Семей полигонымен танысу

Жоспар

Кіріспе

1.1. Семей полигонымен танысу
1.2. Семей полигоны және қоршаған орта

2.1. Жер қыртыстарының құрамының бұзылуы және ауа, су ресурстарынң табиғи құрамының бұзылуы.
2.2. Ядролық қарудың тарихы
2.3. Атом бомбасының халыққа әкелген зардабы

3.1. Семей полигонын зерттеген ғалымдардың пікірлері
3.2. Ядролық радиацияның зияны мен аурулардың туғызуы

Қорытынды
Кіріспе

Адам өзінің әлдеқандай кеселге шалдыққанын сезгенге дейін алаңсыз жүре берді. Білген кезде тітіркенеді. Семей аймағы тұрғынының басынан да тап осындай ахуал өтті. Ол Семей маңындағы ядролық полигон түптің түбінде қауіпті қатер болатынын білгенге дейін алаңдай қойған жоқ. Ол біртіндеп көтеріле беретін, саңырауқұлақ секілді алап бұлт пен жарық дүниенің ғажайып құбылысына ұқсаған аспандағы екінші күннің жарқылына таңырқай қарады. Өзі тұрған жердің ай сайын қайта-қайта тербеле беруі ол үшін табиғаттың үйреншікті құбылысына айналды.
Уақыт озған сайын осы бір «түсініксіз көршіміз» мыңдаған дала тұрғындарының өмірін жалмады, бәлкім олар осы қасіреттің полигонмен байланысын санаға сіңіре алмаған болар, өйткені оның құпия сырын ешкім біле қоймаған болатын.
Адам осы байланыстың беті ашыла бастаған кезде барып тіксіне бастады. Бірақ тамызды тып-тыныш аспанында саңырауқұлақ секілді алапат бұлттың біртіндеп көтерілген кезінен бері қырық жыл өтіп кеткен еді.
Міне, сынақ күні де келді. Семей әуежайынан ауыр бомба тасушы көтерілді. Оның қоймасында сутегі бомбасы бар. Оның соңынан қорғаушы ұшақтар кетіп барады.
Команда пункті. Пультта – офицер. Оның жастау жүзінен міз бақпайтын тастүйіндік сезіледі. Бомба алып бара жатқан ұшақтан хабар берілуде. Ұшақ – тиісті бағытта. Жарылысқа үш минут қалды, сол сәтте нысананы бұлт жауып қалды. Ұшақ қалың бұлттың тұтқынынан сүңгіп шыға келді. Пульттағы аспаптар хабар берді: бомба тасталды. Офицердің даусы күңгірт естіледі:
- Жарылысқа 30 секунд қалды.
- Жиырма.
- Он секунд.
Сол кезде мыңдаған қоңырау бір мезгілде қағылғандай үрейлі үн естілді. 1500 метрлік биіктікте қуатты сутегі бомбасы жарылды.
Экранды аппақ бұлт жауып қалды. Бірнеше секунд өтпей ол қабаттасқан саңырауқұлаққа айналды. Оның қызыл күрең діңінде жалбыраған сұрғылт тақия пайда болды, оның үстінде ақ арай. Жан түршігерлік көрініс. Және ең қорқыныштысы – адам баласы өзі ойлап тапқан, солардың қолымен жасалған осынау көз арбайтын, тамаша саңырауқұлақтың алапат сұмдыққа айналатындығында. Ол ажалдың бейнесі.
Орасан қиратқыш күші бар соққы толқыны адам айтқысыз жылдамдықпен жүгіріп, жолындағаның бәрін жайпап өтеді: сәуле жарылғының әсерінен дала өртке оранады – от бәрін жалмайды.
Диктордың даусы болып жатқан көріністерді баяндауда:
- Эпицентрден тоғыз километр жердегі тас үйлер қатты қирайды. Жоғарғы қабаттарға қамалған жануарлар өліп қалды, төменгі қабаттағылары есеңгіреп қалған. Далада ұшақтар өртеніп жатыр.
- Сегіз километр қашықтықтағы жануарлар өлген, қатты күйген.
- Жеті километр - өнеркәсіп үйлер толық қираған.
- Алты – тұрғын үйлер үйіндіге айналған. Қирамаған үй жоқ.
- Бес – соққы толқыны салмағы ондаған тоннаға жететін танктерді ұшырып жіберген.
- Төрт – үш қабатты тас үйдің сынықтарын соққы толқыны бір километр жерге ұшырып әкетті.
Эпицентр аймағы. Жердің бетінде қуыстар пайда болды, топырақты алысқа айдап әкеткен, айналаның бәрі тып-типыл. Жер астындағы метро қуыстары сақталған. Мындаған жануарлар онша зардап шекпеген. Үш километр жердегі темірбетоннан жасалған паналау құрылысы зақымдалмаған. Эпицентрден 16 километр жердегі қала жартылай қираған .
        
        Жоспар
Кіріспе
1.1. Семей полигонымен танысу
1.2. Семей полигоны және қоршаған ... Жер ... ... бұзылуы және ауа, су ресурстарынң
табиғи құрамының бұзылуы.
2.2. Ядролық қарудың тарихы
2.3. Атом ... ... ... ... ... ... зерттеген ғалымдардың пікірлері
3.2. Ядролық радиацияның зияны мен аурулардың туғызуы
Қорытынды
Кіріспе
Адам ... ... ... шалдыққанын сезгенге дейін алаңсыз жүре
берді. Білген кезде тітіркенеді. Семей ... ... ... да ... ... ... Ол Семей маңындағы ядролық полигон түптің ... ... ... ... дейін алаңдай қойған жоқ. Ол ... ... ... ... алап бұлт пен ... ... ғажайып
құбылысына ұқсаған аспандағы екінші күннің жарқылына таңырқай қарады. Өзі
тұрған жердің ай сайын ... ... ... ол үшін ... құбылысына айналды.
Уақыт озған сайын осы бір «түсініксіз ... ... ... ... жалмады, бәлкім олар осы қасіреттің полигонмен
байланысын санаға ... ... ... ... оның ... ... ... біле
қоймаған болатын.
Адам осы байланыстың беті ашыла бастаған кезде барып тіксіне бастады.
Бірақ тамызды ... ... ... ... ... ... ... кезінен бері қырық жыл өтіп кеткен еді.
Міне, сынақ күні де келді. Семей әуежайынан ауыр ... ... Оның ... ... бомбасы бар. Оның соңынан ... ... ... ... ...... Оның ... жүзінен міз бақпайтын
тастүйіндік сезіледі. Бомба алып бара жатқан ұшақтан хабар берілуде. Ұшақ –
тиісті бағытта. Жарылысқа үш ... ... сол ... ... бұлт ... Ұшақ қалың бұлттың тұтқынынан сүңгіп шыға келді. Пульттағы аспаптар
хабар ... ... ... ... ... ... ... Жарылысқа 30 секунд қалды.
- Жиырма.
- Он секунд.
Сол кезде мыңдаған қоңырау бір мезгілде қағылғандай үрейлі үн естілді.
1500 метрлік ... ... ... ... ... аппақ бұлт жауып қалды. Бірнеше секунд өтпей ол ... ... Оның ... ... ... жалбыраған сұрғылт тақия
пайда болды, оның үстінде ақ ... Жан ... ... Және ... – адам ... өзі ... ... солардың қолымен жасалған
осынау көз арбайтын, тамаша ... ... ... Ол ... бейнесі.
Орасан қиратқыш күші бар соққы толқыны адам айтқысыз ... ... ... ... ... ... жарылғының әсерінен дала
өртке оранады – от бәрін жалмайды.
Диктордың даусы болып жатқан көріністерді ... ... ... километр жердегі тас үйлер қатты қирайды.
Жоғарғы қабаттарға қамалған жануарлар өліп ... ... ... ... ... ұшақтар өртеніп жатыр.
- Сегіз километр қашықтықтағы жануарлар өлген, қатты күйген.
- Жеті километр - өнеркәсіп ... ... ... Алты – тұрғын үйлер үйіндіге айналған. Қирамаған үй жоқ.
- Бес – соққы толқыны салмағы ондаған тоннаға ... ... ... Төрт – үш ... тас ... ... соққы толқыны бір километр
жерге ұшырып әкетті.
Эпицентр аймағы. Жердің бетінде қуыстар ... ... ... ... әкеткен, айналаның бәрі тып-типыл. Жер астындағы ... ... ... ... онша ... ... Үш километр жердегі
темірбетоннан жасалған паналау құрылысы зақымдалмаған. Эпицентрден ... ... қала ... ... .
Жалпы қорытынды: жарылыс орталығынан 80 ... ... ... ... ... ... ... түскен. Сондай
жағдай 120-220 километр жердегі ... ... де ... атом және оның ... ... ... аса ... қатар, өткен жүзжылжықтың аяғында басталған жаратылыстану
ғылымдағы жаңа кезең, табиғат туралы еске ... ... ... ... дамудың жаңа сатысына көтерді, сонымен бірге оның табиғат
және жалпы адамзат байлықтары алдыңдағы жауапкершілігін де көтерді.
Енді жаңа проблема – ... ... ... ... ... ету мәселесі тұрды: ядролық реакция энергиясының әсерінен ... ... сол ... өзінде-ақ белгілі болған. Енді
өмірдің өзін және ол ... ... ... ... ... аса ... ... болды. Соған қарамастан атом энергиясын зерттеу және
пайдалану тәрізді жаңа басталған ... ... ... ... тек ... ... кімнің кейін келе жатқандығында еді. Ғылыми
«милардың» Европадан Америкаға ауып ... ... ... ... ... АҚШ ... алда келе ... Әлем тарихында
бірінші ядролық қарудың сынауды ... ... ... 1946 ... 16
шілдесі күні Нью-Мексико штатында өткізді. Үш аптадан соң, 6 ... ... ... 20 мың тонна тротилға тең сұрапыл қиратқан күші
бар атом ... ... ... ... американ әскерлерінің
қылығына жағаларын ұстады.
Ұлы Отан соғысы аяқталысымен, соғыста қираған ... ... ... ... еліміздің басшылығы өте қысқа мерзім ішінде
атом проблемасын шешпек болды да, сол ... ... атом ... ... ... және ... ... мен ведомостволарға орасан
мүмкіндіктері бар американ ғалымдары бес жылдан ... ... ... атқарған
істі бір жарым жылда аяқтауды міндеттейтін үкімет қаулысы қабылданды.
1946 жылдың басында ССРО ... ... ... ... ... ... олардың міндеттеріне уран кендерін іздеп ... ... ... ... ... мен өндірісін, сондай-
ақ атом бомбасының конструкциясын жасау жұмыстары кірді. Бұл Главкаларға
басшылықты И. Сталиннің өзі ... ... ... және сол кезеңдегі мемлекетті өркендетудің басты
бағыттарында орасан мол материалдық және адам күші ... ... ... қиын ... да, ... ... жылдарда
да жаңа атом индустриясын жедел құруға мүмкіндік береді.
Атом индустриясын жасауда аса ... ... ... ... ... ... түн ... дейін еңбек етті. Бұған,
бір жағынан, Отанға деген сүйіспеншілік, шынайы патриотизм ... ... - өз ... мен ... ... ... табиғи ұмтылыс
итермеледі. Нақ ... ... және жеке бас ... ... мен елге ... ... ... байлықтар құралды.
1946 жылдың 25 желтоқсанында ССРО мен Европада ... рет И.В. ... ... бірге бірінші реакторда уран бөлінуінің бағыттағыш
тізбекті реакциясын жүзеге ... ... 21 ... ССРО ... өзінің арнайы қаулысымен атом
ғылыми – зерттеу полигоның құру ... ... ... «№2 ... ... ... ат ... құруға басшылықты ССРО қарулы күштері бас штабының арнайы бөлім
жүзеге асырды. Полигонның барлық қызметін бағыттап отыруды және ... И.В. ... ... ... ... және ... ... құрылысы үшін диаметрі
шамасымен 200 ... ... жер ... ... Келешек полигон
темір жол мен жұмыс істеп тұрған аэродромнан 200 километрден алыс ... ... ... ... жерде орналасуы керек еді.
Көзімен көргендердің сөзіне қарағанда талай жерлер зерттелсе ... ... ... ... ... қазақ даласына тоқталыпты: шексіз
жазықтық, ол кезде халық аз ... ... ... және ... ... – су мол Ертіс, темір жол мен автомобиль жолдары, аэропорт.
Осындай және ... да ... ... сынақ полигонын салуға өте ыңғайлы
болып шықты.
Оны ... ... ... өзі диаметрі шамамен 30 километр ... ... және ... ... (200 ... ... таулар
қоршаған жазықтық – сынақшылардың ойынша тамаша жер, сынақтар жүргізуге өте
ыңғайлы жағдай жасау үшін табиғаттың өзі ... ... ... ... Орал ... бірінде ғалымдардың үлкен тобы ядро зарядын
зор қарқынмен жасап жатқан. 1946 жылдаң ... ақ Ю. ... ... ... ... ... ... бекітуіне ұсынған
болатын. Алайда Сталин қол қойған үкімет қаулыларында плутон нұсқасына 1948
жылдың басында және уран ... – 1948 ... ... ... өткізу керек деп белгіленген атом бомбасын жасау мерзімдері ... ... ... ... ... дайындық жұмыстарының қарқынды
жүргізілген сонша, 1949 жылдың 6 шілдесінде ол әзір ... ... ... ... полигон объектілерін
құрылысшылардан қабылдап алды және ... ... мен ... ... ... тұрғанын анықтады.
Полигонның тұтастай алғанда дайын екендігі үкіметке баяндалды ... ... ... ... ... ... мен және зарядтың өзі мен қос Оралдан Семейге бірінші атом
бомбасы жасаушылардың үлкен тобы ... салу және ... ... ... жұмыстардың бәрі аса
қатаң құпия жағдайда ... Осы ... үшін ... ... ... ... ... мен солдаттар іссапармен
келіп жатты. Әскери емес ерікті құрам болған жоқ. Әрбір жұмыс тобы тек ... ғана ... және ... ... ... тәртіп қызметін 1953 жылы Бериямен қоса атылған генерал ... П.Я. ... ... да ... атом ... ... бірі өз ... бұл
адам туралы былай деп жазады: «Рас, онымен біздің пәлендей жұмысымыз болған
жоқ, бірақ оның шамалы уақыт бір ... ... ... өз ... ... көзіміз көрді. Ол әлгі шофердың тұмсығына пистолетін тіреп: «Сен
қанда жоғалып кеттің малғұн?» деп сұрады.
Тамыз бойы өте ... әрі қуаң ... ... кешінде ауа райы бірден
өзгерді: солтүстіктен жел соқты, күн кенеттен салқындап кетт, аспанды бұл
жапты, жаңбыр сіркіреді де ... Осы бір ... ... ауа ... ... түнімен тұрып алды, ол таңертең де өзгерген жоқ. Төмен шөккен
қалың бұлт жарылыстан соң радиоактивті ауадан доза алу үшін ... ... ... ... ... еді.Табиғат алдағы
жарылысты болдырғысы келмегендей. ... ... ауа ... ... ... оны 7.00-ден 8.00-ге шегеруге шешім қабылдады. Бірақ ауа
райы болжаушылардың хабары үміттенерліктей ... ... ... сағат 7.00-де өткізуге, ал басқарылатын
самолеттерді жібермеу жөнінде шешім ... 1949 ... ... ... өткізелетін «Ш» алңындағы үш дүркін қайталанған үлкен
репетициядан кейін, И.В. ... ... ... жазбаша нұсқау берді.
Диктордың қатаң даусын секундтарды санап шықты «Ноль» деген кезде ... ... ... оған құлақты жаратын сұмдық күшті ... ... үн ... ... бәрі бірнеше секундқа созылды, содан соң
бәрі тына қалды.
Құпия жария болды. Семей маңындағы полигонда биіктігі 30 ... ... ... ... ... ... ... қуаты 20 килотонн бірінші атом
жарылысы ... алып ... ... ... жер ... жарқ ете ... екінші
күннің сәулесін қалың бұлт та бүркей алмады.
Биіктігі 7 километрден асатын шаң – газ ... ... ... ... болды. Даланың сарғайған шөптері қудай лап етіп жаңа бастады, ... ... ... ... өтті. 30-тамыз «Ш» алаңында, қонақ үй мен
казармалар түн ортасына дейін дабырласқан ... ... ... ... ... ... асқан жоқ.
Сонымен ССРО-да жарылыс қуатты 20 мың ... ... тең ... ... ... Оның ... ... жақсы параметрлері болды. АҚШ-
тың атом монополиясы аяқталды. Біздің еліміздің атом ... ... ... ... ... жағы ... ... орталықтары мен қалаларына
орасан үлкен ядролық соқылар беруді әлденеше жоспарлаған ... ... ... енді ... дәл ... ... ... беруге болатын еді.
Бірінші атом бомбасын осынша қысқа уақыт ішінде, тақыр жерден ... ... ... ... жасап шығару, ең бастысы, осындай ... ... ... И.В. ... ... аса ... ... технологтардың, конструкторлардың тұруы себеп болды.
Сонымен бірге дәл сол сағаттан, атап айтқанда елімізді ядролық қарудың
жер бетінде бірінші рет ойдағыдай ... ... 1949 ... 29 тамыздың
таңертеңгі сағат 7.00-ден бастап, Семей даласының қасіреті ... атом ... ... бірі өз ... ... ... ... сәулесіне тап болған дала бүркіттері мен ... ... ... көрініс болды: бір жақ қанаттары көмірдей ... ... ... ... кеткен олар телефон желісінің сымдарында отыр және
біз жақындап барғанда орындарынан қозғалған да жоқ.
Тамыз – астық жинап, шөп ... ... ... атом ... ... ... шаң-тазаң араласып аймақтың барлық елді
мекендерін басып қалды. Оның зұлмат «жаңғырығы» көршілес ... ... ... ... ... жетті.
Бәлкім, ол кезде бұл қасіреттің ... ... ... қамтитынын
сынақшылардың өздері білмеген шығар, әлде полигонмен қатарлас өмір сүріп
жатқан адамдардың тағыдырына олар мүлдем немқұрайдылықпен ... ма ... біз бір ... ғана ... ... ... ... білген
жоқ, оларға ешкім ескерткен жоқ және қауіпсіз жерге шығару жөнінде ешкімнің
қамқорлық жасаған жоқ.
Бірінші атом зарядын полигонға ... ... оның ... ... ... ... ... ұсыныстар болған.
Бірақ ұысыныстардың ешқайсысы қабылданбады, уақыт асықтырды. Бірінші атом
бомбасын сынаған соң, одан гөрі ... ... ... ... ... ... 12 тамызында халық қатты тітіркеністі бастан ... 33 ... ... ... қуаты 480 килотоннаға тең термоядролық
жарылыс өткізілді. Диаметрі 16 километрлік ... ... ... 16 ... ... ... Ондаған мың тұрғындарды 9 ... ... ... ... ... ... Қам кірпіштен салынған тұрғын
үйлер мектептер және басқа да ... ... ... жарылыс эпицентрінен
130 километр жердегі облыс орталығында терезе әйнектер ұшып кетті, ... ... ... ... 22 ... ... ... бомбасы сынақтан өтті, оның
қуаты бірінші сутегі жарылыснан әлде қандай күшті еді. Бұл ... ... ... өткізілді. Биіктігі 18 километр болатын саңырауқұлақ
тәрізді алып шаң-тозаң бұлт ... ... ... ... ... ... ... ол жүздеген километр жерден анық ... ал ... 500 ... ... ... ... куәсі болған адамдар былай деп әңгімелейді.
Темірханов К.З., жарылыс эпицентрінен 130 километр ... ... ... Семиярка селосының тұрғыны.
«Бірінші сутегі бомбасын сынаған кезде мен 17 ... ... ... ... келді де, егер дабыл беріле қалса, ... де ... сырт ... ... жыраға жата қалындар, бастарынды көтермендер,
есікті, ... ... ... ... тастаңдар деп үйретті. Сонымен
дабыл қағылды. Жұрт селоның сыртына қарай жүгірді. ... 3 ... Олар үш ... ... ... – күннен күшті сәуле жарқ ете қалды,
сатыр-сұтыр, толқын жүріп өтті. Ол екі қабатты мекетепті пышақпен кескендей
жайнап өтті, ... ... ... қабатын қалпына келтірді, әлі ... не ... ... ... мен ... ... ... беталды қашты,
сиырлар мөніреп азан-қазан болды, ... ... ... ... ... ... үлгермеген үйлердің іші –күл мен тозаң әр
жерден өрт шықты, адам айтқысыз ... ... ... үсті – үстіне сынақтар өткізілді, ол
ядролық қару – жарақтың жаңа типтерін жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жиірек өткізілді. Жылына ауа да және жер
бетінде 40-50 жарылыс ... ... жылы ... АҚШ және ... ... ... қаруды
атмосферада, космоста және су астында ... ... ... келісімге қол
қойды. Жер бетіндегі және ауадағы ... ... ... ... ... ... ... бірақ ядролық қарулар шығару
бәсекесін тоқтатқан жоқ. Семей полигоны өз жұмысын белсенді ... ... ... ... ... тек жер ... «алып кетті».
ССРО-да жер астындағы жарылыстарға дайындық 1959 жылы басталған
болатын. Бірінші рет ядролық ... 200 метр ... ... ... 1961 жылы ... Тек 1965 ... ... сынақтар 500
метр және одан да терең тік қазылған ... ... ... және
шектеулі зарядтар сыналды, ал тік қазылған шахталардағысынақтар қуаты 150
килотонға дейін барды.
1965 жылдың қаңтарында Шаған мен Ащысу өзен ... ... ... жерді «жарып шығатын» ядролық жарылыс жасалды - әскери ведомоство
кезекті эксперимент ретінде қолдан көл ... ... ... ... диаметрі 400 метрлік ондай көл пайда болды да кең ... ... ... ... су ... бір ... қатты қызықтырады. Ал
шын мәнінде, халық тауып айтқандай, «өлі көл» ... ... ... ... Ол маңнан өтетін ескі жолдар жабылды, су қоймасы
қоршалды. Жарылыс үлкен аумақты бөлінгіш ... ... ... – бұл ... ... ... ... ашық дерде
сынаған кезең. Осы жылдары ішінде қанша ядролық жарылыс ... Әр ... ... ... бұл ... 1963 жылға дейін 200-ге жуық
жер үстінде және ауада жарылыстар болғаны белгілі. Полигон басқа ... ... 138 және жер ... 28 ... жарылыс болған дейді.
Шынтуайтын келгенде, мұнда да көп ауытқушылық жоқ. Полигон атап ... ... ... халықтың денсаулығын біржола жойып тынуға ... ССР ... ... ... ... институтының деректері
бойынша, Семей полигонында атмосферада және жер бетінде сыналған ядролық
зарядтардың қосынды қуаты Хиросима бомбасының ... 2,5 мың есе ... ... ... 1988 ... дейін, бір жарым жылдық мараторийді қоспағанда,
жерасты сынақтары жиі-жиі – жылына 14-18 сынақтан өтіп отырады. 1989 ... өз ... ... Жер ... барлығы 343 ядролық жарылыс өткізілген.
Полигоның бірінші атом бомбасын ... ... және ... ... ... ... адам ... кезде сынады.
Ол ол ма, 1963 жылға қараған кезде аймақтың халқы 650 мың ... ... ал ... ... сайын күшейе түсті.
Радиологиялық диспансердің мәліметтері бойынша жер ... ... атом ... 70 мың адам ... сәулеге ұшырады.
1949-1963 жылдар кезеңінде 500 ... ... адам ... ... жағдайында иондаушы радиацияның күшті және созылмалы сәулесіне
көп-көп рет тап болды.
50-ші жылдардың ... ССРО ... ... министрлігі ешқандай
негізсіз, мәселенің әділеттік жағын ескерместен, полигон ... ... ... радиация сәулесіне ең көп ұшырау ... ... 50 ... ... ... ... бұйрық шығарды. Бұл бұйрық іс жүзінде
сынақшыларға ... ... ... ... шараларды
ескермеседе болады деген рұқсат еді, адамгершілікке жатпайтын. Және ... ... елді ... ... бір-ақ тәулікте алады, ал 150-250 бэр
сәуле адам ағзасында (организмінде) бір айда ... Мұны ... ... ... бір жыл ... алатын табиғи сәуле мөлшері 0,14-070
бэр, немесе 70-жылдық өмірде – 10 бэрден 50 бэрге дейін. ... ... ... адам ... елеулі зиян келтірмейтің сәуле мөлшері 70 ... үшін 35 ... ... тиіс деп бекітілген. Ал кейбір дамыған елдерде
бұл мөлшер 10 бэрден аспауға тиіс делінген. ... ... ... ... ... адамгершілікке жатпайды.
Әрине, мұндай жағдайда халықты радиациядан қорғау туралы әңгіме болуы
да мүмкін ... ... ... ... ашық ... ... жарылыстар кезінде бір – екі рет қана кейбір поселкалардың
тұрғындары ... ... ... ... ... өзі ... ... шара, көзбояу ғана болатын. Халықтың
көшірумен полигонның арнайы бөлімдері, көп жағдайда поселкелік Советтер
шұғылданды. ... ... ... ... ... ... ... пен үрей үстінде көп адамдар кетіп үлгермеген... Бірақ
жолы болғандардың өзін ионданушы ... ... ... ... ... ... күні халық от жаққан ... ... ... ... уланған жерлерде күнделікті тіршіліктерін жағастырып
отырған. Радиация мөлшері 40-50 мың микрорентгенге жететін, ал ... 15-18 ... ... адам ағзасын (организмін) зақымдай
отырып, оның генетикалық қорына кіреді.
Семей химия ... ... ... ... жоқ, ... қарамастан облыста аурудың көбеюін жалпы эколгияның бұзылуымен
түсіндіруге тырысты.
Денсаулық ... ... ... ... ... ештемеде
бермейді, денсаулық сақтау министрлігі, тәрізі, ... ... ... болар, арнайы медициналық мекеме - Өскемен қаласының №3
диспасерін ашады. Алайда ол небәрі 1,5 жыл жұмыс ... ... ... №4 диспансер құрылды. Оның міндеттері:
полигонға іргелес аймақтарда тұратын адамдардың денсаулығын зерттеу және
Семей аймағындағы ...... ... бақылауға алу.
Жылдар өтті, полигонда сынақтар қарқынды жүріп жатты, ал ... ... ... ... өз ... ... орындай алмады.
Тек 1961-1962 жылдарда ған ол кадрлар мен толықтырылып, приборлармен және
жабдықтармен жарақтандырылды – аз ... да, алға ... өз ... кірісті. Сонымен, полигон жұмыс атқарған алғашқы 13 – 14 жыл
ішінде, ал бұл жер ... және ... ... ... ... ... зерттеу және емдеу барысында ешқандай жұмыс істелген доқ.
№4 диспансер өткен жылдардағы (1949 жылдан бастап) ... ... ... ... ... ... жасады. Бірақ оның
қызметкерлерінің қолдарындағы мәліметтер өте ... ... ... ... ... қажетті деректер берілмейтің.
Диспансер материалдары советтік және шетелдік ... ... ... ... ... радиацияның адам және жан – ... шегі жоқ ... әсер ... ... дәлелдеп берді.
1963 – 1964 жылдары полигонның радиация қауіпсіздігі жөніндегі қызмет
тобы, жер үстіндегі жарылыстардан ... ... ... Алтай
өлкесіндегі кейбір аудандарға тараған радиактивті іздердің картасын ... ... рет ... ... ... ... картаны бермеді.
Картаның құпия болатын негізгі себебі, тәрізі, он үш жыл бойына жылына бір
неше ... ... іс ... ... ... ... картаны бермеді. Картаның құпия болатын негізгі себебі, тәрізі, он
үш жыл бойына жылына бір неше ... ... іс ... ... ... ... ... жатқандығында болса керек. Куәлердің сөздеріне
қарағанда, радиоактивті тозаң жарылыс эпицентрінен (Дегелең таулары) 500 ... ... ... ... ... көрінеді. Мұны да ... ... ... ... ... ... деректерді, сондай-ақ, жер бетіндегі және ауадағы жарылыстардың
қолымыздағы көрсеткіштерін негізге ала ... ... ... барлық
халқын сәулеге ұшырау мөлшеріне қарай үш категоияға бөлуге болады.
I категория – бұл жарылыс эпицентрінен 100 – 150 ... ... ... мен елді мекендердің халқы. ... ... ... ... және ... ... мен Семей қаласы жатады.
Бұл аудандар мен облыс орталығында тұратын ... ... ... бойы ... ... мөлшері 100 – 200 бэр, созылмалы
ауруларды тудырады.
II ... - бұқ ... ... 150 – 300 километр қашықтықта
орналасқан аудандардың халқы. Бұған Шар, Жарма, Аягөз, Бородулиха ... ... ... Бұл ... халқы үшін сәуле мөлшері – 50
бэрге ... ... – бұл ... эпицентрінен 300 километрден әрі орналасқан
аудандардың халқы. Бұл Көкбекті, Ақсуат, Тастескен, Ұржар және Мақаншы
аудандары. Бұл ... ... ... ... ... барлық жылдар
бойынша 5 – тен 10 ... ... ... академик А.Ф. Цыб бастаған ... ... да ... «...Семей қаласы, сондай-ақ
жарылыстар эпицентрден 300 километр ... ... елді ... ... сәулеленген қатарға қосылады».
Ионданушы реакцияның адам ағзасына әсерінің көп уақыт өткеннен кейінгі
ең бір ауыр ... ... ... және ... ... ... тыс ... жатады. Алайда ресми статистика
мұндай ... ... ... ... ... ... ... ауру басқа көршілес аймақтарға қарағанда Семей облысында ... ... А.Ф. Цыб 1989 ... 19 шілдесінде Семейдегі ... ... ... ... сөзі ... деп әділ атап ... ... алу өте ... жүргізіледі, фельдшерлер аурулардың өлімі
туралы жалған анықтамалар берді, фельдшерлердің болған жайды емес, ... ... ... бар, ... ... ... олар ұрсады.
Онкодеспансердегі есеп ЗАГС-тегі ... ... ... Біз ... және ... қаласындағы радиацияның әртүрлі мөлшерінің ұзақ
уақыт әсер етуінен халық арасында ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін ала ... ... ... жүргізген соңғы есептер бойынша, полигон іргелес аудандардағы
халықтың онкологиялық аурауға шалдығуы шамамен екі ... есе ... ... ... ... ... 1949 жылға дейін (сынақтар
басталғанға дейін) Семей тұрғындарының рак ауруының ... ... ... ... ... отырған Павлодар мен Петропавловскідегідей 1,5 –
2 есе кем болған.
1954 жылдан бастап онкология ... ... ... 2,5 есе ... ... жылға қарай Павладар мен Петропавловскіге қарағанда екі есе көп ... ... ... ... қаласында онкология ауруын одан әрі зерттеу
ССРО ... ... ... ... тоқтап қалды.
Абай, Бесқарағай, Жаңасемей, Абыралы аудандарында онкология ауруы және
осы аурудан болған өлім саны бақылау салыстырма ретінде ... ... ... екі есе көп болып шықты. ... ... ... ... Қайнар, Баршатас сияқты елді мекендерде ... 6 – 10 ... ... ... ... өлгендер көрсеткіші жүз
мың адамнан 270 – 450 адам. Немесе облыс бойынша тұтас алғандағыдан 2 – ... көп. Осы ... ... ... – ішек жолдарының ісігі
барлық ісік ауруларының 80 процентін құрайды.
Бородулиха, ... ... және Шар ... да ... мен сол ... өлім деңгейі бақылау топтарынан ... ... ... жүз мың ... 270 – 300 адам өліп ... ... онкологиялық ауру және өңеш рагынан өлгенден саны
бақылау ... ... ... ... 7 – 8 есе ... іргелес аудандарда, сондай – ақ ... ... ... ... ... адамды әртүрлі аурудан алшақтап, қорғап тұратын
қосынды жүйе жетіспейді. 1 – категорияға жататын аудандағы ... ... ... ... ... ... ... көп
кездеседі.
II–категорияға жататын аудандардың халқында мұндай жағдай 40 процентке
барады,
Ал клеткалардың хромосомдары ... ... ... ... ... ... аппарат қызметін атқарады, оның зақымдану ұрпақтан – ұрпаққа
тарай беретін ісік және ісік емес ... ... ... ... ... ... радиация әсерінің өткендегі қиын зардаптарына
қызыл және ақ қанның бұзылуын, немесе лейкопения мен ... ... ... ... Бесқарағай мен Жаңасемей аудандарында организмнің
қорғану міндетін атқаратын лейкоциттер санының, ақ қан ... ... ... 6 – 10 ... ... 30 – 40 ... жағдайда
байқалған және осы күнде дейін байқалып келеді. Осы аудандарының ... ... ... ... 30 – 35 процентке жетіп отыр.
Жер астындағы ядролық ... адам ... әсер ету ... қызығына айналды. Полигонды жақтаушылар және оның айналасындағы
радиациялық мөлшердің қалыптылығын тілге тиек етті. Ал сынақтар жер ... ... ... 50 – ші ... келетін болсақ, - дейді, олар, - ол
уақыт ... – ақ ... ... жер ... ... ... зиян жоқ және жер ... адам өміріне теріс әсер ететіндігіне ... ... ... ... Оның ... бұл ... әлі зерттелген жоқ.
Жер астындағы жарылыстардың жер бетіндегі және ауадағы сынақтарға
қарағанда салыстырмалы қауіптілігі ... ... ... Рас, ... іс ... радиациялық жағынан қауіпсіз, радиациялық щаң – тозаң
сыртқа шықпайды. ... ... ... ... сүйеніп жарылыстардың шексіз
жалғастыруға беруге бола ма? Қарапайым ақылға жүгіншейікші - өз ... ... ... ... ... жер астында, ядролық күшті жарылыстар
өткізіліп жатыр. 3 – 5 балл ... ... үйің ... ... ... құдықтардың суы тартылады, су мен жылу
жүйелері үзіледі. Алаңсыз отыра аласың ба?
Ал жер ... не ... ... Жер ... ... ... ... табиғи ортаны орны толмасиай етіп ... деп ... жоқ, ол ... ... ... зардаптарға ұрындыруы мүмкін. Бірақ
бұған басқа тарауда толығырақ тоқтармыз.
Жер астындығы ядролық жарылыстардың 30 ... ... ... ... ... Бұл ... мәліметтерден белгілі. Мұның ... ... ... ... және жүздеген есе арттырып, адамдардың
радиациялық сәулеге ұшырауына ... ... Егер жер ... 343 ... ... оның ... бір ... қауыпты радиоактивті газдар
шығарған болса, бұдан келіп тұрған ... зор ... ... ... ... ... ... әсер
етпесіне кім кепілдік бере алады? Сейсмиканың, жарылыстарда ... және ... ... ... – ақ ... шығуы
адамдардың денсаулығына зиянды әсер етпейді деп кім айтады? ... ... ... ... бүгін белгісіз боп отырған әлде бір
өзгерістерге ұшыратпасына кім кепіл?
Академик А.Ф. ... ... ... ВПК – ның ... қарамастан өзі шешімінде: «Семей ... ... ... ... ой – жүйесіне тері әсер ... және ... ... келе жатқан құбылыс» деп атап өтуі тегін емес.
Семей ... ... ... мен ... ... ... ... қолдағы деректерді қорта отырып, мынадай шешемге келді:
« Жер ... ... ... ... 4 – 5 күн бойы дәрігерлік
мекемелерге шаруашылардың саны 1,5 – 2 есе ... ... ... ... ... басы ... ... – шалдығуы, жүрек соғуы, ұйқы
бұзылуы, ұмытшақтығы көбейеді, көңіл – күйі, жұмысқа қабілеті ... ... бел ... ... жарылыстардың медициналық
зардаптарын сейсмикалық және ... әсер ... жөн. ... бәрі ... ой – ... жер ... ... алмауының нәтижесі».
Жер астындағы жарылыстар кезінде халық аса ... екі ... және ой – ... тиетін зардаптарға тап болады. Соның
нәтижесінде ... және ... ... ... ... шын ... және оның қорқыныш қаупінен
секемшіл боп тұрған ой – жүйе ... ... ... Ол ... ауруының
ерекше тобына жатады, әрине, диагностикалық тексеруді және арнаулы емдеуді
қажет етеді. Радиофобия - өте қиын ... Оған ... ... жеңіл –
желпі қарауға болмайды.
Семейдің және полигонға ... ... ... ... ой – жүйе ауруларының және жүйкенің тозуы ... ... ... ... ... 5 ... ... 41 процент.
Бұдан бұрын айтып өткеніміздей, ашық жарылыстар жылдары ССРО денсаулық
сақтау министрлігі Семейдің әрбір тұрғынына шаққанда айына 150 – 200 ... ... ... ... деп ... алған. Енді осы мәселеге бүгінгі
күннің көзімен ... ... бұл ... ... елде 70 жыл ... 35 бэр ... белгіленеді.
Дамыған елдердегі жағдай біздердегіден көп өзгеше және 50 жыл өмірге 5 – 10
бэр ғана. Сондықтан ... ... ... ... ... айту ... нәрсе. Бұл жағдайда әңгіме тек тарихтың нақты бір ... да бір ... ... ... ... болса керек. Алайда өзін және
өз халқын сыйлайтың ... ... ... беталды белгілеуге жол
бермейтіні сөзсіз. 1987 жылдан 1989 жылдың ақпанын қоса ... ... жер ... жарылыстар кезінде радиоактивті газдардың жер бетіне
шыққан оннан аса ... ... ... өзі Семей қаласындағы, әсіресе
полтгонға іргелес аудандардағы әдеттегі табиғи ... ... ... ... 1987 ... 7 ... ... радиациялық мөлшер 350 – 500 микрорентгенге жетті, 1987 жылдың 18
қыркүйегінде - 45 ... ... Бұл ... және ... деп ...... – 133, 135, 137, 140, 144, ... – 85, 89, 90, ... ... аса қауіпті ұзақ сақталатын изотоптар құралады, олар:
стронций – 80, стронций – 90, ... – 91, ... – 95, ...... – 137, барий – 140, церий – 144, ...... ... сәулесіне тіпті аз мөлшерде ұшыратуға жол ... ... ... I ... қортынды жасалды: «Аз
мөлшерлер бұрын күшті радиация сәулесіне ... ... ... ... ... ... көбірек зақымдалатын генетикалық аппарат,
табиғм иммунитет, қан – құрау жүйесі және орталық нерв жүйесі».
Осы газдардың біреуінің ғана адам ... мен ... ... қауіпті екенін оқырманға түсіндіру ... ауа ... ... ССРО ... комитетінің басшысы, Семей полигонында ядролық
жарылыстарды жалғастыруды белсенді ... ... Бірі Ю. ... ... мысалға келтірейік: «Криптон - 85 адам үшін ... ... ... ... ... ... сәулесін сіңіруінен пайда
болған. Бұл газ атмосферада ауаның электр ... ... ... ... өзі аса үлкен экологиялық апатқа әкелуі мүмкін».
Ю. А. Израэлдің бұл пайымдауын шетел және ... ... да ... ... радиация сәулесінің қандай болсын аз мөлшері адамды әртүрлі
ауруға әкеп соғуы ықтимал. Мұның тәуекелдік ... деп атап ... ... ... ... радиациялық жағдайды бүркемелеуге
тырысқан әскери - өнеркәсіптік ведомство, сондай – ақ ССРО денсаулық сақтау
министірлігінің ... және ауа райы ... ... ССРО ... ... ... ... тапқан болады. Онкологиялық аурулардың,
анемияның, басқа ... өсі ... ... мен ... ... ... көп ... зиянды газ – тозаңдар
шығаруынан, тұрмыстың жайсыздығынан деп түсіндіреді.
Ал Семейде ... ... ... ... ауыр ... ... мың ... бар Семейде негізінде жеңіл және ... ... ... ... ... құрылысқа қажетті өнімдер және машина
жасау өнеркәсібі пайда болды. Мұңда ... және ... ... ... ... өзін ... ... бірге өсіп, біте қайнап келеді, өзі де осы
табиғаттың бір бұтағы болып саналады. Біз адам - ... ... ... ... оның ... тұрғыдан табиғаттың толық танымаймыз немесе
оны қайта құрсақ дейміз.
Қоршаған орта: ауа, су, жер, ... сау ... ғана ... өзі де ... - Жердегі биологиялық түрлердің ең жасы. Жер адам ... ... жыл ... ... ... ... адам бір – бірімен және
табиғатпен бейбіт өмір сүруді үйренбесе, адамзат өліп кеткен ... ... ... ... ете алады. Бірақта ғасырлар бойы және ... бері ... ... ... ... алып ... ... қарама – қарсы бағытта тәрбиеленіп келеді.
Табиғатпен жарастықта өміп сүру үшін, оның зандарын үйрену керек ... ... жөн, адам ... ... ... аса ... одан ... табуға тиіс.
Қоршаған ортаны «қайта пішу» жөніндегі желөкпе жобаларыды және ойланбай
істелген ... ... кім ... ... ... ... ... ұлан – ғайыр Қарақалпақстан жерінің тұз бен батпаққа
айналуы, су электр ... ... ... ... ... ... су
астында қалуы - бұл тек белгілі мысалдар ғана. Өзіміздің қоршаған ортаны
осынша ғаламат өзгеріске ... ету, ... ... ... жаңа ... ... және ... жағдайға бейімделуіндегі экологиялық ... ... шеше ... ... ... ... ... өзгерістердің ішіндегі ең ауыры Семей аймағында болған өзгеріс. Ол
ешбір ақылға симайтын ... ... ... бойы ... ... қызметі кезінде
айналаның – топырақтың, атмосфераның, судың радиоактивті газ –тозаңдар мен
азық – түліктің радионуклидтермен ластануы ... ауыз ... әдет ... ... ... ... қоршған ортаға әсері туралы болжам
теріске шығарылады. Ал бұл бағытта ешбір зерттеулер ... жоқ. Тек ... ... ... ... ... ... кейбір мәліметтер берді.
Ауада және жер бетінде сынақтар өткізген жылдардың ... ... ... ... ... Оның ... ... дұрыс
ақпарат жоқ, өйткені ведомство сол жылдардағы радиациялық картаны ... жоқ. ... ... ... ... ашық су қоймаларынан,
малдардың сүйектерінен қорғасын – 210 табылды, ол уран – 238 ... ... ... Ал Семей облысының уран кенінің жоқ екені ... оның ... ... ... ... мүмкін.
1989 жылғы зерттеулердің мәліметтер бойынша ұсақ малдардың сүйегіндегі
қорғасын – 210 ... ... есе көп. Етті ... кезде 10 проценті
сорпаға шығады, денсаулыққа зияны аз емес.
Шаруашылықтардың байырғы өрістерінде ... ... және ... ... су ... ... етті мен сүтіндегі радионуклидтердің барлығы
мөлшерден ... есе асып ... ... ... ... Жер ... ... жарылыстан туған
сейсмикалық қозғалыс күші зарядтың қуатына және сынақ алаңының геологиялық
жағдайына байлысты.
Невада полигонында жер қабаттары туфтар деп ... ... ... ... Олар ... ... ... энергиясын
сіңіріп алады да, жердің сілкінуі онша қатты болмайды.
Семей полигонының алаңдары гранит деп аталатын тектес ... ... ... ... сіңіру қасиеті төмен. Сондықтан
мұндағы жер асты жарылыстар айтарлықтай тербелістер ... ... ... ... ... ... ... сейсмикалық тербеліс
күші Семейден 3 – 4 есе төмен.
Жер астындағы әрбір жарылыс, олардың саны аз емес – 343, ... ... ... бойы ... тыныштықта, бейне бір ұйқыда жатқан жер қабаттары
жер асты ядролық күшті ... ... ... ... ежелгі
(аналық) құрылыстары бұзылады.
Сондықтан жер астындағы ядролық қуатты жарылыстарға таулар да ... Жер ... ... ... ... тау ... жарылады,
уатылады жаңа қуыстар пайда болады, ежелгі ... ... ... өзі ... келе ... тау ... ... немесе опырылып
төмен түсуіне әкеп соғады, жер қабаттарының ғасырлар бойы бекінген ... ... ... тау ... құрлымы өзгереді, кейбір жер асты
жарықтары үзіледі, бітеліп қалады, екіншілері ... ... ... ... ... ... жаңа жарықтар пайда болады.
Міне, сондықтан жер астындағы судың табиғи ағыны зақымданып, бағыты
өзгеріп кетеді, ... ... ... іргелес аудандардың шаруашылықтарында осындай суы тартылған
құдықтар әрбір жарылыс сайын пайда болып отырады. Сонғы жылдар ... ... ... ... етіп ... 700 ... құдық істен шығып
қалады.
Гидрогеологтардың зерттеулері көрсетіп отырғандай, ядролық ... ... суға ... әсер ... ... ... ... ПДК – дағыдан
ондаған есе көп.
Термоядролық жарылысынан пайда болатын зиянды заттардың бірі – С – ... ... оның ... ... ... жылдарға жетеді, әсіресе ол жер
астындағы үлкен зарядты ... ... ... ... ... Ресми
түрде ол полигон төңірегінде табылған жоқ. Бірақ С- 14 Невадада пайда
болса, Семей ... ... ... болмасын. Ізделмеген ғой.
С – 14 көмір изотопынан басқа, ядролық жарылыстар кезінде, альфа ... көзі боп ... ... ... құралады. Альфа –
бөлшектер көзін ... ... ... ... ... ж.)
Қуыстары мен құдықтарында сынақтар өткізілген Дегелең мен ... ... ... ... оның ... ұзақ ... көптеген мөлшерде жиналғанына күмән жоқ. Мұндай жерлер, ... ... ... Бұл ... адам ... ... ... тазартуға тура келеді. Тұтастай алғандаосы мәселені, сондай – ақ
кезінде полигонға тартып ... ... ... енді ... ... ...... орталығының бағдарламасы бойынша
шешуге тура келеді.
Қорытынды
Полигонның ... ... бойы ... белсенді қызметі кезінде
айналаның – ... ... ... ... газ ... ...... радионуклидтермен ластануы туралы ауыз ашпайтын әдет берік
қалыптасқан болатын, ядролық ... ... ... ... туралы болжам
теріске шығарылады. Ал бұл бағытта ешбір зерттеулер ... жоқ. Тек ... ... ... ведомстволық бақылау
мен шешімдер кейбір мәліметтер берді.
Ауада және жер ... ... ... ... ... ... туралы өткенде айттық. Оның ... ... ... жоқ, ... ... сол ... радиациялық картаны қолымызға
берген жоқ. Соған қарамастан тамақ өнімдерінен, ашық су ... ... ... – 210 ... ол уран – 238 ... болған изотоп. Ал Семей облысының уран кенінің жоқ екені ... оның ... ... ... ... ... ... зерттеулердің мәліметтер бойынша ұсақ малдардың сүйегіндегі
қорғасын – 210 мөлшерден ондаған есе көп. Етті ... ... 10 ... шығады, денсаулыққа зияны аз емес.
Шаруашылықтардың байырғы өрістерінде жайылып жүрген және ролигонға таяу
жерлерден су ішетін малдың етті мен ... ... ... ... есе асып түседі.
Жер астындағы дүмпулерді алайық. Жер астындағы ядролық жарылыстан туған
сейсмикалық қозғалыс күші зарядтың қуатына және сынақ ... ... ... ... жер ... ... деп аталатын қуымстар көп
жыныстардан тұрады. Олар жарылыс толқындарының ... ... ... да, ... ... онша ... ... полигонының алаңдары гранит деп аталатын тектес жақпартастардан
тұрады. ... ... ... ... ... ... Сондықтан
мұндағы жер асты жарылыстар айтарлықтай тербелістер туғызады. Қашықтықтары
мен қуаттары бірдей жарылыстардың Невада полигонындағы сейсмикалық тербеліс
күші ... 3 – 4 есе ... ... ... жарылыс, олардың саны аз емес – 343, ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Абай Құнанбаев жайлы7 бет
Мағауия абайұлы құнанбаев3 бет
С.сейфуллиннің "тар жол, тайғақ кешу" романы5 бет
Семей таңы газетінің тарихы6 бет
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964)7 бет
«Фудмастер» компаниясы18 бет
Маркетингтік ақпарат жүйесі26 бет
Шеңбермен танысу әдістемесі2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь