Тұлға теорияларының компоненттері


Теорияның негізгі қызметтері – белгіліні түсіндіру және әлі де белгісіз болжау екенін атап өткенбіз. Түсіндіруші және болжаушы қызметтерінен басқа, теорияның өзі көздейтін серіппелі мәселелері де бар. Шын мәнінде, теориялар нені талқылайды ? Ол қандай негізгі компоненттерді қамтиды және адамның мінез құлқын бірізділікпен әрі қисынды түсіндіру үшін бұл компоненттер қалай құрылымдалуы тиіс ? Тұлға психлогиясын оқып зерттеуге кіріскен студенттер осыған ұқсас сұрақтарды қояды. Тұлға теориясы әрқайсысы психологияның қарастыратын жеке тақырыптары мен мәселелеріне жинақталатын көптеген « шағын теориялардан » тұрады. Осы бөлмеде тұлғаның толыққанды теориясы шешуге тиіс алты мәселені талдаймыз ( тұлға құрылымы, мотивация, тұлғаның дамуы, психопотология, психикалық денсаулық, терапевтік әсермен тұлғаның өзгеруі ). Бұл тақырыптар тұлға теориясының тұжырымды аумағын құрайды – олар теорияның мазмұны мен оның қолданылуының межелерін ашады.
Тұлғаның құрылымы
Адамдардың әр түрлі жағдайларда және түрлі уақытта өзгермейтін сипаттамаларын көрсететін құрылымды тұжырымдамалар – кез келген тұлға теорияларының негізгі белгісі болып табылады. Осындай тұрақты сипаттамалар адам психикасының негізін құрастырушы блоктарының рөлін атқарады. Осы мағынада олар жаратылыстану ғылымдарындағы атомдармен жасушалар сияқты ұғымдарға іспеттес. Дегенмен құрылымды тұжырымдамалар негізінен болжалды түрде болады, оларды мидың нейрондары сияқты микроскоппен көру мүмкін емес.
Адамдардың кім екенін түсіндіру үшін , персонологтар тұжырымдамалардан құралған мозайкалық өрнекті ұсынды. Тұлға бітістерінің тұжырымдамасы құрылымды тұжырымдамалардың ішіндегі едәуір танымал үлгілерінің бірі.
Бітіс - адамның әр текті жағдайларда өзін белгілі бір түрде ұстауға бейімділігі мен тұрақты сапасы ретінде қарастырылады. Тұлға бітістерінің танымал үлгілері түрде таралғандары: албырттық, шыншылдық , сезімталдық пен жасқаншақтық. Тұлағын мінез бітістерін зерттеу саласындағы үш жетекші белгілі ғалымдар – Гордон Олпорт, Рэймонд Кеттел және Ганс Айзенк – тұлғаның құрылымын схема түрінде мінез құлықтың негізіндегі болжалды құсиеттер терминдерімен ұсынғанды жөн көрді.
Талдаудың басқа денгейінде тұлға құрылымы тұлға типтері тұжырымдамасының көмегімен сипатталуы мүмкін. Тұлғаның типі нақты көрсетілген шектері бар дербес категорияны құрайтын көптеген әртекті бітістердің жиынтығы түрінде сипатталады. Тұланың бітістерін қарастыратын тұжырымдамаларға қарағанда бұндай тұжырымдамалар мінез – құлықтың едәуір тұрақты , әрі едәуір жалпыланған сипаттарын болжайды.
Адамдарда әртүрлі дәрежеде байқалатын мінез – құлық бітістері бар болғандықтан, оларды әдетте бір немесе басқа типке жатқызып сипаттайды. Мәселен, Карл Густав Юнг адамдарды: интроверт және экстраверт атты екі категорияға бөлінеді деген пікірде болған. Осы тұрғыдан әрбір кез келген тұлға – міндетті тұрде біріншісіне ,немесе екіншісіне жатады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті

СӨЖ
Тақырыбы: 1.3. Тұлға теорияларының компоненттері

Тексерген: Бураханова А.Т
Орындаған: Биназарова Ж.Б
Пх-215

2015ж
1.3. Тұлға теорияларының компоненттері
Теорияның негізгі қызметтері - белгіліні түсіндіру және әлі де белгісіз болжау екенін атап өткенбіз. Түсіндіруші және болжаушы қызметтерінен басқа, теорияның өзі көздейтін серіппелі мәселелері де бар. Шын мәнінде, теориялар нені талқылайды ? Ол қандай негізгі компоненттерді қамтиды және адамның мінез құлқын бірізділікпен әрі қисынды түсіндіру үшін бұл компоненттер қалай құрылымдалуы тиіс ? Тұлға психлогиясын оқып зерттеуге кіріскен студенттер осыған ұқсас сұрақтарды қояды. Тұлға теориясы әрқайсысы психологияның қарастыратын жеке тақырыптары мен мәселелеріне жинақталатын көптеген шағын теориялардан тұрады. Осы бөлмеде тұлғаның толыққанды теориясы шешуге тиіс алты мәселені талдаймыз ( тұлға құрылымы, мотивация, тұлғаның дамуы, психопотология, психикалық денсаулық, терапевтік әсермен тұлғаның өзгеруі ). Бұл тақырыптар тұлға теориясының тұжырымды аумағын құрайды - олар теорияның мазмұны мен оның қолданылуының межелерін ашады.
Тұлғаның құрылымы
Адамдардың әр түрлі жағдайларда және түрлі уақытта өзгермейтін сипаттамаларын көрсететін құрылымды тұжырымдамалар - кез келген тұлға теорияларының негізгі белгісі болып табылады. Осындай тұрақты сипаттамалар адам психикасының негізін құрастырушы блоктарының рөлін атқарады. Осы мағынада олар жаратылыстану ғылымдарындағы атомдармен жасушалар сияқты ұғымдарға іспеттес. Дегенмен құрылымды тұжырымдамалар негізінен болжалды түрде болады, оларды мидың нейрондары сияқты микроскоппен көру мүмкін емес.
Адамдардың кім екенін түсіндіру үшін , персонологтар тұжырымдамалардан құралған мозайкалық өрнекті ұсынды. Тұлға бітістерінің тұжырымдамасы құрылымды тұжырымдамалардың ішіндегі едәуір танымал үлгілерінің бірі.
Бітіс - адамның әр текті жағдайларда өзін белгілі бір түрде ұстауға бейімділігі мен тұрақты сапасы ретінде қарастырылады. Тұлға бітістерінің танымал үлгілері түрде таралғандары: албырттық, шыншылдық , сезімталдық пен жасқаншақтық. Тұлағын мінез бітістерін зерттеу саласындағы үш жетекші белгілі ғалымдар - Гордон Олпорт, Рэймонд Кеттел және Ганс Айзенк - тұлғаның құрылымын схема түрінде мінез құлықтың негізіндегі болжалды құсиеттер терминдерімен ұсынғанды жөн көрді.
Талдаудың басқа денгейінде тұлға құрылымы тұлға типтері тұжырымдамасының көмегімен сипатталуы мүмкін. Тұлғаның типі нақты көрсетілген шектері бар дербес категорияны құрайтын көптеген әртекті бітістердің жиынтығы түрінде сипатталады. Тұланың бітістерін қарастыратын тұжырымдамаларға қарағанда бұндай тұжырымдамалар мінез - құлықтың едәуір тұрақты , әрі едәуір жалпыланған сипаттарын болжайды.
Адамдарда әртүрлі дәрежеде байқалатын мінез - құлық бітістері бар болғандықтан, оларды әдетте бір немесе басқа типке жатқызып сипаттайды. Мәселен, Карл Густав Юнг адамдарды: интроверт және экстраверт атты екі категорияға бөлінеді деген пікірде болған. Осы тұрғыдан әрбір кез келген тұлға - міндетті тұрде біріншісіне ,немесе екіншісіне жатады.
Кейбір теоретиктер көбінде бір - бірімен тұтасқан жоғары дәрежеде күрдклі және егжей - тегжейлі құрастырылған құралымдарды ұсынады. Фрейдтің тұлғаны - ид,эго және суперэго ретінді үш деңгейге бөлуі, оның құрылымы мен ұйымдасуын ерекше күрделі сипаттаудың бір үлгісі болып табылады. Сонымен, тұлға жайлы кез келген тұрғының пайдалылығы - адам мінез құлқының тұрақты, өзгермейтін қырлары қандай ? - деген мәселені қарастыруында.
Мотивация.
Мотивация тұжырымдамалары немесе басқаша айтқанда индивидуум қызметінің процессуалды қырлары адамның мінез - құлқындағы динамикалық , әрі өзгермелі ерекшеліктеріне шоғырланады. Тұлға теориясының осындай екінші компонентіне қатысты сұрақтардың үлгісі мынадай: НЕліктен адамдар түрлі мақсаттарды көздеп , оларға жетуге тырысады? , Адамды әрекет етуге қандай ереше мотвтер міндеттейді және оның қылықтарын бағыттайды?
Мотивацияның бастапқыда Фрейд суреттеген редукцианистік үлгісі индивидтің физиологиялық (биогенді) қажеттіліктері қысымды тудыратының , ал сошл қысымсы қажеттіліктерді қанағаттандыру жолымен бәсендеуді іздеуге міндеттейді дегенді болжайды. Редукционистерге қарама - қарсы басқа теориялар , адамның қоршаған ортаны меңгеруге деген ұмтылысы мен ләззат алу мақсатында жаңа тәжірибе алу құмарлығын баса көрсетеді. Осы көзқарасты ұстанушылар адам өскен сайын, оның міне-құлқы негізінен айналасындағылармен өзара тиімді әрекеттесу үшын және біліктілігін көтеру үшін дағдылар мен іскерліктерді меңгеруге бағытталады, ол оның қысымды төмендетуге бағытталуы сирек көрінеді деп бекітеді.
Мотивация саласындағы атақты теоретик А. Маслоу , кейбір кезеңдерде индивидуумды қажеттіліктердің тапшылығы билейді, сонда ол сол қысымды төмендетуге ұмтылады деп көрсеткен . (Кейбір теоретиктер, адамның тәуекелдік пен тіпті өміріне қауіп төнуімен тең жаңа тәжірибені басынан өткізуге итермелейтін , күштену қажеттілігін сезінетінін көрсетеді. Соған орай ,оның тұлға ретінде жүзеге асуы жоғарылайды. )
Тұлғаның дамуы.
Даму тұжырымдамалары адамның тұлғалық мативациялық аспектілері өмір сүру барысында балалақ шақтан кәрілікке шейінгі кезеңде қашлай өзгеретінің қарастырады. Тұлға өмір бойына дамиды . Кейбір теоретиктер адамның өміріндегі даму мен өсудің фазаларын түсіну үшын сатылы даму үлгісін ұсынады. Тұлғаның қалыптасуы психосексуалды дамудың бірізділігі ретінде берілген З.Фрейдтің теориясы осы ықпалдың бір мысалы бола алады. Келесі бір мысыл ретінде Эриксен құраған эго дамуының сегіщ сатысы жайлы тұжырымдаманы атауға болады. Аталған авторларға қарағанда көптеген теортиктер - ғалымдар ата-ана мен баланың арасындағы өзара қаынастардың рөлін даму мәселесін түсінудегі маңызды фактор ретінде қарастырған. Мәселен , Карл Роджерс , тұлғаның қалыптасу сатысында ата ана ұстанымы мен мінез құлқының әсерінен (танымдық жағынан және эмоциялы қатынаста да) индивидуумның Мен- тұжырымдамасының қалайша қалыптасатындағына ерекше мән берген.
Тұлғаның жеке басының өсуі көптеген ішкі және сыртқы детерминатордың көптігімен шартталынған. Индивидуумның нақты мәдениетке , әлеуметтік экономикалық тапқа немесе әркімнің өзі бірегей отбасылық ортағы қатысты болуы сыртқы детерминантторға жатады. Екінші жағынан, ішкі детерминаттар генетикалық , биологиялық және физиологиялық факторлады да қамтиды .
Дамудың әр кезеңдеріндегі өзгерістерді сипаттау - физикалық, моральды, әлеуметтік, интелектілік, эмоциялық, т.б - адам дамуының проблемасы қандай күрделі екендігін көрсетеді.
Адамның қандай да бір мәдениеттің өкілі болуы - огның ойлауында , эмоциялары мен мінез-құлқында - әлеуметтену арқылы нормативті үлгілерге әкеліп тірейді.Белгілі әлеуметтік таптардын да өзіндік әсерлері болады. Жанұядағылардың әсері де индивидуумның дамуына едәуір әсер етеді. Осы тұста ата-ананың мәнез-құлқы , сендіруі мен мақсаттарының түрі де ерекше маңызды. Ата-аналар еліктеу үлгісі болып табылады, әрі өз қылықтары мен әрекеттері арқылы балаларына әсер етіп отырады, ал осы қасиеттер өмір бойына сақталуы мүмкін.
Генетикалық факторлар, бұл тұқымқуалаушылықтың механиздерді арқылы ата - анадан балаға берілетін мінез құлыққа ықпал етудің бір тұрі. Қоршаған ортамен олар тұлға дамуында шешуші рөль атқарады. Егіздерге жүргізілген зерттеулер , сенімді түрде эмоциялы тұрақталақтың , эсроверсияның, альтруизмнің, ұялшақтақтықтың немесе жасқаншақтықтың тұрақты түрде тұқым қуалайтының көрсетті. Аса бақала қоймайтын генетикалық компанентке басқа ерекшеліктер жатырқау, агрессялық, жетістіктерге деген талпыныс, лидерлік т.б жатқызады.Тұлға теориялары бір-бірінен өмір барысындағы даму мен өзгеру мәселелеріне қандай мән берілетінімен, әркүндік дамуға жауапты факторларды сипаттауды , сонымен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Студенттердің танымдық ізденімпаздылық компоненттері
Тізімдер компоненттері, жиымдармен жұмыс
Тұлға
Әлеуметтік қорғаудың компоненттері
Delphi программасының базалық компоненттері
"тұлға"
Delphi-дегі сервер компоненттері
Тұлга психологиясы
Ағылшын тілінің негізгі компоненттері
Аудиторлық тәуекел және оның компоненттері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь