Қарлы боран

1. Қарлы боран.
2. Залалдан сақтандыру және оны азайту жөніндегі шаралар.
3. Боранан кейінгі негізгі жұмыс түрлері.
4. Қар көшкіні басып қалған адамдарды іздестіру, құтқару және негізгі жұмыс түрлері.
Қарлы боран – күшті желдің (жылд. 15 м/с-тан астам) әсерінен топырақтың, құмның, қиыршықтастың, қардың ұйтқып соғуы. Боран соққан кезде айнала түтеп, ештеңе көрінбей кетеді. Шаруашылыққа орасан зор зиянын тигізеді. Қарлы Боранның Қазақстанда «Арқаның ақ бораны», «ақтүтек», құмды өңірлерде Мойынқұм Бораны деп, тауаралық аңғарлар мен жазықтықтағы Боранды Ебі Бораны, Сөгеті Бораны деп атайды. Қазақ атауларында жаяу борасын, суырынды борасын, ақ боран деп те атай береді. Боран — қатты жел соққандағы және ауа температурасы төмен болған кездегі бұрқасын. Термин, негізінен, Қазақстан мен Сібірдің далалы аудандарында қолданылады.
Қазақ даласының долы желдері қыста аса қауіпті. Олар бұл уақытта ұзаққа созылатын бұрқасынды немесе боранды тудырады. Бұрқасындар қарды бір жерден екінші жерге көшіріп, оны нығыздайды, бұл аумақтағы қар жамылғысының су ресурстарына әртүрлі таралуына және топырақтың әртүрлі деңгейінде тоңазуына алып келеді. Сонымен қатар бұрқасындар авиацианың, темір жол және басқа көліктердің қалыпты жұмысын тоқтататын биік күрттік қардың пайда болуына ықпал етеді. Қатты боран телеграф және телефон байланысының бұзылуына себеп болады. Кей уақытта қысқы жайылымдағы малдың жаппай қырылуына әкеліп соқтырады. Халықты таяуда болатын төменгі температурадағы қарлы боран туралы өз уақытында құлақтандырғанына қарамастан 1995 жылғы желтоқсанның аяғында Қазақстанның солтүстік және орталық облыстарында 100-ге жуық адам қаза болды.
Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарында қыста орташа 50-60 күн бұрқасын болады. Шығыс Қазақстан облысының Жалғыз төбе ауданында бұрқасын күндер саны айына 27-ге дейін жетеді.
Ықтимал бұрқасын мен қарлы боран туралы хабар алған бойда сыртқа шығуды доғара тұру керек. Отынды сақтау мен өңдеу үшін ғимаратты қынтап, азық-түлік пен судың артық қорын жинау керек. Ауылды жерде малдың қажетті жемі мен суын әзірлеп, оларды жылы қорада ұстау керек.
Машиналарды жолға аса шұғыл жағдайда ғана шығарып, оларды сырғанатпайтын шынжырмен, азық-түлікпен күйдіргіш шаммен және жылы киіммен қамтамасыз ету қажет.
Дауылды жел бұрқасын, қарлы боран кезіндегі барлық жұмыс ұжымдасқан түрде орындалады. Әрбір жұмысшы бір-біріне көмекке келу үшін көз көретін жерде болуға тиіс. Бұрқасын кезінде нақты көрінген нысаналар: телефон желісі, орман, жол бойымен ғана жүру керек.
Егер бұрқасынға автомобильмен келе жатып тап болсаңыз тоқтап, тұрған жерді белгілеу керек, сол үшін ашық түсті матаны ілген жөн. Машинаның үстін толығымен жауып тастау керек. Машина капотын жерге қарай бұрып тынды үнемдеу үшін, пешті ұдайы қоспаңыз.
1. Өмір – тіршілік қіуіпсізгі: С.Арпабеков. – Алматы, 2004.
2. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Қарлы ... ... ... және оны ... ... ... Боранан кейінгі негізгі жұмыс түрлері. Қар көшкіні басып қалған адамдарды іздестіру, құтқару және ... ... ... ... ... ... Бакирова Л.С.
Семей қаласы
2015-2016 оқу жылы
Жоспар:
1. Қарлы боран.
2. Залалдан сақтандыру және оны азайту жөніндегі шаралар.
3. ... ... ... ... ...
4. Қар ... басып қалған адамдарды іздестіру, құтқару және негізгі жұмыс түрлері.
Қарлы боран.
Қарлы боран - күшті желдің ... 15 ... ... ... ... ... қиыршықтастың, қардың ұйтқып соғуы. Боран соққан кезде айнала түтеп, ... ... ... ... ... зор ... ... Қарлы Боранның Қазақстанда , , құмды өңірлерде Мойынқұм Бораны деп, тауаралық аңғарлар мен жазықтықтағы ... Ебі ... ... ... деп ... Қазақ атауларында жаяу борасын, суырынды борасын, ақ боран деп те атай береді. ... -- ... жел ... және ауа температурасы төмен болған кездегі бұрқасын. Термин, негізінен, ... мен ... ... ... ... ... ... долы желдері қыста аса қауіпті. Олар бұл уақытта ұзаққа созылатын бұрқасынды немесе боранды тудырады. ... ... бір ... ... ... ... оны нығыздайды, бұл аумақтағы қар жамылғысының су ресурстарына әртүрлі таралуына және топырақтың әртүрлі деңгейінде тоңазуына алып ... ... ... ... авиацианың, темір жол және басқа көліктердің қалыпты жұмысын тоқтататын биік күрттік қардың пайда болуына ықпал етеді. Қатты боран ... және ... ... ... себеп болады. Кей уақытта қысқы жайылымдағы малдың жаппай қырылуына әкеліп соқтырады. Халықты таяуда болатын төменгі температурадағы ... ... ... өз ... құлақтандырғанына қарамастан 1995 жылғы желтоқсанның аяғында Қазақстанның солтүстік және орталық облыстарында 100-ге жуық адам қаза ... ... ... Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарында қыста орташа 50-60 күн бұрқасын болады. ... ... ... ... төбе ... бұрқасын күндер саны айына 27-ге дейін жетеді.Ықтимал бұрқасын мен қарлы боран туралы хабар алған ... ... ... ... тұру ... ... ... мен өңдеу үшін ғимаратты қынтап, азық-түлік пен судың артық қорын жинау керек. ... ... ... ... жемі мен суын әзірлеп, оларды жылы қорада ұстау керек.Машиналарды ... аса ... ... ғана ... ... ... ... азық-түлікпен күйдіргіш шаммен және жылы киіммен қамтамасыз ету қажет.Дауылды жел бұрқасын, қарлы боран кезіндегі барлық жұмыс ... ... ... ... ... бір-біріне көмекке келу үшін көз көретін жерде болуға тиіс. ... ... ... көрінген нысаналар: телефон желісі, орман, жол бойымен ғана жүру ... ... ... келе ... тап ... ... ... жерді белгілеу керек, сол үшін ашық түсті матаны ілген жөн. Машинаның үстін ... ... ... ... ... ... ... қарай бұрып тынды үнемдеу үшін, пешті ұдайы қоспаңыз. Машинаны қар басып қалу қауіпі болса, есіктің бірін жиі ашып, ... ... ... сырыңыз. Далада қалған машинада қатты тоңсаңыз да қозғалтқышты қоспаңыз, ол жұмыс істеп ... ... ... улы газ ... ... жиналып, қақаған суықтан бұрын өзіңізді өмірден алып ... ... ... келсе далаға шығып, түтін трубасын ауаға шықпайтындай етіп көміп ... ... ... ... түрде өзіңізді арқанмен байлаңыз (бір ұшын автомобильде қалдырыңыз). Адам үйден немесе ... ... метр ... ... ... қаза ... жағдайлар көптен кездеседі.Қар басу бірнеше тәулік бойы жауатын ... ... ... ... болады. Соның салдарынан тіршіліктің қалыпты арнасы бұзылады, кейде адам құрбандықтарына, ... ... және ... ... жойылуына алып келеді.1970-1987 жылдары (18 қыс) Қазақстан аумағында 600 күшті қар басу ... оның 50%-ке ... тек ... ... мен ... облыстарында байқалды.1986 жылы 7 желтоқсанда Ащысайда 10 сағаттың ішінде 133 мм қар жауды.Қардың қатты жаууы Шығыс Қазақстан ... жиі ... Үлбі ... сағасында биіктігі 2000 метрден асатын Қазақстанның жатыр, мұндағы қар жамылғысының биіктігі 8 ... ... ... ... ... ... ... қалың жауған қар бір-қатар облыстардың мал қыстайтын жерлеріндегі тау етегін 1,5-2 метр қар жамылғысымен жапты. Осындай зілзала 1999 жылдың қаңтарында ... мен ... ... ... ... басуы, боран туралы хабар алған бойда жолдың, ғимараттың жел соғатын жағынан қар ... мен ... ... ... ... Көшкін апаттарының деректері адамдардың қаза болуына алып келетін лықсулардың көпшілігінің адамдардың кінәсінен болатындығын ... ... ... жолымен немесе жаяу соқпақпен келе жатқан адамдардың көшкіннің астында қалуы өте сирек. Көшкіннің лықсуы оның қозғалысының ... ... ... ... өлшенеді. Мұндай жағдайда адамның қауіпсіз орынға жету мүмкіндігі жоқ. Бұдан шығатын қорытынды -- ... тік ... ... тек ... және тапталған сүрлеумен жүріңіз.2. Бұқаралық ақпарат құралдарының таудағы ... ... ... ... ... ... ... станцияларының мамандарымен кеңесіңіз.3. Қалың қар жауғаннан кейін 2-3 күн ... ... ... Қар ... жауып, бұрқасын болғаннан кейін тік жартастардың қиылысын айналып өтіңіз, ... ... ирек ... мен ... ... жүруге болмайды. Мұндай жағдайда тек су ағатын жиектің бойымен ғана көтеріліп, төмен түскен жөн. Егер аяқ ... ... ... ... естілсе қозғалысты бірден тоқтатыңыз. Бұта, қалың орман өскен ірі тастар жатқан ... ... Қар ... беткейлерден оңай сырғитын көктем кезінде түстен кейін аса сақ болыңыз. Күн жылып қар ... ... ... ... ... ... көшкіндер жасанды жолмен түсіріліп жатқан аудандарда демалудан бас тартыңыз.6. Қозғалыс кезінде тәулік уақытын ескерген жөн. Көктемде көшкін қауіпі қар ... ... оңай ... ... тал түсте байқалады.7. Тауда төңірек жақсы көрінетін кезде ... ... ... ... ... күшейтеді.8. Көшкін қаупі бар жерлерден өткен уақытта айқайлап шуламаңыз.9. Көшкін қаупі бар жерлерден бір-бірлеп өтіңіз.10. Қарлы беткеймен көтерілген ... ... тік ... Қар ... тік ... беткейге жақын жерде демалуға тоқтамаңыз және шатырлы лагерь құрмаңыз. Түнейтін ... ... ... аса ... ... ... екі жағындағы беткейдің қар көшкіні қаупі ескерілуге тиіс. Бағытты ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде межелеген жөн. Сөйтіп жорықты тоқтатпай және өзіңізді төтенше ... ... ... қауіпсіздеу жолмен жүрген дұрыс.12. Қар көшкіні лықсыған кезде оның ықтимал жолынан ... жер ... ... бұрышын паналаңыз.13. Тауға еш уақытта жалғыз бармаңыз. Топпен жүрген кезде ... ... ... болып жүрген жөн.
Қар көшкіні - бұл қар массасының тау беткейінен төмен қарай жылжуы. ... жыл ... әр ... көшкіндер болып тұрады, ол орташа алғанда 100-ші адам өмірін алып кетуде. Ал Қазақстанда 95 мың ... км тау ... қар ... қаупіне ұшырауда. Қар ... ... тау ... жаңа қар ... және күн күрт ... кеткен кезде пайда болады. Жауын - шашын наурыз - ... ... көп ... қар ... сол ... көп ... Қар ... 50% жазық жерлерге дейін жетіп, халық пен ... ... ... ... Тау ... ... ... қайғылы оқиғалардың 25% -на жуығы осы қар көшкінінің еншісінде. Қар көшкінін тоқтату іс-әрекеттері пассивті және ... ... ... ... ... дамбаларды, қар ұстағыш щиттерді және орманды қалпына келтіру іс -- әрекеттері жатады. Активті әдісіне уақыты мен қауіпсіздік ... ... ... қар ... жасау жатады.
Көшкін шығатын аудандардағы негізгі әрекет ережелерін сақтаңыз:
- тауға қар жауып тұрғанда және қолайсыз ... ... ... ауа райы ... бақылаңыз; - тауға шығарда, жолыңыздағы немесе қыдыратын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жүріңіз. Олар көбінде 30 градусқа құлама беткейлерден, егер беткейде ағаш, бұталар болмаса, 20 градустық құламадан түседі. 45 градустық құламада көшкін ... қар ... ... ... ... көшкін түсу қаупі бар уақытта тауларда құтқару жасақтары ... ... түсу ... жағдайында көшкін қаупі бар жерлерде қардың жиналуына бақылау ұйымдастырылады, түзіліп келе жатқан қар көшкінін жасанды ... ... түсу ... бар ... ... ... ... құтқару құралдары дайындалып, құтқару жұмыстары жоспарланады. Есіңізде болсын, көшкін түсу ең ... ... ... мен жаз, таңертеңгі сағат 10-нан күн батқанға дейін.Ернеудің үстінде жүргенде, олардан алшақ жүріңіз. Суретте ернеулердің құлауы мүмкін сызықтары ... ... ... көрінісі. Томпақ беткейлер түзу немесе ойыс беткейлерден қауіптірек. Ең жоғарғы томпақ жері - көшкіннің жиі құлайтын ... ... бен ... ... ... жеңмен жауып, көшкінмен келе жатып, қолыңызбен жүзу қимылымен көшкіннің бет жағында, шет жағына жылжып жылдамдығы аздау ... ... ... ... ... уақытта бетіңіз бен кеудеңіз тұсынан ашық жер жасаңыз, бұл дем алуға көмектеседі. Егер ... ... ... ... ... Көшкін арасында жатып айғайламаңыз, себебі қар дауысты жібермейді, айғай мен бос қимылдар сізді ... ауа мен ... ... ... ие ... ұйықтауға жол бермеңіз, есіңізде болсын сізді іздеп жатыр (көшкін астынан бесінші, тіпті он ... күні ... ... ... белгілі)
Көшкін түскеннен кейін не істеу керек
Егер сіз ... ... ... тыс ... ... ... оқиға туралы қалай да болсын жақын жердегі елді мекеннің әкімшілігіне ... да, ... ... ... кірісіңіз. Қардың астынан шыққан соң өзіңіз немесе құтқарушылардың көмегімен денеңізді қарап шығыңыз және қажет болса өзіңізге алғашқы медициналық көмек көрсетіңіз. ... елді ... ... ... ... ... болған жағдай туралы хабарлаңыз. Деніңіз сау деп ойлап ... да ... ... ... ... Ары ... дәрігердің немесе құтқару жасағының нұсқауы бойынша жасаңыз. Туған ... ... бен ... ... ... ... бар учаскелер бойынша қауіпсіздік шаралары:
* Көшкін қаупі бар беткейден өтуге тыйым салынады.
* ... ... ... етегінде, тар жолдарда тоқтауға болмайды.
* Қатты дауыстап ... ... ... ... ... ұсақ қар ... ... жерлерге із қалдыруға болмайды.
* Тас құлайтын науаларды, бос тұрақсыз ... ... ... ... болмайды.
* Еш уақытта ауа-райының бұзылуы кезінде, тез арада жылынғанда, қысым түскенде, ... қар ... соң, ... мен ... жел ... көшкін қауіпі бар жолға шығуға болмайды.
* Нашар көрінетін кезде, ... қар ... 30 см. және одан да ... ... жауын-шашын жауғанда, қатты жел тұрғанда, бұрқасын соққанда, температура кенеттен төмендегенде көшкін қаупі бар ... тез ... кету ... ... шуақты күндерде көшкін қаупі бар аймаққа түскі сағат 12.00-ден кейін ... ... ... ... бар аймақ - адамдардың өмірі мен денсаулығына, экономика нысандарына және ... ... ... зақым келтіретін немесе келтіруі мүмкін қар көшкіні қауіпі бар таулы аймақ.
Қар көшкінінің тууына ықпал ететін маңызды ... ... қар мен ... тік ... ... табылады. Қар көшкінінің алуан түрлі қалыптасу жағдайының ... ... түрі мен ... ... айырмашылықтары бар. Қар көшкіні тау баурайындағы қардың салмағы оның ... асып ... ... ... болады. Қазақстаңдағы қар көшкіні қауіпі бар аймақ 95 мың км2 жуық ... алып ... ... және ... қар көшкіні қауіпі бар аймақ - 25 мың км2 жуық. Олар негізінен еліміздің таулы аймақтарының шығыс және ... - ... ... орналасқан. Республикада жаңа жауған қардан пайда болатын және қаркынды жылымық кезінде пайда болатын қар көшкіндері саны жағынан көптеп кездеседі.
Апаттық қар ... ... ... атап ... болатыны 1966 жылдың наурыз айындағы оқиғаны айтуға болады, 1ле Алатауының солтүстік баурайындағы көшкінді қардың жиынтық көлемі 110 млн. м3 ... Аса ... 300 мың м3 ... қар ... Кіші ... ... ... байқалды. 1951 жылғы кезеңнен Іле Алатауындағы қар көшкінінен 91 адам зардап шегіп, оның ішінде 56 адам қаза ... 1974 жылы ... ... ... ... елді ... қар көшкінінен бір мезгілде 30 адам қаза тапқан. Қазақстанда қар көшкінінен қорғау бойынша нақты жұмыстар жүргізіледі.
Қар ... ... ... -- қар ... ... ... тууының алдын алуға бағытталған, сондай-ақ атқарушы билік немесе өзін -өзі басқару ... және ... қар ... ... ... дер ... хабарлаңдыруға бағытталған күзету - шектеулі және инженерлі - техникалық.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Өмір - ... ... ... - ... ... : ... ... / Бас редактор Ә. Нысанбаев - ... Бас ... 1998 ISBN ... VIII том

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Боранқұл кен орны41 бет
Сұр қарлығаштың тіршілі17 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы6 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы. Шәкәрім шығармаларының текстологиясы14 бет
Абайдың табиғат лирикасы10 бет
Балқаш өңірі38 бет
Ауа алабының ластануы9 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
Атмосфераның экологиялық мәселелері және оны қорғау4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь