Тынысалу жүйесі

Тыныс алу дегеніміз - организмнің қоршаған ортадан оттегін сіңіріп, өзінен көмір қышқыл газды бөлуін қамтамасыз ететін процестер жиынтығы. Демек тыныс алудың мәні организм торшаларын оттегімен қамтамасыз ету арқылы қоректік заттар құрамындағы энергияны биологиялық құнды тұрге айналдырып, денеде пайда болған көмір қышқыл газды бөліп шығаруда.
Адам мен жоғары сатыда дамығын омыртқалыларда тыныс алу процесі бірнеше кезеңде атқарылады 1) сыртқы орта мен өкпе альвеолалары арасындағы ауа алмасуы, немесе сыртқы тыныс; 2) өкпе альвеолалары мен кіші қан айналым шеңбері капиллярлары арасын-дағы газ алмасу, немесе өкпедегі газ алмасу; 3) газдардың қанмен тасымалдануы; 4) үлкен қан айналым шеңбері капиллярлары мен ұлпа және мүше торшалары арасындағы газ алмасу – ішкі тыныс; 5) торшалардың оттегін пайдаланып, көмір қышқыл газды бөлуі, немесе торшалар митохондрияларындағы биологиялық тотығу.
Тыныс алу жүйесі деп организмді оттегімен қанықтырып, көмір қышқыл газдың денеден бөлінуін және организмнің барлық тіршілік әрекеттеріне қажет қуаттың (энергаяның) бөлінуін қамтамасыз ететін мүшелер жиынтығын айтады. Адам мен омыртқалы жануарларда ол сыртқы тыныс мүшелершен, газдардың қанмен тасымалдануын қамтамасыз ететін тетіктерден, ұлпалық тынысты қамтамасыз ететін органеллалардан, осы жүйе жұмысын реттейтін және ондағы ықпалдастықты (интеграция) қалыптастыратын механизмнен құралады. Тыныс аппараты деп организмнің тыныс алуын қамтамасыз ететін мүшелер жиынтығын айтады.
Адам мен сүт қоректілердің сыртқы тыныс аппараты жоғарғы (мұрын қуысы, аңқа, көмекей) және төменгі (кеңірдек, ауа тамырлар – бронхылар мен бронхиолалар) тыныс жолдары мен газ алмасу мүшесі – оң және сол өкпеден тұрады. Дем алынған кезде ауа жоғарғы тыныс жолдарына түсіп, онда шаң-тозаңнан тазарады, жылынады, дымқылданады да, төменгі тыныс жолдарына өтеді.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
МӨЖ №4
Тақырыбы: Тынысалу жүйесі.
Орындаған: Жұманиязова Ә.Ж.
Тексерген: б.ғ.к., ... ... ... ... алу ... алу ... - ... қоршаған ортадан оттегін сіңіріп, өзінен көмір қышқыл газды бөлуін қамтамасыз ететін процестер жиынтығы. Демек тыныс ... мәні ... ... ... қамтамасыз ету арқылы қоректік заттар құрамындағы энергияны биологиялық құнды тұрге айналдырып, денеде пайда болған көмір қышқыл газды ... ... Адам мен ... ... ... омыртқалыларда тыныс алу процесі бірнеше кезеңде атқарылады 1) ... орта мен өкпе ... ... ауа ... ... ... тыныс; 2) өкпе альвеолалары мен кіші қан айналым шеңбері капиллярлары арасын-дағы газ алмасу, немесе өкпедегі газ алмасу; 3) газдардың қанмен ... 4) ... қан ... ... капиллярлары мен ұлпа және мүше торшалары арасындағы газ алмасу - ішкі ... 5) ... ... ... ... ... газды бөлуі, немесе торшалар митохондрияларындағы биологиялық тотығу. ... алу ... деп ... ... ... көмір қышқыл газдың денеден бөлінуін және организмнің барлық тіршілік әрекеттеріне қажет қуаттың (энергаяның) бөлінуін қамтамасыз ететін мүшелер ... ... Адам мен ... ... ол ... ... мүшелершен, газдардың қанмен тасымалдануын қамтамасыз ететін тетіктерден, ұлпалық тынысты қамтамасыз ететін органеллалардан, осы жүйе жұмысын реттейтін және ондағы ... ... ... ... ... ... ... деп организмнің тыныс алуын қамтамасыз ететін мүшелер жиынтығын айтады. Адам мен сүт ... ... ... ... ... ... қуысы, аңқа, көмекей) және төменгі (кеңірдек, ауа тамырлар - бронхылар мен бронхиолалар) ... ... мен газ ... ... - оң және сол ... тұрады. Дем алынған кезде ауа жоғарғы тыныс жолдарына түсіп, онда шаң-тозаңнан тазарады, жылынады, дымқылданады да, төменгі ... ... ... ... ... ... жұтылған ауаның 30 пайызы тыныс жолдарында қалады да, ол газ алмасу процесіне қатыспайды. Осы себепті мұрын қуысынан өкпе көпіршіктеріне (альевеолаларға) ... ... ... ... деп атайды. Бұл тек шартты атау, шын мәнінде тыныс жолдарының маңызды қызмет атқаратынын жоғарыда баяндап өттік. ... ... ... қусының кілегейлі қабығында тыныс ауасының сапасын анықтауға мүмкіндік беретін иіс рецепторлары орын тебеді. Тыныс жолдарында түрлі қорғаныс ... ... ... ... ... нерв ұштары да орналасады.
Ауаны жоғарғы тыныс жолынан өкпеге және одан кері бағытта өткізетін түтік тәрізді ... ... ... Оның қабырғасы ішкі кілегейлі, ортаңғы - шеміршекті және сыртқы-сірлі қабаттардан тұрады. Ортаңғы қабат тұйықталмаған, біте жалғаспаған ... ... ... ... ... қуысы әрдайым ашылып тұрады. Кеңірдек сақиналарының саны мойынының ұзындығьша байланысты. Жүректің жоғарғы тұсыңда ... екі ... ... ... ... ... (бифуркациясын) түзеді.
Адам мен жануарлардың газ алмасу мүшесі - ... - ... ... түтікшелі - көпіршікті, паренхималы ағза. Ол ... ... және газ ... ... ... ... ... бронхы (ауа тамыр) тарамы, ал газ алмасу бөлімін - көпіршік (альевеола) ... деп ... ... ... ... ауа ... жылынып, дымқылданып, ионданып, альвеолаларға жеткізіледі. Альвеола тыныс жолының тұйықталған сонғы бөлігі. Олардың қабырғасы оралымды мембранаға бекіген жұқа бір ... ... ... ... ... Әр альвеола сырт жағынан тығыз орналасқан капиллярлар торымен ... Өкпе ... кең ... 40 мкм ... және тар ... 11 мкм) тұзақ торлар құрайды. Кең тұзақ капиллярларынан қан толассыз ағады және ол альвеолалар кеңістігінің көп ... ... Бұл ... ... ... жалғаса келіп альвеолалық тор түзіледі. Альвеола мен капиллярдың жанасу беткейінің жалпы қалындығы бар болғаны 0,004 мм, ... бұл ... ... ... ... ... ...
Өкпеде альвеолалар саны орасан көп, сондықтан өкпенің тыныстық аумағы өте ... Өкпе ... саны 350 млн. ... де, ... ... ... 100-120 м2 ... демек дене беткейінің мөлшерінен 100 есе артады.
Баланың дем алуды реттеу қабілеті де нашар, Бұл ... ... ... ... жетіледі де, 11-12 жаста ересек адамдармен бірдей ... ... ... сыйымдылығын спирометр деген арнайы аспаппен өлшейді. Өкпенің тіршілік сыйымдылығы мен қалдық мөлшері өкпенің жалпы сыйым дылығын құрады. Тыныс алу жиілігі де ... ... ... өзгереді.
Газдың алмасуы. Адам мен жануарлардың өмірі үшін ауадағы газдардың ішіндегі оттегінің маңызы зор. Адам дем ... ішке ... ... ... дем ... сыртқа айдалатын ауадан өзгеше.
Ересек адам 1 минөтте өкпесінен 6-7 л ауаны өткізеді. Алмасатын ауаның ... ... ... және ... ... ... бойы ... биік және салмақты болса, соғұрлым оның өкпесі арқылы ауа көп өтеді.
Бірақ бұл заңдылықты балаға аударуға ... ауа ... ... ... ... қажет. Тіпті 2-3 жастағы баланың өкпесі арқылы 5-6 л, кейде 7 л ауа өтеді. Мұндай ұзақ мерзімді гипервентиляция баланың дем ... ... ... ... ... балалардың организмінен бу ретінде судың көптеп шығуы, бүйрек, тері арқылы көмір қышқылының сыртқа айдалуы байқалады.
Тыныс алудың нервтік және ... ... ... алу мүшелерінің қызметінің реттелуі әр дәрежедегі реттеу жолдарымен іске ... д ... ... ... мида ... Ол ... ... байланыстағы дем алу мен дем шығаруға жауапты екі бөлімнен тұрады. Тыныс орталығының нейрондарының қозғыштығы көмір қышқыл газының ... ... яғни ... ... ... Оның ... ... артқанда тыныс орталығының нейрондарының қозғыштығы күшейеді де, тыныс мүшелерінің қызметіне қозғау ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі жолмен іске асады: а) нейрондарды қоректендіретін қанның құрамының тікелей әсері; б) рефлекторлы жолмен ... ... ... ... ... дан ... да рефлекторлы түрде болатын тыныс алу мүшелерінің қызметінің реттелуінің де маңызы үлкен. Айталық, дем ... өкпе ... де, оның ... және ... ... еттер мен диафрагмада орналасқан арнайы барорецепторлар тітіркенеді. Оларда пайда болған импульстер орталыққа тепкіш жол ... ... миға ... оның ... қызметін тежейді де, дем алу тоқтап, дем шығару басталады. Өкпенің керіліп ... ... ... алу ... ... ... тоқталады, нейрондардың қозғыштығы артады да, қайтадан дем алу басталады. Тыныс орталығы ... дем алу ... ... те ... Дем алу мен дем ... реттеуге ми жарты шарларының қыртыстары да қатысады.
Тыныс алудың дамуына дене еңбегінің әсері және гигиеналық талаптар. ... алу ... ... ... ... дене еңбегі мен спорт әсер етеді. Мысалы: Өкпенің тіршілік сыйымдылығы: штангистерде -- 4 л, ... -- 4,2 л, ... -4,8л, ... -- 5,5 л. Тыныс алу жиілігі: ... ... -- 6-8 рет, ал ... ... -14-20 рет. Спортпен шұғылданатын адамдардың тынысы терең болады, Бұл организмнің үнемді қызмет етуінің белгісі. ... ... дем ... ... сыртқа айдалған ауасының құрамындағы көмір қышқыл газы 2 есе көп болады. Мұндай терең дем алу ... ... да, оның ... жөне физиологиялық қалпын жақсартады. Тыныс алу мүшелерін жаттықтыру, шынықтыру балалар мен жастардың тыныс мүшелері арқылы ... ... ... ... тұру ... ... Олай ... дене шынықтыру мен спорт денсаулықты сақтауға қажетті жағдайлардың бірі.
Баланың дұрыс отыра білуі де маңызды. Бүкірейіп, кеудесін ... ... ... ... ... отырғанда кеудеге қысым жасалып, тыныс алу мүшелерінің қызметін төмендетеді, жүрек ... ... ... болу ... ... бойының өсуіне бөгет жасайды. Салқын тию, тыныс мүшелерінің аурулары бала организмінің ... ... өсіп ... ... ... ... әсер ... естен шығармаған жөн.
Оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастырғанда есте сақтайтын тағы да бір жағдай -- дене ... мен дене ... және ой ... кезінде балалар тынысын тарылтады, сондықтан оның дұрыс ... ... ... Балаларға дұрыс демалуды жастайынан үйрету керек. Сонымен ... ой ... мен дене ... ... аса ... Сондықтан мектеп жұмысын да сабақ кестесін жасағанда Бұл ерекшеліктерді есте сақтау керек. Сынып бөлмелерін, еңбек сабағының бөлмелерін жиі желдетіп ... ... ... сынып оқушылары далада таза ауада тәулігіне 3 сағаттан, ал бастауыш сынып ... 4 ... кем ... ... ... ... таза ... ұйықтау аса маңызды, сондықтан балаларды форточкалары ашық бөлмеде ұйықтауға ... ... ... киімі де дұрыс дем алу мен дем шығаруға әсер етеді. Сондыбқан олардың киімі ... ... ... қимыл-қозғалысына бөгет етпейтін болғаны жөн.
Осы жазылғандарды қорыта келе, балалардың ... ... ... ететін үйдегі бөлмелері мен мектептегі сынып бөлмелерінің, балалар бақшасындағы топтардың бөлмелерінің ауасын жиі-жиі желпіндіріп, тазартып отыру аса ... ... айта ... ... ... ... ... далада, таза ауада көбірек ойнауы маңызды.
Ырғақты тыныс гимнастикасы баланың ... ... ... әсер етеді. Бастауыш сынып оқушыларына сабақ кезінде 1-2 минөттік демалыс беріп, тыныс гимнастикасын ұйымдастыру ... ... ... ... екі ... ... ... терең дем алып және дем шығарады. Мұндай гимнастика баланың ... ... ...

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Студенттердің тыныс алу жүйесінің маусымдық динамикасының ерекшеліктері31 бет
Өсімдіктердің аурулары3 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары40 бет
Жануарлардың тістеуі, жылан, жәндіктердің шағуы. бөгде заттың түсуі. жасанды тыныс алдыру – жалпы ережелер. инъекция – жалпы ережелері, түрлері14 бет
М. тынышпаевтың еңбектері- қазақ тарихының деректері75 бет
М.Тынышбаев. Қазақтан шыққан тұңғыш техника маманы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь