Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы мәлімет


1.Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
2.Қорытынды
3.Пайдаланылған әдебиеттер
«Термин» -ол әлдеқашан жоғалып кеткен латын тілінде шек, шекара, жеткен жері, ең ақыры дегенді ғана білдіреді.
Клин Клиникалық терминология дегенiмiз - ауру ағзаларына қатысты барлық мәселелердi қамтитын бөлiм. Бұл бөлiмдi кейде "патология" деп атайды (грек pathos-ауру+lagos-iлiм). Онда аурудың клиникасы оқытылады. Яғни аурудың белгiлерi, пайда болуы, физиологиялық қызметтерiнiң бұзылуы, ағзалар мен ұлпалардың құрылымының өзгеруi және емдеу тәсiлдерi қаралады. Клиникалық терминдердiң құрылымдық түрлерi әртүрлi.
Бүгінгі күні қазақша медициналық терминологияның дамуын екі кезеңге бөліп қарауға болады: алғашқы кезеңдегі мақсат медициналық терминдердің баламаларын іздестіріп, табу болса, қазіргі кезеңдегі мақсат әртүрлі қолданылып жүрген атауларды бірегейлеп, біріздендіру жұмысы.
Кеңес өкіметі саясатының нәтижесінде қазақ тілінің қолданылу аясының тарылғандығы соншалық, білім-ғылымның барлық салаларында, соның ішінде медицина саласында да қазақ тілінде білім беруді бастау үрдісі үлкен қиыншылықтарға кездескені белгілі.
Себебі, көптеген медициналық терминдердің қазақ тіліндегі баламалары белгісіз болды. Сондықтан қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алған алғашқы жылдардағы негізгі мақсат – латын, грек, орыс тілдеріндегі медициналық терминдердің баламаларын тауып қолдану керек болды.
Алғашқы кездері қазақшасы жоқ сияқты болып көрінген көптеген терминдердің өз тіліміздегі баламаларының табылғанына қуандық (лучевая кость-кәрі жілік, череп-бассүйек, фасция-шандыр, подвздошная кишка-мықын ішек, орта-қолқа және т.б.).
Сол 1991 жылғы уақыттан бері, жыл сайын медицинаның барлық салаларында қазақ тілінде жарыққа шығып жатқан оқулықтар, сөздіктер, ғылыми еңбектер саны көбейе түсті, яғни медицина салаларының терминдерін іздестіру, зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілді. Осы уақытта көптеген анатомиялық және клиникалық терминдердің көптеген ұтымды баламалары қолданысқа енді.
1.М.Исамбаев. Орысша-латынша-қазақша терминология сөздігі.
2.1963. Тибор Донат. Толковый анатомический словарь. Будапешт, 3.Рақышев А.Р. 2-бөлім. Алматы, 1966. С.Толыбеков.
4. Кочевое общество казахов в XVII - начале XX века.
5.Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

Өзіндік жұмыс

Тақырыбы: Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі.

Орындаған: Таңат Н.Н
Топ: ВС-503
Тексерген: Билялов Е.Е

Семей 2015 жыл

Жоспары:
1.Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
2.Қорытынды
3.Пайдаланылған әдебиеттер

Термин -ол әлдеқашан жоғалып кеткен латын тілінде шек, шекара, жеткен жері, ең ақыры дегенді ғана білдіреді.
Клин Клиникалық терминология дегенiмiз - ауру ағзаларына қатысты барлық мәселелердi қамтитын бөлiм. Бұл бөлiмдi кейде "патология" деп атайды (грек pathos-ауру+lagos-iлiм). Онда аурудың клиникасы оқытылады. Яғни аурудың белгiлерi, пайда болуы, физиологиялық қызметтерiнiң бұзылуы, ағзалар мен ұлпалардың құрылымының өзгеруi және емдеу тәсiлдерi қаралады. Клиникалық терминдердiң құрылымдық түрлерi әртүрлi.
Бүгінгі күні қазақша медициналық терминологияның дамуын екі кезеңге бөліп қарауға болады: алғашқы кезеңдегі мақсат медициналық терминдердің баламаларын іздестіріп, табу болса, қазіргі кезеңдегі мақсат әртүрлі қолданылып жүрген атауларды бірегейлеп, біріздендіру жұмысы.
Кеңес өкіметі саясатының нәтижесінде қазақ тілінің қолданылу аясының тарылғандығы соншалық, білім-ғылымның барлық салаларында, соның ішінде медицина саласында да қазақ тілінде білім беруді бастау үрдісі үлкен қиыншылықтарға кездескені белгілі.
Себебі, көптеген медициналық терминдердің қазақ тіліндегі баламалары белгісіз болды. Сондықтан қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алған алғашқы жылдардағы негізгі мақсат - латын, грек, орыс тілдеріндегі медициналық терминдердің баламаларын тауып қолдану керек болды.
Алғашқы кездері қазақшасы жоқ сияқты болып көрінген көптеген терминдердің өз тіліміздегі баламаларының табылғанына қуандық (лучевая кость-кәрі жілік, череп-бассүйек, фасция-шандыр, подвздошная кишка-мықын ішек, орта-қолқа және т.б.).
Сол 1991 жылғы уақыттан бері, жыл сайын медицинаның барлық салаларында қазақ тілінде жарыққа шығып жатқан оқулықтар, сөздіктер, ғылыми еңбектер саны көбейе түсті, яғни медицина салаларының терминдерін іздестіру, зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілді. Осы уақытта көптеген анатомиялық және клиникалық терминдердің көптеген ұтымды баламалары қолданысқа енді.
Сонымен қатар, шығып жатқан еңбектердегі біраз терминдер әрқалай беріліп жүрді. Мысалы: тонкая кишка - аш ішек, жіңішке ішек, ащы ішек; желчный пузырь - өтқуық, өт қалта, өт қапшығы, өт қап, өтқабы және т.с.с.

Терминологияның белгілі бір даму кезеңінде терминдердің осылай әртүрлі қолданылуы әлемнің бұрыннан жоғары деңгейде дамыған тілдеріне де (ағылшын,неміс, орыс т.б.) тән құбылыс екенін атап айтқымыз келеді. Терминология мәселелерімен арнайы айналыспаған мамандар мұны түсіне бермей, бір ғалымның ұсынған терминін екіншісі сынға алып жатады, бұл жағдайда бір-бірін қатаң сынға алмай, терминдер жайында ой алмасып, ортақ пікірге келуге жол ашу керек. Бұл жөнінде Ресей медициналық Ғылымдар Академиясының академигі В.В.Куприяновтың: Орыстың анатомиялық терминологиясын құру, жасау өте қиын жұмыс екен. Оған 100 жылға созылған уақыт кеткеніне таңдануға болмайды - деген пікірінің (1981 ж) біздерге де тікелей қатысы барын атап өткен жөн.

Осы мақсатта республикалық педагогикалық ғылымдар академиясы басқармасының төрағасы, академик Асқарбек Қабыкенұлы Құсайыновтың басшылығымен, 1999-2000 жылдары ғылымның түрлі салалары бойынша, әрқайсысы 4000-5000-дей терминдерді қамтитын 31 томдық қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздіктер топтамасы жарық көрген еді. Бұл сөздіктер қазақ тіліндегі терминдерді бірегейлеу үрдісіне өз үлесін қосып, айтарлықтай еңбек атқарды. Әрине, осы сөздіктер шыққаннан кейінгі уақытта ғылым, техника, медицина,мәдениет және басқа өндірістік салалар даму үстінде болды, осыған сәйкес қазақ терминологиясының ауқымы кеңейіп, дами түсті, жаңа терминдер, сұрақтар пайда болды. Осығын байланысты 2012-2014 жылдар аралығында 31 томдық сөздіктер топтамасы мамандар тарапынан қайтадан талқыланып, өзгертіліп, толықтырылып, 30 том түрінде 2014 жылы баспадан шықты.

Осы сөздіктер топтамасының 14-ші томы медицина саласына арналды, бұл сөздіктің 2000 жылы жарық көрген бірінші басылымында 5000 терминдер қамтылса, соңғы басылымда 12000-нан аса терминдер қамтылды. Бұл сөздікті дайындауға медицина саласы бойынша терминология мәселесімен көп уақыттан бері айналысып жүрген белгілі ғалымдар мен мамандар қатысты. Солардың ішінде профессорлар: Ә.Н.Нұрмұхамбетов, Ж.Б.Ахметов, Д.К.Қияшев, А.Ж.Нұрмақов, доценттер: Л.Ә.Ысқақова, С.Б.Сламжанова және тіл мамандары: ф.ғ.к. А.Әмірбекова, Н.А.Төлеева, осы сөздікті дайындауға белсене атсалысты. Бұл жұмысты жүзеге асыру барысында медицина саласы бойынша жарық көрген терминологиялық сөздіктер, оқулықтар және ғылыми еңбектер кеңінен пайдаланылды. Авторлар ұжымы талас тудырып жүрген терминдерді талқылап көптеген атауларда бірегейледі. Ал бір шешімге келе алмаған кейбір терминдер басқа сала мамандарымен болатын ортақ талқылауға ұсынылып отырды.

Екінші басылымды дайындау барысының ерекшелігі, онда бес: медицина, биология, экология, химия, дене тәрбиесі және спорт салаларының мамандары, орыс және шет тілдік осы салаларға ортақ, бірақ қазақша әр түрлі айтылып жүрген 2114 терминдерді теріп алып, жан-жақты және терең талқылаудан өткізді, мысалы:
автовакцина - өздік екпе,
аденотом - безтілгі,
акклиматизация- жерсіну,
аккомодация - көзикем,
акромион - топшы,
аллотрансплантат - бөтен қондырым,
выживаемость - өмірше,
ванна - шомылғы,
визуальный - көзкөрім,
гербицид - арам шөп жойғы,
гистотоксический - тінуыттық,
головка - шоқпарбас,
околощитовидная железа - қалқансерікбез,
дерма - нақтері,
дерматоглифика - саусақбедер,

доля - үлес, зев - есін,
ингридиент - құрасын,
капельница - тамызғы,
конституция - денебітім,
миотом - бұлшықеттілгіш,
моча - несеп,
надколенник - тізетобық,
облучение - сәулесоққы,
органопластика - ағзажамау,
пульс - тамыр соғыс,
потенциал - қарым,
потенция - күш-қуат,
предплюсина - тілерсек,
респиратор - демперде,
сакрализация - сегізкөздену,
симптом - әйгіленіс.

Латынша - орысша - қазақша жалпы терминдер.

Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары -- Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына қарамастан (Қазақстанның денсаулық сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат
Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы мәлімет
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы
Клиникалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь