"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"

ОрысәдебиетініңклассигіМ.Ю.Лермонтовмұрасыныңқазақәдебиетіндеаларорныерекше. Бұләсіресе, ХІХ ғасырдыңаяғындағыұлыАбайаудармаларыменқұнды.
Абайдыңаудармаларынажалпышолужасасақ, олүнемітаңдап, талғапаударған. АбайдыңЛермонтовтанаударғанөлеңдерінеадамгершіліктақырыбынабайланыстыжаманмінез-құлықтышенеу, жақсылыққаүндеу, непатриоттықүлкенидеяныкөксегенөлеңдер, нетереңой — философия, неүздіккөркемөлеңдерболыпкеледі. Сондықтанұлыақындардыңөлеңдеріндегіидеялық-мазмұндықұқсастықтарменкөркемдікбояунақыштарыжүреккежағымдыкеледі. «АбайЛермонтовөлеңдерінасабірұқыптылықпенәріерекшесүйіспеншілікпенаударды. Әсіресе «Қанжар», «Жолғашықтымбіржым-жырттүндежалғыз», «Теректіңсыйы», «Желкен» сияқтыЛермонтовшығармаларыныңеңүздігіналыпаударған. Албұлардыңбәріорысклассиктерініңішіндешеберлікжағынантеңдесіжоқтуындыларболыпотыр» дегенекенАбайаудармаларытуралыкезіндеМұхтарӘуезов. ЛермонтовәуеніАбайшығармашылығындажарасымдыүндестіктапқан.
АбайнеліктенЛермонтовқасоншамаденқойдыекен?
        
        Семей кітапханасын зерттеуші орыс ғалымдары.
Абай - аудармашы.
Абай шығармашылығына әсер еткен үш арна.
Орыс әдебиетінің классигі М.Ю.Лермонтов мұрасының қазақ ... алар орны ... Бұл ... ХІХ ... ... ұлы Абай ... ... аудармаларына жалпы шолу жасасақ, ол үнемі таңдап, талғап аударған. Абайдың Лермонтовтан аударған өлеңдері не адамгершілік тақырыбына байланысты ... ... ... ... ... не патриоттық үлкен идеяны көксеген өлеңдер, не терең ой -- философия, не ... ... ... ... келеді. Сондықтан ұлы ақындардың өлеңдеріндегі идеялық-мазмұндық ұқсастықтар мен көркемдік бояу нақыштары жүрекке жағымды келеді. деген екен Абай ... ... ... ... ... Лермонтов әуені Абай шығармашылығында жарасымды үндестік тапқан.
Абай неліктен Лермонтовқа соншама ден қойды екен? Зерттеушілер бұл мәселеге мән ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-эстетикалық танымы мен шығармашылық нысанын білдіретін ұғымдардың аттарын аударуда ықшамдау принципін ... ... ... мазмұнын, мағыналық өзегін сақтауда, сөйтіп автордың ойын жинақтап жеткізуде бұл принцип ... және ... ... ... ... атқарады. Мұндай сипатты аудармада түпнұсқа мәтіндегі тікелей аударуға болмайтын ұғымдарды сөзбе-сөз немесе сипаттай ... ... ... мен ... ... ... мен жарасымға көлеңкесін түсіруі ғажап емес. Түпнұсқада үлкен мағыналық жүк көтеріп тұрған ... ... ... сөзбе-сөз аудармасы аударма мәтіні жүйесіндегі алып келеді. Осы ... ... ... ... ... принципін қолдану да бір жағынан тиімді және мұның өзі ... ... ... алып ... Абай ... ... болады.
Абай аудармаларындағы мазмұны дәлме-дәл аударылған () деген өлеңінің көлемдері екі тілде де 16 жолдан. ... ... ... ... ... Айта берсе, Абай аудармалары шетінен асқан талант иесі ... ... ... да ... ... ... бірі. Бұл -- Байронның атты туындысын еркін аударған Лермонтов нұсқасы. Орысша нұсқасы ақынның көзі ... ... ... ... ... жинақтарында басылған.
Абай осы өлеңнің алғашқы сегіз жолын ғана аударған. 1933 жылға дейінгі жинақтарда болып басылып келген екен [2,261]. ... ... деп ... ... ... ... ... деп қана беріліп жүр.
Мәтіндерді салыстыратын болсақ.
Түпнұсқада:
Душа моя мрачна! ... ... ... арфа ... ... ... промчавчейся по ней,
Пробудят в струнах звуки рая.
И если не ... ... рок ... в ... моей ... если есть в ... ... капля слез --
Они растают и прольются.
Аудармада:
Көңілім менің қараңғы. Бол, бол, ... ... ... ... бойлап он саусақ жорғаласа,
Бейіштің үні шығар қоңыр салқын.
Егер сорым түбімен ... қой ... үміт ... ... ... бір тамшы жас
Төгілмей ме, бой жылып, ол да ерсе?!
Аударманың сәттілігін айтпаса да түсінікті. ... ойы, ... ... анық, дәл түпнұсқадағыдай. Абай сөзін , тіркесін деп қазақ оқырманының тіліне сай етіп өте ... ... -- ... ... да ... ұйқасқа қарай да, мағынаға қарай да тауып қолданған.
Абай аудармаларына ғалымдар қай ... де оң ... ... ... ... Қ.Бекқожин бұл туралы былай дейді: . Қ.Бекқожин осындай ойдан ... ... ... ... Абай ... поэзиясында жаңа классикалық үлгіні дамытқанын айтады.
Абайдың ақындық толғамдарын саралап қарасақ, идеялық мазмұн мен лирикалық тебіреніс тарапынан үш-төрт сарынға жіктелер еді. ... ... ... -- ... ... ... бет-бейнесі өзекті орын алса, екінші тарапта -- халықтың мінез-құлқын түзету үшін ақыл ... яғни ... ... және салт ... ... ... ... әуені жатады. Содан кейін осы бағыттағы өнеге, өсиет жырлары мен шындықтан ... ... -- өз ... өз ... ... ... ... шегу саздары өзінше бір арна болып толқиды. Сахара бозбаласының лирикасы -- бір ... Ал Абай ... ... ... ... -- өз ортасынан, топас қауымнан түңілу, замандастарының әсіресе, тұсындағы жас ... ... ... ... ... ... жапа шегу ... Лермонтов әуендеріне үндес келіп тұрғандығы таң қалдырады.
Алдымен, ... осы ... ... үн ... ... бұрын Абай өзге де келелі шығармаларын аудармауының ... не ... ... ... туындайды. Лермонтов шығармашылығындағы басты сарын -- бас бостандығы болса, Абай аудармаларында мұндай ереуілді ... ... Тек, ... болмаса. Абай заманында, тіпті қазақ қоғамында, әйел мәселесі болмаса, жеке бастың бостандығы айырықша орын аларлық күйде ... жоқ. ... ... ... ... Абай ... керек. Сондықтан мұндай сарын Абайды тебірентпесе керек. Абайға керегі, ... ... ... ... ... ... ... да ойла толғанып,
Жұртым деуге арлымын
Өзге жұрттан ұялып...
деп ... ... ... ... сабақтас күңіренеді.
Мысалы, өлеңіндегі Абай дәл бере білген тұстардан ... ... один я на ... ... ... путь ... тиха. Пустыня внемлет богу
И звезда со звездою ... -- ... Абай ... ... шықтым бір жым-жырт түнде жалғыз,
Тасты жол жарқырайды бұға амалсыз
Елсіз жер ... боп ... ... ... көкте жұлдыз.
Абай өзінің аудармасында ақынның ойын, жан-сезімінің сәулесін, құбылысын еркін түсініп жеткізіп бере ... ... ... деп ... ... ... ... екі түрлі деуге болады. Біріншісі -- дәл аударма, екіншісі -- ерікті ... Дәл ... ... бунақ, буын ұйқастарына қарай өзара және екіге бөлінеді. Кейбір өлеңдерді аударғанда Абай шумағын да, ... ... де ... ... Орыс ... ырғақ, буындары қазақ өлең буындарына дәл келе бермейді. Өйткені орыс өлеңі -- ... не ... өлең ... ... да, ... -- ... өлең құрылысына жатады.
Шығарма орыс ақынында да, қазақ ақынында да 20 жол. Өмірге ой ... ... ... терең сезімталдық, сыршылдықтың үлгісі боларлықтай лирикалық туынды. Ақын жарық түнде жалғыз жолға ... айта ... ... мен ... ... жылт-жылт етіп көрінген жұлдыздардың ғажайып әдемілігін тамашалап, ғарыштық кеңістікті бар ... ... ... ... оның өз ... қозғайтын әр сөзі ерекше салмақты, мәнді болып шыққан. Өлеңдегі мұңды сарын да, тыныштық, азаттық іздеу де адамды ... әсер ... Осы ... идеялық өзегі, тірегі болған өмірге құштарлық:
--
деген сөздерден әсіресе айқын танылады.
Абайдың ... ... ... ... ... ... отырады, мағынасы жағынан әбден жақын және көркемдігі де өте жоғары. Лермонтовта:
В небесах торжественно и чудно!
Спит ... в ... ... же мне ... и так ... ль ... Жалею ли очем?
Уж не жду от жизни ничего я,
И не жаль прошлого не чуть;
Я ищу ... и ... б ... забыться и заснуть>>, --
деп келсе, Абай бұл екі шумақты былай тәржімалаған:

Тек соңғы шумақ қана ... ... -- деп, ... ... жыры мен ағаш сыбдырын аңсаса, Абай тамылжыған табиғаттың демімен, жылылықпен, достықпен өніп өскеннің мадақталуын армандайды:

Туынды 11 буынды қара өлең ... ... ... рет 1909 жылы Санкт-Петербургте жарық көрген атты жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945 жылғы басылымда 1-ші ... 2-ші жолы ... ... ... 1909 ... ... ... бұл жол деп алынған. 1945, 1954 жылғы жинақтарда 2-ші шумақтың 3-4-ші жолдары , 4-ші шумақтың 2-ші жолы ... ... ... бұл ... 1909 ... ... негізінде , болып қабылданған. Өлеңге композитор І. Жақанов ән шығарған.
Сондықтан Абай аударған өлеңдерінің буынын қазақша дәл ... ... ... да, саны ... ... жақын келетін өлеңмен аударады. Кейде ұқсастарын, кейде тіпті образдарын да дәлме-дәл шығарады:
Қазақшасы:

Орысшасы:
Горные вершины
Спят во тьме ночной,
Тихие долины
Полны свежей мглой.
Не пылит ... ... ... ... -- ... и ... өлеңнің, әсіресе, соңғы төрт жолын алсақ, орысшасына дәлме-дәл. Әрине, алдыңғы жолдарын да дәл емес деуге болмайды. Лермонтов поэзиясының құдіретті күші де, өр ... ... ... от ... ... де ... дәл берілген.
Абай аудармаларының жоғарыдағыдай үздік болуының, меніңше, үш түрлі себебі бар: 1) өзінің үлкен таланттығы; 2) орыс ... ... ... ... тек жай ... ғана ... көркемдік қасиеттерін терең ұғынуы; 3) қазақтың өз ... ... ... ... алғанда өте еркін аударылғандықтан Абайдың бұл өлеңі өзінің төл шығармасы саналып келген. Өйткені, бұл түгелдей алғанда нәзира дәстүрімен жарыса ... өлең ... баға ... Абай ... ... ... толығып, дамып, бүтіндей байланысып отырады. Екі халықтың екі ұлы тұлғасының поэзиясындағы ... ... -- ... ... ... ... ... танытады.
Қорыта айтқанда, Лермонтовтың асыл мұрасын терең таныған, ақындығына берік ден қойған, орыстың дана ақынын өзіне ұстаз тұтқан Абай аудармаларының тарихи-әлеуметтік мәні ... ... ұлы ... ... шығармашылық байланыс пен поэзиялық үндестікті аударма нұсқалар ... тану ... ең ... ... ... бірі ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шопеннің фортепианолық шығармашылығы5 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь