Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы

1. Фармацевтикалық терминология туралы түсінік.
2. Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі.
Фармацевтикалық терминология – ортақ «фармация» атауына біріккен синтетика, өсімдік, минерал, жануар әлемінен алынатын дәрілік құралдардың пайда болуы, шығарылуы, пайдалануын зерттейтін арнайы пәндер терминологиясынан тұратын кешен. Бұл кешенде басты орынды дәрілік құралдар номенклатурасы – пайдалануға рұқсат етілген дәрілік заттар мен препараттардың кең көлемдегі жиынтығы алады. Атаулардың құрылымдық типінің және сөз тудыру әдістерін талдауға әсер ететін принциптерді дұрыс түсіну үшін кейбір басты фармацевтикалық терминдермен танысу керек.
Фарматевтикалық терминологияда қамтылған терминосистема фармацевтикалық терминология мен рецептураны игеру үшін грамматикалық бөлімдер мен дағдылар қажет. Сонымен қатар рецептурамен байланысты кейбір қосымша грамматикалық тақырыптарды білу керек. Жаттығу материалдары өзінің мазмұны бойынша арнайы лексиканы қамтиды. Онымен емдеуші және операция жасаушы дәрігерлер дәрілерді тағайындағанда, рецептуралық анықтамаларды, препараттардың аннотациясын оқығанда жұмыс жасайды. Аталған бөлімде дәрілік құралдардың атауларына байланысты қажетті тілдік мәліметтер қамтылған.
Дәрі (medicamentum) – аурудың алдын алу, оны емдеу немесе анықтау үшін қолданылатын табиғи немесе синтетикалық зат немесе заттар қосындысы.
Дәрілік зат – бір химиялық қосындыдан немесе химиялық элементтен тұратын дәрі.
Дәрілік өсімдік шикізаты – медициналық пайдалануға рұқсат етілген ӛсімдік шикізаты.
Дәрілік түр – дәріге берілетін қолдануға ыңғайлы іс жүзінде қажетті емдік әсер тудыратын күй; консистенциясына қарай қатты, жұмсақ және сұйық дәрілік түрлерді ажыратады.
Дәрілік препарат – (бал.: медикамент, дәрілік препарат) нақтылы бір дәрілік түр күйінде дайындалған дәрі.
Әсер ететін зат – терапевтік, профилактикалық, диагностикалық әсер беретін дәрілердің компоненттері.
Біріктірілген дәрілер – (бал.: қосынды дәрілер, құрама дәрілер) – бір дәрілік қалыпқа екі немесе одан да көп әсер етуші заттар кіретін дәрілердің үлкен тобы.
1. Ә.Ө.Айтбайұлының «Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы», «Қазақ терминологиясының мәселелері».
2. Ә. Т. Қайдаридың «Қазақ терминологиясына жаңаша көзқарас».
3. Ш.Құрманбайұлының «Қазақ лексикасының терминдену үрдісі».
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... 2015 жыл
Жоспар:
* Фармацевтикалық терминология туралы түсінік.
* Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі.
1. Фармацевтикалық терминология туралы түсінік.
Фармацевтикалық терминология - ... ... ... ... ... ... жануар әлемінен алынатын дәрілік құралдардың пайда болуы, шығарылуы, ... ... ... ... ... ... ... Бұл кешенде басты орынды дәрілік құралдар номенклатурасы - ... ... ... ... ... мен препараттардың кең көлемдегі жиынтығы алады. Атаулардың құрылымдық типінің және сөз тудыру әдістерін талдауға әсер ... ... ... ... үшін ... ... ... терминдермен танысу керек.
Фарматевтикалық терминологияда қамтылған терминосистема ... ... мен ... ... үшін ... ... мен ... қажет. Сонымен қатар рецептурамен байланысты кейбір қосымша грамматикалық тақырыптарды білу керек. Жаттығу материалдары өзінің мазмұны бойынша арнайы лексиканы қамтиды. Онымен ... және ... ... ... ... ... рецептуралық анықтамаларды, препараттардың аннотациясын оқығанда жұмыс жасайды. Аталған бөлімде дәрілік құралдардың ... ... ... тілдік мәліметтер қамтылған.
Дәрі (medicamentum) - аурудың ... алу, оны ... ... ... үшін ... ... немесе синтетикалық зат немесе заттар қосындысы.
Дәрілік зат - бір ... ... ... ... ... ... дәрі.
Дәрілік өсімдік шикізаты - медициналық пайдалануға рұқсат етілген ӛсімдік шикізаты. ... түр - ... ... қолдануға ыңғайлы іс жүзінде қажетті емдік әсер тудыратын күй; ... ... ... ... және ... ... түрлерді ажыратады.
Дәрілік препарат - (бал.: медикамент, дәрілік ... ... бір ... түр ... дайындалған дәрі.
Әсер ететін зат - терапевтік, профилактикалық, ... әсер ... ... ... ... - ... ... дәрілер, құрама дәрілер) - бір дәрілік қалыпқа екі немесе одан да көп әсер етуші ... ... ... ... тобы.
2. Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі.
Фармация саласындағы терминдерге келетін болсақ, ол еліміздегі фармациялық өндірістермен дәрілік препараттардың айналымдарымен ... ... ... ... ... да қазіргі фармация жағдайына тоқтала кеткенді жөн көрдім. Соңғы деректерге қарағанда ... шет ... ... 900 млн. ... ... препараттарды сатып алады екен және сол препараттар халыққа қажетті дәрілердің тек 90 пайызын ғана ... ал ... 10 ... ... ... ... ... негізінен өсімдіктерден өндірілетін дәрілік препараттар алынады және өсімдіктер мен жануарлар мүшелерінен алынатын дәрілердің атаулары онша көп ... Орыс ... ... негізгілері отвары, настои, настойки, экстракты, мазь, линименты деп жалғасып кете береді. Енді ... ... ... бар ма ... келетін болсақ, тек қана отвар деген сөзі ... ... ... әр ... ... ... аталып жүр. Ең бір сорақылығы настой мен настойка сөзін тұнба және сығынды деп аударған. Бұл екі ... ... ... да ... сығынды да емес, физикалық табиғаты бойынша өздеріне тән иісі түсі болатын сұйық заттар. Енді тұнба сөзінің мағынасын талқылайтын ... суда ... және ... ... ... ауыр болатын ұнтақты сумен қатты араластырып тұндырып қоятын болсақ, су тұнған кезде суда ... ... ... ... ауыр ... ... ... тұнбаға түсіп, лайланған су тұнып, мөлдір түске айналған болар еді. Осыдан судың ... ... ... ... тұнба, ал судың мөлдір қабатын сол алғашқы лай судың тұнымы деп атар едік. Неліктен екені белгісіз дәрілерге жазылған аннотацияларда ... ... жиі ... Енді ... фармация, тағамтану мен басқа ғылым салаларында кеңінен қолданылатын добавка сөзін қарастырайық. Бұл сөзді кейбір мамандар қазақ тіліне ... ... ... ... ... деп аударған. Қоспа-смесь, қосынды-сумма, үстеме-добавочный, үстеме қоспа-добавочная смесь деп аударылып, добавка ... ... ... ... 1978 жылы ... ... орысша-қазақша сөздік добавить-қосу, үстеу, добавка-қосымша, үстеме, ал добавочный-қосымша, үстеме деп аударылған. Осыдан байқайтынымыз, добавить пен ... екі ... ал ... мен ... ... ... келтірілгендей бір ұғым бола алмайды. Сондықтан келесі сөздерді талдауды жөн көрдік. Бег. м. только. ед.- жүгіріс, жүгіру. Ал ... м. - ... Бұл ... ... ... бег ... сөз іс ... білдірсе, ол сөздін беглецке айналуы қашқын адам деген ұғымды ... ... ... ... сөз ... ... және екеу ... ұғымын білдірсе, осы қос сөзіне жалғауын қосқанда қосқын деген зат есім сөзі түзеді. Осылай сөздерді ... ... ... ... ... ... оған ... қоссақ, қашқын деген зат есімді ұғым пайда ... Тас - ... ... де осы ... ... түседі. Жоғарыда келтіріліп отырған қосқын сөзі халық арасында бұрыннан ... ... ал ... ... ұмыт бола ... ... ... жатады. Мәселен, бір үйір малға басқа жақтан келіп, саны қосылған ... ... ... деп ... ... орыс тіліндегі добавка сөзі қазақ тіліне қосқын деп аударылса, ол өте орынды болған болар еді. Енді ... ... ... ... ... талқылауды келтіре кеткенді жөн көрдім. Көзге арналған тамшылар орыс тілінің өзінде глазные капли деп ... ... яғни ... көз ... ... ұғымды білдіріп, көзден таматын жасты меңзейді, ал қазақшаланған көз тамшылары деген сөз тіркесі, көзден шыққан жасты білдіреді. ... ... ... рет ... жасаған қытайлықтар екен. Сол көзгелдірік сөзі көз және ілдіру сөзінен алынғанын байқау кімге болас да қиынға түспейді, Сондықтан осы ... ... ... капли сөзін көземдік тамшылар деп қолданса, орынды болар еді деп ойлаймын.
Еліміз егемендікке ие болғаннан бастап, біздер жаңа өмірге бет бұрдық. ... ... ... ... ... ... ... ғылымның барлық саласында қолдану қажетті мәселеге айналды. Осы қажеттілікке байланысты салалық терминологиялық сөздіктер әркімнің өз білгеніне қарай жазылып, көптеп ... ... ... ... көп ... арасынан оқырмандардың көңілінен шықпайтын аз да болса, бірең сараны кездесіп қалады. Сондай кемшілігі бар сөздіктерден ... ... ... ... өзгеріссіз алынуы немесе сәтсіз жасалған баламасы болады. ... ... ... жарық көрген сөздіктер елімізде терминдердің жедел және дұрыс дамуына ... ... ... ... дамуына байланысты әр ғылым саласындағы терминдердің саны көбейіп, қолдану аясы ... ... ... да ... бір түсінікті дәл белгілеп, сөз мәнін нақтылы көрсететін терминдерді жасау маңызды үрдіске айналды . Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын ... ... ... ... шағын көлемде жиі-жиі шығарып, оқырман қауымның талдауынан өткізсе құба-құп болар еді. Осыған байланысты латынның Oleum және ... ... ... қарастыратын болсақ, осы сөздер медицина, фармация және биология ғылымдарында кеңінен қолданылады әрі осы сөздерді ... ... ... саласындағы азаматтар біледі. Латынның Oleum сөзі орыс тіліне масло, қазақ тіліне май деп аударылған және Oleum ... орыс ... әрі ... ... ... нақтылығы еш талас тудырмайды. Ереже бойынша майлар деп глицерин мен май қышқылдарының күрделі эфирлерін айтады.
Қалыпты жағдайдағы майлар сұйық және қатты ... Ал ... ... деген сөзін қарастыратын болсақ, бұл сөз латынның Unguere - жағу ... ... ... ... ... сөзі зат есім де, Unguere сөзі - ... Сондықтан Unguentum сөзі латын тілінде термин ретінде қолданылған және орыс ... мазь деп ... Осы ... ... ... ... болсақ, Unguere -жағу етістігінің жақ түбірінің әсерінен қазақшаға бір сөзбен жағылма және екі сөзбен жақпа май деп ... ... ... ... ... ... ... аударушыларға, оқытушылар мен оқушыларға күні бүгінге дейін үлкен ыңғайсыздық туып отыр. Енді осы сөздің ... ... ... ... - Oleum, ... - ... ... - май.Латыншасы - Unguentum, орысшасы - мазь, қазақшасы - ... және ... ... ... ... ... бір-біріне ұқсамайтындығын және екі зат екенін білдіреді, ал осы ... ... ... да заттардың екеу екенін көрсетеді. Енді қазақшаға Oleum - май, ал ... - ... май деп ... нұсқасын қарастырайық. Oleum сөзінің қазақша баламасы май болса, онда май сөзі екінші рет тағы да Unguentum сөзіне балама бола ... Бұл ... ... май) екі ... ... ... ... тек сөз тіркесі болады. Сондықтан латынның Unguentum деген сөзін жақпа май деп аударуды ғылым тіліне жатқызуға болмайды. Жақпа май сөзі тоң май, ... май, сары май, ... ... ... ... қарын майы деген атаулар қатарында болғаны орынды болар еді. Осыдан туындайтыны, Oleum терминінің - май, ал Unguentum терминінің ... ... ... жағылма болады. Сонымен жағылма деп сыртқа қолданылатын тұтқыр ... ... бір ... бірнеше дәрілік заттардан және негізден тұратын жұмсақ дәрілік қалыптарды айтады.Қазақстан ... ... ... бар 14 ... орналасқан. Мысалы, батыс облыстарда мұнай, газ өнеркәсібі болса, оңтүстік аймақтарда мақта мен егін шаруашылығы дамыған, ... ... ... ... ... металлургия саласы ерекше орын алады, Қазақстан облысында бұғы ... ... онда ... аса ... ... және басқа да дәрілер өндіріледі. Әдеби ғылыми тілдің қалыптасуына әр облыстағы сөз ерекшеліктері, яғни, диалектизмдердің де өзіндік қосатын ... бар. ... ... дәрі ... ... зат ретінде қолданылатын канифоль қарағай шайырынан алынады. Ол үшін қарағайдан алынған шайырды балқытып, терпентин майынан эфирлерді айдаған соң, масса ... ... ... ... ашық сары ... ашық ... ... сыңған беті жылтыр, косистенциясы морт шыны тәрізді зат ... Иісі ... ... дәмі ... ... ... хлороформда, сірке қышқылында, тоң майларда, эфир майларында жақсы және ... ... ... ... ... ... ... ал суда ерімейтін зат болады. Су моншасында балқып, мөлдір сұйықтық түзеді. Температураны 1500С-қа көтергенде хош иісті буға айналып, ... ... ... ... және ... металдардың карбонаттарымен қайнатқанда суда еритін шайырлы сабындар түзіледі. Қарағай қабығының жарылған жерінде ... ... ... ... ... ... ... өңдеп, суық күндері тамақ, тыныс алу жолдарының қабынуының алдын алу үшін, сағыз ретінде шайнап жүреді ... ... ... бұл ... ... деп ... ... байланысты, канифоль сөзінің нақты қазақша баламасы түймеш деп алынса, онда пікір таласы болмаған болар еді. ... ... ... әр ... ... ... саны көбейіп, қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір түсінікті дәл белгілеп, сөз мәнін ... ... ... ... ... үрдіске айналды. Ғұлама ғалым Олжас Сүлейменовтың орыстың деген сөзі, түріктің деген ... ... яғни тура ... әрі осы сөзден казіргі орысша сөзі шыққан деп жазғаны бар. Осыдан айтарым, әу бастан қазақ халқы ... ... ... ... ... әскерді және әскер басқаратын адамдарды деп ... ... өзі ... ... ... ... ... алатынына дәлел бола алады. Сол заманнан бастап қазақ сөзіне, терминіне еңбегін сіңірген азаматтар көптеп болған, тек ... ... ... ... ғана ... жеткен. Осыған байланысты ұлы ғалым, қоғам қайраткері әрі ақын, ағартушы Ахмет Байтұрсыновтың химия саласындағы ... - ... - , ... - ... - деп аударуы баға жетпес қазақ халқының алтын қорынан орын алды. Еліміз ... ие ... ... ... жаңа ... бет ... ... оқулықтар, терминдік сөздіктер жарық көрді. Шынын айтқанда, баспадан шыққан біраз ... мен ... ... мазмұны және сапасы жағынан нашар жасалып, терминдердің жедел дұрыс дамуына кедергі болып отыр. Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын балама ... ... тілі ... қатысуымен қарастырып газет, журналдарға шағын көлемде жиі-жиі шығарып оқырман қауымның талдауынан өткізіп, термин сапасын оңтайлап алғандары дұрыс болар еді.
Енді фармация ... ... ... ... ол ... фармациялық өндірістермен дәрілік препараттардың айналымдарымен тікелей байланыста болғандықтан, аздап болса да қазіргі фармация жағдайына тоқтала кеткенді жөн ... ... ... ... ... шет ... жылына 900 млн. долларға дәрілік препараттарды сатып алады екен және сол ... ... ... ... тек 90 ... ғана ... ал қалған 10 пайызы елімізде өндіріледі екен. Қазақстанда негізінен өсімдіктерден өндірілетін дәрілік препараттар ... және ... мен ... ... ... ... ... онша көп емес. Орыс тілінде олардың негізгілері отвары, настои, настойки, экстракты, ... ... деп ... кете ... Енді ... ... ... бар ма дегенге келетін болсақ, тек қана отвар деген сөзі дұрыс аударылып қалғандары әр түрлі сөздермен бұрыс аталып жүр. Ең бір ... ... мен ... ... ... және ... деп аударған. Бұл екі дәрілік препараттар тұнба да емес, ... да ... ... ... ... ... тән иісі түсі ... сұйық заттар. Енді тұнба сөзінің мағынасын талқылайтын болсақ, суда ерімейтін және меншікті салмағы ... ауыр ... ... ... ... араластырып тұндырып қоятын болсақ, су тұнған кезде суда ерімейтін, меншікті ... ... ауыр ... ... ... ... ... лайланған су тұнып, мөлдір түске айналған болар еді. Осыдан судың астында жатқан ұнтақ шөгіндісін тұнба, ал судың мөлдір қабатын сол ... лай ... ... деп атар ... ... екені белгісіз дәрілерге жазылған аннотацияларда осындай қателіктер жиі жіберіледі. Енді ... ... ... мен басқа ғылым салаларында кеңінен қолданылатын добавка сөзін қарастырайық. Бұл сөзді ... ... ... ... ... ... үстеме, үстеме қоспа деп аударған. Қоспа-смесь, қосынды-сумма, үстеме-добавочный, үстеме қоспа-добавочная смесь деп аударылып, добавка сөзінің нақтылы ... ... 1978 жылы ... ... ... сөздік добавить-қосу, үстеу, добавка-қосымша, үстеме, ал добавочный-қосымша, үстеме деп аударылған. Осыдан байқайтынымыз, добавить пен ... екі ... ал ... мен ... ... ... келтірілгендей бір ұғым бола алмайды. Сондықтан келесі сөздерді талдауды жөн көрдік. Бег. м. только. ед.- жүгіріс, жүгіру. Ал ... м. - ... Бұл ... ... ... бег деген сөз іс қимылды білдірсе, ол сөздін беглецке айналуы қашқын адам деген ұғымды білдіреді. Қазақ тіліндегі деген сөз ... ... және екеу ... ... ... осы қос сөзіне жалғауын қосқанда қосқын деген зат есім сөзі түзеді. Осылай сөздерді ... ... ... ... ... Мысалы, оған жалғауын қоссақ, қашқын деген зат есімді ұғым пайда болады. Тас - тасқын сөздері де осы ... ... ... ... ... отырған қосқын сөзі халық арасында бұрыннан қолданылып келген, ал қазіргі уақытта ұмыт бола ... ... ... жатады. Мәселен, бір үйір малға басқа жақтан келіп, саны қосылған малды қосқын малдар деп атаған Сондықтан орыс тіліндегі добавка сөзі ... ... ... деп ... ол өте орынды болған болар еді. Енді көзге арналған дәрілер туралы қысқаша талқылауды келтіре кеткенді жөн ... ... ... ... орыс тілінің өзінде глазные капли деп дұрыс аталмаған, яғни орысшасы көз тамшылары деген ұғымды білдіріп, көзден таматын жасты ... ал ... көз ... ... сөз ... ... ... жасты білдіреді. Дүние жүзінде алғаш рет көзілдірікті жасаған қытайлықтар екен. Сол көзгелдірік сөзі көз және ... ... ... ... кімге болас да қиынға түспейді, Сондықтан осы аталып ... ... ... ... ... ... деп ... орынды болар еді деп ойлаймын.
Қорытынды.
Фармацевтикалық терминдерді ... оқу ... ... және грамматикалық түрде қатесіз жазу, латын тілінде рецепттерді тез әрі қатесіз көшіру, латын тілінен ... ... ... мақалдарды сөздікпен және сөздіксіз аударуын және сол арқылы ветеринарлық салада жұмыс істеуді үйренеміз. ... ... ... , .
* Ә. Т. ... .
* ... .

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі4 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат7 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат6 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет9 бет
Фармацевтика терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі7 бет
Фармацевтикалық терминдерді латын тілінде дәріптеу ережелері5 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі5 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы4 бет
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі атаулары21 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь