Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу


I. Кіріспе. Бидайдың жалпы сипаттамасы
II. Негізгі бөлім
2.1. Бидай өндіру технологиясы
2.2. Бидайдың морфологиясымен танысу
2.3. Өсу фазасын зертеу
III. Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Бидай адам баласы ежелден пайдаланып келе жатқан ең негізгі дақыл. Ол жер шарында кең тараған, қазір барлық егіліп жүрген ауылшаруашылық дақылдарының, ішінде бірінші орын алады. Бидайдың мұндай кең тарауына, тек соның ғана химиялық құрамында болатын, сумен қосылып сағызға айналатын ақуыздардың болуы.
Осының арқасында бидайдың ұнынан нан, макарон сияқты тағамдар
дайындауға болады. Бидай ұнынан пісірілген нан дәмді, басқа
дақылдардың қара бидайдың, арпаның, жүгерінің ұнынан пісірілген нанға қарағанда өте сіңімді болады. Бидай ақуызының құрамында адам
организміне керекті барлық амин қышқылдары бар. Сондықтан олар
түгелдей ет ақуызына айналады.
Бидайдың егістік көлемі мен оның жалпы түсімі бойынша біздің еліміз жер жүзінде бірінші орын алады. Оның егіс көлемі 70-80 млн га-дан асады. Бұл - басқа егіліп жүрген ауылшаруашылық дақылдарыньщ көлемінің 50 пайызға жуығы.
Бидай дәнді дақылдар тұқымдастығына Тгiticum тегіне жатады, кейде қоңырбас (Роuсеае) тұқымдас деп те атайды.
Дәнді дақылдар тұқымдастығы 500-ге жақын тектерді біріктіреді. Олар үш кіші тұқымдастыққа бөлінеді: Бамбук тұқымдастар, қоңырбас, тұқымдастар - бидай, сұлы, қара бидай, күріш, арпа және басқалар, тары тұқымдастар - тары, қонақ жүгері, жүгері тағы басқалар. Бидай қоңырбас тұқымдастардың ішінде арпа трибасына жатады, кейде бидай трибасы деп атап та жүр. Тгіbus tгіtісеае деп халықаралық ботаникалық номенклатурада аталған. Бұл триба екі кіші текке (подродқа) бөлінеді. Бидай бірінші кіші текке жатады.
1. «Агрохимия және тыңайтқыш қолдану» Р. Елешов, А. Сапаров, Ә. Балғабаев, Е. Туктугулов
2. «Өсімдікті химиялық қорғау» А. О. Сағитов, Г.Ж. Исенова, Г.О. Рвайдарова, Ө. С. Нұржанов, Т. Ж. Қалмақбаев
3. «Өсімдік шаруашылығы» Қ. К. Әрінов, Қ. М. Мұсынов, А. Қ. Апушев,Оқулық, Алматы 2011
4. «Астықтану және диқаншылық негіздері» Ә. Ізтаев, Б. Отыншиев, Алматы «Қайнар» баспасы, 1994
5. «Өсімдік шаруашылығы өнімдерін сақтау және өңдеу технологиясы» Ж. С. Жүргенов, Алматы,2011
6. «Өсімдік шаруашылығы негізінде азықтану» Ә.І. Ізтаев, С. Б. Ермекбаев, Алматы, 2014
7. «Мал азығының қоректілігін бағалау және мал азықтандыру» Ә.Ә. Егеубаев, Қ. А. Ахметов
8. Интернет желісі

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті

БАӨЖ

Тақырыбы: Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу

Орындаған:Абытайова Н. С.
Тексерген: Татенов А. Б.
Топ: ТЖ - 305

Семей қаласы 2015 жыл
Жоспар:
I. Кіріспе. Бидайдың жалпы сипаттамасы
II. Негізгі бөлім
2.1. Бидай өндіру технологиясы
2.2. Бидайдың морфологиясымен танысу
2.3. Өсу фазасын зертеу
III. Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі

Бидай адам баласы ежелден пайдаланып келе жатқан ең негізгі дақыл. Ол жер шарында кең тараған, қазір барлық егіліп жүрген ауылшаруашылық дақылдарының, ішінде бірінші орын алады. Бидайдың мұндай кең тарауына, тек соның ғана химиялық құрамында болатын, сумен қосылып сағызға айналатын ақуыздардың болуы.
Осының арқасында бидайдың ұнынан нан, макарон сияқты тағамдар
дайындауға болады. Бидай ұнынан пісірілген нан дәмді, басқа
дақылдардың қара бидайдың, арпаның, жүгерінің ұнынан пісірілген нанға қарағанда өте сіңімді болады. Бидай ақуызының құрамында адам
организміне керекті барлық амин қышқылдары бар. Сондықтан олар
түгелдей ет ақуызына айналады.
Бидайдың егістік көлемі мен оның жалпы түсімі бойынша біздің еліміз жер жүзінде бірінші орын алады. Оның егіс көлемі 70-80 млн га-дан асады. Бұл - басқа егіліп жүрген ауылшаруашылық дақылдарыньщ көлемінің 50 пайызға жуығы.
Бидай дәнді дақылдар тұқымдастығына Тгiticum тегіне жатады, кейде қоңырбас (Роuсеае) тұқымдас деп те атайды.
Дәнді дақылдар тұқымдастығы 500-ге жақын тектерді біріктіреді. Олар үш кіші тұқымдастыққа бөлінеді: Бамбук тұқымдастар, қоңырбас, тұқымдастар - бидай, сұлы, қара бидай, күріш, арпа және басқалар, тары тұқымдастар - тары, қонақ жүгері, жүгері тағы басқалар. Бидай қоңырбас тұқымдастардың ішінде арпа трибасына жатады, кейде бидай трибасы деп атап та жүр. Тгіbus tгіtісеае деп халықаралық ботаникалық номенклатурада аталған. Бұл триба екі кіші текке (подродқа) бөлінеді. Бидай бірінші кіші текке жатады.

1. Бидай - дәнді-дақылдар тобына жататын, көбінесе біржылдық шөптесін өсімдік. Дәнді-дақылдардың ішіндегі ең басты және ең көп өндірілетін дақыл. Бидайдың 20-ға жуық жабайы және мәдени түрі белгілі. Бір гектардан 30-40 центнер өнім береді. Бидай сұрыптары құрамындағы эндосперманың (80-84%) мөлшеріне байланысты бағаланады.
Сұрпына қарай бидайдың құрамындағы крахмал мен көмірсулардың мөлшері 50-70%-ға дейін, ақуыздар 10%-дан 20%-ға дейін жетеді. Сондай-ақ, өсімдік майлары, дәрумендер (В1, В2, В6, С, Е, РР), минералдар (калий, кальций, магний, фосфор т.б), өзектер, пектинді заттар, сонымен қатар белсенді ферменттер бар.
Бидайдан ұн, ұнтақ жармасын, тритикале және булгур жармасын жасайды. Ұнтақ жармасы - өзімізге белгілі манная крупа. Тритикале - будандастырылған бидай мен қарабидайдан жасалған жарма. Ұннан нан, макарон, кондитерлік тағамдар өндіріледі. Кебектің қайнатпасы теріні жұмсартады. Бидайдың масағы флористикада гүл шоғырлары мен композицияларын безендіру үшін қолданылады.
Биіктігі 40 -- 130 см, тамыр жүйесі -- шашақты, тарамданған. Сабағы қуыс, жұмыр, жапырағы таспа тәрізді, сағағы сабағын орай орналасқан. Гүл шоғыры -- күрделі масақ, оның қынабында 2 масақша қабыршағынан тұратын масақтар орналасқан, ал олардың аралығында 3 -- 5 гүлдері болады. Масақтың пішіні ұршық тәрізді, түсі ақ, қызғылт, кейде қара, ішінде қылтанағы болады. Тұқымы -- ұзына бойына тартылған сызаты бар, беті жылтыр дән. Масақ қылтығына, түсі мен масақша қабыршағының түк басуына, қылтықтары мен дәндерінің түсіне, т.б. байланысты бидайдың түрлері түршелерге бөлінеді, ал әрбір түрше сорттардан тұрады. Қазақстанда негізінен жұмсақ және қатты бидай өсіріледі.
Бидай тегіне 27 түр кіреді. Оның ішінде ең көп тараған жұмсақ бидай екі түрге бөлінеді: жаздық және күздік бидай. Жаздық бидайды көктемде, күздік бидайды күзде егеді. Күздік бидай қысы жылы оңтүстік аймақтарға ғана егіледі. Ол аймақтарға Украина , Молдова, солтүстік Кавказ, орталық қаратопырақты аудандар, ал Қазакстанда Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазакстан және Қызылорда облыстары жатады. Кейінгі кезде солтүстік облыстар үшін қысқа төзімді сорттар шығарылып тарай бастады. Күздік бидай барлық бидай егісі көлемінің 20-25 пайызын ғана алады. Күздік бидай жаздық бидайдан гөрі өнімді көбірек береді және ерте орылып, күзде себіліп, ауылшаруашылық қызметкерлеріне бірқатар жеңілдік жасайды.
Жаздық бидай өте көп тараған, барлык бидай егісінің 75-80 пайы - зын алады. Әр аймақтың ауа райының жағдайына байланысты әртүрлі қасиеттері бар, өзі аудандасқан облыстарда, өнімді салыстырмалы түрде көп беретін сорттар шығарылған.
Күздік және жаздық бидайлар бірінен-бірі өзінің өсіп-өну кезеңінін ұзақтығы арқылы ерекшеленеді және олардың өсіп-өнуіне керекті сапалық кезеңдері де әртүрлі. Күздік бидай өзінің яровизациялык сатысының өтуіне темен температура (О-(-) 20°С) керек етеді және ол саты көп уақыт (60-90 күн) ішінде өтеді. Ал жаздық бидай болса, бұл сатысын +20°С-қа жақын температурада 5-10 күн ішінде өтеді. Егер күздік бидай көктемде себіле қалса, ол дән байламайды, қысқа дейін өсіп қыстап шығады да, екінші жылы ғана егін береді, ал жаздық бидай күзде себіле калса, ол қыста үсіп кетеді.
Бидайдың түрлері мен түр тармақтары. Жоғарыда көрсетілгендей жержүзінде бидайдың 27 мәдени және жа-байы түрлері тараған. Оның ішінде Қазақстанда жұмсақ және қатты бидай көп тараған. Бұлардың аттары да олардын дәндерінін кұрылысына сай берілген.
Жұмсақ бидай жалаңаш дәнді, 7x2x3=42 немесе гекса-плоидты (гекса - (лат) алты), яғни әртүрлі үш жұп геномды бидай,
Полиплоидтардың бір ерекшеліктері олар табиғат жағдайларына байланысты тез өзгеріп, салыстырмалы түрде өнімді көбірек береді. Оның мысалы ретінде, бидайдың жаздық және күздік түрлерге бөлінуін айтуға болады. Біздің елімізде жұмсақ бидай барлық бидай егісінің 80-90 пайызын құрайды. Мұның ішінде суыққа, қысқа, құрғақшылыкка төзімді көптеген сорттары бар.
Жұмсақ бидайдың масағы екі қатар масақшалардан тұрады. Әр
масақша үш гүл, яғни үш дән салады. Құрғақшылық 1 немесе екі дән ғана жетілуі мүмкін; Масақтары қылтықты да қылтықсыз да болуы мүмкін. Қылтықты масақтардың қылтығы жан-жағына шырап жайылған, масақтан қысқалау келеді. Масағы борпастау болады. Сондықтан әбден піскен кезде төгіліп кетуі мүмкін.
Қатты бидайдың масағы тығыз, қауызы қылтықты, 1 ұзын болып, масақтан жоғары көтеріліп тұрады. Қылтығы жоқ сорттары кездеспейді.
Қатты бидайдың дәні қауыздың ішінде мықты орналасқан. Сондықтан орып-бастырған кезде көбінесе, қауыздың ішінде қалып қояды.
Белгілері
Жұмсақ бидай
Қатты бидай
Дәннің түсі
Қызыл және ақ
Янтарлық сары
Пішіні
Ұзынша дөңгелек, дөңес
Ұзыншақ, көлденең кесіндісі бұрыштама
Шынылығы
Шыны тәрізді, жартылай шыны тәрізді
Шыны

Ұрық
Дөңгелек
Ұзыншақ
Сақалшасы
Бар
Жоқ
Ұзынының жалпақтығына қатынасы
2:1
3,5:1
Беретін өнімі
Нан
Макарон

Осы екі негізгіүлелден басқа кездесетін үлеі қос дәнекі бидай екі дәнді, эммер масағында екі қатар ғана дән байланады. Дәні қауызды. Ешқандай аурумен ауырмайды, зиянды жәндіктерге төзімді. Көбінесе , мал азығына пайдаланады. Қауызынан айырып алу өте қиын.

2. Сұрпына қарай бидайдың құрамындағы крахмал мен көмірсулардың мөлшері 50-70%-ға дейін, ақуыздар 10%-дан 20%-ға дейін жетеді. Сондай-ақ, өсімдік майлары, дәрумендер (В1, В2, В6, С, Е, РР), минералдар (калий, кальций, магний, фосфор т.б), өзектер, пектинді заттар, сонымен қатар белсенді ферменттер бар.
Зерттеу жұмыстары барысында суда өнген бидайдың құндылығы бірнеше есе көбейетіні анықталған. Мәселен, өнген бидайда В2 дәрумені 10 есе көп болған. Осындай керемет қасиеттерінің арқасында өнген бидайды жеу адам ағзасы үшін аса пайдалы. Бидайдың дәніне қарағанда, қабығы мен ұрығында Е дәрумені, антиоксиданттар, В тобындағы дәрумендер өте көп болады.
Бидай өзiнiң өсу дәуiрiне қоректiк заттарды бiркелкi қабылдамайды (2-кесте).

2-кесте. Бидайдың қоректiк
элементтердi пайдалануы, %.
Өсу және даму фазасы
Азот
Фосфор
Калий
Күз және ерте көктем
47
30
48
Масақтана бастауы
69
65
68
Гүлдеу
90
93
95
Пісе бастауы
98
97
100
Толық пісу
100
100
82

Бұл дақылдың қоректiк заттарды пайдалануы негiзгi үш кезеңнен тұрады. Бiрiншi кезең - тұқым өнгеннен бастап алғашқы жапырақ пайда болу аралығын қамтиды. Бұл кезде ол фосфор элементiн көбiрек пайдаланады, ал азот пен калийдi тұқым құрамындағы сол элементтердiң есебiнен қанағаттандырады. Екiншi кезеңге - алғашқы жапырақ пайда болу мен гүлдеу фазаларының арасы жатады. Бұл кезеңде өсiмдiктiң вегетациялық мүшелерiнiң өсiп-дамуының қарқынды жүруiне байланысты күздiк бидай топырақтан азот, фосфор, калий тағы басқа қоректiк элементтердi барынша көп алады. Үшiншi кезең гүлдеу мен толық пiскенге дейiңгi аралықты қамтиды. Бұл кезде дақылдың вегетативтiк мүшелерiнде жиналған қоректiк заттардың дәнге жылжуы қарқынды жүредi де топырақтан қоректiк заттардың өсiмдiкке өтуi баяулайды немесе тоқталады. Алайда осы аталған қоректену кезеңдерi бiр-бiрiмен тығыз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бидай өндіру технологиясы:(морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу)
Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу жайлы
Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу және өсу фазасын зерттеу
Бидай өндіру технологиясы
Бидай өндіру
Бидай технологиясы
Бидай өнімдерінің сақтау технологиясы
Сұлы және қарақұмықты өндіру технологиясы және зерттеу
Әртүрлі қаймақты өндіру технологиясы
Ряженканың дайындау технологиясы, санитариясымен танысу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь