Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер

Жыраулар поэзиясы – бірегей тарихи-мәдени құбылыс. Жыраулар поэзиясының ілкі нышандары. Жыраулар поэзиясы – ұлт қалыптасуының көрінісі. Жыраулар поэзиясындағы романтикалық әдіс ерекшеліктері. Жыраулар поэзиясындағы реализм және оның бел алу себептері. Жыраулар поэзиясындағы идеялар мен көркемдік мазмұн, негізгі қаһармандар.
Жыраулар поэзиясы – қазақ мәдениетіне ғана тән бірегей тарихи-мәдени құбылыс. Бірегей құбылыс болатын себебі – дүние жұртының арғы-бергі тарихында қазақ жыраулары мен олардың жыр-толғауларына дәлме-дәл сәйкес келетін әдеби шығармашылық иелері де, шығармалар да кезікпейді. Ал жыраулар поэзиясының өзімен дәуірлес өзге елдер әдебиетіндегі үлгілерден бөлек арна түзе, өзіне ғана тән мазмұнмен және өзіне ғана тән пішінмен тарих сахнасына шығуының сыры оның қазақ топырағында тарихи оқиғалармен, тарихи жағдайлармен орайласа тууында жатыр.
Жыраулар поэзиясы кемелдене өркендеген ХV-ХVIII ғасырларда қазақ баласы бастан өткерген жағдайлар мен оқиғалар жайын осыған дейінгі тұстарда шолу сипатында ұсынған болатынбыз. Ал сол оқиғалардың бастауында тұрған ең маңыздысы – 1456 жылы дербес Қазақ хандығының құрылуы. Содан кейінгі оқиғалардың барлығы дербес Қазақ мемлекетінің құрылуына өзге жұрттардың көзқарасына, қарым-қатынас сипатына т.с.с. жағдайларға байланысты туындағаны шүбәсіз. Демек, жыраулар поэзиясының ХV-ХVIII ғасырларда қанат жая дамуының ең негізгі себебі – жыраулардың дербес елде өмір сүріп, өз елінің тағдырына, болашағына қатысты ойларын ашық айтуға мүмкіндік алуында жатыр. Осы тұрғыдан келгенде, жырауларды өз елінің арман-аңсарын, мақсат-мұратын жырлаған, халқының өмір салтын, тірлік-тынысын боямасыз бейнелеген еркін ойлы шығармашылық иелері ретінде тану абзал.
Әлбетте, қазақ жыраулары тарихи-мәдени құбылыс ретінде бір ғана жыл аясында пайда бола қалмағаны анық. Жыраулар поэзиясының кемелдене өркендеу дәуірі ХV-ХVIII ғасырларға тән болғанымен, оның алғашқы бастаулары ХV ғасырға дейінгі жылдарда жатқаны және жаңа тұрпатты поэзияның ізашар өкілдері есімдері бүгінгі ұрпаққа аңыз болып жеткен шешендер мен алғашқы жыраулар болғаны шүбәсіз. Аңызбен астасып кеткен тұлғалар арасынан өмірде болғандығы күмән келтірмейтін жырау – Сыпыра Сұрғалтайұлы. Себебі халыққа кеңінен таралған эпостық жырларда, сондай-ақ кейінгі жыраулардың жыр-толғауларында Сыпыра жыраудың есімі аталып қана қоймай, оның өзі өмірде болған адам ретінде бейнеленеді. Сонымен қатар, оның бүгінге дейін жеткен жыр-толғаулары да Сыпыра жыраудың тарихи тұлға екенін дәйектей түседі.
Көркем аударма түрлері аударматану ғылымында түрліше топтастырылып жүр. Бұл топтастырулардың көпшілігінде, негізінен түпнұсқаға функционалдық жағынан баса назар аударылады.
Егер біз көркем аударма табиғатының көрініс табуы тұрғысынан қарасақ қазақ лирикасын орыс тіліне аудару теориясы мен тәжірибесі үшін маңызды тұжырымдар таба аламыз.
1. Эткинд Е. Поэзия и перевод. – Москва: Сов. Писатель, 1963. -42.
2. Магауин М. Поэты Казахстана. М.-Л.: Советский писатель, 1978.
3. Жаңабаев Қ. КАЗАХСКИЕ ЖЫРАУ(IX-XIX веков в системе мировых носителей эпической традиции) // ҚазҰУ хабаршысы №7 2006.
4. Бельгер Г. Ода переводу. – Алматы: Дайк пресс, 2006. – с.400.
5. Бельгер Г. Лики слова. Литературно-критические статьи, исследования, эссе о проблемах художественного перевода. Алматы: Білім. -1996. -с.271.
6. Бельгер Г. Аударма жауапкершілігі//Қазақ әдебиеті.1967,14 апрель.
        
        Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер
Жыраулар поэзиясы - бірегей тарихи-мәдени құбылыс. Жыраулар поэзиясының ілкі нышандары. ... ... - ұлт ... ... ... поэзиясындағы романтикалық әдіс ерекшеліктері. Жыраулар поэзиясындағы реализм және оның бел алу ... ... ... ... мен ... ... ... қаһармандар.
Жыраулар поэзиясы - қазақ мәдениетіне ғана тән ... ... ... ... ... ... себебі - дүние жұртының арғы-бергі тарихында ... ... мен ... ... дәлме-дәл сәйкес келетін әдеби шығармашылық иелері де, шығармалар да кезікпейді. Ал жыраулар ... ... ... өзге ... ... ... бөлек арна түзе, өзіне ғана тән мазмұнмен және өзіне ғана тән ... ... ... ... сыры оның қазақ топырағында тарихи оқиғалармен, тарихи жағдайлармен орайласа тууында жатыр.
Жыраулар ... ... ... ... ғасырларда қазақ баласы бастан өткерген жағдайлар мен оқиғалар ... ... ... ... шолу ... ұсынған болатынбыз. Ал сол оқиғалардың бастауында тұрған ең ... - 1456 жылы ... ... ... құрылуы. Содан кейінгі оқиғалардың барлығы дербес Қазақ мемлекетінің құрылуына өзге жұрттардың көзқарасына, қарым-қатынас сипатына ... ... ... ... ... ... жыраулар поэзиясының ХV-ХVIII ғасырларда қанат жая дамуының ең негізгі себебі - жыраулардың дербес елде өмір сүріп, өз елінің ... ... ... ойларын ашық айтуға мүмкіндік алуында жатыр. Осы тұрғыдан келгенде, жырауларды өз елінің арман-аңсарын, мақсат-мұратын жырлаған, халқының өмір ... ... ... ... еркін ойлы шығармашылық иелері ретінде тану абзал.
Әлбетте, ... ... ... ... ... бір ғана жыл ... ... бола қалмағаны анық. Жыраулар поэзиясының кемелдене өркендеу дәуірі ХV-ХVIII ғасырларға тән болғанымен, оның алғашқы ... ХV ... ... ... ... және жаңа тұрпатты поэзияның ізашар өкілдері есімдері бүгінгі ұрпаққа аңыз ... ... ... мен ... ... болғаны шүбәсіз. Аңызбен астасып кеткен тұлғалар арасынан өмірде болғандығы күмән келтірмейтін жырау - Сыпыра Сұрғалтайұлы. Себебі халыққа ... ... ... жырларда, сондай-ақ кейінгі жыраулардың жыр-толғауларында Сыпыра жыраудың есімі ... қана ... оның өзі ... болған адам ретінде бейнеленеді. Сонымен қатар, оның бүгінге дейін ... ... да ... ... ... ... ... дәйектей түседі.
Көркем аударма түрлері аударматану ғылымында түрліше топтастырылып жүр. Бұл топтастырулардың көпшілігінде, ... ... ... ... баса ... аударылады.
Егер біз көркем аударма табиғатының көрініс табуы тұрғысынан қарасақ ... ... орыс ... ... теориясы мен тәжірибесі үшін маңызды тұжырымдар таба аламыз.
Мұнда түпнұсқаның өзге ұлттық тілде дұрыс, дәл (көркемдік ... ... ... жетпеуіне, автор стилі мен аударма стилі арасында қандай пропорцияның бар екендігіне қарай аудармашылық интерпретацияның келесі типтері бөлініп көрсетіледі.:
1) сөзбе-сөз; 2) ... 3) ... осы ... ... ... ... көрініс табуда. Бұған мысалды П. Косенконың Қазтуғанның өзі туралы аудармасынан алайық:
Бұдырайған екі шекелі,
Мұздай үлкен көбелі
Қары ұнымы ... ... шәйі ... оққа ... ... ... ... тілдің шешені
Ұстаса қашағанның ұзын құрығы,
Қалайылаған қасты орданың сырығы...
Өлең жолдарының ұлттық колоритке толы ... ... ... ... ... ... ... бірде батыр болып көсіледі. Эпикалық шығармаға көбірек ұқсайды. Ал, аудармада балама аудармаға тән сипаттар басымдық танытқан. Аудармашы өмір шындығына ... және ... ... ... ... ... ... өзі үшін нақтылы өмір көрінісі қандай рөл атқаратын ... ... үшін ... дәл ... рөл ... ... өмір, болмыс туралы, атамекен, туған ел жайлы және әскери тұрмысқа ... мол мұра ... ... ... ... көпшілігі сақталмаған. Бізге жеткен шығармаларынан қазіргі кезде , , деп аталатын үш толғауы ғана бар. Алайда, аталған үш ... ... ... ... әдебиеті тарихынан орын алуына негіз бола алды. Қиялының ... ... ... ... ... мен ... орта ... қазақтың ақындық өнерінің жоғары дәрежеде әрі өзіндік сипатқа толы болғанын ... ... ... ... өршіл романтикаға суарылған, афористік толғаныс, көркем тіркестерге бай Қазтуған жырлары әлденеше ғасырлар бойы қазақ ақындарына үлгі, өнеге мектебі ... Қ. ... ... поэзиясының көркемдік ерекшеліктерін зерттеп, мазмұнының жалпы идеялық-мағыналық қырын жеткізу мәселелерін қарастырады. Дегенмен, жыраулар поэзиясын белгілі бір ... ... ... ... ... ие ... орыс тілінде қайта жасауға қатысты нақты мәселелерге тоқталмайды. Сол кезде қазақ тіліндегі түпнұсқа шығармалардың да, олардың орыс тіліндегі аудармаларының да ... ... ... ... ... ... ... талдау жасалмаған болатын.
Соңғы жылдары ғана қазақ аударматануының поэзиялық шығармалар аудармаларына ... ... ... ... еңбектер жарық көре бастады. Атап айтсақ, Н. Сағындықова, С. Алтыбаева сияқты зерттеушілердің еңбектерінде қазақ поэзиясының орыс тіліне аударылу мәселесі сөз ... Н. ... ірі ... ... ... орыс ... аудармаларына салыстырмалы талдау жасап, кейінгі 60-80 жылдардағы қазақ поэзиясының ірі өкілдері саналатын Ж.Молдағалиев, Ә. Тәжібаев, Ж. Сыздықов, А. Шамкенов, Д. ... А. ... Х. ... Ж. ... Қ. ... Ғ. Қайырбеков, Қ. Мырзалиев сияқты ақындардың шығармаларын тілге тиек ... ... ... ... ... ... ... тілінен орыс тіліне аударғанда кездесетін басты қиындықтардың бірі - бұл ... өлең ... ... ... ... тілі - ... ал орыс тілі силлаботоникалық өлең жүйесіне жатады. Бірақ қандай жүйеге ... ... ... ... өлең ... ... ... Айырмашылығы - буынның қалай пайдаланылуында немесе аударылатын тілдердегі буынға байланысты заңдылықтарда ... ... ... ... ... буынның екпінді, екпінсіз екендігі басты назарда болады, ал ... ... ... түрге жататындығына қарамастан барлық буындар есепке алынады. Көріп отырғанымыздай өлеңнің жүйелік құрылымындағы ерекшеліктер ... ... тұр. Ең ... ... ... сақталуы қажет. Ал, аударма шығармалардың көпшілігінде кездеседі. Бұл біздіңше аудармашының аударылатын тілді білмегендіктен кездесетін олқылықтар деп есептейміз. Бұл ... ... ... ... ... мағынасын көрсете алатын сапалы, кәсіби тұрғыдан орындалған жолма-жол аударманың атқаратын рөлі зор. Сондықтан қазақ тілінен ... ... тек қана ... ... қана ... ... ... халықтың тұрмыс-тіршілігін, мәдениетін, салт-дәстүрін де білу керек. Бұл орайда В. Рождественский ... ... ... ... ерлігімді сұрасаң
Жолбарыс пен аюдай
Өрлігімді сұрасаң,
Жылқыдағы асау тайындай,
Зорлығымды сұрасаң,
Қарағай мен қайыңдай.
Автор аудармасы бұрынғыларға қарағанда біршама жетілген десек болады. ... ... ... ... ... барын байқау қиын емес. Аудармашы жырдың ерекшелігіне, поэтикасына оның ... ... дәл ... ... Өлең ... ... бере ... Әрине мұнда біраз маңызды сөздер, ақпарат алынбай қалған. Аю, қайың, балық түрлері туралы еш ... ... де ... ... орыс ... ... ... мен повестері, әңгімелері мен өлеңдері жыл сайын ондаған баспа табақ көлемінде шығып жатыр. Бұл , ... ... ... ... сан жағынан алғанда. Ал сапа ше? Ортақол, құбатөбел аталатын шығармалар жайлы сөз етпей-ақ қояйық. Мұндай ... қай ... ... да, қандай аудармашының қолынан шықса да сол сүреңсіз, сұрғылт ... қала ... Ал сөз - ... әдебиетінің таңдаулы үлгілеріне келсек жыраулар поэзиясының көркемдік ерекшелігі әлі де зерттелуді қажет ететін тың ... ... ... ... соның ішінде жыраулар шығармаларының аударылуы - аударматану ғылымындағы аз зерттелген мәселелердің бірі.
Қорыта айтқанда, аударма өнеріндегі жыраулық поэзия ... ... ... қиындығымен және шығармашылық еңбекті ерекше талап ететіндігімен де айрықша маңызға ие. Бұл өнер ... Е. Г. ... ... ... [1,3].
Ендеше поэзиялық туындыларды аударғанда ұлттық және авторлық поэтикалық ойлауды, сонымен бірге аударылып жатқан поэзиялық шығарманың түрі, өлең ... ... ... ... ... ... ... әбден керек.
Кез келген халықтың поэзия әлеміндегі өзіндік ерекшелігі бар. Сондықтан да поэзиялық шығармалардың өзге ... ... ... ... бірі ретінде түрлі халықтардың поэтикалық ойлау характерінің сәйкес келмеуі көп аталады.
Аудармада өлеңдегі негізгі образ - ... ... ... дәл ... керек те, өзге тілге аударғанда солар арқылы аударма тілдің оқырманына дәл түпұсқадағы автордың ұстанымы мен ... ... ... ... жеткізу керек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Эткинд Е. Поэзия и перевод. - Москва: Сов. Писатель, 1963. -42.
2. Магауин М. ... ... М.-Л.: ... ... ... ... Қ. ... ЖЫРАУ(IX-XIX веков в системе мировых носителей эпической ... // ... ... №7 ... ... Г. Ода переводу. - Алматы: Дайк пресс, 2006. - с.400.
5. Бельгер Г. Лики слова. Литературно-критические статьи, ... эссе о ... ... ... ... Білім. -1996. -с.271.
6. Бельгер Г. Аударма жауапкершілігі//Қазақ әдебиеті.1967,14 апрель.
Білімнің және Қазақстан Республикасының ғылымының министрлігі
Шәкәрімнің ... ... ... Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер
Орындады: Уколова Е
Тексерді: Cекей Ж.
Семей 2015

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сан қилы тарихи оқиғалардың сәулесін бойына сіңірген - жыраулық поэзия33 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Синкреттік дәстүрлер және оның мектептері. Потебняның психологиялық әдісі. Психологиялық мектептердің туып, қалыптасуы10 бет
Тарихи лексиканың мазмұндық құрылымындағы коннотаттық компоненттер33 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
XIX ғасыр поэзиясындағы өнер, білім, ғылым тақырыбы38 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь