Шыртылдақ қоңыздар биология,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі

Шыртылдақ қоңыз (Elaterіdae) – қаттықанаттылардың бір тұқымдасы, көп қоректілер отряд тармағына жатады. Жер шарында кең тараған, 10 мыңдай түрі анықталған. Тұрқы 2-ден 50 мм-ге дейін, көбінесе 7 – 10 мм, аяқтары қысқа. Арқасымен құлаған қоңыз қысқа аяқтарын жерге тіреп аударыла алмайды. Сондықтан олар ерекше тәсілмен – иіле секіріп аударылады да, бұл кезде кеуде алды және орта кеуде өсінділері бір-біріне тию салдарынан шыртылдаған дыбыс шығарады (қоңыздың аты осыған байланысты қойылған). Олар 30 – 40 см биіктікке дейін көтеріліп, бірнеше рет секіре алады. Шыртылдақ қоңыздар өсімдіктердің, әдетте діңінің астында тіршілік етеді. Қорек талғамайды, негізінен өсімдіктермен азықтанады. Көпшілік түрі а. ш. және орман ш-ның зиянкестері; мыс., қара шыртылдақ қоңыз (Athous nіger) дене тұрқы 10 – 14 мм, жолақты шыртылдақ қоңыз (Agrіotes lіneatus) – тұрқы 7 – 11 мм. Шыртылдақ қоңыздардың дернәсілдері де ауыл шаруашылық өсімдіктеріне зиян келтіреді.Шыртылдақ қоңыздар (Еіаісгісіае) қатты қанаттылар (Соіеоріега) отрядының дербес бір тұқымдасы. Ұстау үшін, болмаса басқа бір жағдайда қозғаған кезде бүл қоңыз секіріп кетіп, арқа жағына қарай аунап түседі де «шырт» стксн дыбыс шығарады. Сондықтан да олар шыртылдақтар деп аталады. Қоңыздардың өздері зиян келтірмейді. Бірақ олардың топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде тіршілік ететін «сымқүрты» деп аталатын личинкалары әр алуан өсімдіктермен қоректенетіндіктен ауыл шаруашылығы дақылдарының ең басты зиянкестерінің қатарына жатады.
Шыртылдақтар өте баяу дамиды. Бір үрпағының өсіп-өніп жетілуі үшін 3-5 жыл керек. Әсіресе личинкаларының дамуы үзаққа созылады. Олар әр түрлі жастағы личинка және ересек қоңыз фазаларында топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде қыстайды. Аздаған түрлері, солардың ішінде қара шыртылдақ және дала шыртылдағы тек личинка фазасында қыстайды.
Қоңыздардың жер бетіне шығуы және өсіп-өніп көбеюі олардың қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі мерзімде өтеді. Ересек қоңыз фазасында қыстайтындары ерте көктемде шығады да, көп кешікпсй үрықтанып жұмыртқалауға кірісді. Жұмырткаларын топырақ кесектерінің астына және жердің жарықтарына салады. Қоңыздардың өсімталдығы қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі болады. Мысалы, жолақ шыртылдақтың үрғашысы 600 жүмыртқаға дейін салады.
Шыртылдақ қоңыздың личинкаларының, яғни сымқүрттардың дамуы 3-4 жылға созылады. Олар жер бетіне көтерілмей, ылғи топырақ арасында тіршілік етеді. Дамуы аяқталған личинкалар шілде — тамыз айларында қуыршақтанады. Екі-үш жетіден соң қуыршақ қоңызға айналады. Бірақ жас қоңыздар жер бетіне келесі жылы кектемде ғана шығады. Сымқүрттары тек дымқыл топырақта ғана тіршілік ете алады. Топырақтың үстіңгі қабаты қүрғаған кездс олар оның төменгі қабаттарына қарай тереңдей түседі.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының  Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Орындаған: Қариполданов Б.Қ
Тексерген: Сагандыков С.Н.
Топ: АГ-213
Семей 2015
Шыртылдақ қоңыз ... - ... бір ... көп ... ... ... ... Жер шарында кең тараған, 10 мыңдай түрі анықталған. Тұрқы 2-ден 50 ... ... ... 7 - 10 мм, ... ... ... ... қоңыз қысқа аяқтарын жерге тіреп аударыла алмайды. Сондықтан олар ерекше тәсілмен - иіле ... ... да, бұл ... ... алды және орта ... өсінділері бір-біріне тию салдарынан шыртылдаған дыбыс шығарады (қоңыздың аты осыған ... ... Олар 30 - 40 см ... ... ... ... рет секіре алады. Шыртылдақ қоңыздар өсімдіктердің, әдетте діңінің астында тіршілік етеді. Қорек талғамайды, негізінен ... ... ... түрі а. ш. және ... ... ... мыс., қара ... қоңыз (Athous nіger) дене тұрқы 10 - 14 мм, ... ... ... ... ... - ... 7 - 11 мм. Шыртылдақ қоңыздардың дернәсілдері де ауыл шаруашылық өсімдіктеріне зиян келтіреді.Шыртылдақ қоңыздар (Еіаісгісіае) ... ... ... ... дербес бір тұқымдасы. Ұстау үшін, болмаса басқа бір жағдайда қозғаған кезде бүл қоңыз секіріп кетіп, арқа жағына қарай ... ... де ... дыбыс шығарады. Сондықтан да олар шыртылдақтар деп аталады. Қоңыздардың өздері зиян келтірмейді. Бірақ ... ... ... әр ... ... тіршілік ететін деп аталатын личинкалары әр алуан өсімдіктермен қоректенетіндіктен ауыл шаруашылығы ... ең ... ... ... жатады.
Шыртылдақтар өте баяу дамиды. Бір үрпағының өсіп-өніп жетілуі үшін 3-5 жыл керек. Әсіресе личинкаларының дамуы үзаққа созылады. Олар әр түрлі ... ... және ... ... ... топырақ қыртысының әр түрлі тереңдігінде қыстайды. Аздаған түрлері, солардың ішінде қара шыртылдақ және дала шыртылдағы тек ... ... ... жер ... шығуы және өсіп-өніп көбеюі олардың қандай түрге жататындығына байланысты әр түрлі мерзімде өтеді. Ересек ... ... ... ерте ... ... да, көп ... ... жұмыртқалауға кірісді. Жұмырткаларын топырақ кесектерінің астына және жердің ... ... ... ... ... ... ... байланысты әр түрлі болады. Мысалы, жолақ шыртылдақтың үрғашысы 600 жүмыртқаға дейін салады.
Шыртылдақ қоңыздың личинкаларының, яғни сымқүрттардың дамуы 3-4 жылға созылады. Олар жер ... ... ылғи ... ... тіршілік етеді. Дамуы аяқталған личинкалар шілде -- тамыз айларында қуыршақтанады. Екі-үш жетіден соң қуыршақ қоңызға ... ... жас ... жер ... ... жылы ... ғана ... Сымқүрттары тек дымқыл топырақта ғана тіршілік ете алады. Топырақтың ... ... ... ... олар оның ... қабаттарына қарай тереңдей түседі.
Сымқүрттар ауыл шаруашылық дақылдарының жер астылық мүшелерімен қоректеніп, көп зиян келтіреді. Дәнді дақылдардың жаңадан ... ... ... немесе түгелдей кеміріп қояды, сөйтіп егіннің көгін сиретеді. Сонымен қатар олар өсімдік сабағының жер ... ... ... 3 ... фазасында) жәнс түптену түйінін де зақымдайды. Тамыр жемісті және ... ... ... ... мен түйнектерін тесіп ішіне еніп, оларды бүлдіреді. Зақымдалған тамыржемістер мен түйнектер сақтауға көнбей шіріп кетеді. Сымқүрттар қызылша, ... ... ... ... техникалық дақылдардың тамыр жүйесімен қатар олардың жаңа шыққан көгін де зақымдайды.
Сымқүрттардың ең көбірек ұнататын өсімдіктері бидай, арпа, ... ... ... ... темекі. Ал зығыр, қыша, қарақүмық және бір жылдық бұршақ түқымдас өсімдіктерді (жер жаңғақтан ... ... ... ... ... дәрежесі олардың сан мөлшерінің жоғары не төмен болуында ғана емес, сонымсн қоса басқа жағдайларға да, атап ... ... ... ... мен оның ... ... ... және өсімдіктерді өсіру технологиясына да байланысты. Неғұрлым ауа райы ыстық және қүрғақ болса, соғұрлым олардың зиянкестік ... де арта ... ... көп немесе аз болуы негізінен топырақты баптау шараларының сипаты мен ... де ... ... - сты. ... ... ... ... олардың біразы топырақтың үстіне шығып қалады да қара торғай сияқты насеком қоректі қүстардың жемі болады, Топырақты ... ... ... ... қоңыздардың жүмыртқалары жәнс личинкаларымен (сымқүрттармен) қоректенетін жыртқыш насекомдарға қолайлы жағдай туады. Топырақты баптаган кезде механикалық зақымдану және кеуіп кету ... ... ... мен жұмыртқаларыныц біразы тіршілігін жояды.
ТМД бойынша ауыл ... ... ... ... 50. ал Қазақстанда 20-шақты түрлері зиян келтіреді.Олардың ішінде қауіптілері мына төмеңдегілер.
Жалпақ шыртылдақ -Солтүстік, Шығыс, Сібір және Орта Азияның оңтустігінен басқа ... ... ... ... ... ... Ақмала, Павлодар, Караганды,Семей жәнс Шығыс Қазақстан облыстарында таралған.
Дсмео жалпақтау келгсн, ұзыңдыгы 9-13 мм, ... ... ... ... кара ... ... да дснесі жалпақ, үзындыгы 22 мм демін, коңыркай сары түсті, қүрсағының 10-бунағының ұшында тереңдеу ... ... ... ... ... ... ... мамырдың басынан маусымның ортасына дейін. Семей облысында сәуірдің скінші жартысынан бастап кездеседі. Олардын личинкаларының дамуы 2-4 жылға ... ... ... аягы мен ... ... ... Жаңа ... қоңыздары қуыршақтан күзде шығады, бірақ олар жер бетіне көтерілмей топырақ ... ... ... сирек жеңіл саз топырақты немесе құм топырақты жерлерді мекендейді.Әр түрлі өсімдіктерді, әсіресе бидай,арпа, жүгері,картоп дакылдарын зақымдайды.
Жылтыр шыртылдақ- ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы 11-15 мм, денесінің арқа жағы жылтыр-көгілдір, жасылдау немесе қола ... ... ... ... ... ... личинкаларына ұқсас, үзындыгы 28 мм-ге дейін. Көбінссс ... ... мен ... ... ашық ... ... ... дақылдарын зақымдайды.
Алтын түсті шыртылдақ -Талдықорған, Жамбыл, Алматы облыстарының таулы аудандарында таралған. Жоғарыда келтірілген түрлерге ... ... ... 11-13,5 мм, ... ... ... түк ... күңгірт қола түсті қоңыз. Личинкаларының үзындығы 32 мм-ге дейін.
Қоныздар мамыр, маусым айларында шығады. Личинкалары коңыркай сарғылт топырақты және ... ... қара ... учаскелерін мекендейді. Кебінесе картоп пен көкөніс дақылдарыи закымдайды.
Түкті шыртылдақ-Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аудандарында таралған. Әсіресе Алматы мен Талдықорған облыстарында көп ... ... ... ... түк ... ... 6-10 мм,қара қоңыз. Денесінің алдыңғы арқа бөлімі мен үстіңгі ... ... ... ... бөлімдсрінс қараганда жіңішке.Личинкаларының үзындығы 18 мм жетеді. Оларжаңа ... ... арпа ... ... күздік сгістердің көгін жеп зиян келтіреді.
Тәлім шыртылдақ-Қызылорда,Шымкент жәнс Жамбыл облыстарында таралған. Ұзындығы 15-17 мм, ақшыл ... ... ... ... түрлі дакылдарды (көбінесе тәлім учаскелерінде) зақымдайды.
Егістік шыртылдақ-Қазақстаннын солтүстік бөлімінің орманды-дала және далалық ... кен ... ... онша ... емес, үзындығы 6-8,5 мм шамасындай. Личинкалары жіңішкс цилиндр тәрізді, үзындыгы 18 мм жетеді.
Республиканың солтүстігіндс ересек ... ... бас ... ... ... дейін кездеседі. Личинкаларының дамуы 3 жылға созылады, Көбінесе ... ... шөбі ... саз ... ... көп ... Астық түқымдас дақылдарға, картоп жәнс әр түрлі көкеніс өсімдіктеріне зиян келтіреді.
Қара шыртылдақ-Қазақстанның солтүстік және шығыс жақтарында кең таралған. Оның ең көп зиян ... ... ... облысының далалық аудандары және осы облыс пен Шығыс Қазақстан облысының оңтүстігіндегі ... ... ... 7-10,5 мм, түсі ... Шыртылдақтардың басқа түрлсрінен нсгізгі айырмашылығы денесінің алдыңғы арқа бөлімі өте жалпақ және дөңестеу.Қара шыртылдақ биологиясы жағынан егістік шыртылдаққа өтс ... ... ... ... ... ... ... мекендейді. Личинкалары барлық дақылдарды, әсіресе дәнді дақылдарды, жүгеріні, картопты және қызылшаны қатты зақымдайды.
Жолақты шыртылдақ-Солтүстік Қазақстан, Қараганды, Павлодар, Семей, Алматы және ... ... қуаң ... ... кең ... Қоңыздың үзындығы 7,5-10 мм.Үстіңгі қанаттарында салалы ақ жолақтар ... ... ... ... жағдайында зерттелмеген.Личинкалары барлық дақылдарга зиян келтіреді. Ал Қарағанды облысында дәнді дақылдарды, Алматы облысында ... ... ... ... қоңырқай шыртылдақ-Семей,Талдықорған,Алматы облыстарының тау етектеріндегі аудандарында көп таралған.Әсіресе Талдықорған мен Алматы ... ... ... зиян ... үзындығы 6-8,5 мм.Егістік шыртылдақ сияқты ұзынша,арқа жағы күңгірттеу, артқы көкірек ... ... және көп ... ... ұзындығы 25 мм жетеді.Егістік шыртылдақтың личинкаларына ұқсас.
Бұл түрдің ересек қоңыздарын егіс даласында сәуір айынан маусымға дейін ... ... қара және ... ... топырақты учаскелерді мекендейді.Қоңырқай шыртылдақ Қазақстанның оңтүстік-шығысында кездесетін шыртылдақ қоңыздардың ішіндегі ең зияндыларының ... ... ... ... ... ... және тағы басқа дақлдарды, ал питомниктерде тікпе шыбықтарды зақымдайды.
Оңтүстік егістік щыртылдақ-Қазақстанның оңтүстігінде ... ... ал ... далалық аймақтың оңтүстік шекарасына жақын жерлерде таралған. Жазықта да, таулы жерлерде де (биіктігі 1500-1800 м) ... ... ... Жамбыл, Шымкент облыстарының тауға таяу жазықтары мен тау етектеріндегі аудандарында ... ... зиян ... үзындығы 15 мм жетеді. Үстіңгі қанаттарының үзындығы енінен 2,5-2,7 есе үзын. Денесін сарғылт немесе сарғылттау сұр ... түк ... ... ұзындығы 32 мм жетеді. Ересек қоңыздарды егіс далаларында сәуір айынан бастап шілдеге дейін кездестіруге болады. ... үш ... ... сұр ... ... мекендейді. Қоңырқай шыртылдақ сияқты бұл түрде республиканың оңтүстігінде кездесетін шыртылдақ қоңыздардың ... ең ... ... ... ... ... ... мақта, мақсары, қызылша дақылдарына және питомниктерде тікпе шыбықтарға зиян келтіреді.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
«Зиянды әдеттерден аулақ бол!». Тәрбие сағаты7 бет
Айнымалы токтың таралуы, түрленуі10 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
Американдық ақ көбелегі: зияндылығы, биологиясы, анықтау әдістемесі және күресу шаралары4 бет
Арамшөптер туралы түсінік және олардың ауылшаруашылығына келтіретін зияндылығы7 бет
Астық түйірдегі зиянды қоспалар5 бет
Асқорыту жүйелерінің қатерлі ісіктерінің таралуы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь