Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзі

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1 Бұқар жырау
2.2 Ш.Құдайберді ұлының «Ұждан » әңгімесі
2.3 Абайдың «он төртінші»қара сөзі
3. Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
ХVІІІ ғасыр – қазақ халқы үшін ең бір қиын кезең болды. Жоңғар қалмақтары қазақ жерін басып алу мақсатымен талай шабуыл жасады. Қалмақтардың шабуылына төтеп бере алмаған қазақ халқы ата жұртын тастап, босып кетуге мәжбүр болды. Бұл кезең «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деген атпен тарихта қалды. Бұқар шығармалары осындай қиын-қыстау кезеңде туып, қазақ әдебиетінде өзіндік өрнекпен сақталып қалды.
Бұқар Қалқаманұлы 1668 жылы Баянауылда дүниеге келіп, 1781 жылы Далба тауында дүние салған әйгілі жырау, ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында хандық құрған Абылайдың ақылшы, кеңесшісі болған. Сондықтан ол Абылайға батыл тіл қатып, оған «Абылайшам», «Абылайша» деп еркін сөйлеген. Бұқар өзінің «Ей, Абылай» деген толғауында:
Ей, Абылай, Абылай!

Сені мен көргенде –

Тұрымтайдай ұл едің,

Түркістанда жүр едің.

Әбілмәмбет төренің

Қызметінде тұр едің, –

деп, Абылайды он бір жасынан білетінін тілге тиек еткен.
Бұқар шығармаларында жақсылық пен жамандық, достық пен қастық, адалдық пен арамдық туралы баса жырланған. «Жар басына қонбаңыз» толғауында:

Жаманмен жолдас болсаңыз

Көрінгенге күлкі етер.

Жақсымен жолдас болсаңыз,

Айырылмасқа серт етер, –

деп, жақсылық пен жамандықты психологиялық параллелизм арқылы салыстыра суреттесе, «Алыстан қызыл көрінсе» толғауында:

Айтқан сөзге түспеген

Жаман емей немене,

Сұрағанда бермеген

Сараң емей немене,

Кісі ақысын көп жеген

Арам емей немене, –

деген жолдармен жамандықтың белгілерін тарқатып айтқан.

Шәкәрім – қазақ мәдениеті тарихында орны зор, еңсесі биік ерекше тұлға. Ол – заманның озық ойлы демократы, ірі ағартушысы,терең ойшылы, қоғам қайраткері. Жарты ғасырдан астам еріксіз үзілістен соң халық алдына қайта шыққан ұлы тұлғаларымыздың бірі Шәкәрімнің қазақ халқының рухани мәдениетінің тарихында алатын орны ерекше. Шәкәрім әрі ақын, әрі тарихшы, философ, өз заманының үлкен ойшылы еді, қазақ әдебиетін жаңа белеске көтерген, қазақ халқының көркемдік ойының үздік үлгілерін туғызған, қазақ өлеңдерін түрлендіре түскен, қазақ тілінің мол мүмкіндіктерін бұрынғыдан әрмен танытқан бірегей қаламгер еді. Ол жаңа қазақ әдебиетінің көшбасшысы Абайдың үлкен ағадан туған ізбасар інісі. Туыстық жөнінен ғана емес, ұстанған жолы тұрғысынан алып қарағанда да Абайға ең жақын адам еді. Қилы заманда оққа ұшқан ақынның есімі де жұртшылық санасынан аласталмақ болған еді. Бірақ «Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді» демекші өзі өлсе де аты өшпеген Шәкәрім атамыздың шығармалары әлі де жас ұрпақтың білім нәрін сусындатып келеді.
1. Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы
2.Мусинов А. Қазақ тiлi / А. Мусинов, Ш. Мұхаметқалиева, С. Құдай-бергенов. - Алматы: Қайнар, 1995. - 208 бет.
3.Әбілова З. Этнопедагогика. – Алматы: ӘТУ, 1997.
4.Қазақ тәлім-тәрбиесі. /Құраст.: Қ. Жарықбаев, С. Қалиев – Алматы: Санат, 1995.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласынынң шәкәрім атындағы ... ... ... жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он ... қара ... ... ... С.Т.
Семей-2015ж.
Жоспар:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1 Бұқар жырау
2.2 Ш.Құдайберді ұлының ... ... қара ... ... ... әдебиеттер тізімі
ХVІІІ ғасыр - қазақ халқы үшін ең бір қиын ... ... ... қалмақтары қазақ жерін басып алу мақсатымен талай шабуыл жасады. Қалмақтардың шабуылына ... бере ... ... ... ата ... ... босып кетуге мәжбүр болды. Бұл кезең деген атпен ... ... ... ... ... ... ... туып, қазақ әдебиетінде өзіндік өрнекпен сақталып қалды.
Бұқар Қалқаманұлы 1668 жылы Баянауылда дүниеге келіп, 1781 жылы Далба тауында ... ... ... ... ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында хандық құрған Абылайдың ақылшы, кеңесшісі болған. Сондықтан ол Абылайға батыл тіл қатып, оған , деп ... ... ... ... ... ... Абылай, Абылай!
Сені мен көргенде -
Тұрымтайдай ұл едің,
Түркістанда жүр едің.
Әбілмәмбет төренің
Қызметінде тұр едің, - ... ... он бір ... білетінін тілге тиек еткен.
Бұқар шығармаларында жақсылық пен жамандық, достық пен қастық, адалдық пен ... ... баса ... ... жолдас болсаңыз
Көрінгенге күлкі етер.
Жақсымен жолдас болсаңыз,
Айырылмасқа серт етер, -
деп, жақсылық пен жамандықты психологиялық параллелизм арқылы ... ... ... ... ... емей ... ... бермеген
Сараң емей немене,
Кісі ақысын көп жеген
Арам емей немене, -
деген жолдармен жамандықтың белгілерін тарқатып айтқан.
Шәкәрім - ... ... ... орны зор, ... биік ... тұлға. Ол - заманның озық ойлы демократы, ірі ағартушысы,терең ойшылы, қоғам қайраткері. Жарты ғасырдан астам еріксіз үзілістен соң ... ... ... ... ұлы ... бірі ... қазақ халқының рухани мәдениетінің тарихында алатын орны ерекше. Шәкәрім әрі ақын, әрі тарихшы, философ, өз заманының үлкен ... еді, ... ... жаңа ... ... ... ... көркемдік ойының үздік үлгілерін туғызған, қазақ өлеңдерін түрлендіре түскен, қазақ тілінің мол мүмкіндіктерін ... ... ... бірегей қаламгер еді. Ол жаңа қазақ әдебиетінің көшбасшысы Абайдың үлкен ағадан туған ізбасар інісі. Туыстық жөнінен ғана емес, ... жолы ... алып ... да ... ең ... адам еді. Қилы ... оққа ... ақынның есімі де жұртшылық санасынан аласталмақ болған еді. Бірақ ... өзі өлсе де аты ... ... ... ... әлі де жас ... ... нәрін сусындатып келеді.
Шәкәрім ақын өзінің өмірдегі мұрат-мақсатын ашып, айқындап ... ... ... серт ... ... ... ... ар үшін,
Барша адамзат қамы үшін,
Серт қылғам еңбек етем деп,
Алдағы атар таң үшін.

Өлеңдерінің аты ... ұят ... ... ... ... - ... бой ... ақталалық !
Арсыз, арам айланы тастасалық!
Адал іске талаппен бастасалық!
Неде болса білімді ізденелік!
Надандықпен біржола қастасалық.
Арсыздықтан, арамдықтан, ғайбаттылықтан, өтіріктен бой тасалау, яғни ... ... ... ... бәрі бар,
Дайын қылдым бәрін де:
Сақтық, Ұят, Рахым, Ар,
Ынсап деген ... ... ... ... бола ма ... емес қой ... әр інге.
Ұят, Ар, Сақтық, Рахым адамдар арасында орын ... ... та ... ... аяғы осы ... ... көңілдің хошы болмақ.
Арсыз, арам, асығыс, айлакестік,-
Мұның бәрі шайтанның досы болмақ
Асығыстық, арамдық, арсыздық, айлакестік ... досы ... ... ... ... да болса,
Бір асам майға да болса.
Ізденіп табады, жейді
Арамды қайда да болса.
Арыңды сату арқылы тамақ табу.
5.

Мықты байлар, бек ... ... ... ,қу ... сұмға тығыл,
Ел зарлатып зорлықпен мал жиып ең,
деп біл.
Байлар арды тастап, елді ... ... ... ... ... ... қарыс деген.
Теріс ұғып жүрмесін мұны біреу,
Сөз емес ... ... алыс ... істеуге өлгенше ұял,
Ұят күшті өлімнен - дегендей - ақ.
Ұяттың өлімнен күшті ... арды ... ... ... ие ... ... ... түзелер адамның адамдық санасын
Ақ жеңіп шығады, арамның қарасын.
Арды жақтаушы адамның тәрбиесін алу.
8.

Адамдық ... ар ... ... қамы ... ... еңбек етем деп,
Алдағы атар таң үшін.
Ар үшін адамдық керектігі, сол адамдықтың арқасында ертеңін ... адал ... ... он ... қара сөзі:
Тірі адамның жүректен аяулы жері бола ма? Біздің қазақтың жүректі кісі дегені - батыр кісі дегені. Онан ... ... ... ... біле алмайды. Рақымдылық, мейірбандылық, әртүрлі істе адам баласын өз бауырым деп, ... ... ... да ... игі еді ... бұлар - жүрек ісі. Асықтық та - жүректің ісі. Тіл жүректің айтқанына көнсе, жалған шықпайды. Амалдың тілін ... ... ұмыт ... Қазақтың мақтауға сыймайды. Айтқанға көнгіш, уағдада тұрғыш, ... ... тез жиып ... ... ... итше ере ... ... көптен атының басын бұрып алуға жараған, әділетті ақыл ... ... қиын да ... ... ... ақыл мойындамаған нәрсеге, оңай да болса, мойындамау - ерлік, батырлық осы ... ... ... ... - ... жүректі емес, қасқыр жүректі деген сөз.
Қазақ та адам баласы ғой, көбі ... ... ... ... ұғып ... жүректе жігер, қайрат, байлаулылықтың жоқтығынан азады. Білімді білсе де, арсыз, қайратсыздығынан ескермей, ұстамай ... ... бір ... ... соң, ... жиып алып ... ... қазақта кем болады. Осы жұрттың көбінің айтып жүрген ... ... ер ... пысық жігіт деп ат қойып жүрген кісілерінің бәрі - пәлеге, жаманшылыққа еліртпек үшін, бірін-бірі ... ... да, ... ойлатпай, азғыратұғын сөздері. Әйтпесе құдайға терістіктен, не ар мен ұятқа терістіктен сілкініп, бойын жиып ала алмаған ... ... ... ... ... өз бойын өзі бір тексермей кеткен кісі, тәуір жігіт түгіл, әуелі адам ба ... ... ... ... ... - Алматы: Бас редакциясы, баспасы
2.Мусинов А. ... тiлi / А. ... Ш. ... С. ... - ... ... 1995. - 208 ... З. Этнопедагогика. - Алматы: ӘТУ, ... ... ... Қ. ... С. ... - ... ... 1995.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, талдау жасау6 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь