Н.А.Баскаков классификациясы.В.В.Радлов және түркология

1. Н.А.Баскаков классификациясы.
2. В.В.Радлов және түркология.
3. Пайдаланылған әдебиеттер
Түркі тілдерін жан-жақты зерттеп әрі грамматикалық, әрі фонетикалық ерекшеліктерін анықтай отырып, толық классификация жасаған ғалымдардың бірі – Н. А. Баскаков. Н. А. Баскаковтың еңбегінен кейін де түркі тілдерінің туысқандық классификациясы туралы пікір айтқан ғалымдар болды, бірақ Н. А. Баскаковтың классификациясына ешкім күні бүгінге дейін айтарлықтай өзгеріс енгізе қойған жоқ.А. Н. Баскаков өз классификациясында түркі тілдерінің тарихын, қазіргі жағдайын, этникалық құрамын толық есепке алуды ұсынады.Көрнекті түркітанушы Н.А. Баскаков Түркі тілдерінің фонетикалық, грамматикалыөқ ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, геогр. орналасу жағдайымен ұштастыра отырып, бұл тілдердің тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:
1) алтай дәуірі;
2) ғұн дәуірі;
3) көне түркі дәуірі V-VI ғ.ғ.
4) орта түркі дәуірі немесе негізгі түркі тайпаларының қалыптасу кезеңі;
5) жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі
XVI – XIX ғ.ғ.
6) ең жаңа дәуір XX ғ.ғ. немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі және
одан кейінгі даму дәуірі.
Алайда оның екі дәуірі болғанын тұспалдап айтуға болады:
7) Орал-алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл – көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөлінбеген кезеңі;
8) Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур және корей-жапон тілдерінің тармақтарға бөліну дәуірі.Түркі тілдері, оның ішінде қазақ тілі буын үндестігіне негізделеді, яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді. Сөзге жұрнақ пен жалғаулар бірінің артынан бірі қосылу арқылы сөз формасы өзгертіледі. Сөйлем бастауыш-толықтауыш-баяндауыш ретінде құрылады.Жүз жылдар бойы түркі халықтары көшпелі өмір салтын өткізгендіктерінен, өзара және де басқа тілдес халықтармен араласып, өз тілдеріне және көршілес халықтардың тілдеріне зор әсер еткен. Әсіресе моңғол, славян және парсы тілдерімен ықпалдасу өте терең болған. Бұл ықпалдасу әр бір тіл тобы мен топ ішіндегі тілдердің тарихи дамуын біраз өзгерткен салдарынан, түркі тілдерінің классификациясының бірнеше жүйесі бар.
1.Ә.Құрышжанов, М.Томанов. Орхон-Енесей ескерткіштерінің зерттеу тарихы мен
грамматикалық очерктер. А.,1969.(154 бет)
2. Ә.Құрышжанов, М.Томанов., Ғ.Айдаров Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі.
А.,1971.198 бет
3. С.Исаев. Қазақ әдеби тілінің совет дәуірінде дамуы. А., 1973.220 бет
4. М.Томанов Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. А., 1992.96 бет
5. Ә.Н.Нұрмаханова Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. А.,1978.125 бет
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік ... ... ... және ... ... Қинаят.
Топ:ҚЯ - 413
Семей 2015
Жоспар:
* Н.А.Баскаков классификациясы.
* В.В.Радлов және түркология.
* Пайдаланылған әдебиеттер
Түркі тілдерін жан-жақты зерттеп әрі ... әрі ... ... ... отырып, толық классификация жасаған ғалымдардың бірі - Н. А. Баскаков. Н. А. ... ... ... де ... тілдерінің туысқандық классификациясы туралы пікір айтқан ғалымдар ... ... Н. А. ... классификациясына ешкім күні бүгінге дейін айтарлықтай өзгеріс енгізе қойған жоқ.А. Н. ... өз ... ... ... ... ... ... этникалық құрамын толық есепке алуды ұсынады. ... ... Н.А. ... ... ... ... грамматикалыөқ ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, ... ... ... ... ... бұл ... тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:
1) алтай дәуірі;
2) ғұн дәуірі;
3) көне түркі дәуірі V-VI ғ.ғ.
4) орта түркі дәуірі немесе негізгі ... ... ... ... жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі
XVI - XIX ғ.ғ.
6) ең жаңа ... XX ғ.ғ. ... ... ... ... төңкерісіне дейінгі және
одан кейінгі даму дәуірі.
Алайда оның екі ... ... ... айтуға болады:
7) Орал-алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл - ... ру мен ... ... ... ... Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, ... ... және ... ... ... бөліну дәуірі. ... ... оның ... ... тілі буын ... негізделеді, яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді. Сөзге жұрнақ пен жалғаулар бірінің ... бірі ... ... сөз формасы өзгертіледі. Сөйлем бастауыш-толықтауыш-баяндауыш ретінде құрылады.Жүз жылдар бойы түркі халықтары көшпелі өмір салтын өткізгендіктерінен, өзара және де ... ... ... ... өз тілдеріне және көршілес халықтардың тілдеріне зор әсер еткен. ... ... ... және парсы тілдерімен ықпалдасу өте терең болған. Бұл ықпалдасу әр бір тіл тобы мен топ ішіндегі тілдердің ... ... ... ... салдарынан, түркі тілдерінің классификациясының бірнеше жүйесі бар. Бүгінгі күндері ең кең ... ... ... А.Н. ... ... боп танылғанмен кейбір жағдайлар әлі де пікірталас тудыруда Барлық түркі тілдерінде дауыстылардың ашық, қысаң ... ... ... ашық және ... ... топтарға жіктелуі ауыз қуысының ашылуы дәрежесіне немесе дыбысталу ... ... ... ... ... ... тілдері даустыларды бүл принцип бойынша топтастырғанда, бір жағынан сапалық тұрғыдан олардың біркелкі еместігін, екінші жағынан сан ... әр ... ... ... ... ашық ... саны-5 қысаң-4, хақас тілінде 4 ашық, 5 қысаң, башқұрт пен татар тілінде 2(кейде3) ашық, 8түрлі ... ... ... Қырғыз тілінде 4ашық(жартылай ашық) дауысты, 4қысаң(жартылай қысаң) дауысты,өзбек ... ашық ... саны 2, ... және ... қысаң дауыстылардың саны 4.Түркі тілдерінің қиыр шығысында жатқан ... ... ... ... ... 4 ... дауысты дыбыстар бар.Ал сонымен шектес шор тілінде нағыз ашық ... -1, ... ашық ... ... ... ... ... түркі тілдерінің арасында ашық-қысаң дауыстылар саны бірдей болып келетін тілдер аз. ... ... ... ... саны ... көрсетілгендердің ішінде тек қана әзірбайжан тілінде қайталанады. Жеке түркі тілдерінде ашық-қысаң дауыстылар ... ... ... ... Бір ... ... ... дауысты екінші тілде сәл бәсең немесе керісінше болып отырады.Барлық ... ... ... ... ... тіл арты жуан дауысты а. Ал басқа дауыстылар ... ... ... ... әсте ... Мыс: о ... бір ... айқын ашық дауысты болып айтылса, екінші бір тілде айқын ашық естілмейді, сәл бәсең айтылады. ... ... ... де ... әкелген де сол. Т.Страленбергтің айтуынша, ескерткіштердің көпшілік бөлігі уақыттың өтуі барысында өшіріле бастаған. Жазулар өшірілмейтін ... ... ... айта келе ... ... қағазға түсіре алмағанына өкініш білдіріп, өзінің қолынан келмеген істі болашақта басқа біреу орындайтынына сенім ... Ал ... ... ... ашылған көне түркі жазулары ғылым үшін өте ... ... ... әкеп ... ... ескерткіштері әйгілі болғаннан-ақ, ол өңірге екі үлкен экспедиция аттанды: 1890 жылы Г.Гейкельдің басшылығымен фин экспедициясы және 1891 жылы В.В.Радлов ... ... ... ... Академиясы ұйымдастырған орыс экспедициясы. Академиялық экспедиция құрамына топограф И.И.Щеголев, ... ... ... натуралист Н.П.Левин және ғалымның баласы А.В.Радлов енген болатын. 1891 жылдың маусым айының орта шенінде экспедиция Монғолия территориясына кіріп, тамыз айының ... ... сол ... өз ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу нәтижесі топографиялық жағынан болсын, археологиялық ... ... өте бай, ... ... бере ... ... Монғол территориясында кездескен ескерткіштерді төрт үлкен топқа топтастырады. Олар: 1. Жазу ... жоқ және ... ... ... арқылы айқындауға келмейтін ескерткіштер. 2. YIII ... орта ... ... ... ... құрған тукюэ (түрк) кезеңі билеушілеріне қатысты ескерткіштер.
3. YIII ғасырдың ортасынан IX ғасыр соңына дейін ... ... ... ... ... ... ... Бұл топқа тек Орхондағы Хара-Баласағұн үйінділері ғана енеді.
4. Монғол билеушілерінің ескерткіштері, яғни Монғолияда XIII ғасырдан бері қойылған барлық ескерткіштер.
Саяхаттан ... ... ... ... көне ... ... ... ашу мәселесімен айналысады. Дәл сол уақытта ескерткіш сырын ашу ... ... Дәл сол ... ескерткіш сырын ашу мәселесімен даниялық лингвист, ғалым В.Томсен (1842-1927) де шұғылданады. Бірақ рун жазуының табу ... ... ... ... ол 1893 жылдың 15 желтоқсанында Дания Ғылым академиясының мәжілісінде әлемге Орхон жазба ескерткіштерінің сыры ... ... ... Ол: деп мәлімдейді. Л.Штренбергтің айтуынша В.Томсен түркі жазба ескерткіштерін оқудың ашқан кезде В.Радлов та көне ... ... он бес ... ... ... ... ... Томсен ізімен 1894 жылдың 19 қаңтарында ескерткішін аударып шығады. Бұл деген атпен алынған үлкен шығарылымның бастамасы болды.
Бұдан басқа ... ... ... ... , , ... ... және орыс ... аударады. Осы және тағы басқа ескерткіштер жайлы сипаттама мәліметтерді ғалым бұған дейін 1892 жылы ... ... ... ... ... ... ... бұрын белгісіз болып келген жазба ескерткіштер ғалымның қыруар еңбегі нәтижесінде дүние жүзіне танылған еді. В.В.Радлов аудармалары мен түсініктемелерінің сапасын сөз ... ... ... баға ... ... ... ішінен жеке дара бөліп әңгіме етуге болатын ... ... ... ... белгісіз (Құмандар кітабы). Бұл ескерткіштің авторы белгісіз, XIII ғасыр аяғында тотикалық көне жазумен жазылған. ... ... 82 ... ... (1884) осы құман тілін зерттеу жұмыстарының ішіндегі аса бір бағалысы.
1890 жылы В.Радлов Жүсіп Хас-Хаджип Баласағұнидің ... ... ... ... ... Қолжазбаның көлемі 200 бет, ол 11 дәптерден құралған, әр дәптер 10 парақтан тұратын еңбек. Ғалым ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Радлов бұл дастанды неміс тіліне аударады.
Ғалымның аудармасы тарихи-мәдени құндылығымен ерекшеленетін еңбек. Турфанда табылған 15 ... және ... ... жұқа сары ... жазылған кейбір тұсына зақым келген ескерткіш. В.В.Радлов осы еңбекке қатысты аудармасын деп санайды. Еңбекте кіріспеден соң мәтін ... ... ... одан кейін неміс тіліне аударылған, екі қосымша енгізілген: 1) ұйғыр мәтінімен ... ... ... 2) ... ... ... бойынша: бастапқыда Орхон жазуына дейін болған алфавитімен жазылған, өйткені манихейлік қауымдастық ... ... ... ... IY ... ... ... бұл кітап түріктерді монихейлікке айналдыру мақсатында жазылған алғашқы ... бірі ... ... ... ... ... созылған ғылыми қызметі кезінде түркітану ғылымының атанған ғұлама ғалым, ұлы ... ... ... диалектография, лексикология, түркі текстологиясы, руникалық, ұйғыр, араб жазуымен берілген жазбаларды аудару, жариялау және түркі ауыз әдебиеті, тарихы мен ... ... ... ... аса ірі ... ... ... очерктер, мақалалар жазып шықты. Бұлардың барлығы да түркі елінің тілі, әдебиеті, мәдениетін зерттеуде кейінгі ... ... ... ... жол көрсетер,таптырмас құнды материал болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Ә.Құрышжанов, М.Томанов. Орхон-Енесей ескерткіштерінің зерттеу тарихы мен
грамматикалық очерктер. А.,1969.(154 бет)
* Ә.Құрышжанов, М.Томанов., Ғ.Айдаров Көне ... ... ... ... ... бет
3. С.Исаев. Қазақ әдеби тілінің совет дәуірінде дамуы. А., 1973.220 бет
4. ... ... ... ... ... А., 1992.96 ... ... Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. А.,1978.125 бет

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Дауысты дыбыстар жүйесі12 бет
Ескі заман ескерткіштері. орхон-енисей жазу ескерткіштері7 бет
Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни4 бет
Жұмыстың негізгі мазмұны49 бет
Күлтегін ескерткіші - түркі тектес халықтардың баға жетпес байлығы3 бет
Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов5 бет
Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері4 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь