Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі

Шерхан Мұртаза «Ай мен Айшаны» жазуға «Қара маржан» романының, «Қызыл жебе» атты бес кітаптан тұратын роман-эпопеяның, көп-көп айшықты әңгімелердің авторы, белгілі драматург, аудармашы, Қазақстанның республикалық жетекші газет, журналдарының, радио, теледидарының абыройлы басшысы болып, Халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты аталған соң кірісті. Енді өзі ел тұлғасы боп қалыптасқан кезде туғызды. Сол бай тәжірибенің нәтижесі «Ай мен Айшадан» айқын көрінеді. Шебер қалам жүздеген новелланы шашыратып алмай, үйлесімін тауып, басын біріктіріп, сом полотно жасайды. Бас кейіпкер өмірі барша новелланың алтын арқауы іспетті. Барсхан, қайсар шешесі Айша бұрынғы мекені тағдыр тауқыметімен Мыңбұлақтан Әулие-Атаға барып қоныстанып, бірсыпыра жылдан соң құтты мекеніне қайта оралады. Шеңберлі композиция (кольцевое построение) шығарма болмыс-бітімін тұтастандыра түскен. Шерхан Мұртаза «Ай мен Айша» романының «Жолашарында» «бала күнінде көргенін, естігенін» ортаға салғысы келгенін айтады. Ал, шығарманы бастан аяқ оқып шыққаныңда, «Ай мен Айшаның» идеялық-эстетикалық мән-мағынасы әлде қайда кең де терең екеніне көз жеткізесің. Роман қазақ ауылының өткен ХХ ғасырдың отызыншы, қырқыншы, елуінші жылдардағы сүрәмат тұрмысы, ауыр ахуалы, әлсіз үміт жетегінде жүріп, тоталитарзим мен шовинизм қазған ордың жар қабағында тұрса да, құлап кетпей, әупірімдеп күн көріп, не машақаттың бәр-бәрімен жансебілдікпен алысқанын суреттейді. Әлі ат жалын тартып үлгермеген жас бала қыл көпір үстінде жүргендей күй кешеді, бірақ тегі мықты, қабылан характерлі ол, әлі келсін, келмесін жамандықтың жағасына жармасады, алысады, жұлысады, қалайда беріспеуге тырысады.
1. http://kitap.kz/ сайты Шерхан Мұртаза « Ай мен Айша» роман-диологиясы
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... шындығының бейнеленуі.
Орындаған: ИМАНГАЛИКОВА ЖАНЕРКЕ
Тобы: ФИ-201
Тексерген: Сабырбаева Раушан Койшановна
Семей ... ... ... Мұртаза жазуға романының, атты бес кітаптан тұратын роман-эпопеяның, көп-көп айшықты әңгімелердің авторы, белгілі драматург, аудармашы, ... ... ... ... журналдарының, радио, теледидарының абыройлы басшысы болып, Халық ... ... ... ... ... соң ... Енді өзі ел ... боп қалыптасқан кезде туғызды. Сол бай тәжірибенің нәтижесі айқын көрінеді. Шебер қалам жүздеген новелланы шашыратып алмай, үйлесімін ... ... ... сом ... жасайды. Бас кейіпкер өмірі барша новелланың алтын ... ... ... ... ... Айша ... ... тағдыр тауқыметімен Мыңбұлақтан Әулие-Атаға барып қоныстанып, бірсыпыра жылдан соң құтты мекеніне қайта оралады. Шеңберлі композиция (кольцевое построение) шығарма ... ... ... ... ... ... ортаға салғысы келгенін айтады. Ал, шығарманы бастан аяқ оқып шыққаныңда, идеялық-эстетикалық мән-мағынасы әлде ... кең де ... ... көз жеткізесің. Роман қазақ ауылының өткен ХХ ... ... ... ... жылдардағы сүрәмат тұрмысы, ауыр ахуалы, әлсіз үміт жетегінде жүріп, тоталитарзим мен шовинизм қазған ордың жар қабағында ... да, ... ... әупірімдеп күн көріп, не машақаттың бәр-бәрімен жансебілдікпен алысқанын суреттейді. Әлі ат жалын тартып үлгермеген жас бала қыл ... ... ... күй ... ... тегі ... ... характерлі ол, әлі келсін, келмесін жамандықтың жағасына жармасады, алысады, жұлысады, қалайда беріспеуге тырысады.
* РОМАН НЕЛІКТЕН деп ... ... ... ... ... ... азап та, ауыр тағдырды аймен салыстыра бейнелеп көрсете білген. Айша мұңайса, ай да ... айша ... ай да ... ... алып ... бала шағасымен Айша қиналған кезде Ай да тұнып тұрған қара ... ... ... байқауымызға болады. Мысалы романның мына тұстарынан көре аламыз:

2.Роман- диологияның басты кейіпкері ... ... ... - ... өзі. Яғни ... ... ... сол Барсханның бәрімізге белгілі Шерхан Мұртазадай асыл азаматқа айналуының бастапқы сүрлеудері. ... ... не ... соны ... ... ... ... бүйірі томпақ шишасына түкіріп қалып шырт еткізіп сындыратын, сол тентектігі үшін шешесі Айшадан таяқ ... бес ... ойын ... ... ... ... осы тұстарда роман жанрының өзгешелігі, жеке адамның тағдыры мен дара ... өзін ... ... ғана емес, тұтас қоғаммен, қала берді исі адамзатпен байланыстыратын қасиеті күшіне ене ... ... ... ... ... ... кезінің қоғамдық бет-бейнесі жеке адамның тағдыры арқылы ашыла бастайды. ... ... кең ... суреттелмесе де, бар назар Барсхан мен оның төңірегіне түссе де, баланың ендігі өмірі, қимыл-әрекеті, жан әлемі оны ... ... ... ... ішкі ... ... Жеке адамның тағдыры адам өмірі сол қауымның бар ... ... ... ... ... кең құлашты шындығына кенелеміз.
Жазушы бес жасар геройының бұл жолғы есеюінің жөн-жобасын бала ... ... ... ... ... ... жас алдыратын зардабының бір қырын ғана көрсеткен.
. Келтірілген эпизод атты ... ... ... ... Сол ... ... - романның бар тұрқы-тұрпатының айнасы сықылды. Шап-шағын әңгімеде қилы-қилы мәселе қамтылған. Және сарынында Барсхан баланың даусымен қатар, үлкен ... ... ел ... ... Мұртазаның үні қоса қабат естіліп отырады.Бала әкесінен айрылды. Бұған дейін еді. Ауыл ағайын енді ... ... ... ... ... Өзі ... . Бұдан былай Барсханның аштық-жалаңаштықта күн кешетінін білетін автор, сол кездегі елдің саяси ... () аз ... ... ... ол ... тұрсын, бүгін де ашындырмай қоймайтын күйікті проблема туралы, нақтылап айтқанда, отбасының әкесіз қалуы жайынан ауыр ойларға жетелейді.
Романның келесі ... деп ... ... ... ... ... әр бөліміне ұтымды ат қоя білген. Бұл бөлімде Барысханның інісі Батырхан жайлы айтылады. Кішкентай баланың ананың қарауынан қалғаннан ... аяғы ... ... ... қалғандығы, ол ауырлық тек анасы Айшаға ғана емес 5 жасар ойын баласы Барсханға да ауыр тигендігі айқын ... ... ... тілі сонша шебер детальдар арқылы Мұртазаның жанұясының ауыр халін ... ... ... ... ... ... шағын-шағын әңгімелер жүйесінен тұрады. Әрқайсысына оқыс та өткір сюжет, сындарлы ... тән. ... ... ... бас ... Барсхан бастан кешкенін баяндаудан гөрі, көрген-білгенін суреттеуге бейім.
* Роман - ... ... ... ... ... ... ... бейнелеуі?
Жамбыл бір өлеңінде: деген. Қазақ халық поэзиясының алыбы батыр мен тұлға түсініктерінің арасында үлкен ... бар ... ... ... та кім көрінгеннің қолынан келе бермейді. Бірақ тұлғаның жөні бөлек. Ол - ... ... Ел ... ... - ... да, ... да емес сияқты. Былай қарағанда, қатардағы еңбекші. Тапқан еңбек күніне тым құрса тіске ... ... ... ... ... ... сатады, аннан-мұннан тасынады. Балапандарын қыт-қыттап жаны қалмай дән ... ... ... ... тәрізді. Үй іші қамында жүрген адам. Бірақ қазан-ошақ қасынан шықпайтын ақжаулыққа да ... ... ... Айша - ірі ... ... Күні кеше ер адамдар майданға аттанды. Сонда бір жағы ... ... жағы ... ... кім киіндіріп-ішіндірді? Даусыз ақиқат: негізінен әйелдер. Сондай әйелдердің жуан ортасынан ... ... ... да ... Бұл ... ... ... де, қамқоршыл тұлғаның да сыпаттары ұшқындап тұрады.
Романда Айша ... әр ... ... Балаларын ғибратты аңыз, ертегі айтып ұйықтатады. Бұл жағынан ол - сұңғыла тәрбиеші. Қаршадай ұлдарының қиялына ... ... ... адамгершілік сезім ұялатады. Ана байғұстың бала-шағасына жасаған қай қамқорлығын айтып тауыса аласың. Барсханның өжеттігі, не озбырлыққа көнбейтін, ешкімге есесін ... ... ... ... ... ... ... анасының биік қасиеттерін белгілі бір оқиғадан туғызып бейнелейді, құр мадаққа бармай, үлкен такт, көргенділік әдеп ... ... ... ... ... отырғызылатын, бір жағынан күлкі шақыратын жайымен байланыстыратын оқиға айтылғанға айқын мысал.
Барсхан Айшаның алмастай ... ... ғана ... ... ұшын кертетін қолына түсіп қалғанының көп себептеріне тоқтала келе, ... ... ... ...
Сталиндік репрессия, тоталитаризмнің басқа да қызыл танау науқандарын жүзеге асырғанда әрдайым асыра сілтейтін, күн бір ... ... боп екі ... белсендизм болса, Тасбет бригадир сол ел, ұлт мүддесіне әрдайым қайшы іс ... ... ... де классицизм ағымын еске түсіретін үлгімен тауып қойылған. Жұртқа жаны ашымас қаражүрек.
* ... Ай мен ... ... берілуі, Ай мен Айшаның арасындағы қатынасты Шерхан Мұртаза қалай бере ... әр ... ... ... ... отыратын және бір тұрақты кейіпкері бар. Тұманбай ақынның дейтін өлеңіндегідей, аспан әлемінен. ... ... да, ... есе бермейтін, шығарманың құлашын жазып, жаһанмен жалғастыратын образ - көктегі Ай. Шерхан ... ... ... ... Ай мен Айша - екеуі де Барсханның балалық шағының жұлдыздары. Тұлғалыққа баулитын мектебі. ... ... ... ... талып аштықтан кірпігі айқаспай жатқан Барсханды аяғанымен, жылуы жоқ. . Бір ... Ай ... ... Айша мен ... ... ... байланысты құбылады. Араға төрт жыл салып, туған жері Мың-Бұлаққа қайта көшіп келгенінде Ай мейірлене бастағандай көрінеді.
Мың-Бұлақ - тағы бір ... ... . Бұл - ... сөзі ... ... ... ... Сібірден аман-есен оралған Жайлау деген кісі. Айша мен ... ... ... ... мәз. Бұдан былай аталмайтындықтарына қуанышты. Барсхан туған ... бір ... ... ... . Осы үмітті екі сөзбен роман аяқталады.
Қорытындылай келетін болсам, Шерхан Мұртазаның атты роман- диологиясы маған өте ... ... ... өзінің балалық шағының көрінісін бере отырып, ҰОС жылдарындағы қазақ халқының басына түскен ауыр жайттврды оқырмандарға тебіренте жеткізе білген.
Пайдаланылған ...
* ... ... ... ... > ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі. Көркемдік ізденістер. Р. Мұқанова, Т. Ахметжан, Н. Ораз шығармаларын талдау10 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
«Қаһар» романы25 бет
«Құмар Сұлу» романы8 бет
«Ұлпан» романы55 бет
І. Есенберлин романдарының халықтық сипаты50 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь