Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат


І. Кіріспе.
II. Негізгі бөлім.
III. Қорытынды .
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Еліміз егемендікке ие болғаннан бастап, біздер жаңа өмірге бет бұрдық. Қарапайым тұрмыста қолданылатын сөздерді нақты термин ретінде ғылымның барлық саласында қолдану қажетті мәселеге айналды. Осы қажеттілікке байланысты салалық терминологиялық сөздіктер әркімнің өз білгеніне қарай жазылып, көптеп жарық көрді. Шындығын айтқанда, көп сөздіктер арасынан оқырмандардың көңілінен шықпайтын аз да болса, бірең сараны кездесіп қалады. Сондай кемшілігі бар сөздіктерден байқалатыны басқа тілдегі терминдердің өзгеріссіз алынуы немесе сәтсіз жасалған баламасы болады. Әрине, осындай кемшіліктермен жарық көрген сөздіктер елімізде терминдердің жедел және дұрыс дамуына қолбайлау болып отыр. Қоғамның дамуына байланысты әр ғылым саласындағы терминдердің саны көбейіп, қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір түсінікті дәл белгілеп, сөз мәнін нақтылы көрсететін терминдерді жасау маңызды үрдіске айналды . Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын балама сөздерді газет, журналдарға шағын көлемде жиі-жиі шығарып, оқырман қауымның талдауынан өткізсе құба-құп болар еді. Осыған байланысты латынның Oleum және Unguentum деген сөздерін қарастыратын болсақ, осы сөздер медицина, фармация және биология ғылымдарында кеңінен қолданылады әрі осы сөздерді барлық фармацевтер, медицина саласындағы азаматтар біледі. Латынның Oleum сөзі орыс тіліне масло, қазақ тіліне май деп аударылған және Oleum сөзінің орыс тіліндегі әрі қазақ тіліндегі баламаларының нақтылығы еш талас тудырмайды. Ереже бойынша майлар деп глицерин мен май қышқылдарының күрделі эфирлерін айтады.
Қалыпты жағдайдағы майлар сұйық және қатты болады. Ал латынның Unguentum деген сөзін қарастыратын болсақ, бұл сөз латынның Unguere – жағу (мазать) сөзінен алынған. Мұндағы Unguentum сөзі зат есім де, Unguere сөзі – етістік. Сондықтан Unguentum сөзі латын тілінде термин ретінде қолданылған және орыс тіліне мазь деп аударылған. Осы сөздің қазақша аудармасын қарастыратын болсақ, Unguere -жағу етістігінің жақ түбірінің әсерінен қазақшаға бір сөзбен жағылма және екі сөзбен жақпа май деп аударылып, даулы мәселе қалыптасқан. Осындай теке-тірестің салдарынан аударушыларға, оқытушылар мен оқушыларға күні бүгінге дейін үлкен ыңғайсыздық туып отыр. Енді осы сөздің аудармасын келесідей жазып көрейік.
1. Жантасова С.У. Латын тілі жаттығулар жинағы – Алматы, 2002 2. Керимбеков Е.Б. Физиология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сӛздігі. – Алма-Ата: Казахстан, 1991 3. Сауранбаев Н.Т., Мусабаева Г.Г, Ш.Ш.Сарыбаеваның жалпы редакциясымен Орысша-қазақша сөздік, Алматы Дайк-пресс, 2005. 4. М.Н. Чернявский Латинский язык и основы медицинской терминологии.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

СӨЖ

Тақырыбы: Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі

Орындаған:Уалихан Жанар
Тобы: ВС-505
Қабылдаған: Билялов Е.Е

Семей 2015

Жоспар
І. Кіріспе.
II. Негізгі бөлім.
III. Қорытынды .
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.

Еліміз егемендікке ие болғаннан бастап, біздер жаңа өмірге бет бұрдық. Қарапайым тұрмыста қолданылатын сөздерді нақты термин ретінде ғылымның барлық саласында қолдану қажетті мәселеге айналды. Осы қажеттілікке байланысты салалық терминологиялық сөздіктер әркімнің өз білгеніне қарай жазылып, көптеп жарық көрді. Шындығын айтқанда, көп сөздіктер арасынан оқырмандардың көңілінен шықпайтын аз да болса, бірең сараны кездесіп қалады. Сондай кемшілігі бар сөздіктерден байқалатыны басқа тілдегі терминдердің өзгеріссіз алынуы немесе сәтсіз жасалған баламасы болады. Әрине, осындай кемшіліктермен жарық көрген сөздіктер елімізде терминдердің жедел және дұрыс дамуына қолбайлау болып отыр. Қоғамның дамуына байланысты әр ғылым саласындағы терминдердің саны көбейіп, қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір түсінікті дәл белгілеп, сөз мәнін нақтылы көрсететін терминдерді жасау маңызды үрдіске айналды . Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын балама сөздерді газет, журналдарға шағын көлемде жиі-жиі шығарып, оқырман қауымның талдауынан өткізсе құба-құп болар еді. Осыған байланысты латынның Oleum және Unguentum деген сөздерін қарастыратын болсақ, осы сөздер медицина, фармация және биология ғылымдарында кеңінен қолданылады әрі осы сөздерді барлық фармацевтер, медицина саласындағы азаматтар біледі. Латынның Oleum сөзі орыс тіліне масло, қазақ тіліне май деп аударылған және Oleum сөзінің орыс тіліндегі әрі қазақ тіліндегі баламаларының нақтылығы еш талас тудырмайды. Ереже бойынша майлар деп глицерин мен май қышқылдарының күрделі эфирлерін айтады.
Қалыпты жағдайдағы майлар сұйық және қатты болады. Ал латынның Unguentum деген сөзін қарастыратын болсақ, бұл сөз латынның Unguere - жағу (мазать) сөзінен алынған. Мұндағы Unguentum сөзі зат есім де, Unguere сөзі - етістік. Сондықтан Unguentum сөзі латын тілінде термин ретінде қолданылған және орыс тіліне мазь деп аударылған. Осы сөздің қазақша аудармасын қарастыратын болсақ, Unguere -жағу етістігінің жақ түбірінің әсерінен қазақшаға бір сөзбен жағылма және екі сөзбен жақпа май деп аударылып, даулы мәселе қалыптасқан. Осындай теке-тірестің салдарынан аударушыларға, оқытушылар мен оқушыларға күні бүгінге дейін үлкен ыңғайсыздық туып отыр. Енді осы сөздің аудармасын келесідей жазып көрейік.
Латыншасы - Oleum, орысшасы - масло, қазақшасы - май.
Латыншасы - Unguentum, орысшасы - мазь, қазақшасы - жағылма.
Oleum және Unguentum деген латынша терминдер заттардың бір-біріне ұқсамайтындығын және екі зат екенін білдіреді, ал осы сөздердің орысша баламалары да заттардың екеу екенін көрсетеді. Енді қазақшаға Oleum - май, ал Unguentum - жақпа май деп аударылған нұсқасын қарастырайық. Oleum сөзінің қазақша баламасы май болса, онда май сөзі екінші рет тағы да Unguentum сөзіне балама бола алмайды. Бұл аударма (жақпа май) екі сөзден тұрғандықтан, термин болмай тек сөз тіркесі болады. Сондықтан латынның Unguentum деген сөзін жақпа май деп аударуды ғылым тіліне жатқызуға болмайды. Жақпа май сөзі тоң май, сұйық май, сары май, өсімдік майы, жануар майы, қарын майы деген атаулар қатарында болғаны орынды болар еді. Осыдан туындайтыны, Oleum терминінің - май, ал Unguentum терминінің баламасы ғылыми тұрғыдан жағылма болады. Сонымен жағылма деп сыртқа қолданылатын тұтқыр пластикалық қасиетті, бір немесе бірнеше дәрілік заттардан және негізден тұратын жұмсақ дәрілік қалыптарды айтады.
Қазақстан аймағында өзіндік ерекшеліктері бар 14 облыс орналасқан. Мысалы, батыс облыстарда мұнай, газ өнеркәсібі болса, оңтүстік аймақтарда мақта мен егін шаруашылығы дамыған, орталық Қазақстанда тау-кен жұмыстарымен қатар металлургия саласы ерекше орын алады, Қазақстан облысында бұғы өсірілетін болғандықтан, онда медицинаға аса қажетті пантокрин және басқа да дәрілер өндіріледі. Әдеби ғылыми тілдің қалыптасуына әр облыстағы сөз ерекшеліктері, яғни, диалектизмдердің де өзіндік қосатын үлесі бар. Мысалы, фармацияда дәрі жасауда көмекші зат ретінде қолданылатын канифоль қарағай шайырынан алынады. Ол үшін қарағайдан алынған шайырды балқытып, терпентин майынан эфирлерді айдаған соң, масса бірігіп канифольге айналады. Канифоль ашық сары немесе ашық қоңыр, жарылып сыңған беті жылтыр, косистенциясы морт шыны тәрізді зат болады. Иісі терпентинге ұқсас, дәмі ащылау, спиртте, эфирде, хлороформда, сірке қышқылында, тоң майларда, эфир майларында жақсы және аздап петролейн эфирінде, бензинде, күкіртті көміртектерінде ериді, ал суда ерімейтін зат болады. Су моншасында балқып, мөлдір сұйықтық түзеді. Температураны 1500С-қа көтергенде хош иісті буға айналып, ыдырай бастайды. Күйдіргіш негіздермен және негіздік металдардың карбонаттарымен қайнатқанда суда еритін шайырлы сабындар түзіледі. Қарағай қабығының жарылған жерінде жиналған шайырларды жергілікті халық жинап алып, балқытып өңдеп, суық күндері тамақ, тыныс алу жолдарының қабынуының алдын алу үшін, сағыз ретінде шайнап жүреді екен. Шығыс қазақстандықтар бұл өнімді түймеш деп атайды. Осыған байланысты, канифоль сөзінің нақты қазақша баламасы түймеш деп алынса, онда пікір таласы болмаған болар еді.
Қоғамның дамуына байланысты әр ғылым саласындағы терминдердің саны көбейіп, қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір түсінікті дәл белгілеп, сөз мәнін нақтылы көрсететін терминдерді жасау маңызды үрдіске айналды. Ғұлама ғалым Олжас Сүлейменовтың орыстың воевода деген сөзі, түріктің қолбасы деген сөзінің калькасы, яғни тура аудармасы, әрі осы сөзден казіргі орысша руководитель сөзі шыққан деп жазғаны бар. Осыдан айтарым, әу бастан қазақ халқы жорыққа аттанған адамдар тобын, яғни, әскерді қол және әскер басқаратын адамдарды қолбасшылар деп атаған. Осының өзі біздің тілдің сонау алыстан бастау алатынына дәлел бола алады. Сол заманнан бастап қазақ сөзіне, терминіне еңбегін сіңірген азаматтар көптеп болған, тек еңбектерін жазба түрінде қалдырғандары ғана біздерге жеткен. Осыған байланысты ұлы ғалым, қоғам қайраткері әрі ақын, ағартушы Ахмет Байтұрсыновтың химия саласындағы латынның oxygenium - кислород - оттегі, латынның hydrogenium - водород - сутегі деп аударуы баға жетпес қазақ халқының алтын қорынан орын алды. Еліміз егенмендікке ие болғаннан бастап, біздер жаңа өмірге бет бұрдық. Көптеген оқулықтар, терминдік сөздіктер жарық көрді. Шынын айтқанда, баспадан шыққан біраз оқулықтар мен терминдік сөздіктер мазмұны және сапасы жағынан нашар жасалып, терминдердің жедел дұрыс дамуына кедергі болып отыр. Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын балама сөздерді қазақ тілі мамандарының қатысуымен қарастырып газет, журналдарға шағын көлемде жиі-жиі шығарып оқырман қауымның ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат
Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет
Фармацевтикалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы
Фармацевтикалық терминдердің латын тілінде дәріптелуі
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат
Клиникалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь