шы ... ... "Жендеу цехы (өндіріс)" деп аталатын аралық шотында,
шығын баптарының мынандай ... ... ... – жөндеуге жұмсалған материалдардың қосалқы ... ... ... ... ... шығындарға нақты өзіндік құны
бойынша қосылады.
Жұмысшылардың еңбегіне ақы төлеу - жөндеу ... үшін ... ... ... ... ... ... процентпен мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыруға, зейнетақымен
қамтамасыз етуге арналған және басқа да қорларға аударылады (21%).
Электр энергиясы, жылу, газ, ... ... ... ... ... ... ... жылудың, газдың, будың шығыны;
Қосымша шығындар-жөндеу цехтарының жалпы өндірістік ... ... ... ... ... цех жабдықтарының
амортизациясы, оны ұстау, жөндеу және ... ... ... ... ... цехтарында көп жолды
карточкасы ашылады және ... ... ... ... ... ... ... кейін объектілерді акт бойынша тапсырыс берушілерге
табыстайды. Бұл ретте ... ... ... жасалынады.
(Тіркеме 11)
Кәсіпорынға қажет болған жағдайда, және жөндеуге кеткен шығынды
өнімнің (жұмыстың, ... ... ... ... ... үшін,
субъектілер резервтік қор құруына болады. Қорды құру үшін, ... ... ... ай сайын қаржы аударып отырады.
Егер кәсіпорын жөндеу қорын құратын болса, онда ол ай сайын жөндеудің
барлық түрі үшін осы ... ... ... ... 1/12 ... ... Жөндеу қорына аударымдар жасалса, онда 126, 811, 821,
934, 945 - шоттары дебеттеледі де, 686-шы ... ... ... ... ... деп ... ... (субшоты) шоты кредиттеледі.
* егер жөндеу мердігерлік тәсілмен орындалған болса, 671-ші шотынан;
* егер жөндеу шаруашылык тәсілмен жөндеу ... ... ... ... егер ... ... ... жөндеу цехынан тыс жерде,
жылжымайтын объектілерде (үйлер, ғимараттар және т.б.) орындалған ... 208, 641-643, 671, 681 және ... де ... ... ... жұмсалған шығындарды жаппаса,
онда, есептеу қағидасына сәйкес, артық жұмсалған шығындар кәсіпорынның
шығындарына жатқызылады, яғни 811, 821, 934, 945 ... Егер ... ... резерві жұмсалған шығындарды толығымен жауып, артылып
қалса, онда пайдаланбаған резервтер қызыл жазумен жазылады. Өйткені 686
шотында ... ... ... ... құралдардың объектісінен
алынған деректердің көмегімен дер кезінде бақылау жасап тұру мақсатында,
негізгі құралдардың объектісіне жөндеу ... ... ... ... ... ... карточкалардың "Жөндеу" бөліміне
орналастырылады.
Жөндеудің аяқталуына қарай, жөндеуден қабылданған ... бұл ... ... ... ... топтары бойынша
тиісті бөлімдеріне ауыстырады.
Жалгер- кәсіпорын ... ... ... шығындарын келісілген шарт
жағдайына сай етіп ... ... ... ... ... мына
шоттарға есептен шығарылады:
* егер де келісім-шарт ... ... ... алушы кәсіпорын өз
қаражатының есебінен өтесе, онда 821 шоты дебеттеліп, 671, 920 ... егер де ... ... бойынша бұл шығынды жалға беруші кәсіпорын
етесе, ол кезде 334 ... да" шоты ... 671, 920 ... егер де жалға алушы-кәсіпорын, жалға беруші кәсіпорынға алдағы кезендегі
берешегінің есебінен өтесе, ол кезде 687 "Басқа да" шоты ... ... ... ... ... алудың есебі
Шаруашылық жасаушы субъект үшін өзінің қаржылық жағдайын және төлем
қабілеттілігін бағалай келіп, өз ... ... ... ... негізгі құралдар объектілерін уақытша пайдалануға, яғни
жалға алған тиімді ... ... ... келісім шартта: жалға берілетін мүліктің құрамы мен
құны; жал ақысының мөлшері, жалдың мерзімі; жалға алынған мүліктің ... жөне ... ... ... ... міндеттері; жал ақысын
төлеудің және мүлікті қайтарудың тәртібі және т.б. қарастырылады.
Негізінен алғанда, жалға алу ... оның ... ... ... алу нысаны мен жал бойынша жасалған келісім-шарттың жағдайы ... ... да әсер ... есеп ... ... ... деп ... бухгалтерлік
есептің стандартымен ұйымдастырылып реттеледі және сонымен сәйкес жал
мерзіміне байланысты қаржылық және ағымдағы болып ... ... ... қол ... күннен бастау алады.
Жал мерзімі- көпке дейін өзгертуге ... ... ... сол ... ... мүлік келісім-шартпен рәсімделеді, сондай-ақ кез
келген келесі кезеңге оның ақысы төленіп немесе ... ... ... Ағымдағы деп қаржыландырылатын жалгерліктен басқа,
кез келген жалгерліктің түрін айтады. Ағымдағы жалгерлікте ... ... ... ... ... жүйелі түрде әрбір есеп беру кезеңінің
шығысы болып табылады. Ағымдағы ... ... ... ... құкымен
байланысты тәуекелділік пен марапаттау ... ... ... ... Сондықтан олардың жалға берген активтері амортизацияланатын мүлік
ретінде қарастырылады және ... жал ... ... ... жал ... ... ... жалгерлікті жалға алушының мүлікті тек уақытша
иемденуі деп түсіндіріледі. Жалға берілген негізгі құрал, ... ... ... 12 ... кұралдар" бөлімшесінің тиесілі
субшоттарында, яғни негізгі құралдардың құрамында көрініс табады.
Алынуға жататын жал ақысы ... ... ... 334 "Басқа
да" шоттың дебетінде және 727, 705 ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Жалға берілген мүліктер жалға берушінің балансында ... ... олар ... ... тозу ... 845 шоты дебеттеліп, 13
бөлімше шоттары кредиттеледі.
Жал ақысы келіп түссе ... ақша ... ... дебеттеліп,
334 шоты кредиттеледі.
Жал ақысы тиесілі өндіріс шоттарында, яғни ... ... - егер де ... ... ... сферада пайдаланылса;
811 - егер де негізгі құралдар тауарды сатумен байланысты болса;
821- егер де ... ... ... ... ... ... 687 шоттың кредитінде көрініс табады.
Жалға алынған негізгі құралдар жалға алушының талаптарына сай ... ... олар ... ... құралдарға жөндеу жұмысын жүргізеді,
бірақ ол үшін алдымен жалға берушінің келісімін алады.
Жалға алушының жүргізген күрделі жөндеу ... ... ... ... ... ... шарт жағдайына байланысты болып келеді. Егер де
жал ақысы келешектегі есеп кезеңдеріне жатқызылатын болса, онда 342 ... шоты ... және ... ақша ... шоты ... есептік кезеңі жеткен кезде, тиесілі жал ақысы өндіріс шоттарына (9-
ші бөлімдегі) немесе 8-ші бөлімдегі шоттарына ауыстырылады.
Енді біз ағымдағы жалгерлікке байланысты ... ... ... ... ... ... жалгерлік. Қаржыландырылатын жал өз мәні бойынша
жалға алушының есебінен ұзақ мерзімге алынатын ... ... ... жал- ... ... құқымен байланысты, жалға
берушінің олжасымен қоса, онымен байланысты болатын тәуекелділіктіңде үлкен
бір бөлігін жалға ... өз ... ... Бұл ... ... ... мүліктерді өз балансында көрсетеді. Ал жалгерлік кезеңдегі құқықтың
өзі ... ... ... ... ... ... есебінде келесі жайттар айқын көрсетілуі тиіс:
қаржыландырылатын жалгерлікке алынған мүліктің ... ... ... ... бойынша ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелер; қаржыландырылатын
жалгерлік және мерзімі бір жылдан артық ... ... ... ... ... ең ... жалгерлік төлемдер (төлемдердің
жүзеге асырылу мерзімі мен сомалары ... ... ... ... міндеттемелер; жалгерлікті немесе мүлікті сатып алу уақытын
ұзартуды тандау ... ... ... ... ... және ... да күтпеген жағдайлар.
Жалға берушінің қаржылық есебінде келесі жайттар айқын көрсетілуі
тиіс: қаржыландырылатын жалгерлікке жалпы капитал ... ... ... ... ... ... ... пайдаланбаған табыс; активтердің
құны, сондай-ақ осыған байланысты есепті кезең ішіндегі активтердің түрлері
бойынша жинақталып ... ... ... ... ... ... құқының басым бөлігі мынадай
жағдайда берілуі мүмкін:
* жалға алынған мүлікті тұрақталған (тіркелген) бағасы бойынша ... ... ... ... ... жалға алушының сатып алу құқығы бар
болса;
* егер де ... ... ... пайдалану қызметінің мерзімі 80%-ке
жетсе;
* егер де негізгі құралдың жал ... ... ... бастапқы құны оның 20%-
тін ғана құраса;
* ... жал ... оның ... құны ... жал ... ... жал мерзімі біткен соң жалға алушы жалға берушіден негізгі ... ... ... немесе алмауға құқы бар болса.
Қаржыландырылатын жал мерзімінің ... ... ... ... ... ғана баға ... көрініс табады.
Жал төлемі екі төлемнен тұрады: қаржыландырудан (яғни, пайыз бойынша
төленетін шығысынан) және ... ... ... ... ... ... ... (негізгі міндеттемесін өтеуден).
Жалгерлік төлем: ағымдағы бағасы бойынша немесе ... ... ... ... үшін ... ... ескере отырып)
есептелінуі мүмкін.
Дисконтталған құн бойынша есептеген ... жал ... өте ... деңгейін анықтау үшін қарастырылған пайыздық мөлшерлемесін
пайдаланады, ал егер де оны ... ... ... жағдайда қарыз
капиталына пайдаланатын өсіп (артып) отыратын ... ... ... ... ақша ... ... ... арнайы кестесінен алынып анықталады және ол келесідей формула
бойынша есептелінеді:
FV = PV(1+r) п
Мұндағы, ҒУ - п ... ... ақша ... ... ... РУ ... ... салынған сомасы; г - пайыздық мөлшерлемесі; п - ... ... ... ... ... ... ... өсіп (артып) отыратын пайыздық
мөлшерлеме - бұл пайыз мөлшерлемесі, оны осы ... жал үшін ... ... ... бұл ... ... алушы жал басында басшылыққа алады.
Жалгерлік мерзімінің барысында келісім-шартқа сәйкес жалға берушіге
минималды жал ... ... жал ... - бұл ... түрі, оны жалгерлік ... ... ... ... асырады (көрсетілген қызмет құны мен ... ... ... олар ... ... ... ... жал жағдайында қабылданған ... ... ... ... ... ... бойынша және 683 ... ... ... ... ... табады.
Жалгерлікке берілген активтер үшін төленетін пайыздар сомасына 831
"Пайыздар ... ... шоты ... және 684 ... тиіс
пайыздар" шоты кредиттеледі. Ал олар өтелген кезде 684 шоты ... ... ... 42, 43, 44, 45 шоттар бөлімшесі кредиттеледі.
Қаржыландырылатын жалдың жағдайы бойынша жалға алушы жалға алынған
активтердің ... ... ... ... ... ... байланысты мына шоттар дебеттеледі:
935- егер де негізгі құралдар мен материалдық емес ... ... ... - егер де ... құралдар мен материалдық емес активтер әлеуметтік
аясында пайдаланылса;
811 - егер де негізгі құрал тауарды ... ... сату ... ... - егер де ... кұрал жалпы шаруашылық қажеттілігіне арналған ... ... ... ... ... ... жалға алушы жалға алынған ... ... ... ... ... Ол ... ақша ... шоттары
кредиттеліп, 683 шоты дебеттеледі. Бұл кезде 683 шоты 12 ... ... ... ... ... ... жал ... есепке алу үшін жалға беруші мынадай синтетикалық шоттарды
пайдаланады:
* 334 "Басқа да" ... ... жал ... ... 332 "Есептелген пайыздар";
* 724 "Акция бойынша ... мен ... ... ... жал ... бойынша пайыздары" субшоты.
Жалға берілген мүліктің құны есепке түсетін жал ... ... құн ... ... ... яғни ... ... үшін
төленетін пайыз сомасы қоса есептелінеді. Қаржыландырылатын жал ... ... ... инвестицияланған капиталдың қайтарылғаны ретінде
қарастырады және табыс ... ... ... Ал ... жал ... салған күрделі салымдарынан түскен табыс ретінде танылады. Әрекет
етіп тұрған негізгі құралды қаржыландырылған жалға берген ... 805 ... ... ... дебеттеледі; сол берілген активтің жинақталған тозу
сомасына 13 бөлімшенің шоттары дебеттеліп, 12 ... ... Ал ... ... ... ... активтің құны 334
дебетінде және 705 кредитінде көрініс табады.
Болашақта алынатын жал ... 332 ... және 611 ... Егер сол ... ... онда 611 шоты ... және ... кредиттеледі.
Егер де жалға алушы жалға берілген активті өз мерзімінен бұрын сатып
алса, онда одан алдағы ... ... ... жалға беруші қызыл
жазумен жазады, ол кезде 332дебеттеліп, 611 шоты кредиттеледі.
Мысал. Жал ... аз ... ... ... ... үшін
қарастырылған пайыздың мөлшерлемесін қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... жүргізуші
субъектілер құрал-жабдықты жалға беру үшін, өзара мынадай жағдайлар ... ... ... ... ... бес ... ... болып
шешілді; жал төлемі әр жылдың соңында төленетін болды; құрал-жабдықтың
ағымдағы ... яғни ... ... ... кұны 220000 ... ал бастапқы
құны 230000 теңге; жинақталған тозу ... 10000 ... жал ... ... ... 8%; жал ... ... оның дисконтталған
құны 250000 теңге құрайды деп болжаған, демек құрал-жабдықтың кепілденбеген
сомасы 20000 теңге құраған; жал ... ... соң ... ... ... ... ... саясатта оның тозуы бірқалыпты әдіс
бойынша есептелінетін болып қарастырылған.
Кесте 7. Жал ... ... ... ... ... ... ... |жалгерлік |жалгерлік |пайыздық ... ... ... |төлемі |мөлшерлемесі |өтеу үшін | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ( 8%) | | ... |200 000 |50 000 |16 000 |34 000 |40 000 ... | | | | | ... |166 000 |50 000 |13 280 |36 720 |40 000 ... | | | | | ... |129 000 |50 000 |10 342 |39 658 |40 000 ... | | | | | ... 622 |50 000 |7 170 |42 830 |40 000 ... | | | | | |
| |46 792 |50 000 |3 208 |46 792 |40 000 ... | | | | | ... | | | | | ... | |250 000 |50 000 |200 000 |200 000 ... ... ... лизинг-бұл мүліктің толық құнын төлеп
алатын мүліктің түрін жалға алу, онда уақытша пайдалануға ... ... ... ... ... және пайдаланатын мерзіміне
жақын болады. Лизингтік мәміленің тараптары:
* лизинг беруші (жалға беруші);
* лизинг алушылар (жалға алушылар) ... ... ... ... қаржылық лизинг - бұл инвестициялық қызметтің
бір түрі;онда:
* лизинг беруші сатып ... ... ... ... ... өз ... алуды, сосын оны лизинг алушыға белгілі бір ақыға,
белгілі
бір мерзімге, ... бір ... ... ету ... және ... ... ... міндетіне алады. Бұл кезде лизинг бұйымы лизинг
алушыға ... оның ... ... ... ... 80% бөлігіне сәйкес келуі тиіс;
* лизинг алушы келісім-шартқа сәйкес төленуге жататын төлемдерді ... ... ... тұруды өз міндетіне алады. Келісім-шарттың мерзімі
өткен соң, лизинг бұйымы лизинг ... ... өтуі ... егер бұндай
жағдай шартта қарастырылған болса.
Лизинг бұйымдарына: ғимараттар, қондырғылар, ... ... ... ... жер ... т.б. ... жатады. Лизинг
бұйымына бағалы қағаздар, табиғи ресурстар жатпайды.
Лизинг лизингтік мәмілеге қатысушылардың ... ... және олар ... болып бөлінеді:
-қайтарылатын лизинг — лизингтің бір түрі, онда сатушы осы ... кері ... ала ... ... ғана ... алушыға лизинг ретінде
сатады;
банкі лизингі - лизингтің бір ... онда ... ... ролін банк
атқарады;
толық лизинг- лизингтің бір түрі, онда лизинг беруші ағымдағы жөндеу
және оның лизинг бұйымына (нәрсесіне) техникалық ... ... ... ... ... бір түрі , онда лизинг алушы ... ... оның ... ... ... ... қызмет көрсету жұмысын
атқарады.
Лизинг өз нысаны бойынша ішкі және халықаралық ... ... ... ... ... ... де, лизинг алушы да және сатушы да Қазақстан
Республикасының резиденті болып табылады. Халықаралық ... ... ... ... емес тұлғалары жүзеге асырады.
Лизинг берушінің де, лизинг алушының да және ... да ... ... ... алу-сату келісім-шартымен және Қазақстан
Республикасының заң актілерімен белгіленеді. Лизинг келісім-шарты ... ... ... ... тиіс, онсыз ол келісілген деп саналмайды:
келісімшарт жасалатын нәрсесі; лизинг нәрсесін ... ... ... ... кім ... ... ... лизинг нәрсесін лизингті
алушыға берудің мерзімі мен ... ... ... мерзімділігі мен
мөлшері; лизинг нәрсесінің құны; ... ... ету ... ... ... ... меншігіне өту жағдайы; лизинг нәрсесін суреттеу
(сипаттау); лизинг нәрсесін ұстау мен ... ... ... ... атына лизинг нәрсесін мемлекеттік тіркеуден өткізуін екі жақтың
біріне жүктеу; лизинг келісім-шарты бойынша ... ... ... ... үшін ... ... жүзеге асыратын шаралары;
тараптардың жауапкершілігі. Қозғалмайтын мүліктер бойынша жасалатын келісім-
шарттар міндетті түрде, заң ... ... ... ... ... ... мүліктер қойылған кепілдік ретінде міндетті
түрде мемлекеттік тіркеуге жатады. Лизинг нәрсесін сатушы тікелей лизинг-
алушының алдында ... ... ... ... ... ... Егер
де сатушы лизинг алушының қойған талабымен келіссе, онда лизинг алушыға
берілетін лизинг нәрсесінің ... ... ... міндетті түрде лизинг
берушімен келісуі тиіс. Лизинг алушыныңда, лизинг ... ... ... ... ретінде жүреді.
Лизинг бойынша марапаттау өз кезегінде екі әдісті пайдаланады: не өсіп
(артып) отыратын пайыздық мөлшерлемесін, немесе алдын-ала ... ... ... ... ... ... операциялар онда қарастырылған келісім-шарттың ... ... ... ... ... ... ... Жиынтық есеп
Шаруашылықты жүргізуші субъект қолданылып ... ... ... тиісті үйлерді, ғимараттарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдары мен
құрал-саймандарды басқа субъектілерге беруге, айырбастауға, жалға ... ... ... ... ... баланстан шығарып тастауына
болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды ... ... ... және ... ... ... жою ... болғанда; құрылыс жүргізгенде;
кәсіпорында, цехтарда немесе ... ... ... ... қайта
жабдықтағанда; кеңейткенде; негізгі табыннан малдарды ... ... ... ... мен ... ... ... жағдайлары өзгергеңде; баланстан тегін бергенде; ... және ... ... ... ... ... өткізгенде және айырбастағанда жүзеге асады.
Объектілер толық немесе ішінара (объектіні қайта жабдықтау және
жаңалау кезінде) ... ... ... жою тәртібіне сәйкес,
пайдалану мерзімі біткен, табиғи зіл-залалының және апаттардың нәтижесінде
өзінің өндірістік мәнін жойған, ... ... ... экономикалық жағынан
тиімсіз немесе мүмкін болмаған жағдайда және оларды іске асыруға ... ... ... ... беруге болмайтын тозығы жеткен
ғимараттар, құрылыстар, құрал-жабдықтар, сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... жарамсыздығын анықтау үшін, сондай-ақ
қажетті құжаттарды дайындау үшін (құрылтайшылардың немесе уәкілдіктердің
жиналысында ... ... ... бұйрығымен комиссия құрамы
тағайындалады, оның ... бас ... ... ... жетекшісінің
орынбасары, бас бухгалтер немесе оның орынбасары, материалдық
жауапкершілігі бар тұлғалар, меншік иесінің өкілі, ... ... ... ... ... шығарғанда) бар тұрақты жұмыс
істейтін комиссиялар құрылады. Негізгі құрал-жабдықтардың кейбір түрлерін
баланстан шығарғанда комиссияға арнайы салалық мамандар да ... ... ... ... ... инженер-технологтар, мал дәрігерлері, ... ... және т.б. ... жұмыс істейтін комиссиялар есептен шығарылатын қажетті
объектілермен тікелей танысып, ... ... ... ... ... одан әрі
пайдалануға жарамсыздығын; есептен шығару себептерін, ... ... ... ... ... ... кінәлілі тұлғаларын; кейбір
тораптардың, тетіктер мен материалдың ... ... ... бағасын анықтайды; негізгі құрал-жабдықтардың есептен шығару
актілерін ... ... ... ... төл ... этаптық
жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, ... ... ... ... және тағы басқа қолда бар құжаттарды пайдаланады.
Үйлер мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, қайта
қалпына ... ... ... ... жағдайда немесе тиімсіз болғанда,
тракторлар, автомобильдер, өздігінен жүретін ... - тек ... ... мен ... ... ... ... көп жылғы
ағаштар - биологиялық өсіп-өнуі біткенде, өндірістік мәнін толығымен
жоғалтқанда, ... ... ... ... ... ... есептен шығарылады. Бұл кезде субъектілер ... ... ... көлік құралдарын және басқа
мүлікті қалыптық (нормативті) пайдалану мерзімі біткенге дейін ... мен ... ... ... жарамсыз болған жағдайда ғана
есептен шығарады.
Негізгі құрал-жабдықтарды (автокөлік құралдарынан басқа) толық ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды жою туралы
Акт арқылы жүзеге асады. Актіні субъектінің басшысы тағайындаған ... ... ... адам екі дана етіп ... Актінің 1-ші данасы
бухгалтерияға беріледі де, екіншісі негізгі құрал-жабдықтардың ... ... ... және ол ... ... кейін қалған қосалқы
бөлшектерді, материалдарды, металл сынықтарын және тағы басқаларын қоймаға
өткізуге негіз болып табылады.
Есептен ... ... ... ... және ... бұзғаннан, құрал-жабдықтарды бөлшектегеннен түскен материалдық
құндылықтардың бағасы актінің "Объектіні есептен шығару ... ... ... ... Акт ... көрсетілген (81-бет).
Баланстан автокөлік құралдарының барлық түрін ... ... ... ... ... ... актісінде" көрсетіледі. Актіні комиссия
екі дана етіп дайындап, субъектінің басшысы немесе ... ... Бір ... берілсе, екіншісі негізгі құрал-жабдықтардың сақталуына
жауапты тұлғаға беріледі де, ол ... ... ... ... қалған материалдық құндылықтар мен металл сынықтарын қоймаға
тапсыруға ... ... ... ... ... және ... түскен материалдық
құндылықтар бағасы "Автомобильді (тіркемені, жартылай тіркемені) ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Объектіні есептен шығарған кезде, оған қысқаша сипаттама ... оның ... шығу ... негізгі запас бөлшектерінің жағдайы
көрсетіледі және олардың жөндеуге жарамдылығы да айтылады. Егер де ... ... ... және тағы ... да ... ... есептен шығарылатын болса, онда актіге қоса тиісті құжаттары да
бірге тіркеледі. Актіні кәсіпорын басшысы бекітеді. Тек ... ... ... ... ... ... запас бөлшектері пайдалануы мүмкін
болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті шоттар бойынша кірістеледі.
Негізгі ... ... ... ... ... ... жою нәтижесінде алынған материалдық құндылықтарға жауапсыздықпен
қарау (жойып немесе өртеп жіберу) анықталса, онда оған ... ... ... ... жауапқа тартылады.
Басы артық, пайдаланбайтын құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын,
приборларды, құрал-саймандарды, ... ... ... және ... ... ... немесе жеке тұлғаларға сатуға болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды бір кәсіпорыннан екінші бір кәсіпорынға беру
кезінде екі дана етіп акт ... Акт ... ... ... мен ... ... ... түгендеу тізіміне
негізгі құрал-жабдықтардың кәсіпорын балансынан шығарылғаны туралы белгі
соғады.
Негізгі құралдар субъектінің өз ... ... ... орын ... орын ... актісімен рәсімделеді. Оның негізінде негізгі құрал-
жабдықтардың
бір орыннан екінші орынға көшуі туралы объектілердің тұрған жеріндегі
мүліктік ... ... және ... ... карточкаларына белгі
соғылады. Негізгі құралдар шаруашылық ішінде орын ауыстырғанда 12 "Негізгі
құралдар" бөлімшесі ... ... мен ... ... ... жазылады.
Негізгі құрал-жабдықтарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға
түседі де талдамалық есеп тізімдемесіне жазылады.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға келіп
түседі, және ол талдамалы есеп тізімдемесіне жазу үшін негіз болады, ал ол
12 ... ... ... ... ... бойынша
жүргізіледі.
1.8. Негізгі құралдарды түгелдеу, қайта бағалау және есеп ... ... ... ... ... анықтау және олардың сақталуына
бақылау жасау мақсатында субъекті басшылары нормативтерді, ... ... да ... сондай-ақ есеп саясатын басшылыққа ала отырып оқтын-
оқтын негізгі құралдарға мүліктік түгелдеу жүргізіп отырады.
Бухгалтерлік есептің 24 ... ... ... ... ... стандартына сәйкес әрбір шаруашылық ... ... ... ... ... түгелдеу жұмысын жүргізіп отыруды белгілейді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу жылдық қаржылық есеп беру ... ... ... ... ең аз дегенде 1 рет, ... ... ... ... және басқа жылжымайтын объектілерді үш
жылда 1 рет; өнім беретін және жұмысқа пайдаланатын малды тоқсан сайын ... ... ... алдында (есепті жылдың 31 ... ... ... міндетіне негізгі құралдардың нақты барлығы,
техникалық жағдайы туралы дәл, толық ... ... ... ... алу, мәліметтермен салыстыру шаралары да жатады. Негізгі құралдардың
нақты бар-жоғы және техникалық жағдайы туралы ... ... ... ... ... тізіміне" жазылып, мүліктік түгелдеу
біткеннен кейін субъектінің ... ... ... толық аты көрсетіліп, олардың техникалық сипаттамалары
берілуі тиіс. Жалға берілген ... ... ... немесе уақытша
пайдалануға берілген негізгі құралдар бойынша келісімдердін, ... ... ... және ... ... ... тізім
төменде көрсетілген.
Мүліктік түгелдеу тізімдерін жасамастан бұрын мүліктік ... ... ... және ... ... ... екенін; техникалық
паспорттар мен басқа техникалық құжаттардың бар-жоғын және оларда қандай
күйде екендігін; жалға ... ... ... ... алынған негізгі
құралдардың құжаттарын тексеру қажет. Егер де құжаттары жоқ болса, оларды
алдыртуды және ... ... ... жөн. ... ... алу ... және ... құжаттардың бір-бірімен сәйкестігін
тексереді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу кезінде комиссия міндетті ... ... ... ... ... ... мүліктік түгелдеу
тізімін, ретін және негізгі ... және ... ... ... ... ... ... ғимараттарды және басқа да
жылжымайтын мүлікті мүліктік түгелдеу кезінде, көрсетілген объектілердің
субъектіге тиісті екендігін ... ... ... ... субъектінің пайдалануындағы (меншігіндегі) жер телімдерін,
су тоғандарын және басқа ... ... ... ... құқын
растайтын құжаттардың да бар-жоғы тексеріледі.
Есепке алынбаған объектілер, ... ... ... ... ... ... еместігі айқындалса, комиссия
мүліктік ... ... және ... ... ... ... жөніндегі жеткіліксіз болған, сондай-ақ дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша - олардың
қандай материалдардан (қандай мақсатқа пайдаланылатынын) салынғанын және
сол ... ... ... және ... өлшеу арқылы), көлемі
(жалпы, пайдалы көлемін), қабаттар (этаждар) саны (подвалсыз, ... ... ... ... ... және ені (түбі мен беті
бойынша), ... ... түбі мен ... (құлама бетін) бекіту
материалдары; ... ... ... ... ... түрі ... жолдар бойынша - жолдардың түрлері (шоссе, ... ... ... ... ені т.б. ... алынбаған объектілерді мүліктік түгелдеу кезінде бағалау әрекет
етіп тұрған баға мен ұдайы өндіріс жағдайларын ескеріп есепке алынуы ... ... ... ... салынғанын немесе алынғанын,
жасалған шығындардың қаржыландырылған көзін мүліктік түгелдеу комиссиясы
белгілеп, оны хаттамада ... ... ... өзінің негізгі мақсатына сай ... ... ... Егер ... ... жаңғыртылып, өзгертілсе,
кеңейтілсе немесе қайта жарақтандырылып, өз қолдану ... ... ... ... ... мақсатына сай тізімге тіркеледі.
Өнім беретін ірі малдар мен жұмыс көліктері мүліктік ... ... ... ... ... ... ... аты, туган жылы, (жасы) тұқымы, қоңдылығы, тірідей ... ... ... ... ... және ... (қалпына келтірілген) құны
көрсетіледі. Мал тұқымын (тегін) сапасы ... ... ... Ірі қара мал, ... ... ... ... және аталық) және
асыл тұқымды қой мен басқа мал ... ... ... ... жазылады.
Негізгі табындағы мал топтық ретімен есепке алынып, ... жасы ... ... ... әр топ ... тірідей салмағы мен мал басы
көрсетіліп тіркеледі.
Егер де комиссия күрделі сипаттағы жұмыстар (этажға этажды қосу, ... ... ... ... ... мен ... жойылуы
(конструкциялық элементтерінің кейбір қабаттарын жою) бухгалтерлік есепте
көрсетілмегенін байқаса, оңда ... ... ... ... ... ... өсу немесе кему сомасын анықтап, тізімге өзгерістерді
енгізуі ... ... ... ... ... ... күрделі
өзгертілгенін анықтап, олардың себептері мен кінәлі тұлғаларын тауып және
бухгалтерлік есептің регистрлерінде көрсетілуін қамтамасыз етуі ... ... мен ... құралдары мүліктік түгелдеу
тізіміңде заводтардың, дайындаушы кәсіпорындардың ... ... ... ... ... және т.б. ... ... тектес шаруашылық заттарының, саймаңдардың, станоктардың құндары
бірдей болса, бір цехқа ... ... ... бөліміне бір уақытта
түссе, мүліктік түгелдеу тізімдеріне осы ... ... мен саны ... ... ... ... берілген реттік саңдары
(нөмірлері) ешқашан ... ... ... ... объектілерді
байқамай (қателесіп) негізгі құралдардың басқа тобына, яғни ... ... сай емес ... ... ... ... ... дұрыс
болмағаны анықталғаңда ғана жүзеге асырылады.
Мүліктік түгелдеу кезінде кәсіпорыннан тыс жерде тұрған немесе ... ... ... ... ... және өзен ... теміржолдың
жылжымалы құрамы, автокөліктер, күрделі жөндеуге жіберілген машиналар мен
жабдықтар және т.б.) ... ... сырт ... ... алдында мүліктік
тізімдеуден өтеді.
Пайдалануға жарамайтын және жөндеуге келмейтін негізгі құрал-жабдықтар
мүліктік ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға қосылған мерзімі мен мардымсыз болып қалуының
себептерін (бүлінген, әбден тозған т.б.) ... ... ... ... ... негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу кезінде жалға
немесе жауапты сақтауға алынған негізгі ... ... ... ... ... ... ... алынғандығын растайтын
құжаттарға сілтеме жасалады. Ол ... ... ... ... аты; ... немесе сакгау мерзімдері көрсетіледі. Мүліктік
тізімнің бір данасы кәсіпорындарға жіберіледі.
Мүліктік ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Бұл объектілердің тозуын нақты техникалық
жағдайына қарап белгілейді.
Негізгі құралдардың есепке алынбаған объектілерінің баланстық ... ... ... ... ... ... ... де, 722
"Негізгі қүралдарды сатудан түскен табыс" шоты кредиттеледі; тозу сомасына
122-125 шоттары дебеттеледі және 13 "Негізгі құралдардың тозуы" ... ... ... ... кем ... ... ... операциялар жоғарыда
көрсетілген.
Мүліктік түгелдеу нәтижелері сол мүліктік түгелдеу аяқталған ... ... ... Есепке алынбаған негізгі құралдарға жаңа ... ... ... кем ... ... ... баланстан
есептен шығарылады, ал оның карточкасы "Мұражай"беліміне орналастырылады.
Мүліктік түгелдеудің мәліметтері "Негізгі құраддардың мүліктік ... ... ... ... ... тек ... мәліметтерде алшақтықтар болған кезде. Салыстыру ведомосы теменде
келтірілген.
Кем немесе артық ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ болашақта жағымсыз
құбылыстардың алдын алу жөне кінәлілерге қатысты ... ... ... ... ... ... жасаған хатгамасы — ең басты
кұжат болып табылады.
Негізгі құралдарды қайта багалау 6 бухгалтерлік есеп ... ... ... ... құнын белгілі бір күнге әрекет етіп
тұрған бағасымен ... ... үшін ... қайта бағалау
жүргізіледі, содан соң ол есепте және есеп беруде керініс табады. Әрекет
етіп ... ... ... ... ... ... субъектілер
заңмен үштастырылған негізгі құралдардың индексациялауының ережесі мен
тәртібі туралы ... ... ... ... Қайта бағалаудың барысында
негізгі кұралдардың нақты бары жөне ... ... ... ... құны мен тозу ... ... дәл жөне толык, мәлімет алынады.
Негізгі кұралдарды кайта ... ... ... ... ... анықтаудың экономикалық тиімді ... ... ... ... ... өте ... роль ... Және ол
негізгі құралдарды белсенді ... ... ... ... мүмкіндік береді. Негізгі кұралдарды қайта
бағалау техникалык, професстің дамуын есепке ала отырып, ... ... ... бола ... қазіргі заман талабына сай ұдайы
өндірісті жетілдіруге қажетті жағдайларды жасап, негізгі құралдарды ... ... ... жол ... ... ... бағалауды жүргізу үшін түгелдеу комиссиясы
сияқты комиссия кұрады және кәсіптенген бағалаушыларды шақырады, ал ... ... ... ... келетін бағасын шығарады. Қайта ... сол ... ... ... ... ... жүргізеді.
Негізгі кұралдарды қайта бағалау үшін, олардың бастапқы құны, қызмет ... ... ... қайта бағалаудың ең негізгі мәліметі болып
табылады, яғни кайта бағалау кезінде оларды негізге алады.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... өз ... ... ... ... түрған қондыруға арналған күрал-жабдыктарын;
аякталмаған күрделі құрылыстарын ... ... ... бағаланған сомасына негізгі құралдардың ағымдағы немесе бастапқы
құны артқан кезде, олардың ... 12 ... ... ... тиісті
шотгары дебеттеледі де және сонымен қоса арткан меншік капиталының сомасына
541 шоты кредиттеледі. Осымен катар, есептелген тозу ... да ... ... ... ... бағалау
|Негізгі |Негізгі |дың ... ... |дың ... тобы ... ... |құралдар |тозуы,теңге |
| ... ... ... ... |
| ... ... |дейінгі |бағаланғаннан |
| | ... | ... ... |400 000 |408 000 |212 000 |216 240 ... | | | | ... ... |800 000 |816 000 |440 000 |448 800 ... |1200 000 |1224 000 |652 000 |665 040 ... | | | | ... |- |+24 000 |- |+13 040 ... | | | | ... ... ... (ағымдағы) құнының қайта бағаланған
сомасына, яғни 24 000 тенгеге 12 "Негізгі ... ... ... ... және 541 "Негізгі құралдарды кайта бағалаудан косымша
төленбеген капиталы" шоты ... Ал ... ... ... тозу ... яғни 13 041 ... 541 шоты ... 13
"Негізгі құралдардың тозуы" бөлімшесінің шоттары (131-134) ... ... ... ... құны ... ... онда сонымен
бірге тозу сомасы да өседі, ал керісінше болған жағдайда, олардың баланстық
құны шамадан тыс артып кетеді.
Инфляция ... ... ... ... ... ... ... құралдардың бағасын және де өнімнің, жұмыстың және
қызметтің өзіндік ... ... ... реттеуді көздейді.
Егер бұрындары қайта бағалауға қатыспаған негізгі құралдардың құны
арзандаса (бастапқы құны ... онда ... ... ... ... ... ал ... жасалған тозу сомасы жай табыс ретінде
танылады.
Мысал. Автомобильдің бастапқы құны 900 000 ... ... ... ал ... сомасы 63 000 теңге болған. Қайта ... ... ... құны 630 000 ... ... ал түзетілген тозу сомасы 44 100
теңгеге тең болған. Бұл бойынша бухгалтерлік есепте келесі ... ... ... құнының арзандатылған сомасына (270 000 теңге) 845 ... 124 шоты ... ... тозу ... (18 900 ... 133 шоты дебеттеліп, 727 шоты
кредиттеледі.
Егер бұрындары қайта ... ... ... ... ... (бастапқы құны азайса), онда бұрындары арзандатылған соманың
шегінде қосымша төленбеген капиталдың ... ... ... ал ... сома ... ... бағаланған сомасынан асып түссе, онда ол шығын
ретінде танылады, ал ... тозу ... жай ... ... танылады.
Қойма ғимаратының (жайының) бастапқы құны 700 000 теңге болсын делік.
Қызмет ету ... 7 жыл. ... ... ... ол 910 000 теңге
құрады, бұл кезде жинақталған тозу сомасының деңгейі 49 000 ... ... ... ... ... ... етіп қайта бағалау кезінде, түзетілген
тозу сомасы 63 700 теңгеге жетті.
Қойма ғимаратын (жайын) екінші рет ... ... ... ... ол 63 700 ... ... ал ... тозу сомасы 95 550 болды,
бірақ осы соңғы түзетуден кейін 66 884 теңгеге жеткен.
Бухгалтерлік ... ... рет ... ... нәтижесі келесі
жазбалар аркылы көрініс табады.
1.Бұрындары жүргізілген қайта бағалаудың шегінде құнның азаюы:
-бастапқы (ағымдағы) кұнының арзандатылған ... (910 000 - 700 000 ... 000) 541 шоты ... 122 шоты кредиттеледі;
-арзандатылған тозу сомасына (63 700 - 49 000 = 14 700) 131 ... 541 шоты ... ... жүргізілген қайта бағаланған сомасынан артық құнын азайту:
-бастапқы (ағымдағы) құнының арзандатылған сомасына (273 000 - 210 000= 63
000) 845 шоты ... 122 шоты ... тозу ... (28 666 -14 700 = 13 966) 131 шоты ... шоты ... ... ... қайта бағалау нәтижесінде оның құны азайса, ал
содан соң өссе, онда ... ... ... ... құнының сомасын
орнына(қалпына) келтіруге тура келеді.
Орнына келтіруге жататын, яғни ... ... ... ... сомасы табыс ретінде танылады.
Мысал. Ғимараттың бастапқы құнын қайта бағалау кезінде ол ... ал оның ... ... бағасы 2000000 тенге болатын, яғни 300000
тенгеге азайған. Ал жинақталған тозу ... да 50000 ... 42500 ... ... ... рет қайта бағалаған кезде, оның құны 2100000 тенге
құраған және тозу сомасы да 52500 теңгеге ... осы ... ... ... ... ... жасалады.
бірінші қайта бағалаудың нәтижесі бойынша (300000 теңгеге) 845 шоты
дебеттеліп, 122 шоты ... ... ... 7500 ... 131 ... 727 шоты кредиттеледі;
екінші қайта бағалаудың нәтижесі бойынша (300000 тенгеге) 122 ... 727 шоты ... ... ... 845 ... 131шоты кредиттеледі, ал 100000 теңгеге 122 шоты дебеттеліп,
541 шоты кредиттеледі, содан соң, яғни ең ... 2500 ... 541 ... 131 шоты ... пайдалану барысында қайта бағаланған сомасына амортизацияны
есептеу әдісімен анықталған сомасын таратылмаған табысқа жатқызылады.
Негізгі құралды ... ... ... ... ... ... ... таратылмаған табысқа жатқызылады.
Мысал. Объектінің бастапқы құны 180000 теңге құраған, амортизациясы
бір қалыпты ... ... ... ... соның нәтижесінде
жинақталған тозу сомасы 40000 теңге құраған. 01.01.02. жылы негізгі ... ... ... ... негізгі құралдың ағымдағы құны 234000
теңге құраған, құнына пара-пар етіп ... ... ... ... - 52000 ... ... Қызмет ету мерзімінің соңына ... 4 ... тозу ... ... ... ... ... бағалаудың
нәтижесі бухгалтерлік есепте актив құнының өсімін береді, ал ол ... ... ... ... ... Өсу ... 42000 ... [(234 000 - 180 000) - (52 000 - 40 000)].
Қайта бағалау сомасы объектіні ... ... ... 4 ... ... ... ... жатқызылады, яғни оның жыл сайынғы
жатқызылатын сомасы 10 500 теңге ... (42 000/4 ... ... субъектінің бухгалтерлік есебінде жыл сайын 10
500 теңге сомасына жазбалар жасалады, яғни 541 шоты ... 561 ... екі ... ... осы ... сату ... ... қабылданған.
Бұл жағдайда, қалған екі жылдың қайта бағалау сомасы, ... ... ... 21 000 [42 000 -(10 500 + 10 ... Есеп ... ... ... мәнін ашу. Шаруашылық
жүргізуші субъектінің қаржылық есеп беруінде ... ... ... ... негізгі құралдың әрбір түрі бойынша бастапқы құны; пайдалануға
берілген және есептен шыққан ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланатын тәсілі; есептік кезеңнің басына
және соңына жинақталған амортизация сомасы; егер де ... ... ... ... ... ағымдағы құны; бағалауды жүргізудің
кезеңі және күні, әдісі, сондай-ақ эксперттік бағалауды кімнің ... ... есеп ... ... үшін ... ... негізгі құралдың бастапқы немесе ... ... үшін ... ... ... ... аяқталмаған
құрылыстың есептік кезең соңына қалған құны т.б.
2 бөлім. зерттеу объектісі «еңбекті және халықты ... ... және ... ... және ... ... ... мекемесі қызметіне
сипаттама
Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау мекемесінің негiзгi мiндеттерi
мемлекеттiк саясатты қалыптастыру, сондай-ақ ... ... ... ... ... және оны қорғау, жұмыспен қамту, әлеуметтiк
әрiптестiк, халықты әлеуметтік ... ... ... ... өз құзыретiнің шегінде көші-қон процестерiн ... ... ... ... ... ... ... нысанындағы заңды тұлға болып
табылады, өзiнiң ... ... ... ... ... мен ... үлгiдегi бланкiлерi, сондай-ақ заңнамада белгiленген тәртіппен
қазынашылық органдарында ашылған шоттары ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Мекеме белгiленген тәртіппен мынадай функцияларды жүзеге асырады:
– халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... қамтамасыз ететін стратегиялық функциялар;
– халықты ... ... ету ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау мәселелерi жөніндегі нормативтiк құқықтық
келісiмдердi әзiрлеу;
– әлеуметтік нормативтер мен ... ... ... ... және өз ... ... ... мүгедектердi әлеуметтік қорғау және оңалту саласындағы кешендi
бағдарламаларды әзiрлеу;
... ... ... ... ... әлеуметтiк
қорғауды қажет ететін жекелеген санаттарын қолдауға бағытталған
әлеуметтік көмек шараларын әзiрлеу;
... ... және ... ... және ... ... ... қағидаттарын белгiлеу;
– әлеуметтiк қызмет көрсету, әлеуметтік қызметтер мен техникалық
көмекшi (компенсаторлық) құралдар беру ... ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсету үшін жиынтық кiрiсті есептеудiң
әдiстемесiн әзiрлеу;
– денсаулық сақтау саласындағы ... ... ... ... ... ... себептерiн, топтарын және
еңбек ету ... ... ... ... ... бекiту,
мүгедектердi оңалтудың жеке бағдарламаларын әзiрлеу;
– мемлекеттiк саясатты iске асыру жөнiндегі функциялар, ... ... ... ... мүгедектiк мониторингi;
Зейнетақы төлеу жөнiндегi мемлекеттiк орталықтан (бұдан әрi - Мемлекеттiк
орталық) төленетiн ... ... ... ... мемлекеттiк
жәрдемақылардың уақытында тағайындалуын және төленуiн қамтамасыз ету;
– арнайы әлеуметтік қызметтер ұсынудың түрлерi мен нысандарын ... ... ... ... ... кедейлікті азайту жөнiндегi республикалық
бағдарламалардың, сондай-ақ денсаулық сақтау және бiлiм ... ... ... ... балаларды әлеуметтік
және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдаудың жергiлiктi
бағдарламаларының мониторингiн ұйымдастыру;
– басқа да ... оның ... ... ... ... ... шектеулi балаларды әлеуметтік қорғау
мәселелерi бойынша ... ... ... және ... ... ... әлеуметтiк қорғау, ... ... ... оның ... ымдау тілі мамандарының бiлiктiлiгiн
арттыруды ұйымдастыру;
– халықты әлеуметтік қорғау туралы заңнаманың ... ... ... ... аз қорғалған отбастарын анықтау және есепке алу, тұрмыстық
жағдайын тексеру.
Ұлы Отан соғысы ардагерлері мен тыл ... ... ... ... ... ... отбасы туралы электронды мәліметтер
базасын жасау.
Нашар тұратын отбасына атаулы әлеуметтік көмек көрсету.
Мүгедектерді ... ... , ... ... ... ... қызмет көрсету» негізінде іс-шаралар
жүргізу.
Зейнеткерлер мен мүгедектерге республика мен облыстағы санаторий мен
курорттарға баруға ... ... ... «Ульба» сауықтыру орталығының күндізгі бөліміне
жіберуге тізім жасау.
Семей ... ... ... ... салдарынан зардап
шеккендерді тіркеу және есепке алу.
1995-1997 жылдары ... ... ... ... ... қамсыздандыру саласында:
мемлекеттiк caяcaтты қалыптастыруды қамтамасыз ететiн стратегиялық
функциялар:
халықты зейнетақымен ... ... ... ... ... ... және олар ... нормативтік құқықтық кесiмдердi
әзiрлеу;
зейнетақымен қамсыздандыру жүйесiн ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар әзiрлеу;
Мемлекеттік орталықтан төленетін зейнетақылар мен ... ... ... ... ... ... ... төлеу әдiстемесiн әзiрлеу;
зейнетақы мен әлеуметтік төлемдер тағайындау үшiн қажетті құжаттарды
қабылдау және беру жөнiндегі талаптарды белгiлеу;
мемлекеттік саясатты iске ... ... ... ... және
қадағалау функциялары:
зейнетақылардың, мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайы
бойынша ... ... ... ... ... ... N 1 тiзiм ... Мемлекеттік орталықтан берілетiн мемлекеттік арнайы
жәрдемақылардың уақытында тағайындалуын және толық төленуiн қамтамасыз ету;
зейнетақы мен қамсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... саласында:
мемлекеттік саясатты қалыптастыруды қамтамасыз ететiн стратегиялық
функциялар:
әлеуметтiк сақтандыру мәселелерi жөнiндегi ... ... ... және олар ... нормативтiк құқықтық кесiмдердi әзірлеу;
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетiн ... ... және ... әдiстемесiн әзiрлеу;
мемлекеттiк саясатты iске асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... ... ... төленетін әлеуметтiк
төлемдердi тағайындау;
әлеуметтiк сақтандыру туралы заңнаманың ... ... ... ... төлемдердің уақытында және толық тағайындалуын және олардың
алынуын бақылауды қамтамасыз ету;
Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қорының қызметiн peттeу;
халықтың көші-қоны саласында:
мемлекеттiк саясатты ... ... ... ... ... ... ... жатқан көші-қон процестерiн
реттеу саласындағы ... мен ... ... процестерiн реттеу жөнiндегi нормативтік құқықтық кесiмдердi
әзiрлеу;
көшi-қон процестерiнің ағымдық және ұзақ мерзiмдi болжамдарын әзірлеу;
иммиграция квотасын ... ... ... ... ... ... есеп саясаты
Кәсіпорынның бастапқы бақылауын жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ағымдағы топтастыруы және бухгалтерлік
есептегі шаруашылық қызметіне жасалған қорытынды шолу ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
есептік саясат - бұл ... ... ... ... ... тетігі.
Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің, ... ... мен ... ... белгіленген.
Оларды жүзеге асыру барысында нақты кәсіпорынның есептік ... ... ... ... ... ез мүлкімен өзімен-өзі болушылығы (кәсіпорын ... тек заң ... ... ... ғана көрсетеді, ал қалған
барлық құндылықтар мен міндеттемелер баланстан тыс ... ... ... ... (есеп саясатының мәселесі бойынша қандай да ... ... ... ез ... болашақ кезеңде тоқтатпайтындығы
немесе қызмет масштабын қысқартпайтындығы басшылыкқа алынуы керек);
- есеп саясатын ... ... ... операциясын
көрсету әдісінің тұрактылығы, есеп беру жылының барысында міндеттеме мен
мүлікті бағалау, сондай-ақ бір есептік жылдан ... ... ... ... шаруашылық қызметіндегі фактілердің мерзімділік анықтылығы (әр
фактілердің түскен немесе төленген кезіне ... олар ... ... орын ... кезеңіне жатқызылуы керек).
Пайдаланатын есеп саясатының басты міндеті мен негізгі ... ... ... пара-пар көрсету, іс мүддесі үшін осы
қызметтің тиімділігін реттеу ... ... ... және шынайы
ақпаратпен қаптастыру.
Ол есеп процесінің барлық тараптарын қамтуы керек: ... ... ... ... деп ... өнімнің өзіндік құнын есептеу,
амортизацияны шығару, міндеттеме мен ... ... үшін ... ... ... деп осы ... синтетикалық шоттарында
көрсету сызбасы, есеп регистрлерінде осы әдістің қалай жүзеге асқандығын
айтады; ұйымдық деп осы ... ... ... ... ... оның ... ... құрылымындағы алатын орнын айтады.
Есеп саясатының әдістемелік бөлігі ... ... ... ... ... ... және ... есеп Стандартының біршама
рұксатымен бухгалтерлік есепті жүргізудің белгілі бір әдістерінен ... ... ... Егер де стандартты бухгалтерлік есепті жүргізудің
кейбір объектілері көрсетілмесе, онда бухгалтерлік есеп бойынша ... мен заң ... ... ... өзі есеп жүргізудің
процедурасын дербес әзірлей алады.
Кәсіпорын бухгалтерлік есептің келесідей ережелерін өз ... ... ... ... негізгі құралдар объектісін бағалау - бухгалтерлік
есептің №6-шы "Негізгі ... ... ... әдістемелік
ұсынысына сәйкес, пайдалануға берілген және кәсіпорынның сатып ... ... ... ... ... құралдар объектісінің бастапқы
құны анықталады; құрылтайшылардың берген объектілері - олардың ... ... ... ... ... - ... ... немесе алыс-
беріс актілерінің мәліметі бойынша; ал кәсіпорынның өзі дайындаған
объектілерін - нақты ... құны ... ... ... ... - ... ... бойынша анықталады;
- негізгі құралдың амортизациясы - бухгалтерлік есептің №6-шы "Негізгі
құралдардың есебінің" стандарттарындағы әдістемелік ... ... ... ... ... ... немесе бірнешеуін
пайдалануына болады: құнын есептен шығарудың ... ... ... құнын есептен шығару үшін орындалған жұмыстардың пропорционалды түрде
есептелінетін ... ... ... ... есептен шығарудың сандық ... ... ... ... ... қалдық құнын азайтатын әдісі. Екі және одан да көп
әдісті пайдаланған кезде, амортизацияны есептейтін тәсілін және негізгі
құралдың кандай түрі ... ... ... ... ... бір тұрі бойынша амортизацияны есептеудің бір ғана ... ... ... бір түрі ... ... ... пайдалануға болмайды; пайдалы қызмет ету мерзімі-кезеңі, негізгі
құралды пайдаланудан алынатын экономикалык олжаны ... ... ... — есептен шығарылуымен байланысты шығындары, негізгі ... ... ... ... ... қайтып пайдалануға жарайтын
құндылықтардың құнын алып ... ... ... ... - ... ... ... кезеңдігі мен
жөндеу жұмысынын мерзімі; негізгі құралды жөндеуге арналған резерв
қорларын жасауы; жөндеуді жүргізудің тісілі туралы мәселені
кәсіпорынның өзі ... ... ... ... ... негізінде дебиторлық қарыздардың қандайы күмәнді болып
табылмайтындығын, резервтерді құрудың ... және ... ... өзі ... ... ... ... жөндеу есебі. Негізгі құралды жөндеу бухгалтерлік
есепте, оның құнын өсірмейтін сызбасының (схемасының) ... ... ... ... ... ... ол ... (жұмыстың, қызметтің)
нақты өзіндік құнына жатқызылуы мүмкін немесе алдын ала ... ... ... ... Аталған схемалардың бірін таңдау, кәсіпорынның
қай ... ... де ... ... ... ... есебі. Өндіріске жатқызылатын (немесе өндіріске
есептен шығарылатын), материалдық ресурстарының ... ... ... ... туралы шешім қабылдау қажет: орташа өлшенген қүны бойынша әдісін,
ФИФО әдісін, ЛИФО әдісін ... ... ... ... әдісін
таңдайды. Шаруашылық жүргізуші субъекті аталған әдістердің ... ... ... және ол ... тауарлы-материалдық құндылықтарға пайдалануы
тиіс.
- басқарушы есеп. Есептің бұл түрі сыртқы пайдаланушылардың кең ... ... ... ... оның есеп беру талабына сай келетін
үйлестірілген регистрлері де жоқ, ... оны ішкі ... мен ... ... ... түрғыдан алғанда, кәсіпорын ол үшін шоттардың
Бас жоспарындағы шоттарды немесе өндіріс шоттарынын жүйесіне қосымша немесе
жекелеген шоттарын қолдануына болады. Бірақ ол кезде ... ... және ... ... ескеріледі;
- өндіріске кеткен шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
есебінің ... ... ... мен есеп ... ... мен тікелей көрсету тәртібін анықтайды. ... ... ... ... ... ... құнның калькуляциялауы мен өндіріске
кеткен шығынын есептеу үшін нормативтік немесе тапсырыстық, немесе бөлістік
әдістерінің бірін немесе бірнешеуінің үйлескен түрін таңдай алады.
Таңдап ... ... ... ... шала ... ... шала
фабрикатсыз нұсқасымен жүргізілуі мүмкін.
- үстеме шығыстарын ... және ... ... №7 ... ... ... есеп ... келтірілген
әдістемелік ұсыныстамасында үстеме шығыстарын құрайтын шығындар тізіміне
өндіріс ... ... ... ... ... ... енгізуге құқылы; құрал-жабдық пен ... ... ... ... ... ... ... және дайындауға кеткен шығыстары
және ... ... ... ... ... ... ... олардын үлес салмағы айтарлықтай көп болмаса, онда олардың есебі
жекелеген субшоттарда ... ... ... ... ... ... әдістемесі мен олардың ... ... ... ... ... ... үстеме шығыстарының нормативтік
деңгейіне парапар (пропорционалды) етіп, тікелей материалдық шығыстарына
парапар етіп, тікелей ... ... ақы ... пара-пар етіп, немесе
оңайлатылған экономикалык әдістерді пайдалану ... ... ... мысалға, бұйымның тұтыну қасиетін және оның өндеу шығысынан
алынған күрделендірілген коэффициенттері бойынша;
- ... мен ... ... Міндетті түгендеумен қоса,
қүндылықтардың нақты барын тексеру үшін ... ... ... ... ... Бұл ... ... олардың кезектілігін, түгендеуді
жүргізудің күнін, мүліктер мен міндеттемелердің тізімін белгілейді;
- бухгалтерлік есеп нысаны. Кәсіпорын бухгалтерлік есеп нысанын өзі ... ... ... және есеп регистрлерін, жүйелілігін, жасау
техникасын, ... ... ... нақты (іс жүзінде) пайдаланатын шоттар жоспары. Кәсіпорын шотгардың бас
жоспарын басшылыққа ала ... ... ... шоттарын іріктей
алады, яғни оның құрамына кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық, қызметін ... ... ... ... ... ... шотгарын
енгізеді. Содан кейін синтетикалық шоттарына тиісті субшоттарының ... ... ... кәсіпорын аналитикалық есептерінің де толық,
номенклатуралық объектілерін және олардың кодтық белгілерін белгілейді. Бүл
кезде басқарудың, ... ... және есеп ... ... ... ... жағдайда, арнайы операцияларды керсету үшін,
шоттардың Бас жоспарына кәсіпорын қосымша шоттарды пайдалануына ... ол ... ол ... Бас жоспарында қаралған негізгі өәістемелік
қағидасын сақтауы керек;
- өндіріс ... есеп ... Ішкі есеп ... ... ... мәселесін
кәсіпорынның өзі шешеді, оның кезектілігін, есеп беру нысаны мен құрамын
және есепті беру мерзімін, сондай-ақ ... ... ... ... тұлғаларын анықтайды. Есеп саясатының үйымдастырушылық
белігі келесідей мәселелерді қарастырады:
- бухгалтерлік ... ... мен ... нысаны. Кәсіпорын
құрылымдық бөлімше ретінде, өзінде бухгалтерияны ұтау керек пе, жоқ, ... ... ... мамандарды жалдау керек пе; бухгалтерлік
қызметтің жұмысын қалай ... ... яғни есеп ... ... ... ... ... бөлімдер қажет (есеп айырысу, материалдық,
өндірістік, ... ... ... ... ... ... ... деген
мәселелерді өзі шешеді. Бірақ барлық жағдайда кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... есепті орталықтандыру деңгейі. ... ... ... ... есеп ... ... ... мүмкін,
ол кезде кәсіпорынның барлық бөлімшелері біртұтас ... ... ал ... ... ... ... бөлімшелері дербес бухгалтерия құрып, балансқа дейінгі есеп
жұмысының барлық ... ... ... кәсіпорынға тек балансты жасауға
тиісті мәліметтерді береді.
- ішкі өндірістік бақылау. Кәсіпорын ішкі өндірістік бақылау жүйесінің
қандай ... және ... ... ... ... олардың ішінен
алғашқы есептік құжатгарды жасап және рәсімдеп отыратын жауапты тұлғаларды
белгілеп бөліп отыруын, олардың есеп ... дер ... ... және
т.б. осы сияқты мәселелерін шешеді. Әрбір қызметкерлердің ... ... мен ... ... ... ... және таңдау кезінде барынша жалпы танылған
талаптар мен ... ... ... және оны ... жағдайда
кәсіпорын үшін де, ... ... ... да ... ... есеп саясатын қалыптастыру мүмкіндігі туады.
Атап айтқанда, есеп саясатын ... ... ... өз ... ... басқа кәсіпорынның мүліктері мен міндеттемелерінен
бөліп керсетуі тиіс (яғни, мүліктік жеке дараланған ... ... ... көз ... ... ... өз ... жалғастыруды
көздейтін болса, яғни өз қызметін тоқтату жөнінде ниетінің жоқтығын
білдірсе, онда ... ... ... ... ... ... өзі ... алған бухгалтерлік есепті жүргізудің тәсілін жүйелі
пайдаланып, тек тиімді түзетулерді ғана жасап отырса, онда ол ... ... ал ... ... орын ... ... ... сол кезеңіне жатқызатын болса, онда мерзімділігі ... ... ... ... ... ... ... мынадай
талаптарды да ұстағаны жөн, атап айтқанда:
- шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... ұстау керек, яғни бухгалтерлік есепте жоғалту
(шығыстар) мен пассивтерді ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық нысанының басымдылық мазмұнын, яғни шаруашылық
қызметінің барлық фактілерін есепте ... ... ету ... ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар, пайда болған шаруашылық
ахуалын, оның экономикалық мазұнын да қамтуы ... ... деп ... есеп ... ... ... бухгалтерлік есеп беру көрсеткіштерінің және синтетикалық
аналитикалық есеп ... ... ... ... ... ... көлемімен, оның қызмет
масштабына ... ... ... ... ... ... қағидалар мен талаптар кез келген кәсіпорынның есептік
саясатын ... ... оның ... ... Егер де олар ... онда ... есепті жүргізудің дұрыс еместігі .
2.3 Кәсіпорынның қаржылық жағдайды ... ... ... ... ... жағдайын
талдаудың маңызы өте зор. Бұл ... ... ие ... ... ... ... жумысшылар, коммерциялық серіктестер және
де басқ ... ... ... ... ... ... үшін ... жауапкершілікте болумен байлансты.
Негізгі ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның тұрақтылығы ең
бірінші өндіріс ... ... ... ... ... қзметтің құрамы мен құрлымына тәуелді. Сондай-ақ, маңызды
болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім және ... ... ... ... тұрақтылығының маңзды факторларының бірі- активтердің
тиімді ... мен ... ... ... басқару стратегиясын
дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару өндірісі-
кәсіпорын шотында оның ... ... ... үшін ... ... ... төменгі сомасын ұстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторлардың бірі- бұл ... ... мен ... ... ... ... ... дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ... ... ... ... тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... дамытуға бағытталған бөлігі де өте
маңзды болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық ... ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның қаржылық
мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... бірге қаржылық
тәуекелділік те өседі- яғни кәсіпорын өз ... ... ... па ... ... ... ... кәсіпорынның төлеу қабіеттілігінің
қаржылық кепілінің бір түрі ретінде резервтерге үлкен роль берілген.
Жоғарда ... ... ... ... ... ... әсер
ететін мынандай ішкі факторларды атап көрсетуге болады. Кәсіпорынның ... ... ... бір түрі ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандарды қорта келе, кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына әсер ететін мынандай ішкі ... атап ... ... ... ... ... жатуы;
- шығарылған өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... ... ... ... мөлшері;
- шығындардын көлемі, олардын ақшалай табыс пен салыстырғандағы динамикасы;
- қорлар мен резервтерді, олардын құрамы мен ... қоса ... ... қаржы ресурстардын жағдайы;
- кәсіпорыдарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының
әсері, қоғамда үстемдік етуші техника мен ... ... ... ... және ... ... деңгейі, Қазақстан Республика үкіметінің
салық және несие саясаты, кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң
актілері, сыртқы экономикалық байланыс және т.б ... ... ... ... қалыптастыруда онын өз
контраагенттермен (салық оргондары, ... ... ... ... және т.б) ... ... үлкен әсер етеді.
Сондықтан да серіктестітермен реттелген іскерлік қатынаста болу – ... ... ... ... болып табылады. Әрине акционерлер өз
жиынтық қорларын тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді ... ... ... ... салады. Инвестициялық тартымдылығы болу
үшін, тек бүгігі күні ғана емес, ... да ... ... көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс.
Сондай-ақ бұл жыл сайын өз облигациясы бойынша белгілі бір пайызбен
алғысы келетін, ал заем мерзімі ... ...... ... ... ... ... облигация иелеріне де қатысты. Кез-келген коммерциалық
кәсіпорын сияқты банктер де өз несиелерімен ... ете ... ... беру ... ... ... ... кез-келген банк өз клиентінің
қаржылық жағдайын және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. Басқаша
айтқанда, кәсіпорынның ... ... ... осы кәсіпорынға несие беру
орынды ма, жоқ па, ал бұл ... ... ... ...... ... ... мерзімге деген сұрақтарды шешудегі негізгі белгі болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және ... ... ... келісім шартқа үлкен ықласпен отырады. Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек ... ... ғана ... мен ... да ... ... және толық төлеи алады. Осылайша, қаржылық жағдай
кәсіпорынның бәсекелстік қаблетін және оның ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің және оның серіктестерінің
қаржылық және басқа қатнастар ... ... ... дәрежеде кепілдендірілгенін бағалаиды. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ең жақсы тәсілі, бұл- талдау,
ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, оның шаруашылық қызметіне кешенді
түрде баға ... ... ... және ... ... басқарушылық
шешімдерді өндірумен кәсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік ... ... ың ... ... осы ... ... уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты
дұрыс басқарды деген сұраққа жауап берді: кәсіпорын осы ... ... ... ресурстарын қаншалықты дұрыс басқарды.Қаржы ... ... ... сай ... және де кәсіпорынның дамуна
байлансты қажеттіліктерге жауап бере алуы өте ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлеу қабілеттілігін
жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражаттын болмауына, ал көп ... ... ... жасап, басы артық қорлармен және резервтермен кәсіпорын
шығындарын көбеюіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
Нарықтық экономика ... ... ... ... қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып таблады:
- қаржылық ... баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... ... көздері арасындағы сәикестікті, оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тйімділікті ... ... ... ... оның ... (кемуін) және ағымдағы
міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
- қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
- ... ... және оның ... құрлымын зерттеу;
- ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
- баланыстың өтімділігін, кәсіпорынның ... ... және ... ... және ... көрсеткіштермен анықтау;
- кәсіпорын табыстылығынбағалау;
- кәсіпорын табысының ... ... ... ... өзгеруне әсер етуші факторларды есептен шығару;
- кәсіпорынның іскерлік белсендігін ... ... ... ... тұрақтылығын ұзақ және қысқа ... яғни оның ... ... анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... ... Және ол үш сатыдан
қамтиды: жабдықтау, өндіріс және өткізу; бұлардың жиынтығы ... және ... ... ... ... ... қызметі-
бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капиталдың көлемі
мен құрамына өзгеріс ... ... ... ... Ол ... жүиелі түрде түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп және ... ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі
мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге ... ... ... қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз
байланыс пен өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық қызметінің ... оның ... сату ... ... ... ... ... және ақша қаражаттарын алуы оның өнімді сатуна, алдын
ала қарастырылған ұрыпталымды ұстап тұруына, өнім ... ... ... және оны бір қалыпта өндіруге және төлеуге байлансты
болады.
Кәсіпорындағы негізгі қорлармен ... ... ... ... ... ... талдау
жүргізу кезде міндетті түрде келесі сұрақтар қарастыру ... ... ... ... ... ме, ... ... динамикасы құрамы
сапалық жағдайы өндірістік деңгейі және ұйымдастыру.
Функциялық бағытталуы бойынша ... ... ... ... ... өндірстік қорлар
2. өндірістік емес негізгі қорлар
3. өндірстік емес негізгі қорлар
Негізгі ... ... ... жылдың аяғындағы
көрсетіледі жылдың басындағы көрсеткіштермен алдағы жылдағы есептік
көрсеткіштермен салыстыру арқылы анықталады.
Еңбек және ... ... ... мекемсін талдау.
Бұл кәсіп орынның негізгі құралдарына ... ... ... ... ... тағы ... ... Олар моральді және физикалық
тозады. Маральді тозу дегеніміз жаңа ... ескі ... ... ... ... компьютерге жаңа бағдарламаның келіп
түсуі. Физикалық тозу дегеніміз ... ... ... ... Мысалы машиналардың тот басуы. Негізгі құралдардың сапалық
жағдайын талдаудың ... ... ... анықтаудан басталады.
Мерзімі жоспар факт В мт- ... ... ... ... ... деңгеиін сипаттаитын көрсеткіші пен ... ... ... ... қорлар ішінен өнер кәсіптік өндірстік негізгі
қорларға маңзы көңіл бөледі негізгі қорларды талдау негізгі қорларды ... ... ... басынан және аяғынан құндарының абсалюттік
мөлшерін анықтаудан басталады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, негізгі ... ... салу ... ... барлық нақты болған қажетті шығындар, соның ішінде сатып
алынғанда өтелмеген ... мен ... ... ... мен ... алу ... төленген қосымша құн салығы, сатып алу келісім-
шарты жасаған кезде төленетін мемлекеттік баж салығы және т.б.), жеткізу,
монтаж, пайдалануға беру, ... ... ... кредит үшін проценттер,
белгілеуі бойьшша қолдану үшін жұмыс істейтін жағдайға келтіруте ... ... да кез ... ... кіретін бастапқы баға бойынша
кіріске алу сәтінде негізгі құрал-жабдықтар кіріске алынады.
Жер учаскесінің бастақы ... ... ... ... алу ... ... бойынша агенттерге комиссиялық сыйақылар, сатып алу-сату
шартын ресімдеу жөніндегі заңгерлердің қызметіне төлеу, ... ... мен ... ... ... пайдалану үшін дайындауға кететін
шығындар (үйді бұзу кезінде алынған материалдарды ... ... ... шегеріп, ескі үйлерді бұзу, тазалау, тегістеу және
т.б.) ... ... ... ... бастапқы құнына алу бағасы, тасу
шығындары, соның ішінде тасьмал кезіндегі сақтандыру, ... ... ... ... тексеру мақсатымен сынақ өткізу кіреді,
үйлер мен ғимараттарды салғанда бастапқы құнға құрылыс ... ... ... ... ... ... ... үлесі,
архитекторлардың, заңгерлердің қызметіне төлеу, ... ... ... ... құрылысқа берілетін кредиттер бойынша
проценттер, құрылысқа ... алу үшін ... ... құралдардың жарамсыздығын, оның қалпына келтірстін жөндеудің
мүмкін еместігін немесе экономикалық тиімсіздігін ... ... ... ... ... ... кіретін, тұрақты жұмыс істейтін
комиссия айқындайды.
Кәсіпорында ... ... ... ... ... ... қарап, байқау өткізеді, оларды есептен шығару себептерін және бұған
кінәлі жауапкершілікке тартылатын адамдарды анықтайды, ... ... ... ... мүмкіндігін айқындап, оларға бағалау
жүргізеді. Негізгі құрал жабдықтарды есептен шығару жөніндегі тұрақты жұмыс
істейтін комиссияның қызметі нәтижесі ... ... ... ... ... (ф. № НҚ-4) ... оның ... бухгалтерияда
тиісті бухгалтерлік жазбалар жасалады. Актіде объектінің бастапқы бағасы,
бухгалтерлік есеп бойынша есептелген тозу ... ... ... ... ... ... ... бойьшша шығындар
(бөлшектеу, демонтаж және т.б.) мөлшерін, ... ... ... жалпы қорытындысы бағасын көрсетеді.
Еңбекті және халықты ... ... ... құралдар есебі
жүргізіледі. Негізгі құралдар бойынша тозу және ... ... ... ... ... ... келесідей
негізгі құралдар бар:
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абдыманапов А. Организация ... ... и ... ...... ... Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы. – Алматы: Қаржы, 1992.
-245б
3. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. – ... ... ... ... Ә. ... есеп ... ... ссөздік/
Бухгалтерлік есеп және аудит. – Алматы: 1998. – 254б
5. Бабаев Ю.А. Теория бухгалтерского учета. – М: 1999. – ... ... Й. ... – М: 2000. ... ... Л.А. ... ... отчетности. – М: 1996. – 350с
8. Безруких П.С. Бухгалтерский учет. – М: 1999. ... Вуд Ф. ... учет для ... – М: 1993. ... ... М.С. ... ... – М: 2004. -365с
11. Гетьман В.Г. Финансовый учет. – М: 2004. -152с
12. Гусева Т.М. ... ... ... ... ... тесты. М:
2000. 230с
13. Головизина А. Бухгалтерский управленческий учет. – М: 2004. -450с
14. Грязнова А. Финансово – ... ... ... – М: ... ... К.Ш. Аудит - Алматы, Қаржы-қаражат, 1998. -478б
16. Дүйсенбаев К.Ш. Аудит и анализ в ... ... ... ... ... 2000. -287б
17. Кутер М.И. Теория и принципы ... ... – М: 2000. ... ... В.В. ... ... – М: 2004. 340с
19. Луговой В.А. Учет нематериальных активов и их ... учет № 11, 1995. ... ... В. И. Аудит.-М: Юнити, 1997.-460б
21. Радостовец, В.К. Бухгалтерский учет на предприятий, - ... ... ... В.П. Аудит. –М: 1995.-200б

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамыған елдердердің ауыл шаруашылығы өндірістік инфрақұрылымын қалыптастыру тәжірибесі6 бет
Оттекті конвертор өндірісі80 бет
Техникалық тапсырма құрастыру: валидатор13 бет
Төлем-ақы терминалы11 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Жеке тұлғаларға салық салу66 бет
Маркетингтік коммуникация түсінігі мен түрлері38 бет
Отбасы татулығы бағдарламасы136 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь