Ағылшын грамматикасы

Бұл (сіздерге берілген) анықтамалықтарды сіздер кез-келген жерде ағылшын тілінде еркін сөйлей алуға және сабақ беру үрдісінде қолдана аласыздар!!!

Анықтамалықтағы ең көп қолданылатын сөздердің анықтамасы
English Grammar – ағылшын грамматикасы
Lesson – сабақ
Articl – артикл
Articles – Артикльдер

Кез келген тілді үйрену әліпбиден бастау алады:
English Grammar. Lesson 1: Alphabet (Ағылшын алфавиті)
Ағылшын тілінің алфавиті латын қарпіне негізделген. Алфавит 26 әріптен тұрады: 21 дауыссыз (Consonants (консэнэнтс)), 5 дауысты (Vowels (вауэлз)). Y және W әріптері кейде дауысты кейде дауыссыз бола алады.
Бас әріптер (үлкен әріптер) – upper case немесе capital letters, ал кіші әріптер – lower case немесе small letters деп аталады. Letter (летэр) – әріп.
Кестеде қызылмен жазылғандары – дауыстылар.
Мұндағы қос нүкте (:) қойылған әріп созылыңқы айтылады. Мысалы: bi:.
dʒ деген дж қосарлы әріптерін білдіреді. Сол сияқты:
ʒ – ж
tʃ – ч
ʃ – ш
j – и ʌ – а (жуан)
Meldeshov Khassanbi
English Grammar. Lesson 2: Articles (Артикльдер)
Артикльдер – зат есімдердің алдына қойылатын қызметші сөздер. Ағылшын тіліндегі артикльдер затқа қосымша сипаттама береді, яғни, қосымша ақпарат беріп тұрады.
Қазақ және орыс тілдерінде артикльдер жоқ.
Ағылшын тілінде артикльдердің екі түрі бар: белгілілік артиклі (the definite article) және белгісіздік артиклі (the indefinite article). Бұл екеуінен бөлек, артикль қойылмайтын кездердегі бос орынды Zero article (нөл артикль) деп атайды.
The indefinite article: a (an) Белгісіздік артиклі
A (an – дауыстылардың алдында) артиклі көне ағылшын тіліндегі An (бір) деген сөзден шыққан. A артиклі өзінен кейін тұрған заттың көп заттың ішіндегі бір зат екендігін білдіреді. Ол зат көп заттардың арасындағы кез-келген біреуі болуы мүмкін. Ол зат жайлы алдын-ала айтылмаған. Әңгімелеуші адам алғаш рет айтып, таныстырып отыр.
        
        Ағылшын грамматикасы
Бұл (сіздерге берілген) анықтамалықтарды сіздер кез-келген жерде ағылшын тілінде еркін сөйлей ... және ... беру ... ... ... ең көп ... ... анықтамасы
English Grammar - ағылшын грамматикасы
Lesson - ... - ... - ... ... ... ... ... бастау алады:
English Grammar. Lesson 1: Alphabet (Ағылшын алфавиті)
Ағылшын ... ... ... ... ... ... 26 әріптен тұрады: 21 дауыссыз (Consonants (консэнэнтс)), 5 дауысты (Vowels (вауэлз)). Y және W әріптері кейде дауысты ... ... бола ... ... ... ... - upper case немесе capital letters, ал кіші әріптер - lower case немесе small letters деп ... Letter ... - ... ... ... - ... қос ... (:) қойылған әріп созылыңқы айтылады. Мысалы: bi:.
dʒ деген дж қосарлы әріптерін білдіреді. Сол сияқты:
ʒ - ... - ... - ш
j - и ʌ - а ... ... Grammar. Lesson 2: Articles ... - зат есімдердің алдына қойылатын қызметші сөздер. Ағылшын тіліндегі артикльдер ... ... ... береді, яғни, қосымша ақпарат беріп тұрады.Қазақ және орыс тілдерінде артикльдер жоқ.
Ағылшын тілінде артикльдердің екі түрі бар: ... ... (the definite article) және ... артиклі (the indefinite article). Бұл екеуінен бөлек, артикль ... ... бос ... Zero article (нөл ... деп ... ... article: a (an) Белгісіздік артиклі
A (an - дауыстылардың алдында) артиклі көне ағылшын ... An (бір) ... ... шыққан. A артиклі өзінен кейін тұрған заттың көп заттың ішіндегі бір зат ... ... Ол зат көп ... ... ... ... болуы мүмкін. Ол зат жайлы алдын-ала айтылмаған. Әңгімелеуші адам алғаш рет айтып, таныстырып отыр.
Мысалы:
I am a student (Мен - ... Көп ... ... Егер мен студенттердің арасындағы ерекше студент болсам, онда басқаша айтылған болар ... is an apple (Бұл - ... Адам ... ... ... ... ... Ол алманың нақты қандай алма екендігі туралы ештеңе айтылып ... ... ... артикльдеріне келтірілген жоғарыдағы мысалдарда студент пен алма жайлы ешқандай тура дерек, ... ... жоқ. Тек ... ... алма ... ғана ... Ал қалған ақпараттар мәлім емес. Мысалдардан белгісіз студент пен белгісіз алманы ғана ... ... тек жеке ... зат ... ... қойылады. Көпше түрдегі нұсқасында артикль түсіп қалады. Мысалы:I am a student. | We are students (Біз - ... definite article: The (зэ) ... ... ... ... ... ... көнеден келе жатқан that (анау, әлгі) нұсқаулық артиклінен шыққан. The артиклі заттардың барлық (жекеше/көпше) түрлеріне қолданылады.
Белгілілік артиклінің қолданылуы:
1) Сөз ... ... зат ... ... Where is the bag ... ... Бұл ... сөмке деп отырғанымыз белгілі сөмке. Ол менің немесе сіздің сөмкеңіз екендігі анық.
2) Зат есімдер асырмалы шырайда тұрса (мыс: Ең ... ең ...), ... ... сан ... ... What is the longest river in ... (Қазақстандағы ең ұзын өзен қандай)?Satpaev is the first geologist in our country (Сәтбаев - еліміздегі ең ... ... ... атаулардың (тау, теңіз, көл, өзен т.с.с. атаулары) алдындаМыс.: The Caspian sea, the North, the Indian ocean, the Alatau mountains
5) ... ... ... ... ... арасында) жалғызы ғана болатын зат есімдердің алдындаМыс.: The Nile is the longest river in the world (Ніл - ... ең ұзын ... Ніл ... ғана ... ең ұзын ... Одан ұзын өзен жоқ.
6) Кейбір сөз тіркестеріндеМыс.: in the morning, in the afternoon
...................................................................................................................
Zero article (Нөл артикль)Zero article ... ... ... ... жай ғана бос ... Нөл ... ... яғни, ешқандай артикль қолданылмайтын жағдайлар:
1) Жинақтық, жалпылай айтылатын зат есімдердің алдындаМыс.: Crime is a problem in most cities (Қылмыс - ... ... ... Қылмыстың қандай түрі екендігі айтылмайды. Жалпы алғандағы қылмыс жайлы айтылып тұр.Life is good (Өмір жақсы). Өмірдің де түр-түрі болмайды. Жай ғана ... ... адам ... ... Mr. Mamyrov, Astana, ... ... немесе әулетті фамилиясына байланысты атаса, онда The артиклі қойылады. Мысалы: The Johnsons ... ... ... ... Жыл ... ай ... және апта күндерінің алдындаМыс.: Autumn is rainy. July is the hottest month. We don't work on ... зат ... ... ... ... қою ... екендігін ажырата алмасаңыз, сол зат есімді , деген сөздермен байланыстырып, оқып ... Егер ... сай ... ... онда a (an) ... ал , , деген сөздермен байланыстырып оқығанда ақылға қонымды тіркес пайда болса, онда the артиклі қойылады.
Ағылшын тілі грамматикасы. ... Зат ... ... ... Noun FormsАғылшын тілінде зат есімнің көпше түрін жасау үшін зат есімге -s немесе -es жалғауын жалғау ... ... ... Алайда бұл екі жалғаудан бөлек те көпше түрдегі зат ... ... Ол ... осы ... ... түсіндіретін боламыз.-s және -es формалы көптік жалғаулары зат есімнің жекеше түрін көпше түрге түрлендіруші негізгі жалғаулар. Мысалы:
-es жалғауы жалғанатын зат ... -x, -sh, z ... s-ке ... ... ... зат есімдерге -es жалғауы жалғанады. Мысалы:
Ескерту!Осының алдындағы сабағымызда (Артикльдер сабағы) жазғанымыздай, көпше түрдегі зат есімдерде белгісіздік ... (a ... an) ... o әрпімен аяқталатын зат есімдердің соңына, әдетте, -es жалғауы жалғанады. Мысалы:
Бірақ итальян және испан тілдерінен ... ... ... ... ... соңы о ... аяқталатын зат есімдерге -s жалғауы жалғанады. Мысалы:Тағы бір ерекшелік - o ... ... ... ... ... -s және -es ... ... бірдей жалғануы. Екі түрлі жалғау жалғанған нұсқалары да дұрыс.Мысалы:
Соңы -y әрпіне аяқталатын зат есімдерге -es көптік ... ... -y әрпі i ... ... кетеді, егер -y әрпінің алдындағы әріп дауыссыз болса. Мысалы: a ... - ... an army - armies, a city - cities, a lady - ... соңы -y ... ... -y ... алдында дауысты дыбыс тұрса, онда, зат есімге -s көптік жалғауы жалғанады, -y әрпі өзгеріске ұшырамайды. Мысалы: a boy - boys, a day - ... ... соңы -f ... -fe ... ... болса, оларға -es көптік жалғауы жалғанады, ал -f әрпі -v әрпіне айналады. Мысалы:Бірақ, соңы -f ... -fe ... ... жоғарыдағы ережеге бағынбайтын сөздер бар. Ондай зат есімдердің соңына -s ... ... ... -f әрпі өзгеріске ұшырамайды. Мысалы:
Екі түрлі жағдайда да дұрыс болатын зат есімдер: a hoof - ... a scarf - ... ... ... көпше түрінің жасалу ережелерін (жолдарын) жоғарыда қарастырдық. Енді аталған ережелердің ешқайсысына бағынбайтын ерекше жағдайлар бар. Ол сөздерді ... ... ... ... ... ... ... көпше түрі
Ағылшын тіліне басқа тілдерден енген сөздердің көпше түрлері сол сөздердің негізгі тілдерінде қалай жазылса, ағылшын тілінде де ережеден ... өз ... ... ... зат есімдердің кейбірінің екі түрлі көпше түрдегі ... ... ... ... екеуініңмағынасы екі түрлі болуы да мүмкін. Шет тілдерінен енген зат есімдердің біразы ... ... ... ... ... ... ... саналмайтын түрлері болады. Мысалы: шаш, сүт, ақша, ... ... ... ... деп ... жеке түрде қолданылатын саналмайтын зат есімдер.
Milk, news, money, coffee, meat, water, hair ... My hair is blond. Your news is not ... ... news сөзі -s ... ... ... ... түрдегі етістіктермен бірге қолданылады. Оған ұқсас , секілді сөздербар.
Тек көпше түрде қолданылатын саналмайтын зат есімдер.
Police, people, trousers, jeans, clothes, stairs ... Where are my jeans? There are few people. The police are looking for the ... ... ... ... ұлттардың атаулары
Кей ұлт атауларының алдына the артиклі қойылып жазылады және олар -s ... ... ... ... ... ... Мысалы: the Dutch, the English, the French, the British, the Spanish, the Welsh
Ағылшын тілі грамматикасы. 4-сабақ: Апострофтың қолданылуы
Апостроф (`) -- ... ... ... ... ... ... үш түрлі жағдай бар:
* зат есімнің тәуелденуі;
* айтылмайтын ... ... ... ... ... бас әріптердің және аббревиатуралардың (қысқарма) көпше түрлері s ... ... ... ... ... зат ... ... кезде 's тіркесі қолданылады. алайда, бұл барлық жағдайлар үшін жарамды емес. Егер ... ... ... ... ... ... "My book" ... Ал "Ер баланың кітабы" деген тіркесті аударсақ "the boy's book" Болады. Бұдан ... ... Зат ... зат ... тәуелдегенде 's тіркесі қолданылады.'s тіркесті жалғауы "of" көмекші сөзін ауыстырады. Мысалы:
the girl's bag = the bag of the girl (қыздың ... boy's T-shirt = the T-shirt of the boy ... ... ... James') ball ... ... түрдегі зат есімдерге бір зат тәуелденгенде 's жалғауы екі түрлі болып жалғанады.
♦ егер көпше түрдегі зат есім -s әрпіне аяқталса, ... зат ... ... -s ... соң тек қана ... ... the friends` book, the houses` ... егер көпше түрдегі зат есім басқа әріптермен ... ... ... зат есімге -s әрпінен бұрын жалғанады: the children`s game, the men`s sock
Апостроф қойылмайтын жағдайлар
Егер ... ... ... "of" ... сөзі ... ... кейін үй, ғимарат, объект немесе жиһаз деген сөздер тұратын болса, оларды 's формасында тәуелдегенде ешқандай апостроф, s әрпі ... ... door of the car = car door, room of the hotel = hotel room, leg of the table = table ... ... зат екі ... бірнеше сөздерден топтанып тұратын зат есімге тәуелденіп тұрса, 's тәуелдік жалғауы соңғы сөзге жалғанады. Мысалы:
the brother-in-low`s sister, Sapar and Madina`s ... ... ... ... ауыстыру
Байқасаңыздар, ағылшын тіліндегі кейбір сөздер бір-біріне кіріге біріккенде ... ... ... қалып, олардың орнына апостроф қойылады. Оған ең қарапайым мысал: I`m = I am, do not = don`t, can not = can`t, who is = who`s, ... ... ... ... да ... қойылады. Мысалы: `60 = 1960
Сандардың, бас әріптердің және аббревиатуралардың (қысқарма) көпше түрлері s ... ... ... ... да ... да ... бар. Мысалы:
He has a problem with r's ("Р" әріптерін айтуға ... ... ... "Р" ... ... ... сан, таңба (символ) немесе бас әріп келетін болса, апостроф түсіп қалады да тек s әрпі жалғанады. Мысалы: I have got tree Samsung H1s = three of Samsung H1 mobile ... 1970s = from 1970 to 1979 (70-ші ... ... ... pronouns) ешқандай 's жалғауы жалғанбайды. Мысалы:
wrong (қате) and right ... ... my's pen, right: my pen ... қаламым)
wrong: hi's ball, right: his ball (оның добы)
wrong: a friend of yours', right: a friend of yours (сенің досың)
Ағылшын тілі ... ... ... сан ... жасалуы
Ordinal numbers | Реттік сан есімдер
Ағылшын тіліндегі реттік сан есімдердің жасалу жолы қарапайым. ... үшке ... ... ... ... ... екінші және үшінші дегендер ерекше болады. Төрттен бастап, ары қарайғы сандардың негізгі түбіріне -th жалғауы жалғанады. Мысалы:
20th=20th
Он екінші (twelfth) ... ... ... келсек, негізгі түбірінде twelve болып жазылады. Бұның ... зат ... ... ... жасалу жолдары жайлы сабақта көптік жалғауы жалғанғанда -v әрпінің -f әрпіне өзгерітінін айтқан болатынбыз. Сол секілді ... сан есім ... ... ... ... -v әрпі -f әрпіне өзгеріп отыр.
Соңы -y әрпіне аяқталатын сан сандардан реттік сан жасалғанда олардың соңындағы -y әрпі -i ... ... -eth ... ... ... -- ... -- thirtieth
40th -- ... 40 саны ... сан ... fourtieth болып емес, fortieth болып
жазылады. -u әрпі түсіп қалады.
Реттік сан есімдерді жасаудың тағы бір ... түрі бар. Оған ... ... ... бірінші, жиырма бесінші, т.с.с. Сандарды келтіруге болады. Ондай сан есімдерден реттік сан есімдерді жасағанда ондығы мен бірлік сандарының арасына ... ... -th ... ... сөзіне жалғанады (first, second, third дегендерден басқа). Мысалы:
Адамның аттарына қатысты реттік сан есімдер
Тарихта патшалар мен ... ... ... (II), ... (V) ... Рим ... ... қосымшалар болады. Мысалы:
Пётр I - Peter the First, Эдвард V - Edward the Fifth
Ағылшын тілі грамматикасы. ... Сын есім (The ... ... сын есім (the Adjective) де қазақ тіліндегі секілді анықтамаға ие, яғни, заттың сипатын, сынын, сапасын білдіреді. Мысалы: deep sea - ... ... fresh air - таза ... ... екі түрі ... сапалық (негізгі) сын есім: big - ... tall - ... small - ... ... қатыстық (туынды) сын есім: central - орталық, golden - алтын (алтыннан жасалған), т.с.с.
Қатыстық сын есімдер ... ... ... болмайды және сөзімен бірге жазылмайды ().
Сапалық сын есімдер жай шырайда, салыстырмалы ... және ... ... болады. Мысалы: big (үлкен) - bigger (үлкенірек) - the biggest (ең үлкен).
Сын есімдердің түрленуі
Бір буынды сын ... ... ... -er ... ал ... ... -est ... жалғанады. Асырмалы шырайдағы сын есімнің алдына кей жағдайларда the артиклі қойылады (the oldest man in our town ... ... ең қарт ... my the newest socks ... ең жаңа ... -y әрпіне бітетін бір буынды сын есімнің соңындағы -y әрпі -i әрпіне өзгереді.
Жай шырай
(Normal ... ... ... ... шырай (Superlative form)
small (кіштентай)
smaller
(the) smallest
clean (таза)
cleaner
(the) cleanest
new (жаңа)
newer
(the) newest
dry (құрғақ)
drier
(the) driest
old (ескі, үлкен)
older
elder
(the) oldest
(the) eldest
long (ұзын)
longer
(the) ... ... ... ... қабақ)
fatter
(the) fattest
Мысалы:
Abai is smaller than me - Абай менен кішілеу (кішірек). Ескерту! Бұл сөйлемде бойының кіші екендігін ... ... book is the newest of all the books - Мына ... - ... ... ... ең ... сын есімнің соңында жалғыз ғана дауыссыз тұрса, оның ... ... ... да ... болса, онда, салыстырмалы және асырмалы шырайларда соңындағы дауыссыз екі еселенеді (bigger, ... ... ... және асырмалы шырайлы түрлерінде асты сызылып көрсетілген екі сөз (elder, the eldest) бар. Elder және the eldest екеуінен басқа older ... oldest ... ... ... жағынан ерекшеленеді. Біз older мен the oldest дегендерді адамдар мен ... ... ... ... My book is older than yours (your book) - Менің кітабым сеніңкінен (сенің кітабыңнан) ... That woman is oldest theacher in our school - Анау әйел - ... ... ең қарт мұғалім.
Elder және the eldest екеуі отбасындағы туысқандық қатынастарды сипаттауға арналған. Бұл екеуін зат есімдерге қодана алмаймыз. Мысалы: My elder brother can't dance - ... ... ағам ... ... Zhanar is my eldest sister - ... - ... ең ... ... екі ... сын ... екпін екінші буынына түсетін болса немесе -y, -ow, -er, -le жалғауларына аяқталатын болса, ондай сын есімдер де бір ... сын ... ... ... ... ... ... (Comparative form)
Асырмалы шырай (Superlative form)
polite (сыпайы)
politer
(the) politest
sunny (күн шуақты)
sunnier
(the) sunniest
easy (оңай)
easier
(the) easiest
shallow (ұсақ)
shallower
(the) shallowest
narrow (тар)
narrower
(the) narrowest
clever ... ... ... ... not cleverer than Azat - Мен ... ... ... is the politest girl in my group - Сара - ... ... ең ... ... ... сын ... ... мен екіден көп буындардан құралатын сын есімдердің салыстырмалы шырайлылары more (более) және less (менее) сөздерінің көмегімен ... Ал ... ... most (ең) least (наименее) сөздерінің көмегімен жасалады. Сын есімдерге салыстырмалы және асырмалы шырайларда ешқандай жалғау ... more, less және least ... орыс ... ... жазу ... қазақ тілінде ол сөздерді қысқа қа нұсқа сипаттайтын ... жоқ. Бір сөз тура ... ол сөз ... бір сын ... сай ... ... деген сұрақ туады. Түсінуге оңай болғанымен, нақты ... беру өте ... ... ... ... (Comparative form)
Асырмалы шырай (Superlative form)
important (маңызды)
more important
the most important
interesting (қызықты)
more interesting
the most interesting
difficult (қиын)
more difficult
the most difficult
careful (сақ, ұқыпты)
more careful
the most ... task is more ... than last one - Мына ... ... (соңғысына қарағанда) қиынырақ.
The most careful man does not injure himself - Ең ... кісі өзін ... ... да ... ... да ерекше жолмен жасалатын сын есімдер бар. Олардың салыстырмалы және асырмалы шырайлардағы ... ... ... сын ... (жай ... ... мүлдем ұқсамайды.
Жай шырай
(Normal form)
Салыс-лы шырай (Comparative form)
Асырмалы шырай (Superlative form)
good (жақсы)
better
the best
bad (жаман)
worse
the worst
much, many (көп)
more
the ... ... ... ... ... farthest
the furthest
Мұндағы farther және the farthest сөздері тек кеңістіктегі ара қашықтыққа (дистанция) қатысты қолданылады. Ал further және the furthest ... ... ара ... ... және ... ара ... ... қатысты да қолданыла береді. Мысалы: Furthest star system - Ең ... ... ... The furthest time zome from Shymkent is Managua (capital of ... - ... ... зонасынан ең қашық уақыт зонасы - Манагуа (Никарагуаның ... пен ... ... ... - 12 ... тілінің грамматикасы. 7-сабақ: Салыстырмалы шырайдың көмекші сөздері
Ағылшын тіліндегі сын есімнің ... ... ... сын ... ... және арнаулы сөздер арқылы жасалады. Тікелей сын есімдерден (more көмекші сөзімен қоса) жасалатын салыстырмалы ... сын ... ... ... ... Бұл ... as ... as, not so ... as, салыстырмалы шырай+ than, the+салыстырмалы шырай ..., the+ салыстырмалы шырай деген салыстырмалы ... ... ... ... Көп ... орнында сын есім тұрады.
Мысалдар келтіріп, түсіндермес үшін кішкене ескерту жасай кетейін.
Ағылшын тіліндегі көптеген сөздер мен сөйлемдердің құрылымы мен ... жолы ... ... ... мен ... құрылымына сай келмейді, үйлеспейді. Ондай сөздерді тікелей аудару мүмкін емес. Оған мысал ... осы ... ... сөздерді келтіруге болады.
-- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -
as ... as ... ... ... ... жоқ. Орыс ... ... ... как ... аудармасы бар. Қазақша мағынасын "сияқты (секілді)+сын есім" деген арнаулы ... ... ... ... ... is as tall as her brother -- ... ... сияқты ұзын (бойлы).
Sanzhar's car is as fast as mine -- ... ... ... (менің машинам секілді) жылдам.
-- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -
not so ... as ... as ... as ... ... ... ... ... болымсыз түрде. Орыс тіліндегі аудармасы "не такой ... как" болады. Ал қазақша мағыналық ... ... ... ... ... ... is not so brave as Oraz -- Абай Ораз ... ... ... емес.
Astana is not so big as Almaty -- Астана Алматы сияқты ... ... -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- - ... ... than сөзі бір зат есімнің сынын екінші бір зат есімнің сынымен салыстырғанда қолданылады. Орыс тілінде "чем" деген аудармасы бар. ... ... ... ... ... (-дан, -ден; -тан, -тен; -нан, -нен)+ салыстырмалы шырай". Мысалы:
My car is faster than Abai's car -- ... ... ... ... жылдамырақ.
Sabyr is cleverer than Aizhan -- Сабыр Айжаннан ... ... than ... ... тағы бір қазақша баламасын атап өтуге болады. Ол -- ... ... ... (-ға, -ге; -қа, -ке, -на, ... ... ... ... car is faster than Abai's car -- Менің ... ... ... ... ... is cleverer than Aizhan -- Сабыр Айжанға қарағанда ақылдырақ.
-- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- - ... ... ... ... the+ салыстырмалы шырай деген тіркес күрделілеу көрінгенімен, шынында, өте ... Орыс ... ... "чем ... , тем" ... ... тіліндегі баламасын "неғұрлым ..., солғұрлым" деген сөздермен немесе "сайын" деген сөзбен ұқсатуға болады. Дұрыс түсіну үшін ... ... farther south you go, the warmer the weather becomes -- ... ... ұзағырақ барған сайын, ауа-райы солғұрлым жылырақ болады.
The higher you climb, the farther you fall -- ... ... ... ... ... ... құлайсың. (Бұл бір нақыл сөз болатын).
Ағылшын тілі грамматикасы. 8-сабақ: Есімдіктер (Pronouns)
Есімдіктер (ағл.: Pronouns) -- ... ... ... ... және ... үстеуге сілтеме жасап (олардың орындарын ауыстырып), бірақ оларды атамай, ... ... ... ... алмастыратын сөз табы. Есімдіктердің лексикалық мағынасы жоқ, сөйлемнің мағынасын өзгертпейді. Есімдіктер алдыңғы сөйлемде немесе ойда айтылған сөздердің орнын ауыстырады. Мысалы:
Асан ... ... ... ... ол ... ... ... мысалда екінші сөйлемдегі "ол" деген есім сөз (жіктеу есімдігі) алғашқы сөйлемдегі "Асан" сөзін алмастырып отыр. Мысалдар арқылы есімдіктер қазақшасында түсінікті ... Енді ... ... ... For ... studies at Alash National ... He is one of the best students -- Джон Алаш Ұлттық ... ... Ол -- ... ... ... ... есімдіктердің төмендегіше көптеген топтары мен түрлері бар:
жіктеу есімдігі (Personal Prn.) -- I (мен), you (сен, сіз), he (ол -- муж. род), she (ол -- жен. род), it (ол -- ... род), we ... they ... ... ... Prn.) -- my ... your ... сіздің, сіздердің), his (оның), her (оның), its (оның), our (біздің), their ... ... ... Prn.) -- this ... that ... these ... those (аналар);
сұрау есімдігі (Interrogative Prn.) -- who немесе whom (кім немсе кімге), what (не), whose ... which ... ... ... Prn) -- some, any, (some мен ... ... somebody (белгісіз біреу), anybody ( кез-келген біреу), somewhere (бір жерде), anywhere (кез-келген жерде), something (бірдеңе, бір нәрсе), anything ... ... someone ... anyone (к-к ... one ... кей ... ... (Relative Prn.) -- who (те, кто немесе тот, кто (который)) немесе whom ... ... ... what, which ... whose (чья, чей), that (что не-се то, что);
Ескерту! Қатыстық есімдіктердің қазақ тілінде тікелей аудармасы жоқ. Қатыстық есімдіктер мен сұрау ... ... ... ... мағыналық айырмашылығы жер мен көктей. Шатастырып алмаңыздар. Екеуіне екі бөлек тоқталатын боламыз ... Бұл ... ... ... ... ... деп, қазір тек бір мысал келтіре кетейін. Мыс: The man who was here is our boss -- ... ... кісі -- ... ... Ал ... ... который был здесь, наш шеф.
өздік есімдігі (Reflexive Prn.) -- myself ... yourself ... himself ... herself ... itself ... oneself (өзі -- белгісіз біреу), ourselves ... ... ... ... ... ... (өзаралық) есімдігі (Reciprocal Prn.) -- each other ... -- ... мен ... қатысты), one another (бір-бірін -- екі немесе одан көп адамдарға және ... ... ... ... Prn.) -- no (... ... none=no one ... neither (ешкім, ешбірі), nobody (ешкім), nothing (ештеңе), no one ... ... бас ... ... ... бір немесе екі-үш сабақпен қорытып, игеріп кету өте қиын (жоғарыда жазылғандары әлі барлығы емес). Тіпті, ... ... ... өзім ... ... ... қаламын. Себебі, көп жағдайларда қазақ тілі мен ағылшын тілдерінің табиғаттары екі бөлек болып келеді. Қазақша ешбір баламасы (аудармасы) жоқ ... бар. ... орыс ... ... ... тез әрі ... түсінуге көмектеседі. Егер орыс тілін де түсінбейтін болсаңыз, қам жемеңіз. Қазақша сөйлемдермен ұзақ әрі ұғынықты түсіндіруге тырысып ... ... ... тағы 3-4 ... осы ... ... ... арналатын болады.
Бұл сабақтан үйренеріңіз:
* есімдіктерді топтарына қарай жаттау;
* есімдік топтарының ағылшынша атауларын жаттау.
Ағылшын тілі ... ... ... және ... ... есімдігі (Personal Pronoun)Ағылшын тіліндегі жіктеу есімдіктері екі септікте болады: атау септік және объективтік септік. Объективтік септік қазақ тіліндегі барыс және ... ... ... ... септігі: кімге? неге?; табыс септігі: кімді? нені?Ағылшын тілінде үшінші жақта қазақ ... тек қана бір сөз ( ... ... ... Ер ... he, әйел ... she және ... заттарға (абстрактылы түсініктерге және сабиге (егер жынысы сөйлеушіге белгісіз болса), өсімдіктер мен ... it ... ... әр ... ... ... ... барлығының аудармасы дегенді білдіреді.
Мысалдар:
She is my sister -- Ол -- ... ... ... are my best friend -- Сен ... ... ... досымсың.
They can not swim -- Олар жүзе ... lend him my car -- Мен оған ... ... ... бердім.
Let us (let's) go! -- Қанекей, жүрейік!
We have not seen them -- Біз ... ... told us about new cars -- Ол ... жаңа ... ... айтып берді.
... Arman tried to break it -- ... Арман оны (шөлмекті, ыдысты) сындыруға тырысты.
It is I = It is me ... ... -- Бұл -- ... = ... ... бір, бірақ екеуінің екі түрлі жазылуы -- ескеретін жағдай. Бұл жайлы алдағы уақытта арнайы тақырыпта ... . . . . . . . . . . ... ... ... ... жіктеу есімдігінің тәуелденген түрі (формасы) бар. Олар өз ... ... ... тіліндегі тәуелдеу қазақ тіліндегі секілді кімнің? кімдікі? ненің? ненікі? ... ... ... ... ... тіліндегі сұрағы: whose?
Тәуелдеу есімдігі (Possessive Pronoun) негізгі және абсолюттік болып екі ... ... -- ... де ... is not my bag, mine is blue -- Бұл ... сөмкем емес, меніңкі көк түсті.
Her father works for Sony Company -- Оның ... ... Sony ... ... ... is yours better than ours? -- ... ... ... жақсырақ па?
I went to him, but that house was not his -- Мен оған ... ... ол үй ... ... ... ... ... формадағы тәуелдеу есімдігі бар жерде міндетті түрде зат есім қатар жүреді. Мысалы, ... ... . Ал егер ... ... ... ... келсе, онда ол жерде зат есім болмайды. Мысалы, . Мұндағы меніңкі есімдігі сөйлемнің алғашқы бөлігінде аталған сөмкені ... ... ... ... тұр. Сол ... де ... сөйлемдерде (зат есімі қатыспаған) есімдігі емес есімдігі ... ... ... көк ... = ... ... көк ... тілінде өздік есімдігі бар. "Өз" деген түбірден шығатын есімдіктер солай ... ... ... ... ... ... ... арасында біраз айырмашылық бар. Қазақша өздік есімдігін ағылшынша ... ... де ... ... Мысалы:
I always use my toothpaste -- Мен әрқашан өзімнің тіс пастамды қолданамын.
Бұл мысалды ... "Мен ... тіс ... ... деп айту қате ... ... ... ретінде қойылды. Үстінен басып үлкейтуге болады.
Ағылшын тілі грамматикасы. 10-сабақ: ... ... ... ... көрініп тұрған адамды, затты т.б. меңзегенде (нұсқағанда, көрсеткенде) сілтеу есімдіктері қолданылады. Сілтеу есімдіктері қазақ ... де ... ... де мағыналық және атқаратын қызметтері жағынан ұқсас болып келеді.
Ағылшын тіліндегі сілтеу есімдіктері мынадай: this ... that ... these ... those ... Мұндағы these пен those, тиісінше, this пен that сілтеу есімдіктерінің көпше түрлері.
Егер сілтенетін зат немесе т.б. жақын жерде ... ... ... онда this есімдігін (көпше түрде these) қолданамыз. Ал егер сілтенетін зат немесе т.б. алыс жерде, қол ... ... ... онда that ... ... ... those) ... Мысалы:
This is my hat -- Мынау -- менің қалпағым (бас киім).
These books are ... -- ... ... ... pencil is yours -- Анау қалам -- сеніңкі.
Those flowers smell good -- Анау ... хош иіс ... ... ... ... зат есімді сипаттайтын am, is, are (to be етістігі) ... ... жоқ. ... ... зат есімді зат есім ретіндесипаттағанда (мыс: The tiger is an animal) әлгі ... ... ... Ал қазақ тілінде ондай сөздер болмағандықтан бастауышы да баяндауышы да затесімнен тұратын сөйлемде > таңбасы қойылады. Мысалы: Мен -- ... ... ... мен ... сөйлемдердің арасына қойылған дефис бол ережеге қатысты емес. Екі тілдегі сөйлемдер бір-бірінен бөлек тұру үшінғана қойылған.
This және that ... ... ... ... ... ... Бірақ қазақша баламасы , деген сөздер болмайды. Мысалы, ... ... сөзі ... ... түсінікті болғанымен, грамматикалық тұрғысынан дұрыс емес. Дұрысы -- . деген сөзді , деген сөздермен ... ... ... ... ... оның орнына деген тіркес қолданылады. Бірақ, ауызекі тілде деген ... бар. ... сөз ... шыққан.
Сілтеу есімдіктері абстрактылы (көзге көрінбейтін, қолмен ұсталынбайтын) зат ... ... ... да ... ... уақытқа қатысты сілтеу есімдігін айтуға болады. This дәл осы уақыт немесе үстіміздегі жыл ... ... ... that дәл осы ... ... өткен жыл (өткен кездер) жайлы сөз болғанда ... ... ... ... ...
Ағылшын тіліндегі сілтеу есімдіктері сын есімдік-сілтеу есімдігі және зат есімдік-сілтеу есімдігі ... ... ... есімдік-сілтеу есімдігі сөйлемдегі зат есімнің алдында келіп, оны айқындап, зат есім ... ... ... береді, сөйлеушінің белгілі бір затқа сілтеме жасап тұрғанын көрсетеді. Егер зат есімнің алдында сын есім болатын ... онда ... ... сын ... алдында тұрады. Мысалы:
I live in that house -- Мен анау үйде тұрамын.
I live in that big house -- Мен анау ... үйде ... take this one -- Мен ... ... ... want to take this red one -- Мен мынау қызыл біреуін аламын.
Зат есімдік-сілтеу есімдігі ... зат ... ... ... ... is this? -- Бұл не?
This is my pen -- Бұл -- менің қаламсабым (ручка).
These are my apples and those are yours -- ... -- ... ... ал ... -- ... алмаларың.
How do you write this? -- Сен бұны қалай жазасың?
Ағылшын тілі ... ... to be ... тілінің грамматикасы сабақтарын тым қатты тереңдетіп жазғаннан кейін бе, әйтеуір, ең басты, ең оңай деген ... ... ... Ол ... "to be ... деп аталады. Осы сабақты, кеш болмай тұрып, сіздерге ... ... -- ... be естістігінің түрленуі
Ағылшын тілінде "to be (болу)" деген етістік бар. Етістік болғанда қазақ ... ... ... дегендей қимылды, әрекетті білдіретін етістік емес. Қазақ тілінде "to be" етістігі жоқ. Есесіне, жалғаулар арқылы білдіріледі. Мысалы: I am a student -- Мен -- ... ... ... ... ... to be ... am деген түрін қазақша -мын, -мін, -пын, -пін ... ... ... ... болатын сияқты. Бірақ әрқашан да солай екен деген түсінік қалыптаспасын. Кей ... ... ... да ... да ... ... Aman is here -- Аман осында (жүр). Мұнда алдыңғы мысалдағыдай -мын, -мін, -пын, -пін (жіктік жалғаулар )деген ... жоқ. ... ... бұл ... ... ... ... табиғаты ретінде қабылдау керек сияқты. Бұл сабақты орыс тілінде түсіндіру де ... ... іске ... Қазақшасына ұқсас. Мысалы: I am a student -- Я -- студент. Немесе Я есть ... be ... ... ... ... ... болып саналады. Бірінші тұрған to деген қазақ тіліндегі ... ...... ұқсас қызмет атқарады. to beетістігі әр жақта (I жақ, II жақ, III жақ) әр түрлі болып жазылады және ... ... де ... ... Тағы бір ... ... түрленулер тек осы шақтағы to be етістігі. Ал өткен шақтағы to be етістігі алдағы уақыттарда қарастырылады.
Бұл тақырып -- ең оңай ... ... ... ... ... ... Егер ... бен ескертулеріңіз болса, пікір ретінде осында жазуларыңызға болады.
Кестедегі мысалдар аудармасымен бірге
I am not a ... - ... ... are taller than ... ... ... is my sister.
Ол - менің сіңлім (әпкем, қарындасым).
It's a book.
Ол - кітап.
We are students.
Біз - ... are not ... ... ... емессіңдер (емессіздер).
They are students.
Олар - студенттер.
"Ол кітап жақсы" деген мен "Ол - ... ... ... сөйлемдердің жазылуында айырмашылық бар. Сол сияқты грамматикалық тұрғыда да ... бар. ... Ол ... ... ... | Ол - ... тілі грамматикасы. 12-сабақ: Сұрау есімдігі (Interrogative Pronoun)
Сұрау есімдіктеріне мыналар ... who (whom), what, whose, ... (ху) және whom ... ... - ... деген сұрау есімдігі. Мысалы:
Who played football yesterday? - Кеше кім футбол ойнады?
Who is that girl? - Анау қыз ... ... - ... ... ... ... ... Мысалы:
Whom did you meet last night? - Кешегі түні кімді кездестірдің?
To whom did you tell about it? - Ол ... ... ... ... Who did you tell it to? | Who did you tell about ... ... дегініміз қазаша деген сұрау есімдігі. What есімдігі, негізінен, жансыз заттарға қатысты қолданылады. Мысалы:
What is this? - Бұл ... do you want to eat? - Не ... ... has happened? - Не болды?
What есімдігі адамдарға да қатысты ... ... ... бар. Мысалы, бір адамның мамандығы мен қызметін білгіңіз келсе, what сұрауесімдігі арқылы сұрайсыз.
What are you? - Сіз ... ... ... is your son? (He is an English teacher.) - Сіздің ұлыңыз кім ... ... (Ол - ... ... ... сұрау есімдігі лепті сөйлемдерде көңіл-күй мен эмоциялық жағдайларды білдіру үшін қолданылады. What есімдігінен соң a (an) ... ... ... ... what ... ... мағынасы деген сөзге өзгереді. Мысалы:
What a wonderful day! - ... ... ... a nice car! - ... ... ... an ... day! - Қандай ғажайып (адам нанғысыз) күн!
Whose (хуз)
Whose сұрау есімдігі дегеніміз қазақ тіліндегі ... ... ... Whose ... ... ... қатысты зат есімнің алдында тұрады. Мысалы:
Whose pen is this? - Мынау кімнің қаламы?
Whose father is that man? - Анау кісі ... ... ball did you take? - ... ... алдың(ыз)?
Which (уич)
Which есімдігі дегеніміз қазақ тіліндегі , деген сұрау есімдіктері.Бұл сұрауесімдігі көптің арасынан бір зат есімді анықтап алу үшінқолданылады. Which ... ... жаны бар зат ... де жаны жоқ зат ... де ... ... береді. Мысалы:
Which book did you read? - Сіз қай ... ... city is better: Astana or ... - Астана мен Шымкент қалаларының қайсысы жақсырақ?
Which of you speaks german? - Араларыңызда қайсыңыз немісше сөйлейсіздер? (Бұл ... ... ... ... есімдігінің мағынасы "кім" дегенді білдіреді).
"It is me" немесе "It is I"
Ағылшын тілінде "Бұл -- менмін" дегенді "It is I" ... "It is me" деп ... ... Мен "It is me" ... ... таң ... ... қазақшаға аударсаңыз "Бұл -- мені" немесе "Бұл -- ... ... ... ... Бірақ "Ағылшын тілінің көп ерекшеліктерінің бірі болар" деген оймен ол жайлы көп ізденбедім. Кейін күндердің бір ... "It is I" ... ... ... Қате ... ... десем, үлкен жазушының немесе ағылшын тілі ана тілі болып саналатын шетелдіктің еңбегі екен. Оның үстіне, менің тіл ... ... ... түк те емес еді. Содан, бас қатты. "Қалай айтқан дұрыс екен?" деген сұрақ мазалады.
XVIII ... ... ... грамматикасында "It is I" деген тіркес дұрыс деп ... ... ... осы ... қолданылған. Ағылшын грамматикасындағы осынау ереженың негізі латын тілінің грамматикасына ... ... ... бұл ... "It is me" деп ... үшін ... кедергі болмады.
It is I -- грамматикалық тұрғыдан алғанда, ережеге сай келетін тіркес. Грамматика бойынша ... ... атау ... түрі (негізгі түрі) қолданылады.
It is me -- идиомалық тіркес. Бұл идиомалық тіркесті басқа ... ... сіз ... ... ... ала ... ... ерекшелігі осында.
Қорытынды
"It is I" және "It is me" тіркестерінің екеуі де дұрыс, екеуі де ... ... ... ... ... ... тілінде "It is me" тіркесі көп қолданылады. Оны өздеріңіз де ... ... "It is I" деп ... ... ... ... қиындау.
"It is me" тіркесі әдеби шығармаларда да келе береді. Демек, ағылшын тілінің грамматикасы жазба әдебиет саласында "It is me" ... ... ... ... is I ... This is me
Бұл екеуінің мағыналары жоғарыда айтылған екі тіркеске тиесілі. "It" емес "This" ... ... ... ... ... отырған адамның немесе заттың қолмен нұсқалып тұрғандығында. Мысалы, суреттен өзіңізді көрсетіп жатсаңыз, "This is me" ... "This is I" ... "It is I" ... "It is me" ... ... ... ... немесе көрінбей тұрған жағдайда қолданылады. Мысалы, есікті біреу тоқылдатты. Сіз: "Who is there?" деп ... ... ... ... Есіктің арғы жағындағы адам: "It is I (me), Abai." деп жауап береді.
Ағылшын тілі грамматикасы. 13-сабақ: Белгісіздік есімдігі
Белгісіздік есімдіктері (Indefinite Pronoun) ... ... ... кім ... ... ... не екенін анықтамайды. Тек белгісіз түрде ғана сілтеме жасайды. Белгісіздік есімдіктеріне мыналар жатады: some, any, (some мен any-дің туындылары: somebody ... ... anybody ( ... ... somewhere (бір жерде), anywhere (кез-келген жерде), something (бірдеңе, бір нәрсе), anything (кез-келген бірдеңе), someone (біреу), anyone (к-к ... one ... ... ...
Белгісіздік есімдіктері өте көп. Олардың барлығын бірден игеріп кету қиын әрі оның ... да ... ... ... ... деңгейінде болғандықтан, сол деңгейге қажетті белгісіздік есімдіктерін қарастырамыз.
some және any
some есімдігі болымды сөйлемдерде, ал any ... ... ... және ... сөйлемдерде қолданылады. Бұлар "бірнеше", "кез-келген", "қандай да бір" деген мағыналарды береді. Мысалы:
Sara has some difficult ... -- ... ... қиын ... ... you have any questions -- (Қандай да бір) сұрақтарыңыз бар ма?
My brother don't like any meat -- ... ағам ... етті ... ... ... ... сөйлем) any есімдігінің мағынасы қазақ тілінде "ешқандай" деген болымсыздық ... ... ... тұр. ... оған қарамастан ағылшын иіліндегі мағынасы белгісіздік есемдігіне тиесілі ... қала ... ... some ... ... түрде мөлшерлік мағына беріп тұр.
Егер some және any есімдіктерін дұрыс түсінсеңіздер, ол ... ... ... да ... ... түсіну оңай болады. Олардың соңғы бөлігінде тұрған сөздер есімдіктердің неге қатысты екенін көрсетіп тұрады. Мысалы, "somewhere" ... ... бір ... ... ... ... ... көрініп тұр. Сол сияқты, "anything" есімдігінің кез-келген бір ... ... ... ... біле ... Өйткені "thing" сөзінің мағынасы "зат (нәрсе)" дегенді білдіреді.
Есте сақтаңыз!
someone, somebody, anyone, anybody ... ... ... ... ... Ал ... anything белгісіздік есімдіктері заттарға (жансыз заттарға) қатысты қолданылады.
Ағылшын тілі грамматикасы: 14-сабақ: `Have' немесе `have got'
Have немесе have got сөздерінің қайсын ... ... ... білу ... оңай соқпайды. Дегенмен, ол өте қарапайым тақырып. Жақсы түсіну үшін мысалдарға дұрыстап назар аударыңыздар және салыстырып көріңіздер.
Have ... have got ... ... бір ... ... ... сізге тиесілі заттың бар екенін білдіреді. Болымсыз түрде алдыңғы сөйлемімізде түсіндіргендерге қарама-қарсы мағынаны, яғни, сіздің иелігіңізде бір заттың ... ... зат) жоқ ... білдіреді. Зат деген тек қана жансыз заттар деген ой ... (зат есім деп ... ... ... ... ... ... жақындық және таныстық қатынастар жайлы айтылғанда да осы have немесе have got сөздері қолданылады.
.......................................................................
Тек қана have ... ... ... ... ... заттар мен сіз істейтін әрекеттерді түсіндіруге болады. Мысалы:
I have a little shop in our village -- ... ... ... кішігірім дүкенім бар.
I usually have breakfast at 8 o'clock -- ... мен ... ... ... асты жеймін. Немесе, әдетте, менің таңғы асым сағат сегізде.
to have ... -- ... ... ... ... асты ... got ... қолданылуы
Have got сөзін тек қана бір заттың сізге тиесілі екендігін (сізде бір заттың бар екенін) айту үшін қолданасыз. ... ... ... ... ... ... жайлы айту үшін Have got сөзін қолдана алмайсыз. Мысалы:
I have got a little shop in our village -- ... ... ... ... дүкенім бар.
Wrong!
I usually have got breakfast at 8 o'clock. Бұл мысал қате болып табылады.
.......................................................................
Болымыз түрлері
Have: do not have, have no (Мыс: I don't have a car. I have no ... got: have not got, have got no (Мыс: I have not got a car. I have got no ... have no мен have got no ... ... ... ешқандай артикль болмайды. Мысалы:
I have no a computer. I have got no a computer.
.......................................................................
Сұрақ түріндегі формасы
Do you have a cat? -- ... ... бар ма ... бар ... you got a cat? -- ... ... бар ма ... бар ма)?
.......................................................................
Өткен шақта қолданылуы
Өткен шақтағы сөйлемдерде have сөзі (had түрінде) қолданылады. Мысалы:
I had a car. I had got a ... тілі ... ... ... ... ... (Reciprocal pronoun)
Ағылшын тілі грамматикасында Ортақтық (өзаралық) есімдігі (Reciprocal pronoun) бар. Оған "each other" және "one another" ... ... ... Екеуінің қазақ тіліндегі мағынасы "бірін-бірі", "бір-бірімен" ... дегенді ... each other -- ... мен ... ... (екі қатысушы), one another -- екі немесе одан көп адамдарға ( немесе заттарға) қатысты. Алайда қазіргі кездегі грамматикада ... ара ... ... ... ... ... есімдігін қолданудағы мақсат -- іс-әрекетке қатысып отырған екі ... ... ... ... әрекет жасап жатқандығын білдіру.
Айтылған анықтамамыз сіздерге ары қарай түсінікті болуы үшін бір-екі мысал келтіре кетейін.
Azat and Laura love each other. -- Азат пен ... ... ... can't see each other. -- Олар ... көре ... мағынасында) алмайды.
The students in this class use one ... book. -- Бұл ... ... ... кітабын пайдаланады.
The teachers congratulated one another on World Teachers' day. -- Мұғалімдер бір-бірлерін Дүниежүзілік мұғалімдер күнімен құттықтады.
Қосымша айта ... ... "each other" және "one another" ... алдына көмекші сөздер жалғану арқылы сөйлемнің мағынасы өзгеріп отырады. Мысалы:
for each other - ... ... each other - ... each other - ... each other - бір-бірі жайлы (туралы).
Ағылшын тілінің грамматикасы. ... "There is/are" ... ... бір ... бар ... сипаттау үшін "There is (зериз)" және "There are (зера)" тіркестері қолданылады. Екі тіркестің де ... бір, тек ... және ... ... ... бар екендігін айтқанда ол заттың біреуге тиесілі екендігін айтпайды. Мысалы, "Менде алма бар" дегендей ... ... ... ... ... алма бар" ... ... қолданылады.
Мысалы:
There is an apple in garden -- Бауда алма ... have two apples -- ... алма ... is/are" ... ... ... сөйлемнің құрылымы:
There is/are + зат есім + мекен пысықтауыш (қайда? деген сұраққа жауап береді)
There is/are тіркесіндегі "there" сөзі ... ... ... ... (анау жерде)" деген мағынаны білдіреді. Егер сөйлемде анда (анау ... ... сөз ... онда ... ... сөйлемнің соңына мекенді (орынды) білдіретін "there" мекен үстеуі қолданылады. ... There is a couple of books there -- Анау ... 2 ... ... келтірілген "couple" сөзінің мағынасы "жұп" немесе "екеу" деген сөздерді береді. Олай болса неге "There are" емес "There is" тіркесі қолданылып тұр? ... ... ... ... "There are" ... ... тиіс емес пе? ... сұрақ тууы мүмкін. Жауап: "couple" жекеше түрде болғандықтан "There is" тіркесі ... Бұл ... ... ... ... мынадай болуы керек: There are two books there.
"There is/are" тіркесі осы шақта ... тұр. Оның ... ... ... "There ... ... ... There will be
English Grammar. 17-сабақ: Сұраулы сөйлемнің түрлері
Бұл сабағымызды сұраулы сөйлемдердің түрлеріне (сұрақтың түрлері) ... ... ... ... ... ... ... төрт түрлі формасы бар. Олар:
* Yes/no questions (closed questions) ... General ... WH ... ... Special ... Tag ... немесе Disjunctive questions
* Alternative questions..................................................................................................
Yes/no questions (иә/жоқ) -- сұралған сұраққа берілетін жауап жабық болады (closed ... ... "иә" ... "жоқ" ... жауаптардың біреуі қайтарылады, жауаптарға қарап сұрақтың қандай сұрақ екендігін ажырата алмайсыз. Мысалы:
Are you from Russia? -- No. (No, I am ... you know about new ... -- Yes. (Yes, I ... сақтаңыз! Жақшаның ішіндегі жауаптар аз ғана созылыңқы (толығырақ) түрде берілген жауаптар болып табылады. Екеуінің (жақшадағы және жақшаның ... де ... ... сұраулы сөйлемдердің жоғарыда келтірілгендерден де басқа түрлері бар. Мысалы, жасыңыз бен тұратын қалаңыз, т.б. жайлы сұрақтар болса, онда сіз ... ... ... ... ... түрде жауап бересіз. Ол жауаптар жабық жауаптардың қатарына жатады. Дегенмен, грамматикалық тұрғыда жабық сұрақ жайлы айтылғанда, ... "yes" ... "no" ... бар ... ... негізгі анықтаманы береді.
..................................................................................................................
WH questions -- what, when, why, who, where, whose, whom, which, how ... ... ... ... ... жасалатын сұраулы сөйлемдердің келесі бір формасы. WH дегеніміз әр бір ... ... ... екі ... ... ... ғана how ... сөзі жазылуы бойынша басқаларынан өзгеше.
Мысалы:
What is your name? -- My name is ... do you live? -- I live in ... long do you sleep? -- I sleep about 8 hours a ... ... (ілмекті сұрақтар) -- сұраулы сөйлемнің алдыңғы бөлігінде айтылған сөздерге қосымша ілмек-тіркес жалғанып жасалатын сұраулы сөйлемнің бір ... ... ... ... алдыңғы бөліктегі сөйлемге тікелей байланысты және үтір арқылы жазылады. Мысалы, алғашқы бөлікте to be етістігі болымды түрде қолданылса, ілмек-тіркесте to be ... ... түрі ... ... ... to be ... ал ... бөлігінде басқа түрдегі етістіктерді қолдана алмайсыз. Мысалы:
You are smart, aren't you? -- Сен ... ... емес ... comes ... doesn't she? -- Ол ... келеді, солай емес пе?
Жоғарыда келтірілген мысалдар болымды ... ... ... ... ... түрде. Дұрыстап қарап, барынша дұрыс түсінуге тырысыңыздар.
They aren't students, are they? -- Олар ... ... ... емес пе ... ... they aren't -- Иә, ... ... студент емес).
We don't play today, do we? -- Біз бүгін ойнамаймыз, солай емес пе?
No. We play -- Жоқ, олай ... ... am a teacher, am I not? ... ... ... ... ... I am a teacher, aren't I? болады. Егер ақылға салып, салыстырмалы түрде қарасаңыз, алғашқысы дұрыс болуы ... ... ... тілі ... ережесіне сай келетіні тек екіншісі. Егер алғашқы нұсқасының қолданылуын кездестірсеңіз, таңа қалмаңыз. Ауызекі тілде ондай ... ... ... Ол ... ол нұсқаны қате дей алмайсыз.
...................................................................................................................
Alternative questions (Баламалы сұрақтар) кемінде екі немесе одан да көп ... ... ... көп жауаптың ішінен біреуін ғана таңдайсыз немесе біреуі ғана ... ... ... бұл ... ... ережесі емес. Бірнеше баламалы жауаптар ерекше интонациямен айтылады.
Мысалы:
Would you like tea, coffee or milk? -- Шай, кофе ... сүт ... ... -- ... Қысқаша жауап, бірақ нақты.
Will you come today or tomorrow? -- Сіз бүгін келесіз бе, ... ... ... will come tomorrow -- Мен ... ... Толығырақ жауап, нақты жауап.
Сабақты түсіріп алыңыз
18-сабақ: Ауыспалы осы шақ (Present Simple ... шақ -- ... ... ... ... ... ... оқиғалар мен іс-әрекеттерді сипатттайтын, күнделікті өмірде істейтін ... ... ... ... ... ... осы ... 4 түрі бар (қазақ тілінде осы шақтың 2 түрі бар: ауыспалы осы шақ, нақ осы ... Present simple ... осы ... Present ... ... Present ... (нақ осы шақ ... созылыңқы осы шақ);
* Present perfect simple (аяқталған осы ... Present perfect ... (Present perfect ... ... екі тілдегі осы шақтың түрлері әр түрлі болып келеді. ... тілі мен ... ... сәйкес келетіндері: ауыспалы осы шақ (Present simple) пен нақ осы шақ (Present ... Бұл ... ... ... осы ... осы ... түріне тоқталамыз. Алдағы сабақтарда нақ осы шақ (Present ... ... ... Ал одан ... екеуі келесі деңгейдің сабақтарына жатады.
Present simple -- ... осы ... simple" ... ... ... ... болсақ, "жай осы шақ" деген мағына шығады. Жай осы шақ дегеніміз қазақ тілі грамматикасындағы ауыспалы осы шақ. ... ... ... ... ... ойланады, ...
Present simple осы шақта айтылатын қалыпты, күнделікті ... ... ... ... ... ... күн сайын істейтін ұйқыдан тұру (get up), жуыну (wash up), жүру (go), т.б. ... ... ... ... ... ... немесе күнделікті режимге кіретін әрекеттер де Present simple арқылы сипатталады. Мысалы: I get up at seven o'clock -- Мен ... ... ... ... ... осы шақтағы to be етістігі:
Жекеше --> Көпше
I am --> We are
You are --> You are
He/she/it is --> They ... осы ... to do ... --> ... do --> We ... do --> You ... does --> They ... simple-дың болымды (Affirmative), болымсыз (Negative) және сұраулы (Question) сөйлемдері
Болымды түрі: He plays (ол ойнайды). || We speak English (Біз ағылшынша ... He does not play (Ол ... || We do not speak English (Біз ... ... Does he play (Ол ... ма?)? || Do we speak English (Біз ... ... ... Grammar. 19-сабақ: Нақ осы шақ (Present Continuous)
Present Continuous Tense (Present Progressive Tense) -- нақ осы шақ ... ... осы шақ -- тура ... ... ... кездегі іс-әрекеттерді сипаттайды. Мысалы: I am writing a letter -- Мен хат жазып ... ... нақ осы ... жасалу жолы (формуласы)
Мысалы: Azat is eating -- Азат тамақтанып отыр
Azat -- ... -- to be ... -- ... ... нақ осы шақ -ing ... ... жалғануы арқылы ерекшеленсе, қазақ тіліндегі нақ осы шақ "отыр", "жатыр", "тұр" етістіктері арқылы ... осы ... ... ... ... We are playing football.
Сұраулы: Are we playing football?
Болымсыз: We are not playing football.
English Grammar. ... ... шақ (Past Simple ... ... ... ... 4 түрі ... Past Simple;
* Past Continuous;
* Past Perfect;
* Past Perfect ... ... тек Past Simple Tense ... ... боламыз.
Өткен шақта болған іс-әрекеттерді етістіктің өткен шақтағы түрімен сипаттаймыз. Өткен шақ етістіктерінің қарапайым түрі -- Past Simple Tense.
Past Simple Tense ... ... ... ... ... сипаттайды. Ол сипаттап тұрған уақыт осы шақтан бұрын болған, яғни, қазіргі уақытпен еш ... ... ... played -- Біз ойнадық.
She washed her car -- Ол (қыз) ... ... studied in Almaty -- Мен ... оқыдым.
Әдетте, өткен шақта тұрған етістіктердің соңы -ed жалғауымен аяқталады. Бірақ бұл ... ... ... де ... ... ... алуларыңыз керек. Жоғарыдағы ережеге бағынбайтын етістіктердің тобын бұрыс етістіктер (Irregular Verbs) деп атайды. Бұрыс етістіктердің кейбірі төмендегі тізімде.
Regular form
Irregular ... ... ... ... ... ... және Irregular түрде де бірдей жазылатын бұрыс етістіктер бар. ... -- cut, read -- read, hit -- hit, shut -- shut, beat -- beat, cost -- ... ... "to be" және "to have" ... ... шақтағы түрлері (кестелердің үстінен шертіп үлкейтуге болады).
Ағылшын тілі ... ... ... шақ (Future ... шақ ... болашақта орындалатын іс-әрекеттер мен жоспарлаған іс-әрекеттерімізді әңгімелей аламыз.
Ағылшын тіліндегі ... шақ Future Tense (Future Simple Tense) деп ... Оның ... жасалу жолдары бар.
Future Tense, әдетте, shall және will көмекші сөздері арқылы жасалады (will+verb).
Ереже! Грамматикалық ережелерге сай "shall" сөзі тек ... ... ... және ... ... (I shall, We shall) ... ... жақтарда (екінші, үшінші жақтар: you, he/she/it, they) "will" көмекші сөзі қолданылады. Бірақ, қазіргі кездегі ағылшын тілінде бірінші жақта да "will" сөзі ... ... (or We) shall learn English -- Мен ... біз) ... ... ... ... will come tomorrow -- Асхат ертең келеді.
My grandfather will go to Astana -- Менің атам ... ... Your mother will not (wil ... work on next week -- ... анам ... ... ... істемейді.
Сұраулы: Will they call us? -- Олар бізге телефон соға ма?
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ... Simple ... келе ... ... осы шақ (Present Simple) арқылы келер шақтағы сөйлемді жасау үшін осы шақ сөйлемінде міндетті түрде келер шаққа ... ... ... болу ... ... have an exam on next Friday -- ... ... біздің емтиханымыз бар.
Sayat comes tomorrow -- Саят ... ... bus goes tonight -- ... бүгін кешке (түнде) жүреді.
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ... Tense ... нақ осы шақ (Present ... ... да жасалады. Бірақ сөйлемде келер шақтың мезгіл үстеуі болу керек.
Мысалы:
I am visiting you tomorrow -- Мен ... ... ... ... ... are you doing on next Sunday? -- ... ... не істегелі жатырсыз?
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ... to" ... ... да ... шақ сөйлемдерін жасауға болады. Оның формуласы мынадай: going to + ... am goint to have a test -- Мен ... ... тест ... ... brother going to study Mechanical Engineering -- Менің ағаммашина жасау мамандығын оқиды. Алдағы уақытта сол мамандыққа түседі.
Are you going to do this work later? -- Сен бұл ... ... ... ба?_ _ _ _ _ ... Many & much (how many/how ... және much ... мағыналары бірдей. Екеуі де "көп" деген мағынаны білдіретін сөздер. Бірақ неге екеуі екі түрлі? - деп, өзіңізден ... ... ... Олай ... ... өте ... ... болады.
Many мен much -- мөлшерді білдіретін сөздер (ағылшынша: мөлшер есімдіктері - ... ... де ... бір, ... ... екі ... ... заттардың арасында саналатын және саналмайтын заттар бар. Many саналатын заттардың мөлшері (саны) көп ... ... ... ... зат ... бірге жазылады), much саналмайтын заттардың мөлшері көп екендігін білдіреді.
Мысалы: Ақшаны "10 ақша, 30 ... 50 ... деп ... ... Сондықтан ол much арқылы жазылады -- much ... ... ... (many tenge (теңгенің көпше түрі де теңге. Сондықтан соңына -s жалғауы жалғанбайды), many dollars), бірақ қазақша "көп ... ... ... дұрыс емес. Оның орнына "көп ақша (much money)" деген ... ... sister has many books -- ... ... көп ... ... neighbor has many friends -- ... көршімнің көп дос(тар)ы бар.
much
My sister has much work to do -- ... ... көп ... ... ... is much money -- Көп ақша ... . . . . ... many және how much
Бұл екі тіркес те жоғарыдағы екеуі секілді саналатын немесе саналмайтын заттарға қолданылады. Бірақ сұраулы ... ... есте ... Сол ... де мағынасы "көп" емес, "қанша" дегенді білдіреді.
Мысалы:
How many tenge (dollars) have you paid? -- Қанша теңге (доллар) төледің?
How much money does your father have? -- ... ... ... ақша ... . . . . ... much = a lot of
Кейде how much-тың орнына a lot of тіркесі қолданылады. Бірақ ... ... ... ... have much ... have a lot of money.
How much money do I have?. . . . .Сабақты ... ... ... ... How ____ songs do you ... He has so ____ friends.
* Hurry up! We don't have so ____ ... You have too ____ money. Can you lend ... How ____ tenge do you ... There are ____ students in the ... How ____ of you speak ... How ____ brothers do you have?
* My father doesn't drink ____ coffee.
* There are too ____ children in our ... How ____ does this T-shirt ... How ____ tenge does this cap ... It is not easy to say how ____ books I have.
* How ____ litres do these cows produce?
* How ____ milk should you ... Too ____ teachers get no respect from ... We use „____" with ... nouns, „____" with ... ... I don't eat ____ ... Is there ____ snow in the ... ____ sugar, ____ pens, ____ CDs.
Жауаптары:
* many, 2. many, 3. much, 4. much, 5. many, 6. ... many, 8. many, 9. much, 10. many, 11. ... many, 13. many, 14. many, 15. much, 16. ... many - much, 18. much, 19. much, 20. much - many - ... ... ... ... A lot and a lot of/lots of
Бұл тақырып бойынша шатаспайтын адам кем де кем болар, сірә. Егер осы үш ... ... ... болсаңыз, қам жемеңіз.
Бір-біріне өте ұқсас үш тіркес бар. ... ... ... өз алдына бір бөлек болса, екеуінің мағынасы бірдей.
lot -- көп.
A lot of = Lots of -- ... ... ... ... мөлшер есімдіктері - Quantitative pronouns).
A lot of және Lots of тіркестерінің ... ... Олар бір ... ... ... ... немесе санының көп екендігін білдіреді.
Үнемі көпше түрдегі саналатын зат есімдердің және жекеше түрдегі ... зат ... ... ... lot of пен Lots of ... осының алдындағы сабақта өткен Many және Much екеуінің бейресми баламасы, яғни, informal ... lot of students do not like ... of students do not like ... екі ... де мағынасы бірдей: Студенттердің көбісі (Көптеген студенттер) ... ... lot of және Lots of ... ... (countable) және саналмайтын (uncountable) зат есімдермен де қолданыла береді.
with countable nouns:
They need a lot of people to dance "Kara zhorga" -- ... ... ... үшін оларға көп адам қажет.
There are lots of books on my table -- ... ... ... көп ... бар.
with uncountable nouns:
They need a lot of money to buy a new car -- Жаңа ... алу үшін ... көп ақша ... is (still) lots of snow in Astana -- ... (әлі де) қар ... ... ... ... ... келтіргенде There are болды, ал саналмайтын заттарға мысал келтіргенде There is болды. Неге? Бұл ... ... ... біле аласыздар.. . . . . . . . . .
A lot != A lot/ Lots of
A lot ... ... ... "көп" дегенді білдіргенімен қолданылу аясы, яғни, сөйлемдегі мағынасы мүлдем бөлек. Ол adverb (үстеу) ретінде қолданылады. Мағынасы: өте көп, көп, өте жиі, жиі, ... ... ... де ... A lot ... зат ... алдында келмейді, көбінде сөйлемнің соңында келеді.
Мысалы:
Students play football a lot -- ... ... өте көп (жиі) ... go to the biggest swimming pool a lot -- Біз ең ... ... ... көп барамыз.
She doesn't go there a lot anymore -- Ол (қыз) ол ... енді жиі (көп) ... feels a lot better -- Ол ... өзін ... ... ... . . . . . ... ... ... I like Almaty ... She has ____ friends in Aktau.
* Timur bought ____ coins for his collection.
* My father has ____ experience.
* I would like to have ____ ... I would like to read it ... He likes to put ____ sugar in ... It helped me ____ in my ... He helped me to change ____ ... You enjoy swimming ... Kuralai has ____ money. She has _____ ... I go shopping ___. But I don't save ____ my money.
* I don't see ____ things in my room.
* Turan went to Shymkent ____ last ... It was ____ better last ... Our ... did ____ researches. We did not see him ____.
Ағылшын ... ... ... to do ... do ... 3 ... ... қолданылады:
* негізгі етістік ретінде: "істеу" деген мағынада;
* көмекші (auxiliary) етістік ретінде: ... ... "Do", "does", "did" ... ... ... ... болымды лепті сөйлемдер.
to do -- негізгі етістік
I do (мен істеймін), they do ... ... she does (ол (қыз) ... ... do -- ... ... ... "Do you ...", "Do they ..." деп келетін түрлеріндегі to do ... ... ... ... ... ... етістіктерді ағылшын тілінде "auxiliary verbs" деп атайды. Көмекші ... бар ... ... ... негізгі етістік болады және ол алғашқы формасында жазылады. Мысалы:
Do you come tomorrow? | Did he take the ... . . . . . . .
to do ... ... ... ... ... do ... бұл түрде көп қолданылмайды. Ағылшын тілі грамматикасында бұл түр, көп ... ... ... да, ... үшін жаңалық болуы да мүмкін.
to do етістігі қатысатын екпінді сөйлемдер міндетті түрде болымды түрде және лепті сөйлем ... ... To do ... ... ... (emphasis). Мұндай сөлемдерде қалыпты сөйлемдегідей негізгі етістігі болады, оған to do тек қосымша, үстеме ретінде қосылады. Мысалы:
I do like this film! -- Мен мына ... ... did like this shirt! -- ... мына ... ... тілі грамматикасы. 25-сабақ: A little/a few and little/few
Тақырыптың жазылуы қандай ... ... ... та ... ... ... төңірегінде болмақ. Түсініксіз дегенге мүлдем түсініксіз екен деген ой болмасын. Түсінесіз, қазір осы сабақты оқып ... ... ... ... ... ... түсінбей қаласыз. Назар салып қараңыз, a little мен little сөздерінің жазылуы ... ... тек ... A few мен few сөздері де сол секілді.
A little and a few
A little және a few ... ... ... "аз, ... және ... дегенді бідіреді. Бірақ қолданылу ерекшеліктері аздап басқаша. Болымды сөйлемдерде қолданылады. A little және a few ... ... ... саналатын зат есімдер көпше түрде болады, ал саналмайтын зат есімдер негізгі формасында болады. Саналмайтын зат есімдердің кейбірінің мағынасы көпше ... ... ... ... су. Су ... оның ... ... little дегенді саналмайтын зат есімдермен (uncountable nouns) бірге болымды сөйлемдерде (мағыналық ... да ... ... ... Мысалы: a little milk - аздаған, аз сүт, a little honey - ... бал, a little money - ... ... 3 money ... - a little money (дұрыс).
A ... де ... ... ... ... саяды. Бірақ a little секілдісаналмайтын емес, керсіне, саналатын заттармен қолданылады. Мысалы: 3 friends - a few friends ... дос), a few dogs ... ит, ... ит ... көп ... a few apples ... ... and few
A little != little (a few != few). Формула түсінікті болар. A артиклінсіз ... little және few ... ... "аз, ... ... аз" және ... аз", ... бірнеше, бар болғаны бірнеше-ақ" дегендей мағыналарға сай келеді. Көбінде, болымсыз немесе ... ... ... ... ... ... мұқият қараңыз. Айырмашылықтарын барынша есте сақтауға тырысыңыз.
Мысалы:
We need a little money -- ... ... ақша ... need little money -- ... аз-ақ (аз ғана) ақша керек.
A few friends visited me -- ... ... ... ... friends visited me -- ... ... ... қонаққа келді.
Күнделікті өмірде Little and few сөздері қолданыла бермейді. Дегенмен, оларды ... қате ... ... Олар ... ... ... қатарына жатады. Little-дің орнына much/many сөздерін қолдану ... ... need little money = I don't need much ... friends visited me = Not many friends visited me.
26-сабақ: Prepositions of Time (in, on, at, ago, ... -- ... ... ... сөз -- сөйлемнің мүшесі болып, оның мағынасына өз үлесін қосатын, бірақ жеке ... ... ... ... жоқ сөз, көмекші сөз.
Грамматикалық мағынасы болмағандықтан да ... ... ... ... ... бола ... ... on Sunday -- жексенбіде (жексенбі күні), in box -- ... ... ... ... ... тіліндегі уақытқа, мезгілге қатысты көмекші сөздерді қарастырамыз. Ескертетін жәйт: ағылшын тіліндегі уақытқа қатысты барлық prepositons қамтылмайды. Ең ... ... ... ... ... ... дегендерін өтеміз.
in -- уақытқа қатысты қолданылатын көмекші сөздердің бірі. Ол қазақ тіліндегі -да (-де, -та, -те), -ы (жыл-ы) ... ... ... ... ... береді. Кей кездері оған лайықты қазақша жалғау да болмайды. Мысалы: in October - ... (ай), in 1932 - 1932 ... in two week - екі ... in the morning - таңертең, in 90s - 90-шы жылдары.
Preposition
Use (қолданылуы)
Examples (мысалдар)
in
Months ... July, in ... in ... (жыл)
in 1985, in 1999, in 90s,
Seasons (мезгілдер)
in summer; in the summer of 69
Part of the day ... ... the morning, in the ... in the ... (уақыт ұзақтығы)
in a minute, in two weeks, in three months
on -- уақытқа қатысты қолданылатын көмекші сөздердің бірі. Ол апта ... ... ... ... т.б. ... ... бірге қолданылады. Мысалы:on Sunday - жексенбіде, on ... 11st. - 11-ші ... ... ... of week ... күндері)
on Friday; on Saturday,
Day/date (күн)
on 26th october; on that day, in ... holydays ... ... Good Day; on Easter Sunday, on my ... part of a special day ( ... ... бір ... the morning of October 15th
at -- бұл да бір уақытқа қатысты көмекші сөз. Бұл, ... ... ... ... мен ... ... уақытты айтқанда қолданылады. Мысалы: at 5 o'clock, at night.
Preposition
Use (қолданылуы)
Examples ... of day ... ... 6 o'clock, at 11.45 ... phrases ... ... the same time, at the moment, at present, at ... (мерекелер, мейрамдар)
at Christmas, at Easter
Part of the day ... ... night, at ... -- уақыттық көмекші сөз. Бастауыш деңгейді меңгерген адам білуі тиіс. Мағынасы: бұрын, ... Ago ... ... кез бен ... ... арасындағы уақытты білдіреді. Мысалы: five years ago - бес жыл ... 10 months ago - он ай ... ... long ago - ұзақ уақыт бұрын.
after -- уақыттық көмекші сөз. Бастауыш деңгейді ... адам ... ... ... соң, ... After сөзінен кейін үнемі уақытты білдіретін негізгі сөз келе ... ... after school, after jogging, after 6 ... do ... ... ... ... енді үйреніп келе жатқандардың біразында кездесетін қателік, олар үшін ... ... ... кейбір есте сақтар ескертпелер бар. Соларға тоқталайық.
do, does, did -- ... ... ... to ... түрлері
do, does -- to do көмекші етістігінің осы шақтағы түрі
did -- to do көмекші ... ... ... ... do ... ... үш ... кездеседі: do, does, did. Олардың әр қайсысының өздеріне тән ... ... бар, ... ... ... ... do етістігі туралы.
do + infinitiveto do етістігін қолданып сөйлем құраған кезде сөйлемнің негізгі етістігі ... ... ... ... жазылуында қате кетеді. to do етістігі келген сөйлемдегі негізгі етістік алғашқы формасында, яғни, ... ... ... Ал егер үшін ... ... алғашқы формасына -s жалғауын жалғасаңыз, онда сөйлеміңіз қате ... ... Does she speak Russian? -- Ол (қыз) ... ... ме?
Жоғарыда айтылғандар to do етістігінің өткен шақтағы түріне (did) де қатысты. Did-ті қолдана отырып та етістіктің алғашқы формасына -s ... ... ... ... Мысалы:| Did he play football yesterday? -- Ол ... кеше ... ... ... тілінің грамматикасы. ... ... of Place (1): in, on, at, above, below, over, ... ... ... (мекенге) және қозғалыс бағытына арналған көмекші сөздер бар. Олардың кейбірі ... ... да ... ... ... ... ... өткен уақытқа қатысты көмекші сөздерден in, on және at дегендері орынға қатысты да қолданылады.
in -- ... ... ... ... ... қала (ауыл), кітап, көлік, сурет, қағазға, теңіз-көлдерге қатысты қолданылатын көмекші сөз. Мағынасы қазақ тіліндегі "ішінде" дегенді білдіреді. Бірақ бұл ... ... ... ... аудармасы жоқ. Мысалдар:
in English
Қазақша
in the air
ауада, әуеде
in the ... ... the ... ... ... the sea ... (өзенде)
in the box
қорапта, қораптың ішінде
in Almaty
Алматыда
in the city
қалада
in Kazakhstan
Қазақстанда
in a park
саябақта
on -- бір ... ... бір ... ... бетінде, кей сөздерде ішінде екендігін білдіретін көмекші сөз. Көшеге, тегіс беті бар ... және ... ... мен теледидар (радиоға) қатысты қолданылады. Мысалы:
English
Қазақша
on the box (table)
қораптың (үстелдің) үстінде
on the 3rd floor
3-ші қабатта
on Main Street
орталық (басты) көшеде
on 2nd ... ... the ... ... the radio (TV)
радиода (теледидарда)
on the bus
автобуста
Ал бағытқа қатысты: оң жақта, сол жақта, алды да ... ... ... бірге қолданылады. Мысалы: on the right (оң жақта), on the left (сол жақта), straight on(алдында, ... -- бір ... ... бір ... ... бір ... ... маңында тұрғандығын сипаттағанда және концерт, кино секілді адам жиналатын жағдайларды сипаттағанда қолданылады. Мысалы: at ther corner ... at the bus stop ... at the concert ... ... the door
есікте, есіктің маңында
at the top of page
беттің жоғары жағында
at the meeting
кездесуде
at the conference
конференцияда
at the end of street
көшенің соңында
at the ... ... ... -- ... Above сөзінің синонимі -- over. Бірақ екеуінің екі ... ... ... ... де ... зат ... бір ... жоғары тұрған болса, және екі заттың арасында ашық орын (кеңістік) болса, онда above ... сөзі ... және ... ... да ... Мысалы:
The picture hangs above your bed -- Сурет сенің кереуетіңнің жоғарысында (үстінде) ... ... plane is above the clouds -- ... ... ... ... ... бұлттардан жоғары биіктікте ұшып келеді).
Three degrees above zero -- Үш градус нөлден жоғары.
below -- ... Below ... ... -- under. ... ... екі ... ... беретін кездері де болады. Below сөзі above сөзіне антоним болғандықтан түсіндірмесі толықтай керсінше болады. Мысалы:
The Karakiya Depression is located 132 m below sea level -- ... ... ... ... 132 метр ... ... ... is below zero -- Температура нөлден төмен.
over -- үсті, үстінде. Over сөзінің above сөзіне ... ... ... де бір ... ... ... орналасады. Above заттың үстіне тимей тұрған жағдайда, ал over тиіп тұрған жағдайда қолданылады. Мысалы:
Put your jacket over your shirt -- ... ... ... ... cat jumped over the wall -- ... ... ... секірді.
under -- асты, астында. Under көмекші сөзі over көмекші сөзіне антоним болғандықтан түсіндірмесі over-нің түсіндірмесіне толықтай кері ... ... cat is sleeping under the table -- ... ... ... ... жатыр.
I have found three apples under the apple tree -- Алма ағашының астынан үш алма ... ... ... ... ... Prepositions of Place (2): by, beside, next to, close to, near, in front of, ... beside, next to, close to, near, in front of, ... ... ... ... басы ... орынға (мекенге) қатысты көмекші сөздерді жалғастырамыз.
by -- қолданылу аясы өте кең көмекші сөздердің бірі. Бұл сабақта оның орынға, ... ... ... ... ... сөзі ... "жанында", "қасында", т.с.с. мағыналарды береді. Мысалы:
We live in a large cottage by the sea -- Біз ... ... ... ... ... ball is by the bed (the bed is by the window) -- Доп ... ... тұр (кереует терезенің жанында).
beside = by = next to
beside және next to ... ... ... by ... ... ... ... to -- бір заттың екінші бір заттың жақын маңында (қасында, жанында) бірақ нақты қай жағында ... ... ... ... үшін ... Екі ... арасында басқа да заттар болуы мүмкін. Ал by, beside, next to сөздері арасында ештеңе болмайтын кезде қолданылады. Мысалы:
Your house is close to the railway station -- ... ... ... темір жол станциясына (вокзалға) жақын маңда.
The school is close to the hospital -- Мектеп аурухананың жанында (өте ... ... = close ... ... ... ... тура close to ... сөзініңкіндей.
in front of -- "алдында (алдынғы жағында)" деген мағынаны беретін ... сөз. ... cat is sleeping in front of the chair -- ... ... ... ұйықтап жатыр.
I parked my car in front of the garage -- Мен ... ... ... қойдым (жайғастырдым).
behind -- "артында (арт жағында)", "бір заттан кейінгі жер" деген мағыналарды береді. behind көмекші сөзі in front of ... ... ... ... мағынада) болады. Мысалы:
Our school is behind the supermarket -- ... ... ... арт жағында (артында).
The car park is behind the big building -- Авто тұрақ үлкен ғимараттың ... (арт ... is the ... between "How do you do?" and "How are ... is the ... between "How do you do?" and "How are ... do you do?" мен "How are you?" ... ... ... тіліндегі сәлемдесулер ресми және бейресми болып екіге бөлінеді. Әдетте, бейресми сәлемдесулер мен амандық-саулық сұраулар көп қолданылады. Мысалы, Hi! How are you?, Fine, thanks, And you? ... ... ... ... "Good morning! How do you do?" деп ... ... ... іскер адамдардың арасында немесе алғаш танысқан адамдардың арасынқа қол алу арқылы іске асады. Бірақ өтеее сирек жағдайларда ... ... ... ... ... ... кездестіруге болады.
Егер сізге біреу "How do you do?" деп қолын созса, саспай "How do you do?" деп жауап ... Егер "Fine, thanks" ... ... қайтарсаңыз, онда қателескен боласыз. Себебі, How do you do? дегенде How do you do? деп жауап беру ғана ... ... of Place (3): between, ... inside, outside, ... of Place (3) сабағы орынға (мекенге) қатысты көмекші сөздердің соңғы сабағы болады. Бұған дейінгі сабақтыр мынадай болып еді:
Prepositions of Place (1): in, on, at, above, below, over, ... of Place (2): by, beside, next to, close to, near, in front of, ... -- ... ... ортасында. Екі заттың (зат есім) арасында тұрған заттың ... ... осы between ... ... ... ... house is between the hospital and the university -- Біздің үйіміз ... мен ... ... sitting between Aidos and Yerzhan -- Мен Айдос пен Ержан екеуінің ортасында отырмын.
opposite -- ... ... ... Екі зат ... ... ... ... сипаттау үшін қолданылады. Мысалы:
Our university is oppsite the central library -- Біздің университет орталық кітапхананың қарсы жағында ... ... ... -- ішінде, ішкі жағында. Бір заттың ішінде, ішкі жағында орыналасқан зат есімді сипаттаған қолданылады. Мысалы:
Is there anything inside the box? -- ... ... не ... put the money inside the wallet -- Ол ... ... ... ішіне) салды.
outside -- сыртында, сыртта. Бұның мағынасы inside-қа қарама-қарсы екені көрініп тұр. ... is waiting outside -- Ол ... ... ... left his muddy boots outside the door -- Асан лас ... ... ... ... ... -- ... ортасында. Топтың ішінде, заттардың (адамдардың) арасындағы зат есімді сипаттау үшін қолданылады. Мысалы:
His money will be divided among his children -- Оның ... ... ... ... like being among people -- Біз ... ортасында (арасында) болуды ұнатамыз.
English Grammar: Prepositions of Direction (down, up, from, to)
Ағылшын тілі грамматикасы. 30-сабақ
Бұл сабақтың тақырыбы: Prepositions of Direction, ... ... ... көмекші сөздер: down, up, from, to
down -- төмен ... ... ... ... ... дене биік, жоғары орыннан төмен орынға қарай ... down ... ... ... came down the hill -- Ол ... ... қарай түсті (келді).
My sister is coming down the stairs -- ... ... ... ... ... қарай түсіп келе жатыр.
up -- жоғары қарай, ... Бұл ... ... ... down ... мағынасына қарама-қарсы. Қозғалыстағы дене төменнен жоғарыға қарай бағытталғандаup көмекші сөзін қолданамыз. Мысалы:
He went up the hill -- Ол ... ... ... ... ... бұл ... "қырға" және "жоғарыға" деген сөздерді қатар қолдануға болмайтындықтан (екеуі бір мағынаны береді) ... ... ... алып ... ... ... ... қарай шығып кетті" деп айтуымызға да болады.
from -- қозғалыстың қандай орынан ... ... ... ... ... ... тікелей немесе жанама аудармасы жоқ, қолданыс аясы өте кең ... сөз. ... ... ... ... жағайда "жақтан" деген көмекші сөзді балама етіп алуымызға болады. Тағы шығыс септігінің (кімнен? неден? қайдан?) -нан ... -тан ... -дан ... ... зат ... жалғау арқылы сөйлемдегі from көмекші сөзінің орнын толтыруға болады. Мысалы:
Where is Anar from? -- Анар қай ... ... ... is from Aktau -- Ол -- ... (Ақтау жақтан).
to -- қозғалыстың қандай орынға (мекенге) бағытталғанын білдіреді. To-дың ... ... ... ... ... жоқ, ... аясы өте кең көмекші сөз. Дегенмен, бағытқа қатысты қолданылатын жағайда "жаққа" деген ... ... ... етіп ... ... Тағы барыс септігінің (кімге? неге? қайда?) -ға (-ге), -қа (-ке) жалғауларын зат есімге жалғау арқылы сөйлемдегі to ... ... ... толтыруға болады. Мысалы:
I'm going to Aktobe -- Мен Ақтобеге (Ақтөбе жаққа) ... ... you come to me? -- Сіз ... (менің үйіме) келе аласыз ба?
From мен to көмекші сөздеріне қатысты екі түрлі тұжырымдама:
* A) Бір ... ... ... ... ... ... From мен to көмекші сөздерінің мағыналары мен ... down және up ... ... ... антонимдер (мағыналары қарама-қарсы) ретінде қарастыруға болмайды. From мен to көмекші сөздері қозғалыстағы дененің шыққан жері мен ... ... ... ... ғана білдіреді. Яғни, бір жерден екінші жерге баруды түсіндіреді. Мысалы: From Almaty to Shymkent -- Алматыдан ... B) Бір ... ... ғана ... ... From мен to ... сөздерінің мағыналары мен бағыттары бір-біріне қарама-қарсы болып келеді. Себебі, қозғалыстағы дене бір ... ... сол ... ... ... (қайтады). Мысалы: I'm coming from Almaty -- Мен ... келе ... I'm going to Almaty -- Мен ... келе ... екі ... ... бағытына байланысты, жерге (орынға) байланысты from және to көмекші сөздерінің мағыналарының әр ... ... ... A ... ... B ... ... бағытта.
Модальді етістіктер (Modal verbs)
Модальді етістіктер деген түсінік қазақ тілінде мүлдем жоқ. Ал егер ... ... ... онда ... ... емес ... тілі ... болмағандықтан) түрде түсіндіреміз.
Модальді етістіктер -- сөйлемге қатысатын негізгі емес (көмекші есімдіктермен (do, does, did) ... ... ... ... ... мына ... ... (жақшада өткен шақтағы түрі): can (could), could, may (might), might, must (have to), have to, ought to, should, would, need ... ... ... ... ... ... болуы үшін, ол сөйлемде міндетті түрде негізгі етістік болуы тиіс. Мысалы: You can play (Сіз ... ... ... сөйлемге жауап ретінде тек модальді етістікті қолдануға болады. Мысалы: -- Can you speak English? -- Yes, I ... ... ... ... ... ... ... қосымша мағына беру үшін ғана қолданылады. Мысалы, бір ... ... ... салынғандығы, істей алатындығыңыз (мүмкіншіліктің болуы), істегеніңіз жөн болатындығы, әрекеттің ықтималдылығы жайлы қосымша мағына беру үшін ... ... ... етістіктерді қолдану ережері
Модальді етістіктерді қарапайым етістіктерге қатысты ережелерге сай қолдануға болмайды. Бұл ... ... ... ... ... келмейді, герундий және инфинитив түрінде (infinitive) кездестіре алмайсыз. Енді осы айтылғандарды мысалмен өрнектейік.
Модальді ... ... Осы ... ... ... бірдей түрде жазылады. Мысалы, can (әрекетті істеуге мүмкіншілік болу) модальді етістігін әдеттегі етістіктер ... ... ... ... соңына -s жалғауын жалғай алмаймыз. Немесе жекеше түрде басқаша, көпше түрде басқаша етіп қолданбаймыз.
Есімше (зат есім және сын есім болып ... ... ... ... ... ... ағылшынша Participle дейміз. Мысалы, most played game (көп ... ... ... "played" сөзі -- өткен шақтағы ... (past ... Can ... етістігін "canned" деп қолданбаймыз. Тіпті, одальді етістіктің олай қолданылуы қисынға келмейді, түсініксіз ... ... (Gerund) ... ... ... дегеніміз заттанған (зат есімнің роліндегі) етістік. Ағылшын ... ... -ing ... ... ... герундий жасалады. Мысалы: sleeping (ұйықтау), swimming (жүзу, малту). Swimming is the best for you to be healthy ... -- сіз үшін ... ... ... ... ең ... Бұл ... "swimming" нақ осы шақтағы "шомылып жатыр" деген мағынада емес. Қазақ тіліндегі "шомылу" сөзі етістік емес, зат есім ретінде ... тұр. ... ... ... жеткілікті болса, модальді етістіктің геріндий болмайтынына мысал келтірейік. Мысалы, бір әрекетті жасай алу ең дұрыс амал делік. Оны ... "Canning is the best" дей ... ... ... ... ... Canning сөзі ... тілінде "консервілеу" деген сөзбен сәйкес келеді. Бірақ тек жазылуы ғана (омонимдер)
Инфинитив түрінде келмейді. Инфинитив (Infinitive) дегеніміз етістіктің бастапқы формасы. Ол "to" ... ... да ... да ... ... "to" ... ... жазбаймыз. Мысалы: to can немесе to must.
Модальді етістіктердің әр қайсысына алдағы сабақтарымызда жеке-жеке тоқталып, олардың ... ... ... жазамыз.
Prepositions for, about, of
for -- көп мақсатта (көп мағынада) қолданылатын көмекші сөз (шылау). Бұл сабақта for ... ... ... ... ... ... бұл ... көп жағдайларға да қазақ тіліне тікелей аударылмайды. for -- үшін, барыс септігі+ арналған. "Біреу үшін", "бір зат ... ... ... ... ... ... present is for you -- Мына ... сіз үшін (сізге арналған). I go to the supermarket for a water -- Мен су (алу) үшін ... ... about -- ... (жайлы). Бұл көмекші сөз де көп мақсатта (көп мағынада) қолданылады. Мысалы: We are talking about a new film -- Біз жаңа ... ... ... ... What do you know about Abai? -- Абай ... не ... of (off ... шатастырмаңыз) -- қазақ тіліндегі ілік септігі жалғауларының (-ның (нің), -тың (тің), -дың (дің)) мағынасын беретін ... сөз. Of ... ... ... жоқ. Мысалы: Citizens of Kazakhstan -- Қазақстанның азаматтары. All of you -- ... ... Can you repair the roof of the house? -- Сіз ... ... ... аласыз ба? The picture of a mountain -- Таудың суреті.
Can модальді етістігі (modal ... ... can [кән, кэн]; ... ... can not ... ... немесе cannot; болымсыз түрінің қысқарған түрі: can't [кәнт, кант]
cannot пен con not ... еш ... жоқ. ... ... ... мағынасы бір.
Can модальді етістігі қазақшаға сөзбе-сөз аударылмайды. Мағыналық тұрғыдан қарастырсақ, бір істі, әрекетті істеуге мүмкіншіліктің болуын ... ... ... балама болу ғалайықты деп, "етістік + алу" деген грамматикалық формуланы ереже етуімізге болады. Мұндағы "етістік" дегеніміз етістіктің түбіріне -- а, -е, -и, ... ... ... Ал "алу" ... ... ... ... (аламын, аласың, алады, ...). Болымсыз түрінде "алу" көмекші етістігі "алмау" болып қолданылады. ... айта ... бара алу, келе алу, оқи ... can speak English -- Мен ... ... ... can not come -- Ол келе алмайды.
She is very shy. So she can not ask anything -- Ол ... ... -- ... Сондықтан ештеңе сұрай алмайды.
Can модальді етістігінің өткен шақтағы нұсқасы: could [куд] (could not, couldn't [куднт])
When I was ... could not ride a bicycle -- Мен бес ... (бес ... ... велосипед тебе алмадым.
Could I use your computer to surf Internet? -- Мен ... ... ... кіру ... ... үшін ... ... ба?
Can модальді етістігінің "could" нұсқасы сыпайылық түрдегі сөйлемдер мен шартты ... ... ... де ... модальді етістігі
May [meı] -- ықтималдылықты (болуы мүмкін), рұқсат сұрауды немесе рұқсат беруді білдіретін модальді етістік. ... ... may және might ... де ... ... ... (ықтималдылық)
-- Where is Doszhan? (Досжан қайда?)
-- He may be in the garden (Мүмкін, ол бақшада болар)
Request permission (рұқсат ... I come in? ... ... ... I use your towel? ... ... ... бола ма?)
Give permission (рұқсат беру)
Yes, you may come in (Иә, ... ... ... ... you may not use it. I give you another one (Жоқ, он ... ... ... басқа біреуін беремін).
May модальді етістігінің өте сыпайы түрі: Might [maıt]
Might модальді етістігін May-дің ... ... де ... ... ... ... біреуге ұсыныс жасағанда, шартты сөйлемдерде Might қолданылады. Might модальді етістігінің ... ... might not, mightn't ... socks might be in the bathroom ... ... жуынатын (вана) бөлмеде болуы мүмкін).
Might I borrow your mobile phone? (Мен сіздің ұялы телефоныңызды ала тұрсам бола ма?).Your parents might visit me next week ... ... ... ... ... келе алады) ұсыныс ретінде
Must модальді етістігі
Must [mʌst] модальді етістігі жүктелген міндетті, тыйым салынған немесе қатаң түрде ... ... ... ... ... ... ... Must етістігінің болымсыз түрі: mus not [mʌsnt].
Ескерту! must модальді етістігі өткен шақты қолданылмайды. Оның орнына баламалы тіркестер ... ... have to, allowed ... модальді етістігіне мысалдар:
This must be the right answer! -- Бұл дұрыс жауап болуы тиіс.
Students must pass an entrance ... -- ... ... ... өтулері керек.
Erbol, you must not play in the street! -- Ербол, сен көшеде ойнамауға тиіссің.
I must play football -- Мен ... ... ... (міндеттімін).
He must work hard if he wants to pass his exam -- Ол ... ... ... ... ... ... ... тілі грамматикасы. 25-сабақ: A little/a few and little/few
Тақырыптың жазылуы қандай түсініксіз болса, сабақ та солай түсініксіз тақырып төңірегінде болмақ. Түсініксіз ... ... ... екен ... ой ... ... ... осы сабақты оқып отырып түсінесіз, бірақ үйренгеніңізді қолданбасаңыз қайтадан түсінбей қаласыз. Назар салып қараңыз, a little мен little ... ... ... ... тек ... A few мен few ... де сол ... little and a few
A little және a few сөздерінің мағынасы ... "аз, ... және ... ... бідіреді. Бірақ қолданылу ерекшеліктері аздап басқаша. Болымды сөйлемдерде қолданылады. A little және a few сөздерінен ... ... ... зат есімдер көпше түрде болады, ал саналмайтын зат есімдер негізгі формасында болады. Саналмайтын зат есімдердің кейбірінің ... ... ... ... ... ... су. Су ... оның мөлшері көп).
A little дегенді саналмайтын зат есімдермен (uncountable nouns) бірге болымды сөйлемдерде (мағыналық жағынан да болымды сөйлем) қолданамыз. Мысалы: a little milk - ... аз сүт, a little honey - ... бал, a little money - ... ақша. 3 money (қате) - a little money (дұрыс).
A few-дің де ... ... ... ... ... Бірақ a little секілдісаналмайтын емес, керсіне, саналатын заттармен қолданылады. Мысалы: 3 friends - a few friends ... дос), a few dogs ... ит, ... ит ... көп ... a few apples ... алма).
Little and few
A little != little (a few != few). ... ... ... A ... ... little және few ... мағынасы "аз, шектеулі мөлшерде аз" және "мүлдем аз", "небары бірнеше, бар болғаны бірнеше-ақ" дегендей мағыналарға сай келеді. Көбінде, болымсыз ... ... ... ... ... Төмендегі мысалдарға мұқият қараңыз. Айырмашылықтарын барынша есте сақтауға тырысыңыз.
Мысалы:
We need a little money -- ... ... ақша ... need little money -- ... аз -- ақ (аз ... ақша ... few friends visited me -- ... досым қонаққа келді.
Few friends visited me -- Небары ... -- ақ ... ... келді.
Күнделікті өмірде Little and few сөздері қолданыла бермейді. ... ... ... қате болып саналмайды. Олар ресми түрдегі сөздер қатарына ... ... ... much/many сөздерін қолдану тиімдірек. Мысалы:
I need little money = I don't need much money.
Few friends visited me = Not many friends visited ... ... of Time (in, on, at, ago, ... -- ... ... ... сөз -- ... мүшесі болып, оның мағынасына өз үлесін қосатын, бірақ жеке тұрғанда ешқандай грамматикалық мағынасы жоқ сөз, көмекші сөз.
Грамматикалық мағынасы ... да ... ... ... ... аудармасы бола бермейді. Мысалы, on Sunday -- жексенбіде (жексенбі күні), in box -- қорапта (қораптың ... ... ... ... уақытқа, мезгілге қатысты көмекші сөздерді қарастырамыз. Ескертетін ... ... ... ... қатысты барлық prepositons қамтылмайды. Ең негізгі деген, ... ... ... ... ... ... -- уақытқа қатысты қолданылатын көмекші сөздердің бірі. Ол қазақ тіліндегі -да (-де, -та, -те), -ы ... ... ... сияқты сөйлемге мағына береді. Кей кездері оған лайықты қазақша жалғау да болмайды. Мысалы: in October - ... (ай), in 1932 - 1932 ... in two week - екі ... in the morning - таңертең, in 90s - 90-шы ... ... ... (айлар)
in July, in September, in February
Year (жыл)
in 1985, in 1999, in ... ... summer; in the summer of ... of the day ... бөліктері)
in the morning, in the afternoon, in the evening
Duration (уақыт ұзақтығы)
in a minute, in two weeks, in three ... -- ... ... ... ... сөздердің бірі. Ол апта күндерімен, күндермен (даталармен) және, т.б. уақыттық ... ... ... Мысалы: on Sunday - жексенбіде, on september 11st. - 11-ші қыркүйекте.
Preposition
Use (қолданылуы)
Examples (мысалдар)
on
Days of week ... ... Friday; on ... ... 26th october; on that day, in ... holydays (арнайы мерекелер)
on Good Day; on Easter Sunday, on my Birthday
a part of a special day ( ерекше күннің бір ... the morning of October ... -- бұл да бір ... ... ... сөз. Бұл, көбінде, қалыптасып кеткен тіркестер мен сағатқа қатысты уақытты айтқанда қолданылады. Мысалы: at 5 o'clock, at night.
Preposition
Use (қолданылуы)
Examples ... of day ... ... 6 o'clock, at 11.45 (11:45)
fixed phrases (қалыптасқан тіркестер)
at the same time, at the moment, at present, at ... ... ... ... at ... of the day ... бөліктері)
at night, at midnight,
ago -- уақыттық көмекші сөз. Бастауыш деңгейді меңгерген адам білуі тиіс. Мағынасы: бұрын, алдын.Ago ... ... кез бен ... ... ... ... білдіреді. Мысалы: five years ago - бес жыл бұрын, 10 months ago - он ай ... ... long ago - ұзақ ... ... -- ... ... сөз. Бастауыш деңгейді меңгерген адам білуі тиіс. Мағынасы: соң, кейін. After ... ... ... ... білдіретін негізгі сөз келе бермейді. Мысалы: after school, after jogging, after 6 o'clock.
Ағылшын тілінің грамматикасы. ... ... of Place (1): in, on, at, above, below, over, ... ... ... ... және қозғалыс бағытына арналған көмекші сөздер бар. Олардың ... ... ... да ... ... осының алдындағы сабақта өткен уақытқа қатысты көмекші ... in, on және at ... ... ... да ... -- ... ... ғимараттың түрлері, көше, қала (ауыл), кітап, көлік, сурет, қағазға, теңіз-көлдерге қатысты қолданылатын көмекші сөз. ... ... ... "ішінде" дегенді білдіреді. Бірақ бұл сөзбе-сөз аудармасы емес. Қазақша аудармасы жоқ. Мысалдар:
in English
Қазақша
in the air
ауада, ... the ... ... the ... ... кітапта
in the sea (river)
теңізде (өзенде)
in the box
қорапта, қораптың ішінде
in Almaty
Алматыда
in the city
қалада
in Kazakhstan
Қазақстанда
in a park
саябақта
on -- бір заттың ... бір ... ... ... кей сөздерде ішінде екендігін білдіретін көмекші сөз. Көшеге, тегіс беті бар заттарға және қоғамдық көліктер мен теледидар (радиоға) ... ... ... the box ... (үстелдің) үстінде
on the 3rd floor
3-ші қабатта
on Main Street
орталық (басты) көшеде
on 2nd Avenue
екінші даңғылда
on the ... ... the radio ... (теледидарда)
on the bus
автобуста
Ал бағытқа қатысты: оң жақта, сол жақта, алды да деген сияқты сөздермен бірге қолданылады. Мысалы: on the right (оң ... on the left (сол ... straight on ... ... -- бір ... ... бір ... жерде, бір заттың айналасында, маңында тұрғандығын сипаттағанда және концерт, кино секілді адам жиналатын ... ... ... ... at ther corner ... at the bus stop ... at the concert (концертте)...
in English
Қазақша
at the door
есікте, есіктің маңында
at the top of ... ... ... the ... the ... the end of street
көшенің соңында
at the cinema
кинотеатрда
`
Осылай қалыптасқан тіркестер.
above -- жоғары. Above сөзінің синонимі -- over. ... ... екі ... ... ... ... де болады.
Бір зат екінші бір заттан жоғары тұрған болса, және екі заттың арасында ашық орын ... ... онда above ... сөзі ... және ... айтқанда да қолданылады. Мысалы:
The picture hangs above your bed -- Сурет сенің кереуетіңнің жоғарысында (үстінде) ілініп тұр.
Our plane is above the clouds -- ... ... ... ... (яғни, бұлттардан жоғары биіктікте ұшып келеді).
Three degrees above zero -- Үш ... ... ... -- ... Below ... ... -- under. Бірақ екеуінің екі бөлек түсінік беретін ... де ... Below сөзі above ... ... болғандықтан түсіндірмесі толықтай керсінше болады. Мысалы:
The Karakiya ... is located 132 m below sea level -- ... ... ... ... 132 метр ... ... Temperature is below zero -- Температура нөлден төмен.
over -- үсті, үстінде. Over ... above ... ... ... ... де бір ... жоғарғы жағында орналасады. Above заттың үстіне тимей тұрған жағдайда, ал over тиіп тұрған жағдайда қолданылады. Мысалы:
Put your jacket over your shirt -- ... ... ... ... cat jumped over the wall -- ... қабырғаның үстінен секірді.
under -- асты, астында. Under көмекші сөзі over көмекші сөзіне антоним ... ... ... ... ... кері ... ... cat is sleeping under the table -- Мысық үстелдің астында ұйықтап жатыр.
I have found three apples under the apple tree -- Алма ... ... үш алма ... алдым.
Ағылшын тілінің грамматикасы. 28-сабақ: Prepositions of Place (2): by, beside, next to, close to, near, in front of, ... beside, next to, close to, near, in front of, ... ... ... ... басы ... орынға (мекенге) қатысты көмекші сөздерді жалғастырамыз.
by -- қолданылу аясы өте кең көмекші сөздердің бірі. Бұл ... оның ... ... қатысты қызметін қарастырамыз.
by көмекші сөзі "маңында", "жанында", "қасында", т.с.с. мағыналарды береді. Мысалы:
We live in a large cottage by the sea -- Біз ... ... ... ... тұрамыз.
The ball is by the bed (the bed is by the window) -- Доп кереуеттің жанында тұр ... ... ... = by = next ... және next to ... ... мағыналары by көмекші сөзінің мағынасымен пара-пар.
close to -- бір ... ... бір ... жақын маңында (қасында, жанында) бірақ нақты қай жағында тұрғаны белгісіз ... ... үшін ... Екі ... ... басқа да заттар болуы мүмкін. Ал by, beside, next to ... ... ... ... ... ... ... house is close to the railway station -- Сендердің (сіздердің) үйлерің(із) темір жол ... ... ... маңда.
The school is close to the hospital -- ... ... ... (өте ... ... = close ... ... сөзінің мағынасы тура close to көмекші сөзініңкіндей.
in front of -- ... ... ... ... ... ... көмекші сөз. Мысалы:
The cat is sleeping in front of the chair -- Мысық орындықтың алдында ұйықтап жатыр.
I parked my car in front of the garage -- Мен ... ... ... қойдым (жайғастырдым).
behind -- "артында (арт ... "бір ... ... жер" ... мағыналарды береді. behind көмекші сөзі in front of көмекші сөзінің антонимі (қарама-қарсы мағынада) болады. ... school is behind the ... -- ... ... ... арт ... (артында).
The car park is behind the big building -- Авто ... ... ... ... (арт ... is the difference between "How do you do?" and "How are ... is the ... between "How do you do?" and "How are ... do you do?" мен "How are you?" ... ... қандай?
Ағылшын тіліндегі сәлемдесулер ресми және бейресми болып екіге бөлінеді. Әдетте, бейресми сәлемдесулер мен амандық-саулық сұраулар көп ... ... Hi! How are you?, Fine, thanks, And you? ... ... ... ... "Good morning! How do you do?" деп айтамыз. Ресми сәлемдесулер іскер ... ... ... ... ... ... ... қол алу арқылы іске асады. Бірақ өтеее сирек жағдайларда болады. Жастардың арасынан бұлай амандасатындарын сирек кездестіруге болады.
Егер сізге ... "How do you do?" деп ... ... ... "How do you do?" деп ... ... Егер "Fine, thanks" деген жауап қайтарсаңыз, онда қателескен боласыз. Себебі, How do you do? дегенде How do you do? деп ... беру ғана ... ... ... Өйткені ол тіркестің мағынасы "Сәлем" дегенге келеді.
Prepositions of Place (3): between, opposite, inside, outside, ... of Place (3) ... ... (мекенге) қатысты көмекші сөздердің соңғы сабағы болады. Бұған дейінгі ... ... ... ... of Place (1): in, on, at, above, below, over, under
Prepositions of Place (2): by, beside, next to, close to, near, in front of, ... -- ... ... ... Екі ... (зат ... арасында тұрған заттың орнын сипаттағанда осы between көмекші сөзін пайдаланамыз. ... house is between the hospital and the ... -- ... үйіміз аурухана мен университеттің арасында.
I'm sitting between Aidos and Yerzhan -- Мен Айдос пен Ержан екеуінің ортасында ... -- ... ... ... Екі зат есімнің бір-бірлеріне бетпе-бет орыналасқанын сипаттау үшін қолданылады. Мысалы:
Our university is oppsite the central library -- ... ... ... ... ... ... (екеуі бетпе-бет орыналасқан).
inside -- ішінде, ішкі жағында. Бір заттың ішінде, ішкі ... ... зат ... ... ... ... there anything inside the box? -- Қораптың ішінде не ... put the money inside the wallet -- Ол ... ... (әмиянның ішіне) салды.
outside -- сыртында, сыртта. Бұның мағынасы inside-қа қарама-қарсы екені ... тұр. ... is waiting outside -- Ол ... ... ... left his muddy boots outside the door -- Асан лас ... ... есіктің сыртында қалдырды.
among -- арасында, ортасында. ... ... ... ... ... зат ... сипаттау үшін қолданылады. Мысалы:
His money will be divided among his children -- Оның ... ... ... ... like being among people -- Біз ... ... ... болуды ұнатамыз.
English Grammar: Prepositions of Direction (down, up, from, to)
Ағылшын тілі ... ... ... ... ... of ... ... бағыт-бағдарға қатысты көмекші сөздер:down, up, from, to
down -- төмен қарай, төменге қарай, төменге. Қозғалыстағы дене биік, жоғары орыннан ... ... ... ... down ... ... Мысалы:
He came down the hill -- Ол ... ... ... түсті (келді).
My sister is coming down the stairs -- ... ... ... ... төменге қарай түсіп келе жатыр.
up -- ... ... ... Бұл ... мағынасы жоғарыдағы down сөзінің мағынасына қарама-қарсы. Қозғалыстағы дене төменнен жоғарыға қарай бағытталғанда up ... ... ... ... went up the hill -- Ол ... ... ... ... тілінде бұл мысалдағы "қырға" және "жоғарыға" деген сөздерді қатар қолдануға болмайтындықтан (екеуі бір мағынаны береді) "жоғарыға" деген сөзді алып ... ... ... ... ... ... кетті" деп айтуымызға да болады.
from -- қозғалыстың қандай орынан (мекеннен) бастау алғандығын білдіреді. From-ның ... ... ... ... ... жоқ, ... аясы өте кең ... сөз. Дегенмен, бағытқа қатысты қолданылатын жағайда "жақтан" деген көмекші сөзді балама етіп алуымызға болады. Тағы шығыс септігінің (кімнен? неден? ... -нан ... -тан ... -дан ... ... зат ... жалғау арқылы сөйлемдегі from көмекші сөзінің орнын толтыруға болады. Мысалы:
Where is Anar from? -- Анар қай ... ... ... is from Aktau -- Ол -- ... ... ... -- қозғалыстың қандай орынға (мекенге) бағытталғанын білдіреді. To-дың қазақша тікелей немесе жанама аудармасы жоқ, қолданыс аясы өте кең ... сөз. ... ... қатысты қолданылатын жағайда "жаққа" деген көмекші сөзді балама етіп алуымызға болады. Тағы барыс ... ... ... ... -ға (-ге), -қа (-ке) ... зат ... ... арқылы сөйлемдегі to көмекші сөзінің орнын толтыруға болады. Мысалы:
I'm going to Aktobe -- Мен Ақтобеге (Ақтөбе ... ... ... you come to me? -- Сіз ... (менің үйіме) келе аласыз ба?
From мен to көмекші сөздеріне қатысты екі түрлі тұжырымдама:
* A) Бір жерден екінші жерге қарай бағытталған ... From мен to ... ... ... мен ... down және up ... ... секілді антонимдер (мағыналары қарама-қарсы) ретінде қарастыруға болмайды. From мен to ... ... ... дененің шыққан жері мен баратын жерін бағыт арқылы ғана білдіреді. Яғни, бір жерден екінші ... ... ... ... From Almaty to Shymkent -- ... ... B) Бір жерге (орынға) ғана қатысты қозғалыс: From мен to ... ... ... мен ... бір-біріне қарама-қарсы болып келеді. Себебі, қозғалыстағы дене бір жерден шығып, сол ... ... ... ... ... I'm coming from Almaty -- Мен Алматыдан келе жатырмын; I'm going to Almaty -- Мен ... келе ... екі ... қозғалыстың бағытына байланысты, жерге (орынға) байланысты from және to көмекші сөздерінің мағыналарының әр түрлі ... ... A ... ... B нұсқасында қарама-қарсы бағытта.
Модальді етістіктер (Modal verbs)
Модальді етістіктер ... ... ... ... ... жоқ. Ал егер ... тілінде болмаса, онда оларды грамматикалық емес (қазақ тілі грамматикасында болмағандықтан) түрде түсіндіреміз.
Модальді етістіктер -- ... ... ... емес (көмекші есімдіктермен (do, does, did) шатастырмаңыз) етістіктердің ... ... ... мына етістіктер жатады (жақшада өткен шақтағы түрі): can (could), could, may (might), might, must (have to), have to, ought to, should, would, need ... ... ... ... ... толық болуы үшін, ол сөйлемде міндетті түрде негізгі етістік болуы тиіс. Мысалы: You can play (Сіз ... ... ... ... ... ретінде тек модальді етістікті қолдануға болады. Мысалы: -- Can you speak English? -- Yes, I ... ... ... ... ... ... болмағандық қосымша мағына беру үшін ғана қолданылады. Мысалы, бір әрекетті істеуге тыйым салынғандығы, істей ... ... ... ... жөн ... ... ... жайлы қосымша мағына беру үшін модальді етістіктер қолданылады.
Модальді ... ... ... етістіктерді қарапайым етістіктерге қатысты ережелерге сай қолдануға болмайды. Бұл топтағы етістіктер жіктелмейді, есімше түрінде келмейді, герундий және инфинитив ... ... ... ... Енді осы айтылғандарды мысалмен өрнектейік.
Модальді етістіктер жіктелмейді. Осы шақта барлық есімдіктермен ... ... ... ... (әрекетті істеуге мүмкіншілік болу) модальді етістігін әдеттегі етістіктер секілді үшінші жақта етістіктің соңына -s жалғауын ... ... ... ... түрде басқаша, көпше түрде басқаша етіп қолданбаймыз.
Есімше (зат есім және сын есім болып келетін етістіктің ... ... ... Есімшені ағылшынша Participle дейміз. Мысалы, most played game (көп ойналған ойын) тіркесіндегі "played" сөзі -- ... ... ... (past ... Can ... ... "canned" деп ... Тіпті, одальді етістіктің олай қолданылуы қисынға келмейді, түсініксіз тіркес шығады.
Герундий (Gerund) түрінде келмейді. ... ... ... (зат ... ... етістік. Ағылшын тілінде етістікке -ing жалғауы жалғану арқылы герундий жасалады. Мысалы: sleeping (ұйықтау), swimming ... ... Swimming is the best for you to be healthy ... -- сіз үшін ... ... ... ... ең жақсысы). Бұл мысалдағы "swimming" нақ осы шақтағы "шомылып жатыр" деген мағынада емес. Қазақ тіліндегі "шомылу" сөзі ... ... зат есім ... ... тұр. ... ауқымды.
Жоғарыда түсіндіргеніміз жеткілікті болса, модальді етістіктің геріндий болмайтынына мысал келтірейік. Мысалы, бір ... ... алу ең ... амал делік. Оны ағылшынша "Canning is the best" дей алмаймыз. Мұндай ереже грамматикада жоқ.
Ескерту! Canning сөзі ағылшын тілінде ... ... ... ... ... Бірақ тек жазылуы ғана (омонимдер)
Инфинитив түрінде келмейді. Инфинитив (Infinitive) дегеніміз етістіктің бастапқы формасы. Ол "to" ... ... да ... да ... ... "to" қосымшасымен бірге жазбаймыз. Мысалы: to can немесе to must.
Модальді етістіктердің әр қайсысына алдағы сабақтарымызда жеке-жеке тоқталып, олардың арасындағы ... ... ... for, about, ... -- көп мақсатта (көп мағынада) қолданылатын көмекші сөз (шылау). Бұл ... for ... ... ... ... ... ... бұл шылау көп жағдайларға да қазақ тіліне тікелей аударылмайды. for -- ... ... ... ... ... үшін", "бір зат үшін" деген типтегі тіркестерде қолданылады. ... This present is for you -- Мына ... сіз үшін ... ... I go to the ... for a water -- Мен су (алу) үшін ... ... about -- туралы (жайлы). Бұл көмекші сөз де көп мақсатта (көп ... ... ... We are talking about a new film -- Біз жаңа фильм туралы ... ... What do you know about Abai? -- Абай ... не ... of (off ... ... -- қазақ тіліндегі ілік септігі жалғауларының (-ның (нің), -тың (тің), -дың ... ... ... ... сөз. Of ... ... аудармасы жоқ. Мысалы: Citizens of Kazakhstan -- Қазақстанның азаматтары. All of you -- ... ... Can you repair the roof of the house? -- Сіз ... ... ... ... ба? The picture of a mountain -- ... суреті.
Can модальді етістігі (modal verb)
Болымды түрі: can [кән, кэн]; болымсыз түрі: can not ... ... ... cannot; ... ... ... түрі: can't [кәнт, кант]
cannot пен con not екеуінің еш айырмашылығы жоқ. ... ... ... мағынасы бір.
Can модальді етістігі қазақшаға сөзбе-сөз аударылмайды. Мағыналық тұрғыдан қарастырсақ, бір істі, әрекетті істеуге ... ... ... Қазақ тілінде балама болу ғалайықты деп, "етістік + алу" деген грамматикалық формуланы ереже етуімізге ... ... ... ... ... ... -- а, -- е, -- и, -- й ... жалғанған нұсқасы. Ал "алу" дегеніміз көмекші етісік, жіктеледі (аламын, аласың, алады, ...). Болымсыз түрінде "алу" көмекші ... ... ... ... ... айта ... бара алу, келе алу, оқи алу
I can speak English -- Мен ... ... ... can not come -- Ол келе ... is very shy. So she can not ask anything -- Ол (жынысы: әйел) -- ұялшақ. Сондықтан ... ... ... ... ... шақтағы нұсқасы: could [куд] (could not, couldn't ... I was ... could not ride a bicycle -- Мен бес ... (бес жаста болғанда) велосипед тебеалмадым.
Could I use your computer to surf Internet? -- Мен ... ... ... кіру ... ... үшін ... ... ба?
Can модальді етістігінің "could" нұсқасы сыпайылық түрдегі сөйлемдер мен шартты сөйлемдерде (Conditional ... де ... ... ... [meı] -- ықтималдылықты (болуы мүмкін), рұқсат ... ... ... беруді білдіретін модальді етістік. Өткен шақта may және might ... де ... ... ... ... Where is Doszhan? ... қайда?)
-- He may be in the garden (Мүмкін, ол бақшада болар)
Request permission (рұқсат сұрау)
May I come in? ... ... ... I use your towel? ... сүлгіңізді пайдалануыма бола ма?)
Give permission (рұқсат беру)
Yes, you may come in (Иә, кіруіңе болады ... ... you may not use it. I give you another one (Жоқ, он ... болмайды. Қазір басқа біреуін беремін).
May модальді етістігінің өте сыпайы түрі: Might ... ... ... ... ... ... де қолдана беруге болады. Сондай-ақ, біреуге ұсыныс ... ... ... Might ... Might модальді етістігінің болымсыз түрі: might not, mightn't [maıtnt]
Examples:
Your socks might be in the bathroom ... ... ... ... ... ... мүмкін).
Might I borrow your mobile phone? (Мен сіздің ұялы телефоныңызды ала тұрсам бола ма?).Your parents might visit me next week ... ... ... ... ... келе алады) ұсыныс ретінде
Must модальді етістігі
Must [mʌst] модальді етістігі жүктелген міндетті, тыйым салынған немесе қатаң түрде бекітілген нұсқауды, бұйрықты ... ... ... ... Must етістігінің болымсыз түрі: mus not [mʌsnt].
Ескерту! must модальді етістігі өткен шақты қолданылмайды. Оның орнына баламалы тіркестер қолданылады. ... have to, allowed ... ... ... ... must be the right answer! -- Бұл ... ... болуы тиіс.
Students must pass an entrance examination -- ... ... ... өтулері керек.
Erbol, you must not play in the street! -- Ербол, сен көшеде ойнамауға тиіссің.
I must play football -- Мен ... ... ... (міндеттімін).
He must work

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Герундийдің көркем әдебиетте қолданылу ерекшеліктері және аударылу жолдары9 бет
Қазақ тіліндегі рай категориясы6 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Аударманың грамматикалық ерекшеліктері30 бет
Ағылшын тілінің морфологиясын синтаксистік негізде оқыту әдістемесінің негіздері56 бет
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Ағылшын тіліндегі сын есім туралы жалпы түсінік19 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Ағылшын әдебиеті9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь