Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы мәлімет

1.Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
2.Қорытынды
3.Пайдаланылған әдебиеттер
«Термин» -ол әлдеқашан жоғалып кеткен латын тілінде шек, шекара, жеткен жері, ең ақыры дегенді ғана білдіреді.
Клин Клиникалық терминология дегенiмiз - ауру ағзаларына қатысты барлық мәселелердi қамтитын бөлiм. Бұл бөлiмдi кейде "патология" деп атайды (грек pathos-ауру+lagos-iлiм). Онда аурудың клиникасы оқытылады. Яғни аурудың белгiлерi, пайда болуы, физиологиялық қызметтерiнiң бұзылуы, ағзалар мен ұлпалардың құрылымының өзгеруi және емдеу тәсiлдерi қаралады. Клиникалық терминдердiң құрылымдық түрлерi әртүрлi.
Бүгінгі күні қазақша медициналық терминологияның дамуын екі кезеңге бөліп қарауға болады: алғашқы кезеңдегі мақсат медициналық терминдердің баламаларын іздестіріп, табу болса, қазіргі кезеңдегі мақсат әртүрлі қолданылып жүрген атауларды бірегейлеп, біріздендіру жұмысы.
Кеңес өкіметі саясатының нәтижесінде қазақ тілінің қолданылу аясының тарылғандығы соншалық, білім-ғылымның барлық салаларында, соның ішінде медицина саласында да қазақ тілінде білім беруді бастау үрдісі үлкен қиыншылықтарға кездескені белгілі.
Себебі, көптеген медициналық терминдердің қазақ тіліндегі баламалары белгісіз болды. Сондықтан қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алған алғашқы жылдардағы негізгі мақсат – латын, грек, орыс тілдеріндегі медициналық терминдердің баламаларын тауып қолдану керек болды.
Алғашқы кездері қазақшасы жоқ сияқты болып көрінген көптеген терминдердің өз тіліміздегі баламаларының табылғанына қуандық (лучевая кость-кәрі жілік, череп-бассүйек, фасция-шандыр, подвздошная кишка-мықын ішек, орта-қолқа және т.б.).
Сол 1991 жылғы уақыттан бері, жыл сайын медицинаның барлық салаларында қазақ тілінде жарыққа шығып жатқан оқулықтар, сөздіктер, ғылыми еңбектер саны көбейе түсті, яғни медицина салаларының терминдерін іздестіру, зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілді. Осы уақытта көптеген анатомиялық және клиникалық терминдердің көптеген ұтымды баламалары қолданысқа енді.
1.М.Исамбаев. Орысша-латынша-қазақша терминология сөздігі.
2.1963. Тибор Донат. Толковый анатомический словарь. Будапешт, 3.Рақышев А.Р. 2-бөлім. Алматы, 1966. С.Толыбеков.
4. Кочевое общество казахов в XVII - начале XX века.
5.Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Өзіндік жұмыс
Тақырыбы: Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі.
Орындаған: Таңат ... ВС-503 ... ... Е.Е
Семей 2015 жыл
Жоспары:
1.Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
2.Қорытынды
3.Пайдаланылған әдебиеттер
-ол әлдеқашан жоғалып кеткен ... ... шек, ... ... жері, ең ақыры дегенді ғана білдіреді.
Клин Клиникалық терминология дегенiмiз - ауру ағзаларына қатысты барлық ... ... ... Бұл ... ... ... деп атайды (грек pathos-ауру+lagos-iлiм). Онда аурудың клиникасы ... Яғни ... ... ... ... ... ... бұзылуы, ағзалар мен ұлпалардың құрылымының өзгеруi және емдеу тәсiлдерi қаралады. Клиникалық терминдердiң құрылымдық ... ... күні ... ... ... дамуын екі кезеңге бөліп қарауға болады: алғашқы кезеңдегі ... ... ... баламаларын іздестіріп, табу болса, қазіргі кезеңдегі мақсат ... ... ... ... ... ... жұмысы.
Кеңес өкіметі саясатының нәтижесінде қазақ тілінің қолданылу аясының тарылғандығы соншалық, білім-ғылымның барлық салаларында, соның ішінде медицина саласында да ... ... ... ... бастау үрдісі үлкен қиыншылықтарға кездескені белгілі.
Себебі, көптеген медициналық терминдердің қазақ тіліндегі баламалары белгісіз болды. ... ... тілі ... ... алған алғашқы жылдардағы негізгі мақсат - латын, грек, орыс тілдеріндегі медициналық терминдердің баламаларын тауып ... ... ... ... ... ... жоқ сияқты болып көрінген көптеген терминдердің өз тіліміздегі баламаларының табылғанына қуандық (лучевая кость-кәрі ... ... ... подвздошная кишка-мықын ішек, орта-қолқа және т.б.).
Сол 1991 жылғы уақыттан бері, жыл сайын медицинаның барлық салаларында қазақ тілінде жарыққа ... ... ... ... ... ... саны көбейе түсті, яғни медицина салаларының терминдерін іздестіру, зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілді. Осы уақытта көптеген анатомиялық және ... ... ... ... ... ... енді.
Сонымен қатар, шығып жатқан еңбектердегі біраз ... ... ... жүрді. Мысалы: тонкая кишка - аш ішек, ... ... ащы ... ... ... - өтқуық, өт қалта, өт қапшығы, өт қап, өтқабы және т.с.с.
Терминологияның ... бір даму ... ... ... ... ... ... бұрыннан жоғары деңгейде дамыған тілдеріне де (ағылшын,неміс, орыс т.б.) тән құбылыс екенін атап айтқымыз келеді. Терминология мәселелерімен арнайы айналыспаған мамандар мұны ... ... бір ... ... ... екіншісі сынға алып жатады, бұл жағдайда бір-бірін қатаң сынға ... ... ... ой алмасып, ортақ пікірге келуге жол ашу керек. Бұл жөнінде Ресей медициналық ... ... ... ... - ... ... (1981 ж) біздерге де тікелей қатысы барын атап ... ... ... ... ... ... ... басқармасының төрағасы, академик Асқарбек Қабыкенұлы Құсайыновтың басшылығымен, 1999-2000 жылдары ғылымның түрлі салалары бойынша, әрқайсысы 4000-5000-дей ... ... 31 ... ... ... терминологиялық сөздіктер топтамасы жарық көрген еді. Бұл сөздіктер қазақ тіліндегі терминдерді бірегейлеу үрдісіне өз үлесін қосып, айтарлықтай ... ... ... осы ... шыққаннан кейінгі уақытта ғылым, техника, медицина,мәдениет және басқа өндірістік салалар даму үстінде болды, ... ... ... ... ауқымы кеңейіп, дами түсті, жаңа терминдер, сұрақтар пайда болды. Осығын байланысты 2012-2014 жылдар ... 31 ... ... ... ... ... қайтадан талқыланып, өзгертіліп, толықтырылып, 30 том түрінде 2014 жылы баспадан ... ... ... 14-ші томы медицина саласына арналды, бұл сөздіктің 2000 жылы жарық көрген бірінші басылымында 5000 терминдер қамтылса, соңғы басылымда 12000-нан аса ... ... Бұл ... ... ... ... ... терминология мәселесімен көп уақыттан бері айналысып жүрген белгілі ғалымдар мен мамандар қатысты. Солардың ішінде профессорлар: Ә.Н.Нұрмұхамбетов, ... ... ... ... Л.Ә.Ысқақова, С.Б.Сламжанова және тіл мамандары: ф.ғ.к. А.Әмірбекова, Н.А.Төлеева, осы сөздікті дайындауға белсене атсалысты. Бұл жұмысты жүзеге асыру барысында ... ... ... ... көрген терминологиялық сөздіктер, оқулықтар және ғылыми еңбектер кеңінен пайдаланылды. Авторлар ұжымы талас тудырып жүрген терминдерді талқылап көптеген атауларда ... Ал бір ... келе ... ... ... ... сала ... болатын ортақ талқылауға ұсынылып отырды.
Екінші басылымды дайындау барысының ерекшелігі, онда бес: медицина, биология, экология, химия, дене ... және ... ... ... орыс және шет ... осы ... ... бірақ қазақша әр түрлі айтылып жүрген 2114 терминдерді теріп алып, жан-жақты және терең талқылаудан өткізді, мысалы:
автовакцина - өздік екпе,
аденотом - ... ... ... - ... - ... - ... қондырым,
выживаемость - өмірше,
ванна - шомылғы,
визуальный - ... ... - арам шөп ... ... - ... ... - шоқпарбас,
околощитовидная железа - ... ... - ... ... - ... - ... зев - ...
ингридиент - құрасын,
капельница - тамызғы,
конституция - денебітім,
миотом - ... ... - ... ... - ... ... - ... - ағзажамау,
пульс - тамыр соғыс,
потенциал - қарым,
потенция - ... - ... ... - ... ... - сегізкөздену,
симптом - әйгіленіс.
Латынша - орысша - қазақша жалпы терминдер.
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын ... ... ... ... ... сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары -- Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар ... ... ... ... ... ... қарамастан (Қазақстанның денсаулық сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, ... ... ... ... және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген.
Ж.Б Ахметов Республикалық терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер жазуға үзбей атсалысып ... ... ... дайындалған (Алматы, 1999,242 бет), (Алматы, 2003, 352 бет), (Алматы, 2003, 600 бет),белді бір ... ... ... ... бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ дәрігеpлердің адам денесінің құрылымы туралы білім алуы ... ... ... ... Жоғарғы оқу орындарына түскен студенттерге ең алғашқы күндерден бастап-ақ ... ... ... сөздігі қажет болады. Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе ... ... ... ... 112 ... ... алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанын айтады.
С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі қоғамы" (1971) атты ... ... ... ... ... ... атап көрсетеді. Терминдердің байлығын академик В.В.Радлов қазақтардың өмір сүру ... ... ... ... қан ... - лары жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, ... ... ... және ... ... Мәселен: орыс анатомиялық термині (латынша hypophysis) -- ... ... ... -- ... және т.б. ... жамбас астауы қуысындағы вегетативті нерв жүйесін (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) арнаулы мақсатпен ... ... ... ... 1960), ... ... әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткен едік. Мәселен, латын ... ... saralis ... терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр түрлі атайды. Біз ең алғаш оларды "n.n.splanchnici pelvini" деп атауды ... еді. Бұл ... тек 1980 жылы ғана іске ... Тіл ... мүмкін жолдарының бірі осы тәсілдер" -- деп жазды.
Ал ... ... ... ... деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл әрқашан да дами ... ... да ... -- деп ... Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру ... ... -- ... ... -- ... -- ... ... -- кеңірдек. Осыған сәйкес қазақ терминдері келеді, мысалы: Арonevrosis -- ... ... ... -- ... ... ... хирург және анатом Г. Бидлооның 1685 жылы латын тілінде шыққан атты кітабын белгісіз бір оқымысты орыс тіліне аударған. Бұл ... ... ... Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясы - ның негізін салды деп атап көрсетті. Көптеген авторлар, ... ... ... ... жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1, 1959 жылғы қаулысында Р.Ы.А. ... ... тек орыс ... ... ... деп тапты.
Алғаш рет Р.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс анатомиялық терминдерінің ресми тізімін ДЛ.Жданов пен профессор Ю.Н. Копаев жасады (Халықаралық ... ... М., , 1970). Д.А. ... -- деп жазды. Орыс анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары деген кітаптардың (1980, 1986) алғы ... ... Бұл ... ... анатомиялық терминдерін кұру кезінде негізге алынған.Бұлар :
1. Орыс анатомиялық терминдері мағынасы бойынша мүмкіндігінше ресми латын терминдеріне жақын болуы керек. ... ... шығу ... (этимологиясын) сақтау әрекеті үстем болмауы керек. Сондықтан терминдерді ... ... ... лық ... мәнін бұрмалауға жол беруге болмайды.
2. Эпонимикалық терминдер, яғни ... ... ... ... ... ... ... терминдердің негізі ретінде қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ретінде сақталады (мысалы, - , -- және т.б.).
3. Шет ... ... ... ... терминдерге сәйкес келетін және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де ... ... ... ... және т.б.) ... жол ... керек.
4. Шет тілдік терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және қолайлы эквиваленттері жоқ болса, олардың ... ... ... - ... ... ... ... таламус, гипоталамус т.б.). Сонымен қатар, егер шет тіл терминдері медицинада кеңінен таралған болса, олардың орыс ... ... ... ... ... белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның орысша бірнеше экви- валенттері болмауына тырысу керек. Қорытынды Медицина саласында терминдер өте ... зор ... ... ... ... ... алға ... осы медициналық терминдерден бастайды.Терминдерді білу медицина қызметкерін науқаспен қарым - қатынас ... ... ... ... ... ... көптеген еңбектердің жарыққа жығуының нәтижесінде, алғашқы кезеңдегі мақсат - ... ... ... ... табу ... ... ... кезеңнің мақсаты - терминдердің сапасын арттырып, жоғары деңгейге көтеретін, яғни әртүрлі қолданылып жүрген атауларды бірегейлеп, ... ... ... ... ... ... терминология сөздігі.
2.1963. Тибор Донат. Толковый анатомический словарь. Будапешт, 3.Рақышев А.Р. 2-бөлім. Алматы, 1966. С.Толыбеков.
4. Кочевое общество казахов в XVII - ... XX ... ... С.С. Международная анатомическая номенклатура.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Клиника терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі3 бет
Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы6 бет
Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы мәлімет7 бет
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі3 бет
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы5 бет
Мәлеметтер қоры көмегімен ақпаратты сақтау,іздеу, сұрыптау технологиясы. Ақпаратты сақтау және жүйелеу3 бет
Қазақ тіліндегі ішкі терминжасам тәсілдері34 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь