Жасушалық инженерия жайында

1. Жасушалық инженерия.
2. Протопластарды in vitro өсіру.
3. Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару.
4. Протопластардың бір.бірімен қиылысып қосылуы.
Жасушалық инженерия - жасушаларды өсіру, оларды будандастыру және қайта құрастыру аркылы жасушаның мүлдем жаңа типін жасау әдістерінің негізінде қалыптасқан биотехнологияның саласы. Жасушаларды жасанды жолдармен будандастырғанда, сомалық (жыныстық емес) клеткаларды бір-біріне қосқанда будан геном түзіледі. Будандастырудың бұл тәсілінін мәні мынада: аталық және аналық клеткалар ретінде жыныстық клеткалар (гаметалар) емес өсімдіктін дене (сомалық) клеткалары қосылады. Олардың алдын ала протопластарың бөліп алады, белгілі жағдайда олар бір-бірімен қиылысады. Пайда болған сомалық будан клеткадан кейін регенерация аркылы будан өсімдіктер өсіп шығады.
Протопластарды косу аркылы будандастыруды әр түрлі атайды: сомалык будандастыру, парасексуальды будаңдастыру, жыныстык емес будандастыру. Сонда да, көбінесе бірінші термин қолданылады, ал пайда болған будан сомалык будан деп аталады.
Жасушаны қайта құрастыру (реконструкция) - жасушаның құрамына кіретін ядроны, цитоплазманы, митохоңдрияларды, хлоропластарды, хромосомаларды бір клеткадан баска клеткаға көшіру негізінде мүддем жана клетканы жасау. Осыңдай әрекеттер нәтижесінде ядролык және цитоплазмалык гендер тіркестігі әдеттегідей емес, тіпті өзгеше клеткалар пайда болуы мүмкін. Одан да артык ғалымдарды кызыктыратыны, ол жеке хромосо-маларды тасымалдау аркылы анеуплоидтык линияларды алу мүмкіншілігі.
Протопласт бөтен ДНҚ-ны кабылдай алатын өте ыңғайлы 8.1. Протопластарды бөліп алу Протопласт деген ферменттердін әсерімен немесе механикалык әдістермен қабығы түгел жойылған өсімдік клеткасы. Ағылшын ғалымы Э. Кокинг 1960-шы жылдардың басында клетканын ішіңдегі протопласты закымдамай тірі күйінде бөліп алу әдісін жете зерттеп дайындады. Ол томат тамырларынын үштарын, зен саныраукулактар өсірген ортасына бөліп шығарған гидролиздік ферменттерімен өңцеп, протопластарды ферменттік әдісімен бөліп алды. Әдетте тірі клеткада протопласт клетканың кабырғасына орталык вакуольдін тургор, яғни кернеулік қысымымен тығыз жанасып түрады. Клетка кабығы аркылы плазмалеммамен коршалған цитоплазмалык жінішке жіпшелер өтеді, солар аркылы коршілес клеткалардын протопластары біріне-бірі жалғасып жатады. Сондыктан клетка кабығын ферментпен еріткен кезде, протопластарға зиян келтірмей клеткаларда плазмолизді жүргізеді. Осмотик ретінде сахароза, маннит, сорбит колданылады.
1. Мишустин Е.Н., Емцев В.Т. Микробиология. М; Агропромиздат,
1987, 347 с.
2. Егоров Н.С. Промышленная микробиология. М. Высш.шк., 1989,
688 с.
3. Абдрахманов О. Төменгі сатыдағы өсімдіктер систематикасы Алматы мектеп 1972, 243б.
4. Егорова Т.А., Клунова С.М., Живухина Е.А. Основы биотехнологии. М.: «АСАДЕМА», 2003ж. 568б.
5. Курс низших растений (под. ред.М. В. Горленко. М. Высш.школа. 1981 с 520).
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік ... ... ... Е.Д.
Тексерген:Жилкибаева С.Д.
Семей- 2015
Жоспар:
1. Жасушалық инженерия.
2. Протопластарды in vitro өсіру.
3. Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару.
4. Протопластардың бір-бірімен қиылысып қосылуы.
Жасушалық ... - ... ... ... будандастыру және қайта құрастыру аркылы жасушаның мүлдем жаңа типін жасау әдістерінің негізінде қалыптасқан биотехнологияның саласы. Жасушаларды жасанды ... ... ... ... ... клеткаларды бір-біріне қосқанда будан геном түзіледі. Будандастырудың бұл тәсілінін мәні мынада: аталық және ... ... ... ... ... (гаметалар) емес өсімдіктін дене (сомалық) клеткалары қосылады. Олардың алдын ала протопластарың бөліп алады, ... ... олар ... ... Пайда болған сомалық будан клеткадан кейін регенерация аркылы ... ... өсіп ... косу ... ... әр ... атайды: сомалык будандастыру, парасексуальды будаңдастыру, жыныстык емес будандастыру. Сонда да, көбінесе бірінші термин қолданылады, ал ... ... ... ... ... деп аталады.
Жасушаны қайта құрастыру (реконструкция) - жасушаның құрамына кіретін ... ... ... ... ... бір клеткадан баска клеткаға көшіру негізінде мүддем жана ... ... ... ... ... ядролык және цитоплазмалык гендер тіркестігі әдеттегідей емес, тіпті өзгеше клеткалар пайда болуы мүмкін. Одан да артык ғалымдарды кызыктыратыны, ол жеке ... ... ... ... линияларды алу мүмкіншілігі.
Протопласт бөтен ДНҚ-ны кабылдай алатын өте ыңғайлы 8.1. Протопластарды бөліп алу Протопласт деген ... ... ... ... ... қабығы түгел жойылған өсімдік клеткасы. Ағылшын ғалымы Э. Кокинг 1960-шы жылдардың басында клетканын ішіңдегі ... ... тірі ... ... алу ... жете ... дайындады. Ол томат тамырларынын үштарын, зен саныраукулактар өсірген ортасына бөліп шығарған гидролиздік ферменттерімен өңцеп, протопластарды ферменттік әдісімен бөліп ... ... тірі ... протопласт клетканың кабырғасына орталык вакуольдін тургор, яғни кернеулік қысымымен тығыз ... ... ... ... ... плазмалеммамен коршалған цитоплазмалык жінішке жіпшелер өтеді, солар аркылы коршілес ... ... ... ... жатады. Сондыктан клетка кабығын ферментпен еріткен кезде, протопластарға зиян келтірмей клеткаларда плазмолизді жүргізеді. Осмотик ... ... ... ... ... Осы заттардың гипертониялык ерітінділері әсерінен вакуоль сусызданып жиырылып, протопласт көлемі кішірейіп, сонынан кабыктан алшактайды ... ... ... ... ... ... плазмолиз кезінде екі бөлініп кетуі мүмкін. Сондай ядросы жок субпротопласт цитопласт деп аталады.
ерітіндісіне осмостык зат косылады. Осы ... әр ... ... ... ... ... уакытта протопластарды бөліп алу үшін ферменттердін коспасын пайдаланады. Бұл коспанын күрамында ферменттердің үш түрі боладын пектиназалар, целлюлазалар және ... Олар ... ... ... ... ... Бұл ферменттерді кейбір бактериялар мен санырауқүлактар өздерін өсірген сүйык ортаға бөліп шығарады, сонымен катар оларды ұлудың аскорыту сөлінен ... ... ... уакытта пектиназалык және целлюлазалык әсері бар бірталай стандарттык ферменттер бар. Олардың фирмалык аттары әр түрлі, атап ... ... ... ... ... ЗС ... мен ксиланаза (бұлар целлюлоза-пектин комплексіне әсер етеді).
Ферменттік ерітінділерді арнайы сүзгіден өткізу аркылы залалсыздандырады. Клетка түрлерінде күрылымы мен күрамы ... ... ... ... ... комбинациялары мен мөлшерінің ара катынасы бірдей болмайды. Әрбір үлпа үшін ... ... ... мен ара ... және ... ... ... іріктеліп алынады. Бөлініп алынған протопластар ферменттік ерітіндіде мейлінше аз уакыт болуы керек, одан ... ... ... ... ... бөлу ... осмостык стабилизатор маңызды кызмет аткарады. Протопластар бүтін болу үшін ферменттік ерітінділер изотониялык немесе гипертониялык ... болу ... ... ... ... ала ... ... біраз үстайды. Осмостык зат ретінде көбінесе канттар (глюкоза, сахароза, сорбит, маннит) пайдаланылады, кейде СаС12, Ма2НР04, КСІ ... ... 0,3-0,8 М ... ... ... заттын дәл концентрациясы өсімдіктін нактылы түріне және онын физиологиялык күйіне байланысты жеке іріктеліп алынады. Көбінесе ферменттер ... ... ... ... коректік ортада ерітіліп дайындалады. Ферменттік I ерітіндінін рН ... бір ... ... ... үшін ... косады.Протопластарды бөлу кезінде аэрациянын маңызы зор. Сондыктан ортаны араластыратын жабдыктар колданылады немесе ферменттік ерітінді тубіне ғана күйылған Петри ... ... ... ... ала ... немесе каранғыда бөліп алады. Ферменттік ерітіндіде инкубация уакыты ферменттердін үйлесуіне, рН және ... ... 1-2 ... 15-16 ... дейін барады. Әрбір нактылы үлпа үшін ең тиімді температурамен өндеу уакытын жеке іріктеп алу кажет. Температура әр денгейде болады, ... ... 14°С ... ... ен ... 27°С. ... ... алынған сон, олар үлпанын калдыктары мен ферменттерден тазалануы керек. Ол үшін ... ... ... ... ... Инкубациялык коспаны тесіктері 50-100 мкм електен сүзеді, одан кейін ... ... ... ... ... ... затка байланысты. Егер ферменттік ерітіндісі 0,4-0,5 М сахарозада дайындалса, 100-200 § 2-3 мин бойы центрифугалайды. Протопластар үстіне калкып шығады, ... ... ... ... ... екі рет түздың ерітіндісінде шаяды. Тығыздығы төмен баска осмостык заттарды (маннит, сорбит) колданған кезде, ... ... ... түнба болып шөгеді. Оларды екі ретжуады. Одан кейін протопластарды түздын ерітіндісінде немесе 0,4 М маннит, сорбит, глюкоза ерітіндісіне немесе өсіретін ... ... ... суспензиясын алады. 8.2. Тіршілікке кабілетті протопластарды алу Протопластарды нәтижелі бөліп алу ... ... ... Олар атап ... ... шығу тегі ... ... тамыр, тозаң түйірі, каллус үлпасы, суспензиядағы клеткалар), өсімдіктің түрі мен сорты, өсімдіктін физиологиялык ... ... ... ... ... ортанын рН және осмостык заттын түрі.
Протопластардын тіршілікке икемділігін, яғни олардын метаболиттік активтігін ... ... әдіс бар. Ол ... ... (ФДА) боялуы. ФДА- бүл флуоресценциясы жок косылыс, протопластар мембранасы аркылы ... ... тірі ... ішінде эстеразалардын әсерімен ыдырайды. Сонын нәтижесінде флуоресцеин босайды, оны протопластардын бүтін мембраналары ұстап калады. Соидыктаи метаболиттік ... бар ... ... ... ... ... көзге көрінеді, себебі іипсрінлс жинакталған флуоресцеин ультракүлгін сәулесімен коідырыдып, жасыл сәулені тарата бастайды.
Протопластар суспензиясынын сапасы тіршілікке икемді иротопластардын санымен (процент ... ... ... саны ... ... ... ... тығыздығы (суспензияньщ 1 мл-дегі саны) сусиеизияның манызды сипаттамасы. Егер үлпанын немесе осірілген ... ... ... 1 ... ... теп Iх 1 ()*' ... тіршілікке икемді протопластар шыкса, онда протонластар жаксы бөлініп алынды деп ... ... ... ... ... алынатын мөлшері және олардын өміршеңцігі өсімдіктін түріне, ... және ... ... яғни ... және ... ... ... Протопластарды коп молиіерле түракты алып отыру үшін өсімдіктерді белгілі бір жагдайда осіру керек және олардың ен ... өсу ... ... бір ... ... тандап алу кажет.
Іn vitro өскен клеткалар мен ұлпалардан протопластарды бөліп алулып. мыпадай өз артыкшылыктары бар: ... in vitro ... ... ... ... клетка кабыкшасынын химнялык күрамынын күрделі болып өзгеруі және онын калындауы ферменттік гидролизді киындатады. Бүтін протопластардың бөлініп алынуы өсірген ... ... ... юіеткаларынын сан жағынан үлесіне сай болады, ал ол ... ... ... жиі-жиі (әрбір 2-3 тоулігііідс) жаңа коректік ортаға көшіріп отыру керек. Суспензияда өсірген клеткалардан протопластарды алу үшін ен ... ... ол ... өсу ... ... фазасынын сонында. Осы мезгілде клетка кабыкшалары фермепттердін ... онай ... ... ... береді. Протопластардың тіршілікке икемділігі оларды бөліп алу жагламлары мен тәсілдеріне байланысты. ІСлетканың плазмолиз кезінде сусыздандырылуы және кабығының ... оны шок ... ... ... етеді. Бүл жағдайда цитоплазманың вакуольденуі артады, көптеген ... ... ... ... ... саны азаяды, ядро мен хлоропластар коюланады.
Фермент препаратының сапасы протопластардың бөліп алынған санына, мөлшеріне ғана ... ... ... ... де әсер ... ... мен ... гидролиздейтін саудалык фермент препараттарына коспа ретінде протеазалар, липазалар, нуклеазалар және баска ферменттер, фенолдык косылыстар, ... ... Олар ... касиеттерін өзгертуі мүмкін. Осы токсикалык заттардан күтылу үшін және протопластардын шығуын арттыру үшін ферменттерді тазалауға болады. ... айта ... ... өте ... ... ферменттер протопластарды көп мөлшерде алуға тиімсіз келеді. Кейде ферменттер ерітіндісіне корғаушы ... ... ... ... ... немесе калий сульфатының 0,5 % ерітінділері. Олар протеиндермен әрекеттесіп, ферменттердін зиянды әсерін төмендетеді.
Инкубациялык ортада иондардың, әсіресе кальций мен ... ... ... түрактылығын арттырып, окшауланған протопластардың сапасын жақсартады. Окшауланған протопластар механикалык және осмостык ... өте ... ... Олар тек ... ... кіре алмайтын осмостык заттың гипертониялык ерітіндісінде өздерінің осмостык түрактылығын сактай алады.
Ферменттік ерітіндісінен жуылып ... ... ... ... ... шок ... шығып, біртіндеп өзінің ішкі жүйесіндегі бүзылған күрылымдарын жөніне келтіріп (репарация), кабығын кайта күруға (регенерация) ... ... ... ... ... ... (протопласт пен ортанын осмостык кысымы тепе-тең) асептикалык жағдайда ... үзак ... ... ... ... бөлінуге кабілетін сактайды.
Протопластарды in vitro өсіру.
Протопластарды in vitro түрлі тәсілдермен осіруге болады. Өсіру тәсілі тәжірибенін максатына ... ... ... ... ... шайкап жуып ферменттерден тазартады. Сонан сон олардың 1 мл ортадағы санын есептеп алады. Жасайтын ... ... ... ... керек көрсеткішке жеткізеді. Ол үшін протопластарды әр түрлі көлемі бар ортаға салады. Мысалы, протопластардын тығыздығын асыру үшін ... аз ... ... салады. Ал, керісінше, протопластардың тығыздығын азайту үшін оларды коректік орта мол ... ... ... ... протопластардын 1 мл ортадағы санын октын-октын есептеу аркылы олардын тығыздығын істейтін тәжірибеге сайма-сай келтіреді.
Протопластарды сұйық ортада өсіргенде клеткаларды өсірген сиякты ... ... ... ... ... ... бүл көрсеткіш Імл 104 - 105 клетка болады. Егер ... орта ... ... саны ... аз ... онда олар ... өсе ... Өте сүйык суспензияда протопластардын ішіндегі тіршілікке кажетті кейбір метаболиттер плазмалемма аркылы ортаға шығъш кететін көрінеді. ... ... ... кабілеті едәуір кемиді. Осының дәлелі ретінде мынадай ... ... ... ... ісік ... алынған клеткаларды суспензияда өсіргенде коректік ортаға ауксин мен ... ... ... ... бүл ... 4 осындай ісік клеткаларынын өздерінде түзіледі. Сұйык ортада өсіргенде клетка кабығы ол гормондардын клетканын ішінен сыртына шығуын ... де, ... ... метаболиттерді клетканьщ өзі пайдалана алады. Ал ісік клеткалардан бөліп, алынған протопластарды суспензияда өсіру үшін коректік ортаға ... ... ... ауксин мен цитокининді косу керек. Себебі, жоғарыда айтылғандай, олардын өз эндогендік гормондары клетканың кабығы ... ... ... кетеді. Протопластардың өсуіне жаксы жағдай жасау үшін әдісін пайдаланады немесе байытылған ортаны колданады, ол ... олар өсіп ... ... көлемін минимумға азайтады. ретінде рентген немесе гамма-сәулелері әсер еткен протопластар мен клеткалар пайдаланылады. Сол әсерден ондай клеткалар бөліну ... ... ... баска клеткалардың өсуіне жағдай туғызады. Осы әдістін тағы бір түрі, ол нашар өсетін протопластарды жаксы өсетін протопластармен бірге өсіру. ... ... ... ... түрлері үшін ғана оң әсерін тигізеді.
Протопластарды өсірудің кен ... ... ... ... ... ... 20-40 мкл тамшыларда өсіру. Петри табакшасының какпағында немесе түбіндегі кішкене тамшыларға протопластар автоматтык ... ... ... ... үшін бүл ... ... - ... мен уакытты үнемдеп, коректік ортанын мындаған варианттарын тексеруге мүмкіншілік береді. Бірак бүл әдістін де кемшілігі бар, ол ... ... ... жыйылуы.
1978 жылы украин ғалымы Ю.Ю. Глеба жеке протопластарды коректік ... ... 1 мкл ... ... ... ... жете зерттеп дайындады және өзінің зерттеу жүмысында осы әдісті нәтижелі колдаңды. Осыңдай көлемдегі ... бір ... ... онда ... көлемі мен коректік орта көлемінін ара катынасы әдеттегі өсіргендей тығыздығы 1 миллилитрде 103 клеткасы бар суспензиямен ... ... ... ... ала 1-3 күн ... жоғары (104-105 клетка) суспензияда өсірсе, кейін сондай суспензиядан ... жеке ... ... ... ... арта ... ... суспензия ретінде сүйык ортада ғана емес, біраз коюланған ортада да ... ... Ол үшін ... ... ... ... бетіне жүка кабат етіп кана протопластарды салады. Бүл әдіс ... ... ... ... тең ... ... протопластардын концентрациясын екі есе көп етіп өсіруге болады.
Протопластарды агары бар катты ... да ... ... Ол ушін ... ... 1,2 % ... баржылы (45°С) көлемі бірдей ортамен араластырады. Орта суып ... сон оньщ ... ... ... ... болып бекітіліп орналасып калады. Осы агарда орныктыру әдісі протопластардын әрқайсысынын өсуін жеке ... ... ... ... Агар орнына агароза колданылса, клеткалардың бөлінуін арттыруға болады екен. Агароза агардың күрамына ... ... агар екі ... - ... мен ... - ... Бүл ... әсіресе өсу каркыны бәсен немесе өспей калған протопластарға колайлы.
Клетка кабығы кайта пайда болып, ... ... ... үшін ... ... орташа мөлшерде кажет болады. Ортанын концентрациясы жоғары болса, протопластардың күй-жағдайы тіпті нашарлауы мүмкін. Ал ... рет ... соң ... ... ... ... зардабын шеге бастайды. Егер осы кезде орта байытылмаса, бөлінуі тежеліп, клеткалар тіпті күрып кетуі де мүмкін. Өсіру кезінде ... ... ... екі жолы бар: ... ... ... ортаны тамшылап косып отыру және катты коректік кабатты колдану.
Бірінші жолдың ... ... ... ... ... ... ... кауіпі туады. Ал екінші жолы одан тәуірірек, себебі күрамы бай коректік орта ыдыска алдын ала күйылады. Ол қаткан сон ... ... ... ... ... ... ... коректік заттар азырак ортада өседі, ал кейінірек каркынды ... келе ... ... ... ... ... диффузия аркылы кажетті заттар келіп жатады.
Протопластарды да клеткалар мен үлпаларды өсіретін белгілі коректік орталарда өсіреді. Протопластарды ... ... ... ... ... - ... ... 2-4 есе артык және 0,4-0,8 М осмостык ... ... ... ... үшін ... ... коректік орталар: өзгертілген Мурасиге-Скуг ортасы (көбінесе ол Нагата және Такебе ортасы деп аталады); ... В5 ... және Као мен ... ... (бүл ... амин ... және ... кейде фитогормондардын күрделі күрамымен байытылған Гамборгтын В5 ортасы). Бүнда ... ... ... ... ... рамноза) осмотик ретінде ғана емес, клетка кабығынын тез пайда болуына да әсер ... әр ... ... ... ... ... колайлы көптеген коректік орталар жете зерттеліп үсынылды. Коректік орталарды іріктеп алу көбінесе тәжірибеге негізделген. Онын ең лайыкты күрамы өсімдіктің түрі ... ... жеке сорт үшін де ... ... әрбір өсімдіктен алынған протопластардың коректік ортаға реакциясын зерттеу ушін оларды әдісімен ... ... ... ... ... ... әр түрлі комбинацияда күралған коректік орталарында өсіреді. Мысалы, коректік ортанын екі факторынын уш ... ... ... ушін 9 ... 9 ... ... ... 9 тамшы), олар диаметрі 5 см Петри табакшасында үш-үштен тор ретінде орналасады. Бүл ... ең азы 5 ... ... ... ... факторлардын, мысалы жарык пен температуранын әсерінде зерттеуге әбден болады. Протопластарды өсіргендегі температура өсімдіктің түріне байланысты ... ... ... болады. Әдетте протопластар температураға өте сезімтал. Жарыктың каркыны 0-ден 2000 люкске дейін болады.
Ен ... ... 1971 жылы ... ... ... ... олардан өсімдіктерді шығаруға болатындығын дәлелдеді. Лайықты жағдайда протопластар ... ... ... түзіп, кәдімгі нағыз клеткаға айналады. Электрондық микроскоп көрсеткендей, протопластарының сырткы қабатында 10-20 минут откен сон бірінші целлюлозанын микрофибрильдері ... ... ал 20 ... ... олар кабыктын тығыз торын түзеді. Клетка қабығының плазмалеммамен байланысынын ... ... ... ... ... күру ... іске ... Ең қызығы, кабығынан айырылмаған плазмолизге үшыраған протопластын үстінде жана кабыктын түзілгені. Қабыктын түзілуінін ерекшеліктері және жылдамдығы бастапкы клетканың түріне және ... ... ... ... тұқымдастар өсімдіктерінің протопластары клетка кабығын 24 сағат ішінде түзеді. 24-36 сағаттан кейін ... ... рет ... ал 3-4 апта ... соң ... ... колониясы түзіледі. Өсіру кезінде біртіндеп (2 аптадан кейін) ортанын осмостык кысымын төмендетеді, сонын нәтижесінде ... ... ... Содан кейін каллустарДы регенерация оту үшін катты ортаға кешіреді. Каллуста морфогенездін ... ... яғни ... мен ... ... ... ... пайда болуына әкеледі (38-сурет).
Талай есімдіктердін протопластары сомалык эмбриогенез аркылы да регенерант өсімдіктер түзеді. Окшауланған аркасында, олар тесіліп, ... тез ... ... тамырланған регенеранттарды берген. Бірак электроөндеудін протопластардағы морфогенез процестерін арттыру және жылдамдату механизмдері белгісіз. Мүмкін, ол мембраналарға әсер ... ... ... ... ... ДНҚ ... арттырады. Сонымен катар, протопластарды агарозасы бар байытылған коректік ортаға отырғызу алдында жылумен әсер еткенде, олардьщ ... ... ... арта ... ... өсімдіктердін протопластарын бөліп алып, іп ұііго өсіруіне арналған орасан көп макалалар ғалымдардын бүл ... ... ... ... ... ... инженериясы деген термин кең мағыналы түсінікті камтиды. Бүнын бір мәні - ... ... ... косылуы негізінде жасалатын биотехнологиялык тәсілдер жүйесі. Протопластар күйылысканда алдымен олар бір-біріне тоғысып жабысады, оны агглютинация деп атайды. Содан кейін ... ... да ... екі ... ... бір протопласт пайда болады. Протопластардын күйылысу механизмі түсініксіз, әсіресе мембраналардын қиылысуы. Протопластардын өзінен-өзі қиылысуы өте ... ... ол екі ... ... ... ... калуынан бола алады.
Протопластардын сыртында теріс электр заряды болады, сондыктан олар ... ... ... ... үшін ... ... бір-бірімен жанастыру керек, сондыктан плазмалемма зарядын өзгерту кажет. Протопластардың қиылысуы үшін химиялык және электрлік әдістері пайдаланылады.
Химиялык әдіс ... ... ... ... ... электрлік зарядын өзгертетін заттарды суспензияға косуға негізделген. Э. Кокинг томат тамырынын меристемасынан алынған протопластарды косу үшін ... ... ... пайдаланған. Бірак косылған протопластар аз болған және олар жиі закымданған. Протопластын ... ... ... жою үшін ... ... ... 50мМ СаС12 ... Ю-15 минуттан кейін Са[2+] жоғары мөлшерде (100-[ЖІ] М) [ба]Р ... (рН 9-11) ... ... суспензиядан 3^.[М] п шығарады. Сонан сон протопластарды бір-бірімен ш^[ь] ырып түрған мембраналар күйылыса бастайды. Осындай *Кр - сілтілі рН - ... ... ... ... казір дүние
ПЭГ-тін әсерімен мембрана көп жерден тесіледі. Протопластар бір-бірімен жабыскан кезде, сол тесіктер аркылы олардың ішіндегі заттар ... ... ... ... ... де, ен бастапкы кезенде мембраналардағы тесіктер бітелмейді. Прото-пластар әбден толығымен косылған сон ғана олардын мембрана-лары ... ... ... бір ... плазмалемма будан протопласты коршайды. Акырында протопластар донгеленіп будан протопласт пайда болады (39 г).
Бүл әдістің өз кемшіліктері бар. ... ... ... ... көбі ... ... Егер екеу емес, одан да көп протопластар косылса, олар тіршілікке икемсіз келеді.
Электрлік қиылысу әдісі биік (20 % және жоғары) жиілігімен ... ... ... Бүл әдістін негізінде электр өрісі пайдала-нады. Протопластар суспензиясы екі электродтын арасында орналасады. Айнымалы ток диэлектрофорезді коздырады, протопластар ... ... бір ... ... Бүл ... тек ... ... болған кезде түрады. Оларға косымша жеке катты электр импульсін (600 В/см, 10-20 мкс) бергенде, катты ... ... ... ... ... ... болады да, протопластар бір-біріне құйылып кетеді. Басылып бара жаткан айнымалы электр сигналы цитоплазмалар араласып жатканда, ... ... ... ... ... тогын өшірген соң косылған протопластар донгелектенеді. Электр орісінін әсерінен протопластар бөлме температурасында және рН-тын физиологиялык мөлшерінде ... ... ... ... ... ... ... жасап, протопласт плазмалеммалары косылып түрған жерде диэлектрлік бүзылуға себеп болады. Өзгеріліп түрған электр өрісі мембрана белоктарының латеральдік диффузиясына апарады, ... ... ... жок ... учаскелері пайда болады. Сондай кезде карама-карсы түрған протопластар мембраналары ... ... ... ... ... алмасу, липид көпірлері пайда болуы мумкін, акырында мембраналар күйылысады. Электр өрісі комегімен әр түрлі ұлпалардын және ... ... ... ... ... әріптестерімен бірге рапс протопластарында химиялык және электрлік әдістерінің салыстырмалы зерттеуін откізді. Алынған нәтижелері бойынша мынадай корытындыға келді. Косу жолының ... де ... ... ... ... озгерістеріне және компоненттерінін бірдей түраксыздануына әкеліп соғады. Бірак ПЭГ-мен өнделген протопластардын өткізгіштігі ... ... ... ПЭГ дегидратапиялау әсері арқылы протопластардың барлык бетінде кездейсок тесіктерді пайда болғызады. Бірак кейбір тесіктері тым улкен болғандыктан мембраналар тез оз ... түсе ... ... ... ... ... талап етеді, сондыктан ғалымдардын көбі химиялык әдісті қолданады.
Протопластардын косылуы - бұл ... ... оған ... ... әсер етеді. Қиылысу жиілігі есімдіктін түріне емес, клетканын ультракүрылымына байланысты. Мысалы, меристемалык және ... ... онай ... ал ... ... және ... дамыған протопластардын косылуы киын. Алайда, түр ерекшелігін есепке алмауға болмайды. Мысалы, сәбіз, картоп, арабидопсис протопластары темекіге карағанда жаксы кұйылысады. Даражарнакты ... ... ... ... онай ... деген термин кұрастыру деген мағынаны білдіреді. Жасушалық инженерия әдістеріне ... ... ... ... ... хеке бөліктерінен оларды кайта қүрастыру да (реконструкция) жатады. Клеткаларға оқшауланған баска ... ... ... ... ... енгізу аркылы генетикалык жүйені кайта күру мүмкіндігі ғалымдардың назарын аударады. Себебі осы әдіспен цитоплазмалык геномда жазылған касиеттерді бір ... ... ... ... ... өсімдік формаларын шығаруға болады. Мысалы, жоғары активті хлоропластарды енгізуі фотосинтездін каркындылығын ... ... ... ... ... шыдамдылықты, кейбір ауруларға иммунитетті және токсиндерге реакциянын белгілері хлоропластық ДНҚ-да жазылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... Протопластарға сондай белгісі бар митохондрияларды енгізу аркылы өсімдікке осы бағалы касиетті тән етуге болады.
Клеткаларға in vitro ... ... ... ... ... ... ... өкінішке орай, онын әдістемелік жағы жаксы зерттелмеген. Әдетте ғалымдар протопластарды органоидтар суспензиясымен араластырып, мембраналарға әсер ... ... ... ... Бірак протопластарға органоидтардың бірлі-жарымы ғана енеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Мишустин Е.Н., Емцев В.Т. Микробиология. М; Агропромиздат,
1987, 347 с.
2. ... Н.С. ... ... М. ... 1989,
688 ... ... О. Төменгі сатыдағы өсімдіктер систематикасы Алматы мектеп 1972, 243б.
4. Егорова Т.А., Клунова С.М., Живухина Е.А. ... ... М.: , 2003ж. ... Курс ... растений (под. ред.М. В. Горленко. М. Высш.школа. 1981 с 520).

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасушалық инженерия6 бет
Жасушалық инженерия жайлы13 бет
Жасушалық инженерия жайлы мәлімет10 бет
Жасушылық инженерия5 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Микроорганизмдер генетикасы10 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Селекция туралы жалпы түсінік туралы10 бет
Трансгенді өнімдер5 бет
Жасушалық инженерия туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь