Орта ғасырлардағы ислам мәдениеті

Еліміз егемендік алғаннан кейін дін саласында «діни сенім бостандығы» жарияланды. Яғни, әрбір адам өз дініне табынуда, оны зерттеуде, насихаттауда еркіндікке қауышты. Соның ішінде Қазақстан халқының 70 пайызы ұстанатын және қазақ халқын сан ғасырлардан бері жан-жақты сусындатып келген ата-баба діні Ислам дінінің орны ерекше десек артық айтқандық болмас. Біздің де, алға қойған мақсатымыз Ислам дінінің ғылыми құндылықтарының мұсылман қауымына әрі әлем жұртшылығына, әсіресе Батыс елдеріне тигізген пайдасын тарихи құнды деректерден дәлел-дәйектер келтіре отырып, жұртшылықтың назарына ұсыну. Неге десеңіз күнімізге дейін Ислам діні хақында көп айтылып жүрсе де, оның ғылыми тұсы ойысырап, ақсап тұрған жайы бар.
Сондықтанда да, әуелі Ислам дінінің ғылыми жайын тарих сахнасындағы баспалдақтарынан бастар болсақ: Пайғамбарымыз (с.а.у.) Мәдинаға келген соң (622 ж.) қаланың саяси тұрғылығын және мұсылмандардың амандығын қамтамасыз ету мақсатымен іске кіріскен. Өйткені Мәдина қаласының тұрғындары Мекке сияқты тек қана арабтардан емес, сонымен қатар яхудилерден (еврей) және де басқа да ұлттардан құралған-ды. Бұған дейін Мәдинада орталық билікпен қала тұрғындары ортақ ымыраға келген басқару жүйесі болмаған еді. Сахабадан (пайғамбарды көрген мұсылман) Әнас Ибн Мәликтің үйінде мұсылмандар мен мұсылман еместердің уәкілдері келісім шарттар жасасып, барлығы келіскен ортақ жазба мәтін дайындалды. (623 ж.) Мәдина тұрғындарының бәрі ұйғарысқан осы келісім шарттардың жазбаша нұсқалары бүгінге дейін жеткен. Ғалымдар осы келісімді «Мәдина Ислам Мемлекетінің Конституциясы» деп атайды. Осы негізгі заңда қамтылған тақырыптар мен баптардан және Пайғамбардан (с.а.у.) кейінгі халифалардың да, жаңа ашылған елдерде ұстанған саясатынан мұсылман билігінің басқа мәдениеттерге кең әрі тең рұқсат бергенін байқаймыз.
Ислам діні бөтен мәдениеттерді жатсынған емес. Қайта оларды баулап, олардың жақсы жақтарын алудан ешқашан кері тұрмаған. Пайғамбарымыздың (с.а.у) түрік-соғды сауытын киюі, Қытайдан әкелінген заттарды пайдалануы, түрік шатырында соғысқа шығуы, Араптардың төрт жағындағы Мысыр, Византия, (395-1453), Сасани (224-651) қатарлы патшалықтарға елшіліер жіберіп, (630 ж.) оларды хақ дінге шақыруы, тіпті император Ираклиммен хат алысып тұруы, Оның күллі адам баласына жіберілген елші екеніне әрі ғылым мәдениеттің құрушысы екендігіне бұлтартпас айғағақтар болып табылады.
1. http://www.bilimtarihi.gen.tr
2. Тарихшылар хейети, Доғуштан гүнүмүзе бүйүк Ислам тарихи,
ІІІ том, Станбул 1999 жыл.
3. Бұлда сонда, қараңыз 315 б.
3. Қараңыз, Али Хасан ән-Нәдуи, Муслуманларын герилемесиле дуния
нелер кайбетти, тержуме Мехмет Суслу, «Китапеви» Истанбул 1996
4. Проф. Др. Ахмед Акгүндүз, Проф. Др. Сайд Өзтүрк, Билинмеиен
Османлы, Истанбул ІІІ том, Станбул 1999 жыл.
5. Тарихчылар хейети, Доғуштан гүнүмүзе бүйүк Ислам тарихи,
ІІІ том, Станбул 1999 жыл.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласындағы Шакарім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Орта ғасырлардағы Ислам мәдениеті
Орындаған: ... ... И - 311 ... ... ... ... 2015ж
Еліміз егемендік алғаннан кейін дін саласында жарияланды. Яғни, әрбір адам өз дініне табынуда, оны ... ... ... қауышты. Соның ішінде Қазақстан халқының 70 пайызы ұстанатын және қазақ халқын сан ғасырлардан бері жан-жақты сусындатып келген ... діні ... ... орны ... ... ... ... болмас. Біздің де, алға қойған мақсатымыз Ислам дінінің ғылыми құндылықтарының ... ... әрі әлем ... ... ... ... ... пайдасын тарихи құнды деректерден дәлел-дәйектер келтіре отырып, жұртшылықтың назарына ұсыну. Неге десеңіз күнімізге дейін ... діні ... көп ... жүрсе де, оның ғылыми тұсы ойысырап, ақсап тұрған жайы бар.
Сондықтанда да, әуелі Ислам дінінің ғылыми жайын ... ... ... ... ... ... (с.а.у.) Мәдинаға келген соң (622 ж.) қаланың саяси тұрғылығын және мұсылмандардың амандығын қамтамасыз ету мақсатымен іске ... ... ... қаласының тұрғындары Мекке сияқты тек қана арабтардан емес, сонымен қатар яхудилерден (еврей) және де басқа да ұлттардан ... ... ... ... орталық билікпен қала тұрғындары ортақ ымыраға келген басқару жүйесі болмаған еді. Сахабадан (пайғамбарды көрген мұсылман) Әнас Ибн Мәликтің ... ... мен ... ... ... ... ... жасасып, барлығы келіскен ортақ жазба мәтін дайындалды. (623 ж.) Мәдина тұрғындарының бәрі ұйғарысқан осы келісім шарттардың жазбаша нұсқалары ... ... ... ... осы ... деп ... Осы негізгі заңда қамтылған тақырыптар мен баптардан және Пайғамбардан (с.а.у.) кейінгі халифалардың да, жаңа ашылған елдерде ұстанған ... ... ... ... ... кең әрі тең ... ... байқаймыз.
Ислам діні бөтен мәдениеттерді жатсынған емес. Қайта оларды баулап, олардың жақсы жақтарын алудан ешқашан кері ... ... ... ... сауытын киюі, Қытайдан әкелінген заттарды пайдалануы, түрік шатырында соғысқа шығуы, Араптардың төрт ... ... ... ... Сасани (224-651) қатарлы патшалықтарға елшіліер жіберіп, (630 ж.) оларды хақ дінге шақыруы, ... ... ... хат ... тұруы, Оның күллі адам баласына жіберілген елші екеніне әрі ғылым мәдениеттің құрушысы екендігіне бұлтартпас айғағақтар ... ... ... ... бар ғылымын жұртшылықтың пайдалануына жұмсайды. Ғылымды күнкөріс пен мәртебе алудың құралы деп ешқашанда көрмеген. Бір мысал келтірелік; Иран патшасы І ... ... ... ... аймағында Жундишапур деген қала орнатылды. Осы шағын қалашық Сасани билеушісі І Хұсраудың кезінде (531-579) ... ... ... ... ... ... ... мектебі пайда болады. Бірақ Жұндишапұрлық дәрігерлер өздерінің кәсіби сырларын тек өз топтарында ұрпақтан ұрпаққа қалдырып сақтайды да монополия мен ... ... үшін ... ... ... һәм үйретпейді. Аталған аймақ мұсылман билігіне қаратылған соң ғана мұсылман ... ... ... ... ... пайдалана алған. Алайда, Ибн Сина сықылды біртуар мұсылман ғалымдардың жазған кітаптары мұсылман елдерінде ғана емес, сонау Еуропаның ... кем ... VI ... бойы ... ... ... Сол ғасырлардың ең мықты Батыс елдерінде де, мұсылман ғалымдарымен салыстырарлық ғалымдардың шыға алмағаны баршаға аян. Бұл жөнінде Бартольд (1869-1930) ... ... . ... ... ... ... дүние жүзі мәдениеттері тығыз араласты. Қиыр шығыстағы Қытай ... ... ... ... ... табыстары болса Қытай еліне мәлім болды. Талас (751 ж.) ... ... ... ... дейінгі халықтардың бірін-бірі жақын тануына мүмкіндік туды. Мұсылмандардың үш құрлықтағы билігі халықтар арасында тығыз мәдени байланыстардың орнатылуына орасан зор үлес ... ... ... Франк, Герман, Рим патшалары және Қытай хандарымен тығыз ... ... ... ... ... ... 651-798 жж. аралығында 37 рет, ал 908-1168 жж. аралығында 49 рет елшілік ... ... ... ... ... ... мәдениет қатынастарының дамып, өзара бірігуі әрі кіруі Исламнан кейін ғана мүмкін болды. Оған дейін мәдениеттер арасында өшпенділік пен ... ... ғана ... ... ... ... Шығыс пен Батыстың барша мәдениеттері жамырасып, үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оған дейін белгілі мәдениетке ғана тән ... ... ... мұсылмандардың арқасында бүкіл әлемдік мәртебеге ие болды. Мысалы деп атағы шыққан ... ... ... ... ғана мәлім болғаны белгілі. Мұсылмандар осы цифрларды жетілдіріп қана қойған жоқ оларды құры ... ... ... ... айналдырды. Адамзат тарихында бірінші рет нөлді (сыфр / цифр), мұсылман ғалымдар тапты және еңбектерінде пайдаланды; ... ... рет сан ... қолданған Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми (780-850) еді. Арал ... ... ... ... дана ... ... ... 1-ден төмен қарайғы сандарды белгіледі. Мысалы, жүздік, мыңдық және ондықтарды жүйелеп, бөліп ... ... Оның бұл ... ... ең маңызды ғылыми жаңалықтарға жатады. Күніміз информация, телекоммуникация ғасырында мұсылмандар ашқан осы ... ... ... әлем ... Орыс тіліндегі цифр мен Батыс тіліндегі сөздері арабша нөл дегенді білдіретін сөзінен алынған. ... араб ... рим ... салыстырғанда қолданымы өте икемді әрі оңай. әл-Хорезми ашқан бұл жаңалық ... тек ... ғғ. ғана ... ... осы ... ... жеткізген Герберт есімді адамның абырой-беделінің артқаны соншалық, кейін ол Рим папасы сайланған. Оның есімі папа ... ІІ ... ... тарихында қалды. әл-Хорезмидің (Алгебра және теңдіктер кітабы) атты еңбегі латын тіліне аударылғанда (ХІІ ғ.), ... сөзі ... деп ... осы сөз ... ретінде қалыптасты. Оның екінші бір кітабы латыншаға деп аударылғандықтан алгоритм сөзі де ... ... ... құқықтары жөніндегі үндеудің ХХ ғасырда ғана бекітілгенін ескерсек, ХIV ғасыр бұрын Раббымыздың Құран Кәрімінде барлық адамдардың құқықтарын қорғау міндетін бұйырғанын ... таң ...
... ... 26 сүре, 183 аят)
Ал енді Ислам ғылым мен ... ... ... өту жолдарын және Батыс ғылымына тигізген әсерін баяндасақ.
Ислам мәдениетіндегі мемлекеттер Батыс мәдениетінің шекараларын Әмуилер, Аббасилер мен Османлы империясының шарықтау ... ... ... ... ... Бұл ... алу әрекеті әсіресе түріктердің Исламды қабылдауларынан кейін өрши түсті. Анадолының басып ... ... ... ... себебімен және мұсылман түріктердің Батыс елдеріне жасаған шабуылдарының нәтижесінде Ислам мәдениеті мен Батыс мәдениеті бетпе-бет кездесті. ... ... ... Ибн ... Ғазали сияқты Ислам философтарының және Аристотельдің шығармаларын Еуропа, латын тілдеріне ... ... ... өзге ғылымдармен де шұғылдану керектігін байқады. Тіпті университеттерінде ХІІ ғасырдың соңғы жылдарынан бастап медицина сабақтарының ... Ибн ... және Ибн ... ... ... еңбектерінен алынды.
Римдіктер және олардың ізбасарлары болып табылатын Византиялықтар, Шығыс және ... ... ... ... ... болған мен Шығыс культурасының Батысқа өтуіне себепкер болды. Ислам дінінің келуінен бастап Батыс әлемі Шығыс культурасын (мәдениеттер мен өркениеттер ... ... ... ... алуға әрі жаюға мәжбүр болды.
Ескі Шығыс мәдениетінің және ... ... ... ғылымдарының Батысқа өтуіне мұсылмандар себепші болған. Ежелгі замандарда шыққан ғылымдарды сол елдерге ... ... ... бұл ... ... көптеген өз үлестерін де қосып Батысқа жеткізген.
Ислам мәдениетінің Батысқа келуінің бірнеше жолдары бар:
1.Орта Ғасырда Ислам мәдениеті Еуропаға Испания ... ... ... атты. Экономикалық және культураралық өркендеу, қысқа уақытта Еуропаның өлкелеріне өз әсерін тигізді.
711 жылы Испанияның мұсылмандар тарапынан басып ... ... 755 ... ... Сириядағы халифалық орталығы тарапынан басқарылды. 715 жылы ІІІ Абдуррахман Куртубаның бостандығын жариялады. Куртуба ІІІ Абдуррахман дәуірінің соңына дейін (912-961) ... ... өнер және ... ... қамтамасыз етіп отырды. Ол дәуірде тіпті Еуропалық профессорлардың өзі Куртубада тәжірибе ... ... ... еді.
2. ... мәдениетінің Батысқа әсер етуінің екінші жолы Сициялы арқылы ... ... ... ... ... үйренгісі келгендеріне медреселерде сабақ алып, білімдерін жоғарылатуларына жәрдем ететін еді. Осылайша Ислам мемлекетіне ғылым үйрену ... ... ... Ислам мәдениетінің дәстүрлері мен ғылымдарын жалғастырушылар қатарына ... ... тіл ... араб тілі ... ... ... бір бөлімі арабша толтырылды. Қысқаша айтар болсақ Х ғ. ... мен ... ... ... Ислами дәстүр бар еді.
3. Ислам мәдениеті мен ғылымының Еуропаға келуінің үшінші және ең маңызды жолы тарихта деп аталатын ... ... ... болған. Бұл жорықтар шіркеулер тарапынан Исламның сол кездегі билігін, күшін жойып, әлсіретіп, христиандықты жоғары ұстау мақсатында ұйымдастырылған-ды. Олардың жорықтары ... ... және ... ... ... ... Бірнеше рет қайталанған крестші жорықтары, Еуропалықтардың Ислам өлкелерімен қарым-қатынас жасауына себеп болды. Бұл жорықтардан отандарына аман-есен оралғандар, мұсылман ... ... ... ... құрметтерін, тазалықтарын, жомарттық пен дұрыстықтарын тілге тиек етіп мақтағанда, лайықты сөз таба алмай дал болатын. Крестші ... ... ... ... бірде бірі ұйымдастырылған мемлекет ретінде емес еді. Осы жорық барысында ... ... ... ... ... ... керектігін үйренген. Сөйтіп әрбір салада мұсылмандарға еліктей бастады. Мұсылмандардың ... ... ... Бұл ... көбі ... ... мәдениеті мен тұрмысын әңгімелейтін шығармалар еді. және деген шығармалар Ислам халифалығы жайында әңгімелейді. Ибн Синаның және атты ... ... ... ... ... Фараби және Ғазали сияқты философ әрі ғылым адамдарының еңбектерін Еуроаплықтар зерттей бастайды.
4. ... ... ... ... тағы бір жолы, Италияның порттық қалалары арқылы, ... ... ... ... мен Солтүстік Еуропаға Венеция, Генуя және осы секілді басқа да, ... ... ... ... жатты.
5. Ғылым саласында мұслман-түрік әлемінің Батысқа әсер етулерінің ХІІ ғ. басталғандығын айтуға болады. ... ... Ибн Сина және ... ... ... ... әртүрлі ауруларға қарсы қолданған дәрілері медицина тарихына белгілі. Осман империясының үстемдігі ұзақ ... ... ... Бұл ... ... ... ... тіліне енген түрікше сөздер және түрік тіліндегі словияндық терминдер.
Мұсылмандар билік жүргізген елдерде әрқашанда да ... ... ... ерік берілгені және халықтың мұң-мұқтажы ескеріліп, өмір ... ... ... мол. ... Мұхаммед Пайғамбардың (с.а.у.), мұсылман еліне қосылған жерлердегі халықтармен қарым-қатынасы айқын мысал бола алады. Одан ... ... ... ... ... ... ... билеушілері өздері құрған қоғамның тыныштығы мен әділеттілігін қамтамасыз етіп, діни сенімге адалдық, осындай басшылар тұсында орнығып, мұның өзі ... ... үлгі ... ... ... ... ... мен еврейлер мұсылмандардың арқасында қандайда бір қақтығыссыз, соғыссыз өмір сүріп, мұсылмандардың билік жүргізудегі ... және ... ... ... ... амалдары қалмаған. Палестина мен Иерусалим жеріндегі тұрақтылық пен діни сенім бостандығы бұған бұлтартпастай айқын мысал. Исламның 1400 жыл бойы ... мен ... ... бейбітшілік кепілі болып тұрғаны талассыз тарихи факт.
Иерусалим біздің дәуіріміздің 71 жылына дейін Еврей патшаларының ... ... ... осы жолы Рим ... ... жорыққа шығып, еврейлерді талқандады. Халықты аяусыз қырды. Бейбіт халық қоныстарынан қуылды. Еврейлер үшін ... ... міне осы ... ... ал ... мен оның төңірегі иесіз бос үйіндіге айналды. Рим империясы император Константиннің ... ... ... кейін ғана Иерусалим қайта назарға ілігіп, құрметке ие бола бастады. Римдік христиандар қалада шіркеу салып, бұл жерлерге еврейлердің қоныстануына рұқсат ... ... ... 7 ... ... ... Рим ... империясының құрамында болды. Біршама уақыттан кейін бұл территорияны парсылар жаулап алды. Бірақ көп кешікпей Византия ... өз ... ... ... ... ... жаңа ... бұл жерлерге 637 жылы араб халифатының әскерлерінің енуімен басталды. Нақ осы ... соң ... ... бойы ... ... пен ... ... бейбіт халықты қуғындау, бір діннің екінші бір дінге үстемдігімен алма-кезек аутықулардан мезі болған Палестина жерінде енді діни сенім бостандығы мен ... ... ...
Палестинаға арабтар Мұхаммед Пайғамбардан (с.а.у.) кейінгі екінші халифа болған Хз. ... (р.а.) ... ... ... ... Омар Фаруқ (р.а.) Палестинаны мекендеген барлық этникалық және діни топтарға жылы ықылас танытып, құрметпен қарады. Бұл ... ... ... дін ... мен ... сыйластық дәстүрінің басы еді.
Қысқа қайырғанда айтарымыз, Ислам ғылымы мен мәдениетінің адамзатқа алып келген пайдасы мен әсері шаш ... Оның ... бір ... ... кеңінен тоқталып кету мүмкін емес. Сол үшін де, қолдан келгенінше қысқа әрі нұсқа баяндап кетуге тырыстық. Көріп отырғаңыздай Ислам діні тек ... бір ... ... ... ғана әмір ... ... сонымен бірге адам баласына аса қажет ғылым-біліммен ... да әмір ... ... аты ... ... ... осы ... дінінен нәр ала отырып ғылымды бойына сіңірген.
Осымен қатар, мұсылман ғалымдардың ғылымдағы және мәдениеттегі ... тек ... ... ғана ... ... өзге де, тілі, ділі әрі діні жат халықтар мен елдерді айдынға ... ... ... ... ... ...
1. http://www.bilimtarihi.gen.tr
2. Тарихшылар хейети, Доғуштан гүнүмүзе бүйүк ... ... ... том, ... 1999 жыл.
3. ... ... ... 315 б.
3. Қараңыз, Али Хасан ән-Нәдуи, Муслуманларын герилемесиле дуния
нелер кайбетти, тержуме Мехмет Суслу, ... 1996
4. ... Др. ... ... ... Др. Сайд Өзтүрк, Билинмеиен
Османлы, Истанбул ІІІ том, Станбул 1999 жыл.
5. Тарихчылар хейети, Доғуштан гүнүмүзе бүйүк Ислам ... ... том, ... 1999 жыл.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Араб халифатындағы феодалдық қатынастардың қалыптасуы32 бет
Х–XII ғасырлардағы Қарахандар мемлекетінің мәдени мұрасы53 бет
Ежелгі түркілердің наным-сенімдері10 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
Ақтамберді жырау33 бет
Ежелгі жәдігерліктер мен жыраулар поэзиясының поэтикалық үндестіктері5 бет
Ертедегі және орта ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы25 бет
Көшпенділердің материалдық, рухани мәдениеті15 бет
Орта ғасыр саяхатшылары Христофер Колумб11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь