1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы

Түркі тілдес халықтар,этникалық топтар түркі халықтары деген ортақ атаумен аталады.Соңғы мәліметтерге қарағанда,түркі тілдес халықтар саны қырықтан аса.Олардық жалпы саны жүз жетпіс миллионнна астам.Түркологи ядербес ғылым ретінде ең алғаш Ресейде қалыптасты.Ресейде қалыптасқан түркологияның даму тарихын төмендегідей кезең мен дәуірге бөлу бар: бірінші кезең -18ғ екінші жартысына дейінгі дәуір,екінші кезең-18ғ екінші жартысынан бастап,19ғ бірінші жартысын қамтиды,үшінші кезең-19ғ екінші жартысынан бастап,Қазан революциясына дейінгі мезгіл,төртінші кезең-Кеңес дәуірі; 1)Түркология дамуының бірінші кезеңінде славяндар мен түркі халықтары арасында өзара танысу ,қарым қатынас жасау үшін бір бірінің сөйлеу тілін білуге талпынушылық болған,шағын көлемде болса да тілдік материалдар жинап,аударма сөздіктің алғашқы ,өте қарапайым бірді екілі түрі жазылған.Ғылыми негізде,жоспарлы түрде жүргізілмегенмен ,қарым қатынастың аталғандай түрлерінің өзі ақ түркологияның кейінгі дәуірде ғылыми негізде қалыптасып дамуына негіз болғаны даусыз.2)Осы тұстан бастап ,онша қарқынды болмағанымен түркі тілдерін үйрену,зерттеу жұмыстары едәуір шамада жүргізілді.Бұл кезеңнің түркі тілдеріне қатысты негізгі жұмыстары тіллдік материалдар жинау,солардың негізінде шағын көлемді салғастырмалы сөздңктер жасау,оқу орындарына қажетті практикалық грамматикалардың алғашқы қарапайым түрлерін жазу.3)19 ғ екінші жартысынан бері қарай түркология теориялық тереңдңгң жа,ынан да,қамтыған тілдері мен проблемалары жағынан да,ғылыми кадрлардың саны мен сапасы дағынан да үздіксіз ілгері басуда ,дамуда болды.Бұл мезгілдер ішінде түркологияны дамытуға,оның даңқын арттыруға үлес қосқан ғалымдар В.В.Радлов,О.фин Бетлинг,В.В.Бартольд,Н.И.Ильминский, 20ғ бас кезінен бастап бұларға С.Е.Малов,А.Н.Самойлович,Н.И.Ашмарин сияқты белгілі түркологтар қосылды.
Түркітану – түркі тілінде сөйлейтін халықтардың тілін, этнографиясын, тарихын, ауыз әдебиетін, мәдениетін зерттеу нәтижесінде қалыптасқан. Шығыстануғылымының жеке саласы. Түркітану атауы ғылыми айналымға алғаш Орхон-Енисей, көне ұйғыр, манихей, т.б. жазба ескерткіштердің зерттелуіне байланысты еніп, дамыған. Бұл жазбалар Орталық Азия мен өзге де аймақтарды мекен еткен ежелгі түркі тайпаларының тарихын, тілін, әдеби ескерткіштерін, рухани және материалдық мәдениетін зерттеуде аса құнды деректеме саналады. Бұдан кейін Түркітану орта ғасырдағы араб, парсы, түркі тілінде жазылған тарихи жылнамаларды, филологиялық және географиялық шығармаларды зерттеу негізінде дами түсті.
1. Ә. Қайдар. М. Оразов «Түркітануға кіріспе» 3-басылымы – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004ж.
2. Отар Әлі Бүркіт «Түркітану». Алматы,2000.
3. С. Омарбеков «Қазақтың ауызекі тіліндегі жергілікті ерекшеліктер».
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: 1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр ... ... ... ... Ж. Ж.
Тексерген: Шаяхметұлы Қ.
Тобы: ҚЯ-413
2015-2016 оқу жылы
Түркі тілдес халықтар,этникалық ... ... ... ... ... атаумен аталады.Соңғы мәліметтерге қарағанда,түркі тілдес халықтар саны қырықтан аса.Олардық жалпы саны жүз жетпіс миллионнна астам.Түркологи ядербес ғылым ретінде ең ... ... ... ... ... даму ... төмендегідей кезең мен дәуірге бөлу бар: бірінші кезең -18ғ екінші жартысына дейінгі дәуір,екінші кезең-18ғ екінші жартысынан бастап,19ғ бірінші жартысын қамтиды,үшінші ... ... ... ... ... дейінгі мезгіл,төртінші кезең-Кеңес дәуірі; 1)Түркология дамуының бірінші кезеңінде славяндар мен түркі халықтары арасында өзара танысу ,қарым қатынас ... үшін бір ... ... ... ... ... ... көлемде болса да тілдік материалдар жинап,аударма сөздіктің ... ,өте ... ... екілі түрі жазылған.Ғылыми негізде,жоспарлы түрде жүргізілмегенмен ,қарым қатынастың аталғандай түрлерінің өзі ақ түркологияның кейінгі дәуірде ғылыми ... ... ... ... ... ... ... бастап ,онша қарқынды болмағанымен түркі тілдерін үйрену,зерттеу жұмыстары едәуір шамада жүргізілді.Бұл кезеңнің түркі тілдеріне қатысты негізгі жұмыстары ... ... ... ... ... көлемді салғастырмалы сөздңктер жасау,оқу орындарына қажетті практикалық грамматикалардың алғашқы қарапайым ... ... ғ ... ... бері ... ... ... тереңдңгң жа,ынан да,қамтыған тілдері мен проблемалары жағынан да,ғылыми кадрлардың саны мен сапасы дағынан да үздіксіз ілгері басуда ,дамуда ... ... ... ... ... ... ... үлес қосқан ғалымдар В.В.Радлов,О.фин Бетлинг,В.В.Бартольд,Н.И.Ильминский, 20ғ бас кезінен бастап бұларға С.Е.Малов,А.Н.Самойлович,Н.И.Ашмарин сияқты белгілі түркологтар қосылды.
Түркітану - ... ... ... халықтардың тілін, этнографиясын, тарихын, ауыз әдебиетін, мәдениетін зерттеу нәтижесінде қалыптасқан. ... жеке ... ... ... ... ... алғаш Орхон-Енисей, көне ұйғыр, манихей, т.б. жазба ескерткіштердің ... ... ... ... Бұл жазбалар Орталық Азия мен өзге де аймақтарды мекен еткен ежелгі түркі тайпаларының тарихын, ... ... ... ... және ... мәдениетін зерттеуде аса құнды деректеме саналады. Бұдан кейін Түркітану орта ғасырдағы араб, ... ... ... ... ... жылнамаларды, филологиялық және географиялық шығармаларды зерттеу негізінде дами ... ... пән ... ... XIX - XX ғ.ғ. ... ... ... трактаттар мен филологиялық шығармалардың маңызы зор болды. Бұлардың қатарына түркі ... ... ... ... ... ... ... жүйеге келтіре отырып жазылған алғашқы ғылыми еңбектер - Махмұт Қашқаридың атты сөздігі, Жүсіп Баласағұнидың атты әдеби ... ... ... түркі халықтарының тарихынан, шығу тегінен мәліметтер берген Мұхаммед Хайдар Дулатитың , Қадырғали Жалайыридың , Рашид ... , т.б. ... ... ... бәрі XIX ... 2-жартысы мен XX ғ-дың 1-жартысында Түркітанудыңдың қалыптасып, орнығуына жағдай туғызды. Әлем халықтары ішінде түркі ... ... тіл, ... ... ... ерекшеліктерімен айрықша орын алады. Түркітанудың дараланып, өз алдына жеке ғылым саласына айналуының ең басты себептерінің бірі Орхон, ... ... ... т.б. ... ... сан алуан тасқа шекілген жазулар, мүсін тастар мен арнайы жасалған жазба ... ... ... бірі ... ... сыры ашылып, құпиясы айқындала бастауына байланысты болды. Осыған орай Орхон-Енисей-талас тас жазулары оқылып, ... ... ... ... мен ... тарихы айқындалып, мәдени мұра зерттеле бастады.
Түркі ... ... ... ... тамыр алады.10ғасырға тән деп аталатын славян халықтарының ... ... ... ... ... ... ... түркілер тіралы алғашқы танымдары тілді меңгеруге деген ұмтылыстың негізінде қалыптасқан.Н.А.Баскаков пікірінше,түркі тілдерін шынайы ... ... 19ғ ... қолға алынды.Осы ғасырдың орыс түркологиясы еуропада алдыңғы қатарлы ғылымдардың бірі саналыд.Кеңес дәуіріне дейінгі басты түркологиялық мектептер түркі тілдерінің ... ... ... ... мектептері.
І. Кеңесбаевтың қосқан үлесі.І.Кеңесбаев Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институты мен Қазақ мемлекеттік университетінде дәріс оқи жүріп, ... ... ... курсын жасауды қолға алып, оған белгілі тіл мамандарын ... Ол бас ... бұл ... нәтижесі 1954 жылы деген атпен жарық көрді. Өзі осы ... ... ... ... Осы ... ... ол қазақ тілінің дыбыстық жүйесің жетік білетін, оның табиғатын ... ... ... ... білген фонетист ғалым ретінде түркология өлеміне танылды.Ғалымның аты аталғанда ойымызға бірден оралағын оның ... ... -- . 1977 жылы ... бұл ... ... мол ... ол қырық-елу жыл бойы ерінбей-жалықпай тірнектеп жинаған ... ұзақ ... ... ... ол осы ... ... үшін 1978 жылы Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. бүкіл түркология ғылымының, соның ішінде казақ тіл ... аса зор ... ... деп ... ол ... ... әріптестері.І.Кеңесбаев ғалымдыкден қатар ұстаздық етуден де жалық-пай, ұзак жылдар бойы еліміздің маңдайалды оку ... ... ... Ол 1930 ... ... бастап қазақ тілімен қатар , курстарынан сабақ берді. Ал оның авторлығымен жарық көрген окулықгары республика ... оку ... ... ... ұзақ ... бойы қолданылды. Қазақ мемлекетгік университеті мен Абай атындағы педагогикалық институттың одан әр жылдары дәріс ... ... ... ... ... оқу шеберлігін,ұшан-теңіз білімін үлкен құрметпен есіне алады.
Түркі тілдерінің грамматикалық жүйесіне байланысты зерттеулер. ХХ ғ. 30-40 жылдарындағы түркі тілдерінің грамматикасына ... ... ... ... ... 1893 жылы ... ... оқыған Дания ғалымы Копенгаген университетінің салыстырмалы тіл білімі кафедрасының профессоры ... ... ... ... ... ... В.Л.Томсен жазудың оңнан солға қарай жазылғанын, содан соң жазбада барлығы 38 әріп, яғни ... ... ... ... ... дыбыстардың дауыстысы мен дауыссыз түрлерін, олардың орналасатынын ашуды көздейді. Орхон жазуын танып оқуда жазу жазылған құлпы тастың бір бетіне жазылған ... ... көп ... ... Өйткені, қытай жазуы бұрыннан белгілі. 1894 жылы В.В.Радлов В.Л.Томсен пікіріне сүйене отырып, ... ... ... ... ... орыс ... ... Кейініректе Орхон ескерткіштерін проза үлгісінде орыс тіліне аудару ісімен П.М.Мелиоранский, С.Е.Малов та айналысты. Бұл ескерткішті поэзиялық туынды деп ... оны ... рет орыс ... ... аударған Мәскеудегі Азия және Африка тілдері институтының ғылыми қызметкері И.В.Стеблева. Оның аудармасы ... ... ... 1965 жылы ... ... ... ескерткіштерінің грамматикалық құрылысын зерттеумен белгілі түрколог А.Н.Кононов та ... Ол ... 1980 жылы ... ... атты еңбегінде көне түркі жазба ескерткіштерінің табылу, оқылу тарихына шолу жасай келіп, оны түрге жіктейді, шығу төркінін, оның ... ... ... ... ... ... және өз ... ескерткіштердің дыбыстық, грамматикалық сипаттарына жан-жақты талдау жасайды.Ғалымдардың пікірі ... көне ... ... ескерткіштері тілінде қазіргі түркі тілдеріне тән көптеген ұқсастықтар, бірліктер болуымен катар өзіндік ерекшеліктер де мол кездеседі. Ондай ерекшеліктер ... ... мен ... да, ... де табылады.Дыбысталуы және олардың таңбалануы жағынан алғанда, алдымен айтылатын жайт - ескерткіштер алфавитінің фонологиялық принципте жасалмай, морфологиялық ... ... ... ... ол жеке фонеманы білдіру емес, фонемалардың бір сөзді екінші сөзден ажыратып таныту, яғни ... ... ... байқатуға негізделген.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Ә. Қайдар. М. Оразов 3-басылымы - Алматы: ... ... Отар Әлі ... . ... С. ... .

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы7 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы8 бет
Түркітануға кіріспе15 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет6 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь