Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері. Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы

1 Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.
2 Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері.
3 Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы
Қоғамдық сананың айрықша саласы-өнер; өнердің жалпы адамзат мәдениетінен алатын орны өзгеше, адамдардың парасат дүниесінде атқаратын қызметі орасан. Өнердің бірнешеу құралы-бояу, әншінің құралы-үн, бишінің құралы-қимыл болса, әдебиетішінің құлаы-тіл. Демек, әдебиет-сөз өнері.
Өнердің ішіндегі ең бір қадірлі де қасиетті-көркем әдебиет.
Бейнелеу, сәулет, мүсін өнерлері нақты, затты болғанымен жансыз, қимылсыз, ал әдебит кез келген шындықты қимыл, қозғалыс үстінде құбылтып, құлпыртып көрсете алады. Дәл осы тұрғыдан алғанда, сөз өнерін-бас өнердің бас, «өнер атаулының ең қиыны және күрделілісі» (Бальзак), «ең жоғары түрі» (Белинский) десек, халқымыздың «өнер алды-қызыл тіл» деген қағидасы да соны растайды.
Әдебиет адамға өмірді танытып қана қоймайды, солардың өмірге көзқарасын қалыптастырады, мінез-құлқына, тұрмыс-тіршілігіне ықпал етеді.
Әдеби шығарма адамның бүкіл ой-қиялын, сыр-мінезін түгел баурайды: қуантады, сүйіндіреді, таңдантады, күйіндіреді, жылатады, күлдіреді…Қысқасы, адамның көңіл-күйінде сан сапа құбылыстартуғызып, із қалдырады. Бұл әдеби шығарманың, яғни көркем әдебиеттің эстетикалық әсері, оның таным, тәрбие тарапындағы мәні де осыған негізделген
Кітап және симфония, сурет немесе, мүсін не туралы деген сұрақтың жауабы бір-ақ: адам туралы, адамның әсемдігі мен асыл қасиеттері туралы адам рухының керемет күші мен қасиеті жайлы… Өнер дүниесінің (туындысының) бәріне ортақ мазмұн-адамның ойы, арманы, құштарлығы, мұраты; өнер туындысының қай түрі болсын, әрқайсысы өз тілінде өмірдегі, қоғамдағы адам тіршілігінің мәні мен мағынасын паш етеді.
Адам тағдыры-жазушы үшін шығарма арқауы ғана емес, өмірді тунадың өзгеше тәсілі.
Болмыстың көркем көрінісі мен адамды нақты қимыл-әрекет үстіндегі жанды бейнелеу-тек сөз өнерүінің ғана еншісі. Бейнелеу құралы-тіл. Тіл арқылы сөзбен сурет жасалады, яғнио кез келген көркем шығарманың тілсіз өрілуі мүмкін емес.
Көркем әдебиеті тілі-әдеби тілдің ауқымында жасалғанымен, ұғымдық аясы одан әлдеқайда кең. Бұл-оның шығармашылық қызметінен, образды бейнелеуші, кейіпкерді мінездеуші сипатынан туындайды. Өзінің осы ерекшелігіне орай көркем әдебиет тілі екінші және басты ерекшелікке-жалпы халықтық тілдің барлық қабаттарын (диалектілерді, жаргондарды, кәсіби сөздерді) керегінде қамтитын синтетикалық тұрпатқа ие болады.
1.Ғаббасов С. Тарих қазақ жайынан. // Айқап, 1915, №9, Б.128-129.
2.Сәтбаева Ш. Әдеби байланыстар. –Алматы: Жазушы, 1974. -216 б.
3.Қазақ Ұлттық энциклопедиясы
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым минстрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ы: ... ... ... ерекшелігі және мәндері.Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби ... және оның ... мен ... ... ... Құрмамбаева Қ.С.
Тобы: ФИ-311
Семей 2015ж.
Көркем әдебиет
Қоғамдық сананың айрықша саласы-өнер; өнердің жалпы адамзат мәдениетінен алатын орны өзгеше, адамдардың парасат дүниесінде ... ... ... ... ... ... ... құралы-үн, бишінің құралы-қимыл болса, әдебиетішінің құлаы-тіл. Демек, әдебиет-сөз өнері.
Өнердің ішіндегі ең бір қадірлі де қасиетті-көркем әдебиет.
Бейнелеу, сәулет, мүсін өнерлері нақты, ... ... ... ... ал ... кез ... ... қимыл, қозғалыс үстінде құбылтып, құлпыртып көрсете алады. Дәл осы тұрғыдан алғанда, сөз өнерін-бас өнердің бас, (Бальзак), ... ... ... ... қағидасы да соны растайды.
Әдебиет адамға өмірді танытып қана қоймайды, солардың өмірге көзқарасын қалыптастырады, мінез-құлқына, тұрмыс-тіршілігіне ықпал етеді.
Әдеби ... ... ... ой-қиялын, сыр-мінезін түгел баурайды: қуантады, сүйіндіреді, таңдантады, күйіндіреді, жылатады, күлдіреді...Қысқасы, ... ... сан сапа ... із ... Бұл ... ... яғни ... әдебиеттің эстетикалық әсері, оның таным, тәрбие тарапындағы мәні де осыған негізделген
Кітап және симфония, сурет немесе, мүсін не ... ... ... жауабы бір-ақ: адам туралы, адамның әсемдігі мен асыл қасиеттері туралы адам рухының керемет күші мен ... ... Өнер ... (туындысының) бәріне ортақ мазмұн-адамның ойы, арманы, құштарлығы, мұраты; өнер ... қай түрі ... ... өз тілінде өмірдегі, қоғамдағы адам тіршілігінің мәні мен мағынасын паш етеді.
Адам тағдыры-жазушы үшін шығарма арқауы ғана ... ... ... ... ... ... ... мен адамды нақты қимыл-әрекет үстіндегі жанды бейнелеу-тек сөз өнерүінің ғана еншісі. Бейнелеу құралы-тіл. Тіл арқылы сөзбен сурет ... ... кез ... ... шығарманың тілсіз өрілуі мүмкін емес.
Көркем әдебиеті тілі-әдеби тілдің ауқымында жасалғанымен, ұғымдық аясы одан әлдеқайда кең. Бұл-оның шығармашылық қызметінен, образды ... ... ... ... ... ... осы ерекшелігіне орай көркем әдебиет тілі екінші және басты ерекшелікке-жалпы халықтық ... ... ... ... ... ... ... керегінде қамтитын синтетикалық тұрпатқа ие болады.
Көркем әдебиеттің тілі-тіл ... ... ... ғана ... ... ... өзгерістердің, әлеуметтік психологияның да тарихы. Өйткені жалпы ұлттық тіл мәдениеті ... ... әр ... әдебиетінде сол әдебиетті тудырған уақыт ерекшеліктері өзіне тән сөз саптау стилі арқылы таңбаланады.
Әдебиеттің пәні-адамның өмірі, қоғамдық қарым-қатынастар мен алуан ... ... ... құбылыстар, өз мінез-бітімімен дараланып көрінетін жеке адамдардың тағдыры. ... ... ... сан қилы ... ... қақтығыс пен күресті бейнелейді. Сондай-ақ саяси, экономикалық, моральдық тағы басқа талай мәселелерді қорғайды. Алайда оларды дербес талдап кетпей, ... ... ... ... ... мінез-құлқын ашу қажеттілігіне орай, белгілі мөлшерде баяндайды.
Жазушы ... өмір ... ... ететін қоғамдық ортаны, жағдайды нақты бейнелейді, олардың іс-әркетінің, мінез-құлқының белгілі тарихи жағдаймен байланысын айқындап береді. Әдебиет өмірді көрккем образ ... ... ... ... ... ... жеке оқиға, жағдайларды суреттеу арқылы қоғамдық өмірдегі аса маңызды заңдылықтарды ашып береді.
Қоғамдық ... ... ... ... назар аудармайтын жағдайлар аз-ақ, жоқтың қасы. Алайда әдебиет алдымен адамның тұтас ... ... ... ... ... өмірдегі қай мәселеге болсын эстетикалық қатынас тұрғысынан қарап, оны шығармадағы көрсетілетін нақтылы өмірлік жағдайларға орай бейнелейді. ... ... өмір ... оның әр ... ... ... ... де, ненің маңызды, мәнді екені айқын ажыратылып, дәл танылады. ... адам ... ... ... ... оқырманға өмірдің өзін көріп отырғандай әсер беріп, шығарманың ой-сана күшті ықпал етуіне мүмкіндік береді. Әдебиетте қоғам өмірі, тарихи даму ... ... алға ... ... тура ... жол ... ... жатпайды, қайшылығы мол қиын жағдайлар, қақтығыстар, адамдардың тағдыры арқылы көрінеді. Жекелеген жағдайлар, сан түрлі адамның ... ... ... ... ... ... құбылыстардың сырын ашып береді.
Әдебиет адамның байқағыштық, сезімталдық, көркем ой-қиялдан ләззат ала білу секілді қабілеттерін күшейте түседі, эстетикалық сезімін ... ... ... биік ... идеялдар, зор арман-мұратарға жетелейді. Адамгершілікке, еңбексүйгіштікке, табандылыққа ... ... үшін ... ... ... әдеби шығармадан әлеуметтік мәселелерге жауап-шешім іздейді. Ендеше, көркем әдеби шығарма өзінің ... ... ... ... де эстетикалық сезімімізге әсер етіп, өмірдегі адамның бойындағы, мінезіндегі, әдемілікті, әсемдікті қалай түсіну керектігін үйретеді.
А.Байтұрсыновтың , ең алдымен, сөз өнерінің ... ... ... ... айырмашылығын, артықшылығын сөз етеді.
...Сөзбен сымбаттаудың я кескіндеудің үлгісін көрсету үшін автор Абай өлеңдерінен мысалдар келтіреді. ауыз әдебиетінің ең ... ең ... ... мен көркемдігі бай үлгілерін пайдаланған. Ағартушы өз айтқандай, ретінде қазақ халқының көркем ... ... ... ... ... пен ... тартыстарына, ерлік пен батырлқ істерге, бірлік пен ынтымақ, сұлулық сырларын бейнелеген ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік, қоғамдық мән-маңызын ашудан гөрі адамгершілік, эстетикалық, әсемдік әуенін ... ... ... ... ... -- ... ғылымының сөз өнерінің табиғатын, оның әдістері мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарy зерттейтін саласы. Ә. т. осы ... ... мен ... ... поэтикалық, прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ... ... ... ... ол -- сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық қырынан жан-жақты ашып көрсетудің құралы болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ... ... ... ... Ә. т. -- зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың ... ... ... ... ... өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, әдеби шығармашылықтың тұтас ... ... ... эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру ... ... ... ... ... дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес (ағым, бағыт, кезең, дәуір, әдеби байланыс), ... ... ... ... ... қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді ... ... топ ... ... көркемдік-эстетик. сапасын, яғни стиль мен әдеби тіл, сюжет пен композиция, жанрлар ... ... ... ... ... Бұл ... Ә. т. поэтикамен үндеседі. Соңғы топта, әдебиет рухани-эстетик. құндылық ... ... және ... мәңгілік құндылықтар мен өтпелі дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады. Ә. т. бұл жолы ... ... ... ... ... және ... ... қиылысады. Жалпы, Ә. т. өз пәнінің даму ... ... ... ... т.б.) ... үнемі өзгеріп отырады; көркем әдебиеттің жетістіктері негізінде таптауырын болған ғыл. тұжырымдардан ... онда жаңа ... ... Ә. ... тарихы ежелгі дәуірдегі (Үндістан, Қытай, Ежелгі Грек, Ежелгі Түркі елдеріндегі т.б.) сөз өнеріне қойылған талаптардан басталады. Әлемдік Ә. ... ... ... мен Әбу Наср ... еңбектері тұр. Аристотельдің "Поэзия өнері туралы" трактатының, басқа да ежелгі дәуір эстетикасы туралы жазған еңбектерінің танымдық қуаты мол ... ... Әбу Наср ... ... ... ... туралы трактатының" да Ә. т. тарихында алар орны ерекше. Ал қазіргі ... ... ... ... зер ... сөз ... ... деңгейін жоғары биікке көтерген американдық ғалымдар Р. Уэллек пен О. Уорреннің "Әдебит теориясы" зерттеуі ... ... Ол ... орыс т.б. ... ... Орыс ... ғылымында Ә. т. бойынша орыс ғалымдары Б. В. Томашевский, Л. И. Тимофеев т.б-дың еңбектерін айтуға болады. Теор. болжам және ... ... ... М.М. ... ... (1895 -- 1975) ... Онда көркем сөздің көп мағыналығы, үндестігі, көп дауыстылығы т.б. мәселелер терең талданған. Қазақ ... Ә. т. ... ең ... ... ... ... Ш. ... болды. Ол қазақ халық поэзиясының жанрлық түрлерін (жыр, жоқтау өлеңі, қайым ... қара ... өлең т.б.) ... ... А. Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқышы" осы саладағы іргелі ғыл. еңбек. Алайда бұл құнды мұра ... ... ... ғыл. ... тыс ... келді. "Әдебиет танытқыш" -- қазақ ұлттық әдебиеттануының негізі, Ә. т. мен әдебиеттану методол., ұғым-терминдер мен ... ... ... ... ... аса ... еңбек. Онда сөз өнері ғылымына тән барлық факторлар қамтылып, ана ... ... ... ... ... ... жүйеленіп берілген. Түрлі идеологиялық тосқауылдарға қарамастан 20 ғ-дың 30-жылдары ... ... бұл ... жаңа ... ... ... Қ. ... "Әдебиет теориясы" атты еңбегі негізінен орта мектептер мен ... оқу ... ... ... Е. ... ... тееориясының мәселелері" атты орта мектепке арналған оқулығы жазылды. 1970 ж. З. Қабдоловтың "Әдебиет теориясының негіздері" атты еңбегі жарық ... Бұл ... ... "Сөз ... ... ... 2 рет қайта басылды. Ол еліміздегі жоғары оқу орындарында 30 жылға жуық Ә. ... ... ... ... ... етіп ... З. Ахметовтың "Қазақ өлеңінің құрылысы", "Өлең сөздің теориясы" атты еңбектері -- осы салада соны пайымдауларымен көрінген құнды ғыл. ... Ә. ... ... ... ұғымдары мен терминдері жүйеленіп берілген "Әдебиеттану. Терминдер сөздігі" (1997, 1998) жарық көрді.
Өмір мен өнердегі ... ... ... туындыларда - тап сол Сартрда, Камю, ... және ... да ... - ... ... ... жаткөзденуінің ахуалы көркем формада ерекше айқын да, әлеуеттілікпен көрініс тауып, бекемделген, осы жағдай әлемдегі адамның ... ... күй ... ... деп ... Өнердің концепциясы осы бір замана әдебиетінің түр ерекшелігін басты негізде теориялық өздік сана деп ұғындырады.
Замана әдеби теориясына қатысты ... ... мәні оның ... ... ... деп ... Батыстың әдебиет теориясы туралы кітаптарында, әсіресе жоо-ында кең тараған, әрі ... ... ... ... пен ... және ... бой ... пен Уоррен себептілік тұжырымы және имманенттік тұжырымы негізіндегі көркем әдебиеттің бағытын бірден еректейді. Бірінші жағдайда ... ... ... ... ... өмірдің тұстары: жазушының биографиясы, психологиясы, әлеуметтік байланысы, қоғамдық-тарихи жағдай, идеялар арқылы түсіндіріледі. Олар әдебиеттің осылайша зерделенуінің дұрыстығын құптағанымен, ол тек ... ... ... беткі қатпарын ғана қарпып, көркемдік өзегіне бойлауға ауқымы ... деп ... ... ... тек ... бойлаған шақта ғана аян болып, ал қалай болса солай алына салған дүние шындық болмыстан алшақтап кетеді.
Әдеби туындының өздік ... оның ... оның ... ... ... еш ... ерек ... әрі шындық болмыспен еш сорпасы қосылмайтын көркем мазмұнының ерек қасиетінің бойына жинақталған. Олар көркем туындының мазмұны ... мен ... ... тек ... танытатын елестілік деп санайды. Персонаждар және олардың характері, уақыт, кеңістік иллюзорлы болып келеді. Сол ... ... ... - ... ... ... өзіндік мәнісін жәнеде белгілі бір әдістер арқылы өмірге келетін иллюзорлы көркем әлемді зерттеу.
, - деп ... ... пен ... ... С. Тарих қазақ жайынан. // Айқап, 1915, №9, Б.128-129.
2.Сәтбаева Ш. ... ... - ... ... 1974. -216 ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы6 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Ішкі программалар, Процедураның программада ұйымдастырылуы20 бет
Аддитивті және мультипликативті модельдер7 бет
Бейсик тілінде берілген есепке программа құру3 бет
Көмірұнтақтағыш механизмі7 бет
Логарифмдік теңдеулерді және теңсіздіктерді шешу6 бет
Математикалық логика. Буль алгебрасы7 бет
Математикалық софизмдер3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь