Шығарманың мазмұны мен пішіні

I.Кіріспе.
А) Мазмұн мен пішін бірлігі — көркемдік шарты
II.Негізгі бөлім.
А) Көркем туындыны мазмұн мен пішіннің бірлігі тұрғысынан қарастыру . әдебиет теориясының негізгі принципі
Ә) Бір мазмұнның бірнеше пішініні
III.Қорытынды.
Көркем шығарма – нағыз суреткер әрекеттің нақты нәтижесі, әдеби еңбектің көзбен көріп, қолмен ұстауға болатын затты дерегі. Сәтті шыққан көркем шығарма – бір жазушы келесіндегі ғана емес, бүкіл әдебиет көлеміндегі кесек құбылыс, бүкіл өнер әлеміндегі тұрлаулы тұлға дейтін болсақ, образ – осынау өнер туындысындағы көп тұлғалардың бірі.
“Жекелеген образ ұнай ма, жоқ па, мәселе мұнала емес, - дейді Гете, - жалпы кітіп най ма, жоқ па, гәп осы арада жатыр”.
Кітап демекші, сөздің шыны керек, кітап атаулының бәрі көркемшығарма емес. Гете айтқандай, халыққа қалтқысыз ұнайтын, оған эстетикалық сусын болатын, оның көркем дамуында кәдімгідей тың адым, жаңа саты боп табылатын кітап қана – көркем шығарма. Ал мұндай “ақылды, жақсы шығармлар саусақпен санарлық та, сүреңсіз, шала – жансар кітаптар шаш етектен” (М. Шолохов) екені тағы да рас. Талап талғамы биік бүгінгі мәдениетті оқырман өнер туындысынан тануға, бағалауға, “көбіктен толқынды” дұрыс ажыратуға, міне, осы түсініктер тұрғысынан келуі шарт.
Шын мәнісіндегі өнер туындысы кейбір кездейсоқ жарық көріп жүрген әрі – сәрі әлденелер секілдлі ақыл жетімдігі мен сезім мүгедектігінен емес, адам бойындағы асыл қасиеттер мен сұлу сипаттардан түзелер болар. Сонда ғана көркем шығарма қалың көпке белгілі бір халықтың өзіндік өзгеше бітімін, мінезін танытып, оларға өмірдің тың құпиясын ашып бере алады.
Мазмұн мен пішін – күрделі мәселе, іргелі философиялық ұғым. Мазмұн мен пішін – тек өнер ғана емес, өмірдегі ақиқат шындықтағы кез келген затқа және құбылысқа тән нәрсе.
Мазмұн мен пішін ең алдымен бір – бірінен айрылмас байланыста, бірлікте ; бірінсіз бірі жоқ, яғни мазмұнсыз пішін жоқ, пішінсіз мазмұн жоқ.
Пішінді алайық. Пішін дегеніміз – бір нәрсенің пішіні ; басқа ережесі жоқ. Осының енді ішкі қасиеті, анықтамасы бар, ол – мазмұн.
Мазмұнды алайық. Мазмұн дегеніміз – бір нәрсенің мазмұны ; басқа ережесі жоқ. Осының енді сыртқы қасиеті, анықтамасы бар, ол – пішін.
Мазмұн мен пішіннің бірлігі осының өзінен – ақ анық көрініп тұрғандай. Мазмұн пішіннің ішкі қасиеті, пішін мазмұнның сыртқы анықтамасы болғанджа ғана әрқайсысы өзін - өзі айқындай алады. Жалғыз – ақ осынау мазмұн мен пішіннің бір – біріне ауысу, көшу процесінің негізінде мазмұн жататынын ұмытпау керек. Қандай жағдайда болсын, әуелі мазмұн туады да, өзін анық айқындау үшін өзіне пішін іздейді. Демек, мазмұн мен пішінні мызғымас бірлігінің негізінде мазмұнның пішіннен басымдығы (примат) жатады деп ұққан жөн.
Енді осы ұғымды көркем әдебиетке көшіріп көрелік.
Әдебиеттегі мазмұн мен пішін деген не ?
Бұл арада тағы да біз сөз өнерінің қоғамдық санаға қатысын, әдебиеттің обьектісі - өмір, предметі – адам екенін, өмір шындығынан тыс, адам тағдырынан сырт өнер туындысы болмайтынын еске түсіреміз. Сана – шындықтың сәулесі болса, адам санасының мазмұны – сол адам таныған шындық екені мәлім. Сонда әдеби шығарманың мазмұны - өз эстетикалық идеалының тұрғысынан суреткер таныған ақиқат өмңр де, пішін – осы шындық тұтатырыла жинақталған көркем образдар жүйесі, яки әдеби қаһармендар өмірі екенін түсіну қиын емес.
Сонымен, әдебиеттегі мазмұн мен пішіннің бірлігі дегеніміз сөз өнеріндегі орасан зор маңызды заңдардың бірі, өнер туындысының көркемдігі үшін ауадай қажет жағдай бболып табылады. Көркем шығармадағы мазмұн мен пішіннің бірлігі – оның етене бүтіндігі, эстетикалық бағалылығы.
Әдебиеттегі мазмұн мен пішін дегенді белгілі бір көркем шығармадағы затты деректерге көшірсек, былай болар еді : шығарманың мазмұны – оның ақиқат шындыққа негізделген тақырыбы мен идеясы да, пішіні - әдеби қаһармандардың өзара қарым – қанынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композициясы және жазушының өмірді өнерге айналдырған ең негізгі құралы – суретті сөзі, яки көркем шығарманың тілі.
1.Қабдолов З. Сөз өнері. А., 1992, 2002
2. Әдебиеттану. Хрестоматия. А. 1991.
3.Байтұрсынов А. Әдебиеттанытқыш. А. 1989
4. http://www.izden.kz
        
        Қазақстан Республикасының  білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... мазмұны мен пішіні.
Орындаған: Құсаинова А.Қ.
Тобы: ПД-305.
Тексерген: Секей Ж.С.
Семей 2015.
Жоспар:
I.Кіріспе.
А) Мазмұн мен пішін бірлігі -- көркемдік шарты
II.Негізгі бөлім.
А) ... ... ... мен ... ... ... қарастыру - әдебиет теориясының негізгі принципі
Ә) Бір мазмұнның бірнеше пішініні
III.Қорытынды.
I.Кіріспе.
Көркем шығарма - нағыз суреткер ... ... ... ... ... көзбен көріп, қолмен ұстауға болатын затты дерегі. Сәтті ... ... ... - бір ... ... ғана ... ... әдебиет көлеміндегі кесек құбылыс, бүкіл өнер әлеміндегі тұрлаулы ... ... ... ... - ... өнер ... көп ... бірі.
"Жекелеген образ ұнай ма, жоқ па, мәселе мұнала емес, - ... ... - ... ... най ма, жоқ па, гәп осы ... ... ... демекші, сөздің шыны керек, кітап атаулының бәрі көркемшығарма емес. Гете айтқандай, ... ... ... оған ... ... ... оның көркем дамуында кәдімгідей тың адым, жаңа саты боп табылатын кітап қана - көркем шығарма. Ал ... ... ... шығармлар саусақпен санарлық та, сүреңсіз, шала - жансар кітаптар шаш етектен" (М. Шолохов) екені тағы да рас. ... ... биік ... ... ... өнер туындысынан тануға, бағалауға, "көбіктен толқынды" дұрыс ажыратуға, міне, осы түсініктер тұрғысынан ... ... ... ... өнер ... ... кездейсоқ жарық көріп жүрген әрі - сәрі ... ... ақыл ... мен сезім мүгедектігінен емес, адам бойындағы асыл қасиеттер мен сұлу сипаттардан түзелер болар. Сонда ғана көркем шығарма ... ... ... бір ... ... ... ... мінезін танытып, оларға өмірдің тың құпиясын ашып бере алады.
Мазмұн мен пішін - ... ... ... философиялық ұғым. Мазмұн мен пішін - тек өнер ғана ... ... ... ... кез келген затқа және құбылысқа тән нәрсе. ... мен ... ең ... бір - бірінен айрылмас байланыста, бірлікте ; бірінсіз бірі жоқ, яғни мазмұнсыз пішін жоқ, пішінсіз ... жоқ. ... ... ... дегеніміз - бір нәрсенің пішіні ; басқа ережесі жоқ. Осының енді ішкі ... ... бар, ол - ...
Мазмұнды алайық. Мазмұн дегеніміз - бір ... ... ; ... ... жоқ. ... енді ... ... анықтамасы бар, ол - пішін.
Мазмұн мен пішіннің бірлігі осының өзінен - ақ анық көрініп ... ... ... ішкі ... ... ... ... анықтамасы болғанджа ғана әрқайсысы өзін - өзі айқындай алады. Жалғыз - ақ ... ... мен ... бір - ... ауысу, көшу процесінің негізінде мазмұн жататынын ұмытпау керек. Қандай жағдайда болсын, әуелі мазмұн туады да, өзін анық айқындау үшін өзіне ... ... ... ... мен ... мызғымас бірлігінің негізінде мазмұнның пішіннен басымдығы (примат) жатады деп ... жөн. ... осы ... көркем әдебиетке көшіріп көрелік.
Әдебиеттегі мазмұн мен пішін деген не ?
Бұл арада тағы да біз сөз ... ... ... ... әдебиеттің обьектісі - өмір, предметі - адам ... өмір ... тыс, адам ... сырт өнер ... ... еске түсіреміз. Сана - шындықтың сәулесі болса, адам санасының ... - сол адам ... ... ... ... ... әдеби шығарманың мазмұны - өз эстетикалық идеалының тұрғысынан суреткер таныған ақиқат өмңр де, пішін - осы ... ... ... ... ... жүйесі, яки әдеби қаһармендар өмірі екенін түсіну қиын емес.
Сонымен, әдебиеттегі мазмұн мен ... ... ... сөз өнеріндегі орасан зор маңызды заңдардың бірі, өнер туындысының көркемдігі үшін ... ... ... ... табылады. Көркем шығармадағы мазмұн мен пішіннің бірлігі - оның етене бүтіндігі, эстетикалық бағалылығы.
Әдебиеттегі мазмұн мен пішін дегенді ... бір ... ... ... ... көшірсек, былай болар еді : шығарманың мазмұны - оның ақиқат шындыққа негізделген тақырыбы мен ... да, ... - ... ... өзара қарым - қанынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композициясы және жазушының ... ... ... ең негізгі құралы - суретті сөзі, яки көркем шығарманың тілі.
II.Негізгі бөлім.
Мазмұн мен пішін бірлігі-көркемдік арты. Мазмұн мен ... ... ... Бұл ... ... ... байланыста, бірлікте болады. Көркем шығарманың күллі құны мен ... оның ... мен ... ... ... мен ... жайын сөз еткенде, ескеретн бір нәрсе-бір мамұнының бірнеше пішіні болатыны. Мысыла, Ұлы Отан соғысының сөз ... әр ... ... суреттелгенін Қ.Аманжоловтың , Б.Момышұлының , Ә.Әбішевтің атты шығармаларынан аңғаруға болады. (поэзия, проза, драматургия).
Шығарма мазмұнының ұтымдылығы да, оқырманға жетімділігі де оның ... ... ... ... өзгерімпаз болады. Мысалы, махаббат. Бұл-өмірде тұрақты шындық, өнерге мәңгілік тақырып. Бірақ өмірдің осы шындығының өнердег ... әр ... әр ... Бір ... өзі әр ... әр түрлі пішінге көшіп отырады. (Қазіргі махаббаты Қыз ... пен ... ... ... осы ... сай келмес еді). Мазмұн мен пішін жайын сөз еткенде ескеретін тағы бір ерекшелік-мазмұнын мен пішіннің тарихи ... ... ... жаңа ... көне ... тың ... ... жаңғырып, жасарып қана қоймайды, әр дәуір өз шындығын, ... өз ... ала ... ... мазмұн мен пішіннің бірлігі дегеніміз-өнер туындысының көркемдігі үшін ауадай қажет жағдай. Көркем шығармадағы мазмұн мен пішіннің ... ... ... ... бағалылығы.
Мазмұн дегеніміз шығарманың өмір шындығын, құбылыстарын бейнелі түрде көрсетіп, ой-сезімге әсер беретін мағыналылығы деуге болады. Шығарманың мазмұны-баяндалған, көрсетілген уақиға, ... өмір ... ... өзі ... ... ... ... сөзбен мүсіндеп берілген суреті.
Өмір шындығы әдебиет шығармасындағы көркем шындыққа айналғанда оған ... ... ... ... ... азаматтық мұрат-идеалдары келіп қосылады. Шығарманың көркемдік тұлға-пішініне, өрнек-кестесіне, өн бойына қан жүгіртіп, жан беретін, өң нұр ... ... ... биік ... ... ... ... шығарманың көркем түрін (пішінін) оның мазмұн-мағынасынан бөліп қарауға еш ... ... ... ... алдымен идеялық мазмұнның тереңдігіне байланысты.
Әдебиеттегі мазмұн мен пішінді белгілі бір көркем шығармадағы затты деректерге көшірсек былай болар еді: ... ... ... ... негізделген тақырыбы мен идеясы да, пішіні-әдеби қаһармандардың өзара қарым-қатынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композициясы және жазушның өмірді өнерге ... ең ... ... сөз, яки ... ... ... белгілі бір форма арқылы көрінсе, форма белгілі бір мазмұнды айқындайды, яғни ... ... ... ... оны ... ... ... етіп жеткізеді. Сонымен әдеби шығарманың мазмұны - өз эстетикалық идеясының тұрғысынан ... ... ... ... ... - осы ... ... жинақталған көркем образдар жүйесі, яғни әдеби қаһармандар өмірі. Мазмұн әлеуметтік категорияға жататындықтан да, ... ... орай ол да ... жаңа ... алып ... Жаңа ... жаңа форманың тууын талап етеді. Бірақ жаңа форма бір дегеннен туа қалмайтындықтан да алғашқы кездерде жаңа ... өзі ... блса да ескі ... ... ... отырады. Осы кезде мазмұн мен форма арасында алшақтық тууы да мүмкін. Жаңа мазмұнды ескі ... ... ... ... оның маңызын жояды. Мұндай жағдайда жаңа мазмұнға жаңа форма керек. Жаңа мазмұн жаңа форманы туғызғанда бұрынғы бар ескі ... ... ... жарық көріп отырады. Сонымен жаңа форма бұйрықпен немесе жеке адамдардың тілегі бойынша жасалынбайды. Ол қажеттіліктен, творчестволық іздену ... ... - ... ... ... ... ... әр халықтың өмірі, тіршілігі, мінез өзгешеліктері, әдет-дәстүрлерімен тығыз байланыста болады. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... жәйттер бір кезде мазмұн болған. Мысалы, қайта өрлеу кезінде пайда болған новелла жаңалық, хабар сипатында көрінген. Мазмұн мен ... ... сөз ... ... ... ... формасы болатыны өмірде жде өнерде де солай. Сонымен қатар мазмұнға қарағанда форманың ... Бір ... өзі әр ... әр ... ... ... ... Мазмұн мен форма тарихи категория. Әрбір жаңа дәуірде көне мазмұн тың ... ... ... ... қана ... әр ... өз шындығын, демек, өз мазмұнын ала келеді. Сонымен, әдебиеттегі мазмұн мен форманың бірлігі дегеніміз сөз өнеріндегі орасан ... ... ... өнер ... көркемдігі үшін ауадай қажет жағдай боп табылады. Көркем шығармадағы мазмұн мен форманың ... - оның ... ... ... ... мен форманы көркем шығармаға көшірсек шығарма мазмұны - оның ақиқат ... ... ... мен ... да ... ... өзара қарым-қатынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композиция және жазушының өмірді өнерге айналдырған ең негізгі құралы - ... ... ... шығарманың тілі. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн - философиядағы пішін мен ... ... ... ... өз ... ... туындының ішкі және сырқы жақтары жайлы түсініктерді тоғыстырған әдебиеттану ұғымы. Әдебиеттегі ... мен ... ... ... ... есте ... жәйттер бар: біріншіден, әңгіме ғылыми абстракциялыққа негізделетіні, яғни мазмұн мен пішін шындығында еш бөлшектенбейтіні. Себебі, пішін дегеніміз - ... ... ... да., ... ... - берілген пішіннің ішкі мәні. Ал, ... ... ... (стиль, жанр, композиция, көркем тіл, ырғақ), мазмұндық ... ... ... ... ... ... тенденция) немесе мазмұндық - пішіндік (сюжет) көріністері болып табылатын түрлі бөлшектері, жекелеген жақтары ... мен ... ... ... ... ... табылады. Бұл - басқа мәселе. Екіншіден, пішін мен мазмұн ... ... ... ... ... болғандықтан, оларды нақты - дара құбылыстарды талдау барысында аса абайлай қолдану қажет. Бұл, әсіресе, өзінің мазмұндық - ... ... ... ... ... сол ... де ... саналатын бірегей бітімді көркем туындыларға қатысты. Мысалы, жалпы философиядағы мазмұнның бірінші, пішіннің екіншілігі жайындағы; пішіннің артта қалушылығы; пішін мен мазмұн ... ... - ... ... ... жеке бір ... әсіресе сол туындының бөлшектерін зерттеу кезінде сақталуы міндетті өлшемдер бола алмайды. Өнер мен әдебиеттегі пішін мен мазмұн қарым - ... ... ... ... ... ... ... салуға жол бермейді. Өйткені көркем туындының өмір сүруінің ең қажетті шартының өзі - пішін мен мазмұнның жарасымы болып ... ... ... ... ... әдеби туынды қалай да өзінің көркемдігінен айырылады. Сонымен қатар, ... , ... , ... мен ... мен ... жеке ... шығармашылығын, әдеби даму кезеңдерін және тұтастай дәуірлерін (әсіресе, өтпелі де шұғыл өзгеріске толы ... ... ... болады. Мұндай кезеңдердегі пішіннің мазмұннан кейіндеп қалуын бір ... ... жеке алып ... ... даму ... ... ... ғана аңдай аламыз. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн ұғымдары арасына шек қою тек XVIII ғасыр мен XIX ғасырдың ... ... ең ... немістің классикалық эстетикасында жүзеге асты. Гегель мазмұн категориясын енгізіп қана қоймай, оған айқын ... да ... Бұл ... ... ... ... ... мәнді қадам болды, сонымен бірге бұл тұста пішін мен мазмұнды бір - бірінен алшақтату ... де ... XIX ... ... ... мәселелеріне баса назар аударылса, XX ғасырда керісінше, мазмұнды жеке алып ... ... ... ... ... ... үңілу басымырақ болды.
III.Қорытынды.
Қорыта айтсам, шығарманың мазмұны-оның ақиқат ... ... ... мен ... да, ... қаһармандардың өзара қарым-қатынасына, тағдыр тартысын негізделген сюжеті, композициясы және жазушының ... ... ... ең ... сөз, яки ... ... тілі.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Қабдолов З. Сөз өнері. А., 1992, 2002
2. Әдебиеттану. Хрестоматия. А. 1991.
3.Байтұрсынов А. Әдебиеттанытқыш. А. 1989
4. ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығарманың мазмұны мен пішіні жайлы5 бет
Шығарманың мазмұны мен пішіні жайлы мәлімет9 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь