Тілді дамытудың алғашқы сатысы

Тіл дамытуда бала ауызекі сөйлеуді пайдалана бастайды, сөздің мағынасын түсініп, грамматика ережелерін, көптеген мәдениеттерді меңгереді, уақыт өте келе оқуға және жазуға үйренеді. Тілді дамыту екі түрде жүреді.
Пассивті сөйлеу – бұл айтылған немесе жазылған сөздер мен сөйлемдерді түсіну. Ал белсенді сөйлеу термині тұлғаның жазған сөзі мен сөйлемін айту, яғни ауызша немесе жазбаша сөйлеуді білдіреді.
Ағылшын тілді американдық отбасындағы баланың пассивті сөздік қорындағы алғашқы сөздер мыналар: «мама», «папа», баланың өз есімі, «ку-ку», «бай-бай», «жеймін» және «жоқ». 8 айлығында балалар бұл сөздерді түсіне бастайды. Балалардың белсенді сөздерінің алғашқысы «мама», «папа», «hi» (сәлем), «bye» (сау бол), «ай-ай-ай» болып келеді. Көптеген балалр бұл сөздерді 14 айлығына қарай айта бастайды. Сөзді түсінудің дамуы мен оны айта білуі бір мезгілде жүреді., бірақ кейде түсінудің дамуы белсенді сөйлеуден біршама алда дамиды. Мысалы, анасы 14 айлық балаға: «Асханаға барып, печенье алып кел» десе, сәби печеньені алып келеді, бірақ өзі бұндай ұзақ сөйлемді де, «печенье алып кел» деген сөз тіркесін де айта алмайды. Адамның бүкіл өмір жолында оның пассивтік сөздік қоры белсендіге қарағанда көлемі жағынан үлкен болып келеді, себебі біз өз қолданысымыздағыдан да көп сөз білеміз.
Сөйлеуге дейінгі кезең. Сөйлеу жаңа туылған сәбидің іңгалап жылауынан басталады. Содан кейін сәби түрлі айқай мен жылау жүйесін, басқа да қарым-қатынаста тіл табысу құралдарын ойлап табады, оны бала туылғаннан кейінгі бірнеше айлар бойы анасы мен балаға қамқорлық жасайтын ересектер түсініп, ажырата алады. 6 апта толғанда бала гуілдей бастайды.
Пассивті сөйлеу бойынша 1 айлық сәби «lip», «lap» ([lip],[laеp],) сияқты тіл дыбыстары арасындағы елеусіз айырмашылықтарды байқай алатынын классикалық зерттеу көрсетті. Сонымен қатар олардың дауысты және дауыссыз дыбыстарды ажырата алатыны да байқалды. Алайда шала туылған балаларға жүргізілген заманауй зерттеулер жүктіліктің үшінші жартысында құрсақтағы сәбидің бірнеше тіл дыбыстарын ажырата алатынын көрсетті. Мари Чеур-Лутанен мен оның әріптестерінің пікірінше, бұл бірқатар стимулдарды ажратумен байланысты мидың ерте реакциясы болып табылады. Келесі зерттеушілер 2 күндік француз сәбилері өз ана тілінен орыс тілін ажырата алатынын білді, өйткені олар құрсақта жатып туылар алдында бірнеше айлар бойы сыртқы әлемнен өз ата-аналарының сөздерін естіген.
        
        Тілді дамытудың алғашқы сатысы
Тіл дамытуда бала ауызекі сөйлеуді пайдалана ... ... ... ... ережелерін, көптеген мәдениеттерді меңгереді,
уақыт өте келе оқуға және жазуға үйренеді. Тілді дамыту екі түрде жүреді.
Пассивті сөйлеу – бұл ... ... ... ... мен ... Ал ... сөйлеу термині тұлғаның жазған сөзі мен сөйлемін ... ... ... ... ... білдіреді.
Ағылшын тілді американдық отбасындағы ... ... ... ... сөздер мыналар: «мама», «папа», баланың өз есімі, «ку-
ку», ... ... және ... 8 ... ... бұл ... ... Балалардың белсенді сөздерінің алғашқысы «мама», «папа»,
«hi» (сәлем), «bye» (сау бол), «ай-ай-ай» ... ... ... ... ... 14 ... қарай айта бастайды. Сөзді түсінудің дамуы мен оны
айта білуі бір мезгілде ... ... ... ... ... ... ... алда дамиды. Мысалы, анасы 14 ... ... ... ... алып кел» десе, сәби печеньені алып келеді, бірақ өзі бұндай
ұзақ сөйлемді де, «печенье алып кел» деген сөз ... де айта ... ... өмір ... оның пассивтік сөздік қоры белсендіге ... ... ... ... ... ... біз өз қолданысымыздағыдан да көп
сөз білеміз.
Сөйлеуге дейінгі кезең. Сөйлеу жаңа туылған сәбидің іңгалап жылауынан
басталады. Содан кейін сәби ... ... мен ... ... ... да қарым-
қатынаста тіл табысу құралдарын ойлап табады, оны бала ... ... ... бойы ... мен ... қамқорлық жасайтын ересектер түсініп,
ажырата алады. 6 апта ... бала ... ... ... бойынша 1 айлық сәби «lip», «lap» ([lip],[laеp],)
сияқты тіл дыбыстары арасындағы елеусіз ... ... ... ... ... ... қатар олардың дауысты және дауыссыз
дыбыстарды ажырата алатыны да байқалды. ... шала ... ... ... ... ... ... жартысында құрсақтағы
сәбидің бірнеше тіл дыбыстарын ажырата алатынын ... Мари ... мен оның ... пікірінше, бұл бірқатар ... ... ... ерте ... ... ... ... 2 күндік француз сәбилері өз ана тілінен орыс ... ... ... ... олар құрсақта жатып туылар алдында бірнеше айлар
бойы сыртқы әлемнен өз ата-аналарының сөздерін ... ... ... ... де сөзді қабылдап, оған ... ... және оны ... Өз ... зерттеушілер сәбидің туылғаннан кейінгі алғашқы 3
күнде анасының сөздік ... ... ... дыбыстық және тілдік
өзгерістері бар сөздерді үлкен дәлдікпен ажырататынын байқады.
2 немесе 3 айлық сәбилер [б] және [п], [д] және [т] ... ... ... ... ... алады. Бала өмірінің алғашқы
жылында ересек адамдар мен балаларға ... ... ... да ... ... ... Кухл мен оның әріптестері
жүргізген зерттеу топтамалары ... ... ... ... 7
айлық жапон сәбиінің осы жастағы американ балалары тәрізді [r] және ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтар
болмайтындықтан 10 айға толуына қарай жапон сәбилері ... ... ... бұл ... ... ... ... жылында , яғни бірінші сөзді айтқанға дейін сәби ... көп ... ... Тіл ... ... ... 5.8 – кестеде
беріоген. Сәбилік кезеңіндегі ... ... ... ... төрт ... былдырлау, сөзді түсіну және әлеуметпен ... ... мен ... Сәби жаңадан туылған сәттен бастап түрлі
дыбыстар шығара бастайды. Олар, ... ... ... ... және
дауыссыз дыбыстарды айта бастайды. 6 айға қарай сәбилердің ... ... ... ... Олар түрлі дыбыстарды үйлестіріп, соза ... ... және ... ойнайды. Сәбилер өзінің ... ... ... ... олар өзі ... ... қайталайды,
өзімен өзі сөйлескендей оларды созады, баяулатады, оны ... деп ... ... ... жасы |Баланың ... ... ... ... апта |Балаға қарап сөйлегенде жымию, ... ... апта ... даусы шыққан жаққа қарап жауап ретінде басын |
| ... ... апта ... ... ... және ... ... |
| ... |
|6 ай ... ... ұласады, онда адамның сөйлеу |
| ... ... ... ... |
|8 ай ... буындарды айтады (мысалы, «ма-ма») ... ай ... ... түсінеді; бірнеше сөздерді айта |
| ... ... ай |50-ге жуық ... айта алады ... ай ... ... ... ... аса сөз ... екі |
| ... құралған бірнеше сөз тіркестерін қолданады |
|30 ай ... қоры ... ... сөздермен толығады, өз |
| ... 3-5 ... ... сөз ... ... |
|36 ай ... ... ... жуық сөз ... ... ай ... ... ... ... ... жақсы |
| ... ... ... ... ... жасы орташа көрсеткіш болып табылады. |
|Сәбилердің ... ... ... сатысындағы жеке ерекшеліктері бірнеше|
|күнге, ал соңғы сатысында бірнеше аптаға созылады. ... ... ... ... дыбыс немесе фонема ғана болады.
Бірақ 2-айға қарай олар ... ... ... ... өз ана ... дыбстарды да айта бастайды. Дыбстарды бұлай «кездейсоқ» айту 6
айлық кезіне дейін жалғасады, ... ... ... ... ... оның өз ана тілі шеңберімен ғана шектеледі.
6 айдан кейін көптеген ата-аналарға баласы ... ... ... сөздерді айта алатындай болып көрінеді және олар осы қылығын өзінің
ерекше баласының ерекше дамуының дәлелі ... ... ... ... бұл ... ... ... қайталау болып табылады. Бұл
кезде ... ... ана ... ... ... ... мен
дыбыстық үйлесімдер пайда болады. Бұл ... ... ... бөлшектеп сөйлеуін еске түсіреді, себебі ... ... ... үшін ... ... тыңдайды. Бұндай жүрдек тілдік
ерекшеліктер мен жақсы дамыған былдырлау барлық тілдік және ... ... үшін ... ... ... ерте ... маңызы қандай? Баланы бөлшектеп сөйлеуді
үйренуге қалай ... ... ... ... ... ... яғни
әлемдегі барлық ересектер оған таң қалып, оған еліктейді. ... ... ... ... ... ... де, ... естіген сөзіне жауап
беруі болып табылады. Сондықтан былдырлау баланың басқа адамдармен қарым-
қатынас құралы болып табылады және ... ... ... ... ... ... ... бала біртіндеп өз ана
тіліндегі дыбыстардан ... ... ... ... Сондықтан да
балалар сөйлеуді үйренгеннен ... де ... ... қолдануды
жалғастыруы мүмкін. Шындығына келгенде, жаңа сөздер баланың былдырына әсер
етеді, ал былдырлау, өз кезегінде белсенді ... ... жаңа ... ... ... ... әсер етеді.
Соңғы зеттеулерден алынған ... ... ... ... ... ... қасиетке ие, олар әлемнің барлық тілінде
кездесетін дыбыстарды ажырата алады, ал ересектер тек өз ана ... ... екі ... ... ... айырмашылықтарға жауап ретінде
басын бұруға үйретті, (мысалы, [д] және [т] ... ... ... ... [д], [т] және [т] дыбыстарына жауап бермеу). Сәбилер ... ... ... ұқсас дыбыстарын ажарата алады, ал өз ана тіліндегі ... жұп ... ... ... Бұл ... ... ... тәжірибе
барысында қалыптасатынын, ал бұрын дәстүрлі саналатын тіл дыбыстарын
ажырату ерте сәби ... ... ... ... қатар ата-аналардың
баласымен «сөйлесуі» ауызекі сөйлеу тілін меңгеруде ... ... ... бірақ сөйлей алмайтын балалардың былдырлауын зерттеу ... ... ... үшін ана тіліндегі сөздерді былдырлау кезеңінен бастап
тыңдағаны маңызды екенін ... ... ... сөйлей алмайтын
балалардың былдырлауының ерте кезеңінде аса ... жоқ, ... ... олар ... ана ... ... ... ұласады. Сонымен
қатар естімейтін балалар жарты жылдан кейін ғана аздап ... ... ... ... ... ... ... тарапынан жәрдем көрсетіліп,
үйренуі жеңіл болады.
Сонымен, былдырлау балаға қамқорлық ... ... ... айтуы
үшін қажетті арнайы дыбыстарды қолдануға үйренуде маңызды роль атқарады.
Атап айтқанда, Париж бен ... ... мен ... 10 ... ... талдағанда ғалымдар баланың дауысты дыбыстарды
айтудағы айырмашылығы осы дыбыстарды оның ана ... ... ... ... ... ... араб ... және қытай тілінің
кантон диалектісі.
Сөйлеу тілін түсіну. Жоғарыда айтылғандай, кішкене сәбилер ... ... оның ... ... ... ... балалар ересектердің
айтқандарын ұғады, ал олардың мінез-құлқы, мысалы, «кездескенше» ... ... ... ... ... ... қатар олар
сөздердегі дыбыстардың мағынасын түсіне бастайды. Егер үлкен адам «Маған
мына кесені бер» ... бала ... ... ... түсініп, оған сол кесені
береді. Зерттеу сәбилердің 3-4 ай кезінде-ақ біртектес сөздердің ... ... ... ... сөзді түсінуі психологтар мен лингвисттер үшін қиындық
тудыратын зерттеу ... ... ... ... ... ... ... қиындық тудырмайды, бірақ баланың ол сөзді ұалай ұғатынын түсіну өте
күрделі. Егер бала ... ... анық ... ... егер ... бала ата-анасының «Қасықты ыдысқа салшы» деген ... ... бұл сөз ... ... ... ғана ... түсінгендей болып көрінеді.
Мұнда қателесу мүмкін ... яғни ... ... салу мүмкін емес.
Ересектердің сөзбен айтқаны жеткіліксіз ... ... ... ... да балаға нені талап ететінін түсіндіруге оңтайлы.
Әлеуметтік қарым-қатынас. ... 1-ші ... ... өз ата-
аналарымен қарым-қатынас барысында тіл табысудың өарапайым ерекшеліктеріне
үйренеді. Олар ... ... ... ... ... ... сақтауды,
өол қимылдарын пайдалануды және бет қимылдарына назар аударуды үйренеді.
Балалар ... ... ... ойын ... ... ... ... ата-аналар өз балаларымен диалог құру арқылы
ойын ұйымдастыра біледі. Олар осы ... ... ... баланың диалогтың
негізгі ережелерін меңгеруіне арнап құрады, яғни ... мен ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынас барысында ата-
аналар баласының тілді ерте меңгеруі үшін жағдай жасайды. Ана мен баланың
ойын барысындағы ... бір ... ... ... ... сәбиге
заттың атын біліп, онымен қарым-қатынас жасауға көмектеседі. Алайда,
баланың әлеуметтік қарым-қатынасы ... ... ғана ... ... қарай дені сау ... ... ... ... оның ... ... ... деген қызығушылық оянып, олар
ересектердің көңіл-күй ерекшеліктеріне тиісті деңгейде жауап береді.
Сөздер мен сөйлемдер
Көптеген балалар бірінші ... бір ... ... ... айта бастайды.
Алдымен олардың белсенді сөздік қоры тек жекелеген сөздерден құралса, екі
жасқа қарай бұл процесс тез ... ... ... ... ... жеке
ерекшеліктеріне қарай әртүрлі болып келеді. Егер жүре бастаған бала ... ... ... ... кеш ... бұл оның кеш ... ... зейіні басқа дағдыларды меңгеруге аударылуы мүмкін
(мысалы, жүруге). ... ... кеш ... кейін өз
құрдастарымен бірдей ... ... ... ... ... ... кеткендей болып көрінеді. Алайда сөйлеуді меңгеру екпініне қарамастан
тілді дамыту сатыларының бірізділігі заңды және ... ... ... ... ... мен ... ... Сәби жер шарының қай ... ол ... ... ... айтады, ол сөздер зат есімдерден
құралады, яғни адамның есімдері, заттар мен жануарлардың ... ... ... ... ... ... ... құрап айта алмайды. Оның
орнына хлорофразалар қолданады, яғни жеке сөздер ... ... ... ... сөзі түрлі жағдайда, түрлі дауыс ырғағымен, түрлі бет және
қол қимылдарымен айтылып, «Мамама барамын», ... ... ... ... «Міне, мынау менің мамам» дегенді білдіруі мүмкін.
Сәби бірінші қандай сөздерді айтуы мүмкін? Өйткені әр жанұядағы ... ... ... ... ... пайдаланады, тілді дамыту
барысы жеке ... ... ... баланың бірінші сөздерінің қоры ... ... өте ... ... бұл ... барлығын негізгі
бөліктерге бөлу керек. «Папа», «емізік», «бибика» (көлік) тәрізді түрлі
адамдар мен заттарды ... ... мен ... яғни есім ... ... қорының едәуір бөлігін құрайды. Бірақ жекелеген ... ... ... мен ... ... сөздерді қолданады, мысалы,
«анда», «керек ... ... ... ... есім ... ... ... қандай сөздер мен сөздер бөлігін жиі қолданатыны оның жеке
сөйлеу стиліне ... Бала ... ... ... алғаш
зерттеушілердің бірі Кэтрин Нельсон есім ... жиі ... ... және ... мен есімдіктерді үйренетін экспрессивті стильді
бөліп қарастырды. Осы келтірілген екі ... ... 18 ... ... ... болады, онда баланың сөздік қорында 50-ден аса сөз болады.
Референтті стильдегі баланың сөздік қоры негізінен ... мен ... есім ... ... онда іс-қимылды білдіретін сөздер аз
кездеседі. Экспрессивті стильде сөйлейтін балалар да ... ... ... есім сөздермен қатар олардың сөздік қорының көп ... ... ... ... ... ... ... «кет»,
«бер»). Референтті және экспрессивті стильмен сөйлейтін балалардың одан ары
тілдік дамуы түрліше жүреді. Экспрессивті стильде сөйлейтін бала референтті
стильде ... ... ... ... алғанда сөзді аз пайдаланады
және есім сөздерге қарағанда есімдіктерді жиі қолданады. Сонымен ... ... ... бала ... жоқ және бала өзі ... ... ... «жалған сөздерді» жиі ойлап тауып, пайдалануға
бейім болады. Келесі ... ... сөз ... ... ... сатысында балалардың тілінде анасының сөз ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... бөлу. Баланың бірінші сөзі сөздің мағынасын
кеңейту үлгісі немесе семантикалық жоғары басқару ... ... Ол ... бір ... ... ... жағдайға қатысты айтылғанымен, бала оның
мағынасын ... ... ... ... нысандарды біріктіре айта
бастайды. Мысалы, бала өз күшігін оның дауыстау ерекшелігімен ... ... ... ... бала осы сөзді басқа иттерге де, төрт аяқты жануарларға
да қолдануы мүмкін. Бірақ ол «мяу» (мысық), «мө» ... ... ... кейін бұрын білетін жануарлардың түрлерін ... ... ... қай ... ... айтылуын анықтау үшін пайдаланатын
түрлерді бір-біріне қосып, кеңейтіп және біріктіруге бейім келеді, ... көп ... ... қасиеттері мен қызметтеріне байланысты
мәдениетін білуі ... ... ... ... ... ... ересектер басынан бастап ескерту жасаған нысандарға
ерекше көңіл бөледі. Балалардың сөз мағынасын кеңейтудегі ... ... 5.9- ... ... ... ... мысалдары
|Баланың сөзі|Бірінші |Мүмкіндігінше ... ... |
| ... ... | ... ... ... ит, ... кез-келген |Қозғалыс |
| | ... ... | ... |Ай ... ... әйнегіндегі |Пішін |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... | ... |Ит ... ... ... ... |
| | |ит, ... үй аяқ ... | |
| | ... ... | ... «мысық», «арыстан» және «жолбарыс» сияқты нысандардың атын
білдіретін қосымша және ... ... ... балалар сөз
барынша айқын және сабақтаса ұйымдастырылған түрде ... ... ... мен жолбарысты енді ажырата алады, бірақ олардың екеуі ... ... ... ... өте келе ... ... түрі ... мәдниеттегі ересек адамдардың тілдік құрылымына ұқсай бастайды.
Тілдің түрлік құрылымының дамуы когнитивті және ... ... ... ... ... ... ... сөздері мен олардың сәйкес
мағыналары олардағы дамушы түсініктермен тығыз байланысты.
Баланың ойына бірінші не ... ... бен оның ... ма немесе ол
туралы ұғым ба? Зерттеушілер қолда бар деректерді түрліше ... мен тағы да ... ... ... көптеген жағдайда бірінші ұғым
өалыптасады деп есептейді. Балада алдымен ұғым ... ... ол ... ... яғни өзі естіген немесе ойлап тапқан атауды қолданады.
Бұл ... ... ... ... де ... олар бір-
бірімен қарым-қатынас жасау үшін өздерінің жеке тілін қалыптастырады, керең
балалар да ... ... ... дейін белгілер мен қол және бет
қимылдарын қолданады. Осының ... ... ... ... сөз ... білдіреді. Келесі зерттеушілер ұғымды қалыптастыру үшін ... деп ... Өз ... «ит» деп ... бала ... ... ат
береді. Кейіннен ғана ол өз ... ... ... және ... осы
ұғымды меңгереді. Алдымен сөз бе немесе ұғым ба деген ... ... ... де ... және бұл екі процесс те баланың ана ... ... ... бір-бірін өзара толықтырып отырады.
«Тілдік жарылыс». Орташа алғанда, 21 айлық кезінде баланың қандай
тілдік мәдениетке немесе ... ... ... ... оның ... ... екпіні шапшаң дамығанда «тілдік жарылыс» болады. Сәбилер
осыған ... ... ... ... яғни олар ... ... «Бұл не?» деп ... атын сұрайды, ата-аналарымен және басқа да
ересек адамдармен осы нысанның атына байланысты ... ... ... ... олар ... ... жиі ... тырысады. Жалпы
алғанда, балалар аптасына бір апта ішінде ... ... ... ... бойы ... ... де көп сөз ... «жарылыс» топтастырудың дағдыларын жетілдірумен байланысты, себебі
балалар кез-келген жаңа сөз белгілі бір топқа жататынын және оны ... ... Осы ... ... қорына жаңа сөздер қосу мен оларды
топтарға бөлу топтастыру дағдысын жақсартады. ... ... ... мен ... ... ... байланысқа баса назар аудару да осы
процеске әсер ... ... ... ... ... ... ... кезеңде балалар аталған сөзді есте сақтауға ... ... ... да ... ... ... аз ... аударады. «Жарылыс» ісі
жүрген кезде балалар бұндай белгілерге сезімтал келеді және оларды жаңа
сөздерді тез ... ... ... ... ... ... ортадан берілген белгілерді ұғуы жеткіліксіз болады. Роберто
Голинкоф пен ... ... бұл ... ... ... ... және кездейсоқ естіген белгілі бір сөздерді меңгеруге қабілетті,
әрі дайын болатынын анықтады, әрине сосын балалар бұл ... ... ... ... жиі ... тіл және ерте ... 2 жастың ортасына қарай балалар
сөздерді өзара байланыстыра алады. Бұл амал ... екі ... ... ... ... мысалы, «папаны көрдім», «аяғымды шеш», ... ... ... ... ... ... ... болады және балалар екі
сөзден құралған сөйлемдерді белгілі тәртіппен орналастыруды үйренеді. ... ... ... қара» немесе «жүк мәшинесін қара» деген сөздерді ... ... ... ол бұл ... керісінше айтпайды.
Балалар қандай ерекше грамматиканы пайдаланады? Бірінші кезде баланың
қолданатын сөйлемі шағын болады. Алғашқыда олар екі, ... үш ... ... Әр кезеңде әрбір сөйлемдегі сөз бен идея саны шектеулі,
балалар ең ақпаратты сөздерді қалдырып, қосымша сөздерді алып ... ... ... ... телеграфтық тіл ... ... деп ... зат ... ... мен сын ... ... сөздер болып табылады. Браун функторлар деп атаған ақпараты аз
сөздер көмекші етістіктер мен жалғаулар ... ... ... ... ... ... ... ішінде
Брэйннің зерттеуін бөліп қарастыруға ... ол екі ... ... ... ... ... ұғым ендірді. Іс-қимыл етістіктері
(«бару»), қызметші сөздер («емес») немесе ... ... ... ... сөздер болып табылады. Бұндай сөздер көп емес және ... ... және ... яғни есім сөздермен ... ... ... ... сөзі тірек сөзі, ол кез-келген ашық сөзбен
байланысып, «сүтті қара» (сүтті ... ... ... ... ... «папамды қара» тәрізді екі сөйлем құрайды. Тірек сөздер ешқашан ... ... ... ... ... қолданылмайды. Алайда ашық сөздер
жеке және өзара байланысып қолданылуы мүмкін. Сонымен баланың екі ... ... ... ... ... сөздердің реті кездейсоқ емес.
Балалар сөздік қоры мен синтаксисті шектеулі пайдаланғанда да ... ... ... ... де ... ... ... қабілетті. Дэн
Слобин 2 жасар балалардың екі сөздік сөйлем ... ... ... ... Оның кішкентай зерттелушілері түрлі тілде сөйлегенімен
олардың тілінде көптеген ортақ сипат болды: ағылшын, неміс, орыс, ... Осы ... ... екі сөздік сөйлем ... ... ... ... болды:
Идентификация: Итті көрдім.
Орны: Кітап сонда.
Жоқ: Жоқ.
Теріске шығару: Қасқыр емес.
Тәуелділігі: Менің кәмпитім.
Белгісі: Үлкен ... ... ... ... ... отыру.
Іс-қимыл –тікелей толықтыру: Өзін ұру.
Іс-қимыл – жанама толықтыру: Папама бер.
Іс-қимыл құралы: Пышақпен кесу.
Сұрақ: Доп қайда?
Сәбилік кезеңде өтетін ... даму ... ... одан ары ... ... меңгеруге, тілді әлеуметтік ... ... ... ... және мектепке дейінгі жасқа тән әңгімеге қатысу
қабілетін дамытуға негіз ... ... ... ... ... ... мен
жүру жолының себептеріне қатысты пікірлерде екіге бөлінеді.
Сөйлеу тілін меңгеру процесі
Көптеген жылдар бойы ... ... мен ... ... ... тілін меңгеруге дейінгі біздің дамуымызды түсіндіруге ... ... ... ... ... Осы процестің қалай
жүретіні жөніндегі пікірлердің қарама-қайшылығына қарамастан еліктеу,
бекітілу, ... ... ... және ... дамыту тәрізді оның
негізгі төрт құрамдас бөліктеріне назар аударылады.
Еліктеу. Еліктеу ... ... ... ... ... ... және ... меңгеру де осыған жатады. Бала өзінің бірінші сөзін
дамыған есту жіне еліктеу қабілеті арқылы үйренеді. Бала ... ... ... осылай дамиды; яғни олар өздігінен ... ... ... оның
мағынасын аша алмайды. Алайда бала синтаксисті қалай меңгереді, ... ... Бала ... сөз ... ... еліктеп құрағанымен,
«amn't I» («бұл мен емес») сияқты грамматикалық түр оның жеке ... ... ... ... –ақ ... «Әже ұйықтау» сөз тіркесін
біреуден естуі де ... ... ... ... ... ... еліктеп
немесе ондағы қателерді жөндеуге тырысқанымен балалар өзінің тұрақты тілдік
құрастырмасын пайдалануды ... ... ... (және жазалау) талап ету үйретудің мықты
құралы болып табылады, бұл тұжырым тілдің бірқатар жақтарын меңгеру үшін ... ... ... ... сөйлеуге ұмтылуына қарай айналадағы
ересектердің қамқорлығы жақсы әсер ... ... ... және белгілі бір
деңгейде аса көңіл бөлу үйренуге көмектеседі. Балалар ... ... ... ... қайталаудан жалықпайды. Егер бала «Мама» ... ... ... ... ... және ... деп, қны ... бұл сөздерді бұдан кейін де қолдана береді. Жазалау да маңызды роль
атқарады. Бірқатар әлеуметтік ... ... ... ... алып ... соның нәтижесінде бала бұл сөздерді алда ... ... ... ... арасында қолданбайды.
Алайда синтаксисті меңгеруді тек бекітудің немесе ... ... ... ... Баланың айтатын сөздерінің көп бөлігі өте
керемет және ... ... ... ... ... ... қолдануы мәдениетке сай келмегенімен, барлық дұрыс түрлер
бекітіліп, ... емес ... ... ... ... ... Бала ... алғашқы
сөзін айтқанда ол қаншалықты мағынасыз және ... ... ... ... ... оған қатты қуанады. Ата-ана баласының ... ... олар ... әңгіменің айтылуына емес, оның
мағынасына ... ... Егер қыз «Мен ... же» ... ... ... ... тамақ жегісі келсе) оны әрине мақтайды. Жалпы алғанда, зерттеу
ата-аналар балаларының синтаксис заңдарын сирек қадағалайтынын көрсетті.
Туған тілдің құрылымы. ... ... Ноам ... ... ... ... шектеулеріне назар аудартты. Ол адам тілді меңгеруге
арналған ментальды құрылымын меңгеретіндей қабілетпен туылады деген ... ... ... ... - ... ... ... (ТММ) (жүйке
жүйесінде тиісті биологиялық негізі жоқ) балаларға алған лингвистикалық
ақпаратын қорытып, өз тілін ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, балалар басқа адамдардың сөздерін
тыңдағанда естіген грамматикалық ережелерін ... де ... ... ... жеке ... ... Бұл процесс бірқатар ұтымды сатылардан
өтеді: алдымен балалар бір түрді, сосын кедесі түрді ... ... ... адам ... ... ... сипаттарын үйренеді және
балалар тілді өздігінен белсенді ... ... ... олар ... ... ... ... ережелерді меңгеріп, сосын алғашқы
өмір жылдарында оның синтаксисі біртіндеп күрделенеді және ... ... ... да грамматикалық ... ... ... сөздерді игеру шеңберінде ... ... ... ... бар ... тағы бір дәлелі естімейтін балалардың қимылдық
қарым-қатынастың ... ... ... қабілеттілігі болып табылады.
Келесі бір дәлелі, естімейтін балалардың алғашқы 6 айдағы ... ... ... ... ... ерекшеленбейді. Енді бір дәлелі барлық
лингвистикалық мәденниеттерде әмбебап заңдылықтар бар, олардың арасында
былдырлауды, алғашқы ... және ... ... ... ... ... Хомскийдің пікірі сынға алынды. Біріншіден, невролог мамандар
ТММ бар екені туралыешқандай ... ... жоқ, тек ... ... жарты шары
бірқатар өз тілдік қызметіне жаттығатыны ... ... оның ... ... ... оны біз ... ... басқа да авторлардың
еңбектерінен байқады. Балалар неліктен тілді меңгереді? Біз ... ... ... ... Сол ... ... ... меңгереді. Сонымен қатар
Хомскийдің барлық тілдердің негізінде жалпы грамматика бар деген болжамы да
сынға ... ... ... грамматика бар екенімен келіспеді.
Өзіне айтылған сын-пікірге қарамастан аталған теория өте ... ... бала ... ... ... ... ... Адамда туғаннан
тілді меңгеру механизмі бар екені туралы тілді ... ... ... бар ... ... деп есептеу дұрыс болар деген сұрақ
қазіргі кезге дейін талас тудырады ... ... ... ... ... ... дыбыстарды ерте ажырату қабілеті, біртіндеп жетілетін
біріккен былдырлау мен гуілдеу).
Когнитивтік даму. ... ... ... ... төрт ... ... ... ұғымдары мен қарым-қатынасы мен тілді меңгеруі
арасындағы байланыстыру бұрышының басында тұрады. ... ... тіл ... ... ... ... және ол ... бұл амалдың дұрыстығын дәлелдейді. Осы негізде когнитивті амалдың
жетекші ... ... ... ... алдыңғы когнитивті дамуға
байланысты деген тұжырымға келді. Яғни ... ... ... бала ол ... ... қалыптаспайды. 1- ден 4,5 жасқа дейінгі ... ... ... ... ол біртіндеп ... ... ... ... жаста балалар сөз түрінде тек
өздері білетін ... ғана айта ... және ... даму ... ... жақын тұстар кездеседі.
Шамамен бала нысанның тұрақтылығын ... оған ... ... керек
жасырынған заттармен ойнау қызықты бола бастағанда оның ... ... ... процесс «қара», «басқа жоқ», «тағы да», «жақсы» деген
сөздермен білдіріледі. Келуі мен кетуі, пайда болуы мен ... ... ... алуы – ... ... ... ... сөздік қоры мен тілінің осы
сатысында атқарылады. Бұдан ... бала ... ... ... ... яғни
бұл кімнің заты – менікі ме, әлде ... ме, бұл да оның ... ... табады. Шамамен осы кезде балалар ілік ... ... ... ... меңгереді: «папа шұлығы», «қуыршақ ... ... ... ... кесесі». Жоғарыда келтірілгендей тілдік жарылыс
топтарға бөлу дағдыларымен тығыз байланысты. ... ... ... даму ... ... ... ... кезеңдегі болатын өзгерістер тез жүреді және адамның кез-
келген 2 жыл ... ... ... ... тез ... туылған сәбилер
• Джемстің көзқарасы бойынша сәбидің әлемі бұлыңғыр бейнелер мен
дыбыстардан құралады деген пікір ХХ ... 60-шы ... ... ... ... дәл айырмашылығы бар 6 белсенділік жағдайынан өтеді.
• Жаңа туылған сәбилер өздерінде ... және ... бар ... ... Т.Бэрри Брэзелтонның (BNBAS) жаңа туылған сәбилердің ... ... ... 28 ... пайдаланады, ол 7 топқа
топтастырылған; бұл өмірінің алғашқы ... ... ... ... сәбилердің туылғаннан бастап хабитуация мен үйренудің
қарапайым түрлеріне ... ... ... яғни ... ... ... үшін бауыр басу (хабитуация)
және жағдай жасау әдістері пайдаланылуы мүмкін.
Дене және моторлық дамуы
... ... ... есею ... ... көңіл
бөлді, заманауй зерттеушілер дене және моторлық даму
өзгермелі және мәдени сөйлеу тілінің ықпалында болады деп
есептейді.
• Әдетте жаңа ... ... ... оның 4 айға ... екі ... 12 айға ... ... үш еселенеді және
18 айға қарай төрт ... ... ... өсу ... ... ... 2-3 ай ... жоғалып кетеді, я,ни ми
орталығы ағзаны басқаруды қолға алып, өндірістік бақылау
жүргізе бастайды.
• Ұсақ және дөрекі ... ... ... ... ... және одан кейін жақсы дамиды; сәбилерде жүруді
үйренгенде ... ... ... ... ... 18 айға қарай жүреді.
• Сәбилердің көпшілігінің 12 айға қарай қамтып ұстауы жақсы
дамиды.
... ... ... ... кең тараған
мәселеге айналды, ал ... ... ол ... ... тамақтанбау маразмға, өсудің баяулауына және
квашиоркораға ... ... ... ... ... емізуіне қарсы көрсеткіші
бар аналарға ... бір ... ... ... ... ... ... тамақтандыруды ұсынады,
кейбір аналар баласын 2-3 жасқа дейін емізеді.
Иіс сезу және көру ... ... Бала ... ... ... оның ... мүшелері жоғары дамыған, ал көру
қабілеті шектеулі.
• Жағдай жасау мен бауыр басу әдістеріне қосымша ретінде ... ... ... ... жаңалықтар парадигмасын, қалау әдісін,
таңдану парадигмасын және жағдай жасау-оқиғалық әлеуеті әдісін (ERP)
пайдаланады.
• Жаңа туылған сәбилер ... оәша ... ... ... мүмкін,
бірақ оларда шектеулі фокустық арақашықтық бар.
• Жаңа туылған сәбилер адамның бет пішініне аса сезімтал келеді және ... ... ... ... тани ... ... ... жастағы сәбилер бет қимылын өзгерте біледі деп есептейді.
• Сәбидің бет пішіні мен бет ... ... ... ... 6-7 ... ... да визуальды дағдылар, оның ішінде терең ... тез ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көне түркі тіліндегі шылаулардың лексика – грамматикалық мағынасы29 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь