Н.А.Баскаков классификациясы.В.В.Радлов және түркология


1. Н.А.Баскаков классификациясы.
2. В.В.Радлов және түркология.
3. Пайдаланылған әдебиеттер
Түркі тілдерін жан-жақты зерттеп әрі грамматикалық, әрі фонетикалық ерекшеліктерін анықтай отырып, толық классификация жасаған ғалымдардың бірі – Н. А. Баскаков. Н. А. Баскаковтың еңбегінен кейін де түркі тілдерінің туысқандық классификациясы туралы пікір айтқан ғалымдар болды, бірақ Н. А. Баскаковтың классификациясына ешкім күні бүгінге дейін айтарлықтай өзгеріс енгізе қойған жоқ.А. Н. Баскаков өз классификациясында түркі тілдерінің тарихын, қазіргі жағдайын, этникалық құрамын толық есепке алуды ұсынады.Көрнекті түркітанушы Н.А. Баскаков Түркі тілдерінің фонетикалық, грамматикалыөқ ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, геогр. орналасу жағдайымен ұштастыра отырып, бұл тілдердің тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:
1) алтай дәуірі;
2) ғұн дәуірі;
3) көне түркі дәуірі V-VI ғ.ғ.
4) орта түркі дәуірі немесе негізгі түркі тайпаларының қалыптасу кезеңі;
5) жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі
XVI – XIX ғ.ғ.
6) ең жаңа дәуір XX ғ.ғ. немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі және
одан кейінгі даму дәуірі.
Алайда оның екі дәуірі болғанын тұспалдап айтуға болады:
7) Орал-алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл – көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөлінбеген кезеңі;
8) Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур және корей-жапон тілдерінің тармақтарға бөліну дәуірі.Түркі тілдері, оның ішінде қазақ тілі буын үндестігіне негізделеді, яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді. Сөзге жұрнақ пен жалғаулар бірінің артынан бірі қосылу арқылы сөз формасы өзгертіледі. Сөйлем бастауыш-толықтауыш-баяндауыш ретінде құрылады.Жүз жылдар бойы түркі халықтары көшпелі өмір салтын өткізгендіктерінен, өзара және де басқа тілдес халықтармен араласып, өз тілдеріне және көршілес халықтардың тілдеріне зор әсер еткен. Әсіресе моңғол, славян және парсы тілдерімен ықпалдасу өте терең болған. Бұл ықпалдасу әр бір тіл тобы мен топ ішіндегі тілдердің тарихи дамуын біраз өзгерткен салдарынан, түркі тілдерінің классификациясының бірнеше жүйесі бар.
1.Ә.Құрышжанов, М.Томанов. Орхон-Енесей ескерткіштерінің зерттеу тарихы мен
грамматикалық очерктер. А.,1969.(154 бет)
2. Ә.Құрышжанов, М.Томанов., Ғ.Айдаров Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі.
А.,1971.198 бет
3. С.Исаев. Қазақ әдеби тілінің совет дәуірінде дамуы. А., 1973.220 бет
4. М.Томанов Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. А., 1992.96 бет
5. Ә.Н.Нұрмаханова Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. А.,1978.125 бет

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті

СӨЖ
Тақырыбы: Н.А.Баскаков классификациясы.В.В.Радлов және түркология.

Орындаған:Рахымбек М.Қ
Тексерген:Шаяхметұлы Қинаят.
Топ:ҚЯ - 413

Семей 2015

Жоспар:

1. Н.А.Баскаков классификациясы.
2. В.В.Радлов және түркология.
3. Пайдаланылған әдебиеттер



Түркі тілдерін жан-жақты зерттеп әрі грамматикалық, әрі фонетикалық ерекшеліктерін анықтай отырып, толық классификация жасаған ғалымдардың бірі - Н. А. Баскаков. Н. А. Баскаковтың еңбегінен кейін де түркі тілдерінің туысқандық классификациясы туралы пікір айтқан ғалымдар болды, бірақ Н. А. Баскаковтың классификациясына ешкім күні бүгінге дейін айтарлықтай өзгеріс енгізе қойған жоқ.А. Н. Баскаков өз классификациясында түркі тілдерінің тарихын, қазіргі жағдайын, этникалық құрамын толық есепке алуды ұсынады. Көрнекті түркітанушы Н.А. Баскаков Түркі тілдерінің фонетикалық, грамматикалыөқ ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, геогр. орналасу жағдайымен ұштастыра отырып, бұл тілдердің тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:
1) алтай дәуірі;
2) ғұн дәуірі;
3) көне түркі дәуірі V-VI ғ.ғ.
4) орта түркі дәуірі немесе негізгі түркі тайпаларының қалыптасу кезеңі;
5) жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі
XVI - XIX ғ.ғ.
6) ең жаңа дәуір XX ғ.ғ. немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі және
одан кейінгі даму дәуірі.
Алайда оның екі дәуірі болғанын тұспалдап айтуға болады:
7) Орал-алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл - көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөлінбеген кезеңі;
8) Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур және корей-жапон тілдерінің тармақтарға бөліну дәуірі. Түркі тілдері, оның ішінде қазақ тілі буын үндестігіне негізделеді, яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді. Сөзге жұрнақ пен жалғаулар бірінің артынан бірі қосылу арқылы сөз формасы өзгертіледі. Сөйлем бастауыш-толықтауыш-баяндауыш ретінде құрылады.Жүз жылдар бойы түркі халықтары көшпелі өмір салтын өткізгендіктерінен, өзара және де басқа тілдес халықтармен араласып, өз тілдеріне және көршілес халықтардың тілдеріне зор әсер еткен. Әсіресе моңғол, славян және парсы тілдерімен ықпалдасу өте терең болған. Бұл ықпалдасу әр бір тіл тобы мен топ ішіндегі тілдердің тарихи дамуын біраз өзгерткен салдарынан, түркі тілдерінің классификациясының бірнеше жүйесі бар. Бүгінгі күндері ең кең қабылданған классификация жүйесі А.Н. Самойловичтің классификациясы боп танылғанмен кейбір жағдайлар әлі де пікірталас тудыруда Барлық түркі тілдерінде дауыстылардың ашық, қысаң топтары қолданылады. Дауыстылардың ашық және қысаң сапалық топтарға жіктелуі ауыз қуысының ашылуы дәрежесіне немесе дыбысталу процесінде тілдің көтерілуі дәрежесіне байланысты. Түркі тілдері даустыларды бүл принцип бойынша топтастырғанда, бір жағынан сапалық тұрғыдан олардың біркелкі еместігін, екінші жағынан сан жағынан әр түрлілігін көруге болады.Әзірбайжан тілінде ашық дауыстылардың саны-5 қысаң-4, хақас тілінде 4 ашық, 5 қысаң, башқұрт пен татар тілінде 2(кейде3) ашық, 8түрлі жартылай қысаң ,қысаң. Қырғыз тілінде 4ашық(жартылай ашық) дауысты, 4қысаң(жартылай қысаң) дауысты,өзбек тілінде ашық дауыстылардың саны 2, қысаң және жартылай қысаң дауыстылардың саны 4.Түркі тілдерінің қиыр шығысында жатқан якут(саха) тілдерінде 4ашық(жартылай ашық) дауысты, 4 қысаң дауысты дыбыстар бар.Ал сонымен шектес шор тілінде нағыз ашық дауысты -1, жартылай ашық дауыстылар-3, қысаң дауыстылар саны-4. Сонымен түркі тілдерінің арасында ашық-қысаң дауыстылар саны бірдей болып келетін тілдер аз. Қазақ тіліндегі ашық-қысаң дауыстылардың саны жоғарыда көрсетілгендердің ішінде тек қана әзірбайжан тілінде қайталанады. Жеке түркі тілдерінде ашық-қысаң дауыстылар сапалық жағынан бірдей емес. Бір тілде айқын-ашық айтылатын дауысты екінші тілде сәл бәсең немесе керісінше болып отырады.Барлық тілде сапалық жағынан ұқсас дыбысталатын тіл арты жуан дауысты а. Ал басқа дауыстылар туралы мұндай тұжырым жасауға әсте болмайды. Мыс: о дауыстысы бір тілде айқын ашық дауысты болып айтылса, екінші бір тілде айқын ашық естілмейді, сәл бәсең айтылады.
Ескерткіштердің алғашқы үзінділерін де Еуропаға әкелген де сол. Т.Страленбергтің айтуынша, ескерткіштердің көпшілік бөлігі уақыттың өтуі барысында өшіріле бастаған. Жазулар өшірілмейтін қызыл бояумен жазылғандығын айта келе жазудың көбін қағазға түсіре алмағанына өкініш білдіріп, өзінің қолынан келмеген істі болашақта басқа біреу орындайтынына сенім білдіреді. Ал кейінгі кезде Монғолияда ашылған көне түркі жазулары ғылым үшін өте маңызды, күтпеген нәтижелерге әкеп соқты.И.М.Ядринцев ашқан ескерткіштері әйгілі болғаннан-ақ, ол өңірге екі үлкен экспедиция аттанды: 1890 жылы Г.Гейкельдің басшылығымен фин экспедициясы және 1891 жылы В.В.Радлов басшылық еткен Ресей Ғылым Академиясы ұйымдастырған орыс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология туралы
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология
Н.А.Баскаков классификациясы..В.В.Радлов және түркология
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)
Н.в.смирнов зерттеу критерилері
М. В. Ломоносов пен А. Н. Радищевтің педагогикалық ой-пікірлері
В.А.Сухомлинскийдің педагогикалық идеясы
В.А. Сухомлинскийдің педагогикалық идеясы
Түркология және Қазақстан
Түркология
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь