Шыртылдақ қоңыздар биология,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі


Шыртылдақ қоңыз (Elaterіdae) – қаттықанаттылардың бір тұқымдасы, көп қоректілер отряд тармағына жатады. Жер шарында кең тараған, 10 мыңдай түрі анықталған. Тұрқы 2-ден 50 мм-ге дейін, көбінесе 7 – 10 мм, аяқтары қысқа. Арқасымен құлаған қоңыз қысқа аяқтарын жерге тіреп аударыла алмайды. Сондықтан олар ерекше тәсілмен – иіле секіріп аударылады да, бұл кезде кеуде алды және орта кеуде өсінділері бір-біріне тию салдарынан шыртылдаған дыбыс шығарады (қоңыздың аты осыған байланысты қойылған). Олар 30 – 40 см биіктікке дейін көтеріліп, бірнеше рет секіре алады. Шыртылдақ қоңыздар өсімдіктердің, әдетте діңінің астында тіршілік етеді. Қорек талғамайды, негізінен өсімдіктермен азықтанады. Көпшілік түрі а. ш. және орман ш-ның зиянкестері; мыс., қара шыртылдақ қоңыз (Athous nіger) дене тұрқы 10 – 14 мм, жолақты шыртылдақ қоңыз (Agrіotes lіneatus) – тұрқы 7 – 11 мм. Шыртылдақ қоңыздардың дернәсілдері де ауыл шаруашылық өсімдіктеріне зиян келтіреді.Шыртылдақ қоңыздар (Еіаісгісіае) қатты қанаттылар (Соіеоріега) отрядының дербес бір тұқымдасы. Ұстау үшін, болмаса басқа бір жағдайда қозғаған кезде бүл қоңыз секіріп кетіп, арқа жағына қарай аунап түседі де «шырт» стксн дыбыс шығарады. Сондықтан да олар шыртылдақтар деп аталады. Қоңыздардың өздері зиян келтірмейді. Бірақ олардың топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде тіршілік ететін «сымқүрты» деп аталатын личинкалары әр алуан өсімдіктермен қоректенетіндіктен ауыл шаруашылығы дақылдарының ең басты зиянкестерінің қатарына жатады.
Шыртылдақтар өте баяу дамиды. Бір үрпағының өсіп-өніп жетілуі үшін 3-5 жыл керек. Әсіресе личинкаларының дамуы үзаққа созылады. Олар әр түрлі жастағы личинка және ересек қоңыз фазаларында топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде қыстайды. Аздаған түрлері, солардың ішінде қара шыртылдақ және дала шыртылдағы тек личинка фазасында қыстайды.
Қоңыздардың жер бетіне шығуы және өсіп-өніп көбеюі олардың қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі мерзімде өтеді. Ересек қоңыз фазасында қыстайтындары ерте көктемде шығады да, көп кешікпсй үрықтанып жұмыртқалауға кірісді. Жұмырткаларын топырақ кесектерінің астына және жердің жарықтарына салады. Қоңыздардың өсімталдығы қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі болады. Мысалы, жолақ шыртылдақтың үрғашысы 600 жүмыртқаға дейін салады.
Шыртылдақ қоңыздың личинкаларының, яғни сымқүрттардың дамуы 3-4 жылға созылады. Олар жер бетіне көтерілмей, ылғи топырақ арасында тіршілік етеді. Дамуы аяқталған личинкалар шілде — тамыз айларында қуыршақтанады. Екі-үш жетіден соң қуыршақ қоңызға айналады. Бірақ жас қоңыздар жер бетіне келесі жылы кектемде ғана шығады. Сымқүрттары тек дымқыл топырақта ғана тіршілік ете алады. Топырақтың үстіңгі қабаты қүрғаған кездс олар оның төменгі қабаттарына қарай тереңдей түседі.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

БӨЖ

Тақырыбы: Шыртылдақ қоңыздар биология,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі

Орындаған: Қариполданов Б.Қ
Тексерген: Сагандыков С.Н.
Топ: АГ-213

Семей 2015

Шыртылдақ қоңыз (Elaterіdae) - қаттықанаттылардың бір тұқымдасы, көп қоректілер отряд тармағына жатады. Жер шарында кең тараған, 10 мыңдай түрі анықталған. Тұрқы 2-ден 50 мм-ге дейін, көбінесе 7 - 10 мм, аяқтары қысқа. Арқасымен құлаған қоңыз қысқа аяқтарын жерге тіреп аударыла алмайды. Сондықтан олар ерекше тәсілмен - иіле секіріп аударылады да, бұл кезде кеуде алды және орта кеуде өсінділері бір-біріне тию салдарынан шыртылдаған дыбыс шығарады (қоңыздың аты осыған байланысты қойылған). Олар 30 - 40 см биіктікке дейін көтеріліп, бірнеше рет секіре алады. Шыртылдақ қоңыздар өсімдіктердің, әдетте діңінің астында тіршілік етеді. Қорек талғамайды, негізінен өсімдіктермен азықтанады. Көпшілік түрі а. ш. және орман ш-ның зиянкестері; мыс., қара шыртылдақ қоңыз (Athous nіger) дене тұрқы 10 - 14 мм, жолақты шыртылдақ қоңыз (Agrіotes lіneatus) - тұрқы 7 - 11 мм. Шыртылдақ қоңыздардың дернәсілдері де ауыл шаруашылық өсімдіктеріне зиян келтіреді.Шыртылдақ қоңыздар (Еіаісгісіае) қатты қанаттылар (Соіеоріега) отрядының дербес бір тұқымдасы. Ұстау үшін, болмаса басқа бір жағдайда қозғаған кезде бүл қоңыз секіріп кетіп, арқа жағына қарай аунап түседі де шырт стксн дыбыс шығарады. Сондықтан да олар шыртылдақтар деп аталады. Қоңыздардың өздері зиян келтірмейді. Бірақ олардың топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде тіршілік ететін сымқүрты деп аталатын личинкалары әр алуан өсімдіктермен қоректенетіндіктен ауыл шаруашылығы дақылдарының ең басты зиянкестерінің қатарына жатады.
Шыртылдақтар өте баяу дамиды. Бір үрпағының өсіп-өніп жетілуі үшін 3-5 жыл керек. Әсіресе личинкаларының дамуы үзаққа созылады. Олар әр түрлі жастағы личинка және ересек қоңыз фазаларында топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде қыстайды. Аздаған түрлері, солардың ішінде қара шыртылдақ және дала шыртылдағы тек личинка фазасында қыстайды.
Қоңыздардың жер бетіне шығуы және өсіп-өніп көбеюі олардың қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі мерзімде өтеді. Ересек қоңыз фазасында қыстайтындары ерте көктемде шығады да, көп кешікпсй үрықтанып жұмыртқалауға кірісді. Жұмырткаларын топырақ кесектерінің астына және жердің жарықтарына салады. Қоңыздардың өсімталдығы қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі болады. Мысалы, жолақ шыртылдақтың үрғашысы 600 жүмыртқаға дейін салады.
Шыртылдақ қоңыздың личинкаларының, яғни сымқүрттардың дамуы 3-4 жылға созылады. Олар жер бетіне көтерілмей, ылғи топырақ арасында тіршілік етеді. Дамуы аяқталған личинкалар шілде -- тамыз айларында қуыршақтанады. Екі-үш жетіден соң қуыршақ қоңызға айналады. Бірақ жас қоңыздар жер бетіне келесі жылы кектемде ғана шығады. Сымқүрттары тек дымқыл топырақта ғана тіршілік ете алады. Топырақтың үстіңгі қабаты қүрғаған кездс олар оның төменгі қабаттарына қарай тереңдей түседі.
Сымқүрттар ауыл шаруашылық дақылдарының жер астылық мүшелерімен қоректеніп, көп зиян келтіреді. Дәнді дақылдардың жаңадан себілген түқымдарын жартылай немесе түгелдей кеміріп қояды, сөйтіп егіннің көгін сиретеді. Сонымен қатар олар өсімдік сабағының жер астылық бөлімін (әсіресе 3 жапырақты фазасында) жәнс түптену түйінін де зақымдайды. Тамыр жемісті және түйнек жемісті дақылдардың тамырлары мен түйнектерін тесіп ішіне еніп, оларды бүлдіреді. Зақымдалған тамыржемістер мен түйнектер сақтауға көнбей шіріп кетеді. Сымқүрттар қызылша, күнбағыс, темекі, мақта сияқты техникалық дақылдардың тамыр жүйесімен қатар олардың жаңа шыққан көгін де зақымдайды.
Сымқүрттардың ең көбірек ұнататын өсімдіктері бидай, арпа, жүгері, картоп, қызылша, күнбағыс, темекі. Ал зығыр, қыша, қарақүмық және бір жылдық бұршақ түқымдас өсімдіктерді (жер жаңғақтан басқалары) азырақ зақымдайды.
Сымқүрттардың зиянкестік әрекеттерінің дәрежесі олардың сан мөлшерінің жоғары не төмен болуында ғана емес, сонымсн қоса басқа жағдайларға да, атап айтқанда, топырақтың түріне, ылғалдылығы мен оның қүрамындағы шіріндінің мөлшеріне және өсімдіктерді өсіру технологиясына да байланысты. Неғұрлым ауа райы ыстық және қүрғақ болса, соғұрлым олардың зиянкестік әрекеті де арта түседі. Сымқүрттардың. көп немесе аз болуы негізінен топырақты баптау шараларының сипаты мен жиілігіне де едәуір байланы - сты. Жерді жыртып баптаған кезде олардың біразы топырақтың үстіне шығып қалады да қара торғай сияқты насеком қоректі қүстардың жемі болады, Топырақты қопсыту жүмысын жүргізген кезде қоңыздардың жүмыртқалары жәнс личинкаларымен (сымқүрттармен) қоректенетін жыртқыш насекомдарға қолайлы жағдай туады. Топырақты баптаган кезде механикалық зақымдану және кеуіп кету салдарынан шыртылдақтардың қуыршақтары мен жұмыртқаларыныц біразы тіршілігін жояды.
ТМД бойынша ауыл шаруашылық дақылдарына шыртылдак коңыздардын 50. ал Қазақстанда 20-шақты түрлері зиян келтіреді.Олардың ішінде қауіптілері мына төмеңдегілер.
Жалпақ шыртылдақ -Солтүстік, Шығыс, Сібір және Орта Азияның оңтустігінен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жоңышқа бізтұмсығы немесе фитономус;биология,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі
Айқышты саяқ шегіртке.Биологиясы,зияны,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі
Сарышұнақтардың биологиялық ерекшеліктері , зиянды фазасы ,таралуы, есептеу әдістемесі
Тышқантектес кеміргіштердің биалогиялық зиянды фазасы таралуы есептеу әдістері
Гессен шыбыны биологиясы есептеу әдістемесі зиянды фазассы және таралуы
Зияанды бақашық қандаланың биологиясы зияанды фазасы, таралуы, есептеу әдістері
Зиянды қоспалардың атмосфераға таралуы
Биология пәнін оқыту әдістемесі
Еңбек өнімділігін есептеу әдістемесі
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь