"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."

Бала тілі ересек адамдардың сөйлеуі әсерінен қалыптасады және үлкен дәрежеде бала өмірінің алғашқы күнінен бастап сөйлеу тәжірибесінің жеткілікті болуына, қоршағандардың қалыпты сөйлеуіне және тәрбиелеу мен оқытуға тәуелді.
Сөйлеу туа пайда болған қабілет болып табылмайды, ол онтогенез үрдісінде баланың физикалық және ақыл-ой дамуымен қатар дамиды және оның жалпы дамуының көрсеткіші қызметін атқарады. Баламен ана тілін меңгеруі қатал заңдылықтармен өтеді және барлық балаларға жалпы бірқатар белгілермен сипатталады. Сөйлеу тілі патологиясын түсіну үшін қалыпты балаларда сөйлеу тілі дамуының барлық реттік жолын нақты елестету керек, осы үрдістің заңдылықтарын және шарттарын білу қажет, осыдан оның жақсы дамуы тәуелді.
Бұдан басқа, осы үрдісте бұл немесе басқа ауытқушылықтарды уақытында байқау үшін бала тілі дамуының әр кезеңін нақты елестету керек. Мысалы, 1 жыл 4 айдағы бала әлі сөйлемейді. Бұл қалыпты жағдай ма, жоқ па екенін шешу үшін педагог қалыпты дамыған кезде бірінші сөздер қай уақытта пайда болу керек екенін білу қажет.
Онтогенез үрдісінде балалардың сөйлеу тілі дамуының заңдарын білу сөйлеу патологиясын алдын-алу бойынша барлық түзете-тәрбиелеу жұмысты дұрыс құру үшін қажет. Мысалы, сөйлемейтін балаларды (алалиясы бар балалар) оқыту кезінде осыны білу жөн: ең алдымен әр бір балада сөйлеуді түсінуі дамиды, содан кейін ғана ол белсенді сөйлеуді меңгереді. Осыдан, егер мұндай жағдайда белсенді сөйлеуді дамыта бастасақ, онда бұл жұмыс күткен нәтижені бермейді.
Зерттеушілер балалардың сөйлеу тілі даму кезеңдерінің әр түрлі санын бөледі, оларды әр қилы атайды, олардың әр алуан жас шекараларын көрсетеді. Мысалы, А.Н.Гвоздев баланың сөйлеу тілінде әр түрлі сөйлем мүшелерінің, сөз тіркестерінің, сөйлемдердің сан алуан түрлерінің пайда болу реттілігін бақылайды және осының негізінде бірқатар кезеңдерді бөледі.
Г.Л.Розенгард-Пупко бала тілінің дамуында 2 кезең ғана бөлді: дайындық (2 жасқа дейін) және сөйлеу тілінің өзіндік даму кезеңі.
А.Н.Леонтьев бала тілінің дамуында 4 кезеңді белгіледі:
І кезең – дайындық – 1 жасқа дейін;
ІІ кезең – тілді бастапқы меңгеру мектепке дейінгінің алдыңғы кезеңі – 3 жасқа дейін;
ІІІ кезең – мектепке дейінгі кезең – 7 жасқа дейін;
ІV кезең – мектептік – 17 жасқа дейін.
Осы кезеңдердің сипатталуына тоқталайық.
Осымен,І кезең – дайындық (туғаннан бастап 1 жасқа дейін) кезеңі.
Бұл кезең неге осылай аталады? Өйткені осы уақытта сөйлеу тілін меңгеруге дайындығы болады.
Балада туғаннан бастапдауыс реакциялары пайда болады: айқай және жылау. Олар адам сөйлеуіндегі дыбыстардан өте алыс екені рас. Бірақ айқай да, жылау да сөйлеу аппаратының үш бөліміндегі жіңішке және түрлі қозғалыстардың дамуына көмектеседі.
 Дүйсенова Ж.Қ., Нығметова Н.Қ. Балалар психологиясы. Алматы, 2012 жыл.
 Жұмабекова Ф. Мектепке дейінгі педагогика.А.-2008
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ № 14,15
Тақырыбы: Мектепке дейінгі кезеңде тілді ... ... ... ... ... ... дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы.
Орындаған: Серікқанова Альмира
Тексерген: Кулмышева Н.А.
Семей, 2015 жыл.
Бала тілі ересек адамдардың ... ... ... және үлкен дәрежеде бала өмірінің алғашқы күнінен бастап сөйлеу тәжірибесінің жеткілікті болуына, қоршағандардың қалыпты ... және ... мен ... ... туа ... болған қабілет болып табылмайды, ол онтогенез үрдісінде баланың физикалық және ақыл-ой дамуымен қатар дамиды және оның ... ... ... ... ... ... ана тілін меңгеруі қатал заңдылықтармен өтеді және барлық ... ... ... ... ... ... тілі патологиясын түсіну үшін қалыпты балаларда сөйлеу тілі дамуының барлық реттік жолын ... ... ... осы ... ... және шарттарын білу қажет, осыдан оның жақсы дамуы ... ... осы ... бұл ... ... ауытқушылықтарды уақытында байқау үшін бала тілі дамуының әр кезеңін нақты елестету керек. Мысалы, 1 жыл 4 ... бала әлі ... Бұл ... ... ма, жоқ па ... шешу үшін педагог қалыпты дамыған кезде бірінші сөздер қай уақытта пайда болу керек екенін білу қажет.
Онтогенез үрдісінде балалардың сөйлеу тілі ... ... білу ... ... ... ... ... түзете-тәрбиелеу жұмысты дұрыс құру үшін қажет. Мысалы, сөйлемейтін балаларды (алалиясы бар балалар) оқыту кезінде осыны білу жөн: ең ... әр бір ... ... ... ... содан кейін ғана ол белсенді сөйлеуді меңгереді. ... егер ... ... ... сөйлеуді дамыта бастасақ, онда бұл жұмыс күткен нәтижені бермейді.
Зерттеушілер балалардың сөйлеу тілі даму кезеңдерінің әр ... ... ... ... әр қилы ... ... әр алуан жас шекараларын көрсетеді. Мысалы, А.Н.Гвоздев баланың сөйлеу тілінде әр түрлі сөйлем мүшелерінің, сөз ... ... сан ... ... пайда болу реттілігін бақылайды және осының негізінде бірқатар кезеңдерді ... бала ... ... 2 ... ғана ... ... (2 жасқа дейін) және сөйлеу тілінің өзіндік даму кезеңі.
А.Н.Леонтьев бала тілінің дамуында 4 кезеңді белгіледі:
І кезең - ... - 1 ... ... ... - ... ... ... мектепке дейінгінің алдыңғы кезеңі - 3 жасқа дейін;
ІІІ кезең - мектепке дейінгі кезең - 7 ... ... ... - мектептік - 17 ... ... ... ... сипатталуына тоқталайық.
Осымен,І кезең - дайындық (туғаннан бастап 1 ... ... ... ... ... неге осылай аталады? Өйткені осы уақытта сөйлеу тілін меңгеруге дайындығы болады.
Балада туғаннан бастапдауыс реакциялары пайда болады: айқай және жылау. Олар адам ... ... өте алыс ... рас. ... ... да, ... да сөйлеу аппаратының үш бөліміндегі жіңішке және түрлі қозғалыстардың дамуына көмектеседі.
2 жұмадан кейін ... ... ... адамның дауысына назар аудара бастауын байқауға болады. Ол жылауын қояды, оған қарап сөйлегенде тыңдап жатады. Бірінші ... ... ... әуенді әнмен (бесік жырымен) тыныштандыруға болады. Әрі қарай ол ... ... ... ... ... ... немесе сол адамды көзбен бақылай бастайды. Жақында сәби интонацияға назар аудара бастайды: нәзік дауысқа мәз болады, ал ... ... ... айға ... ... және 3 ... басына қарай былдырлау пайда болады. Былдырлау - бұл белгілі бір артикуляциясы бар дыбыстардың бірігуі.
Бала 5 айдан ... ... ... ... адамдардағы еріннің артикуляциялық қозғалыстарын көріп, еліктеуге тырысады. Белгілі бір қимылдардың көп рет ... ... ... ... әкеледі.
6 айдан бастап бала жеке буындарды еліктеу арқылы айтады (ма-ма-ма, па-па-па және т.б.).
Екінші жарты жылдықта бала белгілі бір ... ... ... ... ... немесе әрекетпен байланыстырады. Бірақ осы уақытта ол әлі де әсер етудің барлық ... ... ... ... ... ... ... барлығы уақытша байланыстың пайда болуына көмектеседі (сөздерді есте сақтау және ... ... ... бала әр ... ... ... ... артынан қайталай бастайды.
10-11 айда сөздердің өзіне реакция пайда болады (жағдайға немесе сөйлеушінің интонациясына тәуелді емес).
Осы уақытта аса ... ... ... тілі ... ... орта ... (қоршағандардың дұрыс сөйлеуі, ересектерге еліктеу және т.б.).
1 жасқа қарай алғашқы сөздер пайда болады.
ІІ кезең - мектепке дейінгінің алдыңғы (1 ... 3 ... ... кезеңі.
Балада алғашқы сөздердің пайда болуынан дайындық кезеңі аяқталады да, белсенді сөйлеу тілінің қалыптасу кезеңі басталады. Осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... Ол сөйлеушінің артынан өте көп және ынтамен қайталайды, өзі де сөздерді айтады. Осы кезде бала дыбыстарды шатастырады, оларды орындарымен ... ... ... ... ... ... жалпылама-мағыналық сипатын иеленеді. Бір сөзбен немесе дыбыстық тіркеспен ол затты да, өтінішті де, сезімді де ... ... ... тек белгілі бір жағдайда ғана түсінуге болады. Сондықтан осындай ... тілі ... деп ... ... ... ... ... мимикамен жетелейді.
1,5 жастан бастап сөз жалпылама сипатына иеленеді. Ересекпен сөз арқылы түсіндіруін ұғу, білімдерді меңгеру, жаңа ... есте ... ... пайда болады.
Әр түрлі зерттеушілер балалардың сөздік қоры туралы әр алуан сандық ... ... ... ... жөн.
Осы кезеңде балалардағы сөдік қордың қарқынды дамуы туралы кең таралған мағлұматтарды келтірейік: 1 жыл 6 айға қарай - 10-15 сөз; 1 ... ... ... - 300 сөз (6 ай ... 300-ге жуық сөз); 3 ... ... 1000-ға жуық сөз (яғни бір жыл ішінде 700-ге жуық ... ... - ... ... ... 7 жасқа дейін) кезең.
Бұл кезеңде сөздік қордың тез ... ... ... ... ... қоры 4-6 жасқа қарай 3000-4000 сөзге жетеді. ... ... одан әрі ... және ... ... Бірақ балалар жиі сөздерді қате түсінеді немесе қолданады. Осымен қатар мұндай көрініс куәландырады. Бұл балада сөйлеу арқылы қарым-қатынасы ... ... ... және оның ... тілді сезінуі, жаңа сөздерді шығару қабілеті қалыптасады.
К.Д.Ушинский ... ... ... ... берді. Оның сөзінен баланың сөздегі екпін орнын, грамматикалық айналымды, сөйлемдегі сөздердің байланысу тәсілін еске түсіретінін көруге болады.
Сөздік қордың дамуымен қатар ... ... ... ... да ... ... ... кезеңде балалар байланыстырып сөйлеуді меңгереді. 3 жастан кейін баланың ... ... ... ... ... оның ... ... Бұл сөйлем құрылымының күрделенуіне әкеледі. А.Н.Гвоздевтің анықтауы бойынша 3 жасқа қарай балада барлық негізгі грамматикалық категориялар қалыптасқан болады.
Балалар 5 ... ... ... 40-50 ... ... ... ... құрастырады. Ол сөйлеу тілінің ең қиын түрінің бірі ... ... ... ... ... туралы куәландырады.
Бұл кезеңде фонематикалық қабылдауы біршама жақсарады: алдымен бала дауыссыз және дауысты дыбыстарды, кейін жұмсақ және ... ... ... ... ... ызың және ... дыбыстарды ажырата бастайды.
4 жасқа қарай қалыпты дамыған бала барлық дыбыстарды ажырату керек, яғни фонематикалық қабылдауы қалыптасқан ... ... ... ... ... ... қалыптасуы да аяқталады және бала өте таза сөйлеуді.
Мектепке дейінгі кезеңнің аралығында контекстік сөйлеу (жалпыланған, ... ... ... ... қалыптасады. Контекстік сөйлеу ең алдымен баламен ертегі, әңгіме айтқан кезде, кейін оның жеке ... ... ... да бір ... оның өзіндік уайымын, әсерін бейнелеу кезде пайда болады.
Баланың сенсорлық дамуы - бұл ... ... ... ... ... ... және оны ... білуі: олардың пішіні, түсі, көлемі, кеңістіктегі орналасуы, сонымен қатар иісі, дәмі т.б. мектепке дейінгі жаста ... ... ... ... ... осы ... сезім мүшелерінің әрекетін жетілдіру, қоршаған орта туралы білімін жинақтауға ... кез. ... ... ... ... атақты шетелдік ғалымдар (Ф.Фребель, М.Монтессори, О.Декроли), сонымен қатар педагогика мен психологияның ... ... ... (Е.И.Тихеева, А.В.Запорожец, А.П.Усова, Н.П.Сакулина т.б.) толыққанды сенсорлық дамуды қамтамасыз етуге ... ... ... ... дейінгі тәрбиелеудің негізгі жағы болып саналатынын айтқан.
Сенсорлық даму, бір жағынан баланың жалпы ақыл-ойының дамуының іргетасын құрайды, бір жағынан өзіндік мәні бар, ... ... ... ... ... мектепте оқыту үшін қажет. Қоршаған орта құбылыстары мен заттарын ... тану ... ... ... ... - есте ... ойлау, елестету - қабылдау негізінде құралады. Сондықтан қалыпты ... ... ... қабылдауға сүйенусіз мүмкін емес
Баланың мектепте оқуға дайындығы оның сенсорлық дамуына байланысты болады. Кеңестік психологтармен жүргізілген ... ... ... оқу (әсіресе 1 сыныпта) барысында балаларда туындайтын қиындықтар қабылдау дәлдігінің ... ... ... әріптерді жазуда, суретті салуда қисықтық, еңбек сабағында жасаған заттарында дәлдік жоқ болады. Кейде бала ден шынықтыру сабағындағы қимылдарды қайталай алмайтын ... ... ... ... тек мұнда емес. Музыкант, суретші, сәулетші, жазушы, құрастырушының табысын қамтамасыз ететін ерекшеліктерінің қатарында сенсорлық қабілеттер маңызды орын ... ... ... ... ерте ... жежетін сенсорлық дамудың жалпы деңгейі жатыр. Сенсорлық тәрбиелеудің басты ... ... ... мәдениетпен азықтандырудан тұрады.
ұғымы мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ол мұндай мәдениетке қол жеткізу үшін баланың сезім мүшелерін заттардың түсін, көлемін, ... ... ... жаттықтырып отыру жеткілікті деп санаған. Мұндай көзқарас қате еді, ол ... ... ... ... ... ... айырмашылығы барын ескермеді. Баланың сенсорлық мәдениеті - адамзат жасаған (заттардың түсі, пішіні ... ... ... қабылдаулар) сенсорлық мәдениетті меңгеру нәтижесі.
Әр жаста сенсорлық тәрбиелеу алдында өзіндік мақсаттар ... ... ... ... бір ... ... жас ... негізгі міндет балаға заттардсырың қасиеттеріне назар аударуын ... ... ... және ... ортаның алуан түрлілігін ұсыну болып табылады. Балада ұстау қимылдары қалыптаса бастағанда, бұл мақсатқа тағы бірі ... ... ... ... ... және ... ... ұмтылу қимылдарын дағдыландыру қажет. Ақырындап мұндай дағдылар бала үшін нақты мән бере ... (-бұл бір ... ... ... ... - екі ... - ... алақанмен ұсталады, -- затты саусақпен екі жағынан ұстайтын нәрсе т.б.).
Сенсорлық ... ... - ұзақ және қиын ... Бұл ... да бір затты дұрыс атауға үйрену деген сөз емес. Әр қасиет туралы дәл ... білу ... және ең ... оны ... заттардың қасиетін әртүрлі жағдайда пайдалана білу қажет. ... ... ... ... ... ... - бұл оларды заттардың қасиеттерін ... ... ... қолдану.
Осы оқулықта пішін, көлем және түсті қабылдау аясында ... ... ... туралы сөз болмақ. Осы қасиеттермен таныстыру балабақшадағы сенсорлық тәрбиелеудің негізгі мазмұнын құрайды. Бұл түсінікті, өйткені дәл ... ... және түс ... мен ... ... ... ... үшін маңызы зор. Пішін, көлем және түсті дұрыс қабылдай білу ... ... ... ... ... ... тізімі:
* Дүйсенова Ж.Қ., Нығметова Н.Қ. Балалар психологиясы. Алматы, 2012 жыл.
* Жұмабекова Ф. Мектепке дейінгі педагогика.А.-2008

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі туралы мәлімет8 бет
Балалардың ақыл-ойын дамытуда сенсорлық тәрбиенің маңызы6 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру27 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың іс - әрекетінің негізгі түрлері10 бет
Мектепке дейінгі балалық шақтағы баланың дамуының психологиялық ерекшеліктері5 бет
Мектепке дейінгі ұйымда балаларды оқытудың психологиялық негіздері6 бет
Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудегі - сенсорлық тәрбиесі8 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь